Báo cáo thu hoạch học phần thực hành dược lý cổ truyền và hiện đại

4 ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN BÁO CÁO THU HOẠCH HỌC PHẦN THỰC HÀNH DƯỢC LÝ CỔ TRUYỀN VÀ HIỆN ĐẠI HỌC VIÊN TRẦN THỊ NHỊ TRINH LỚP BÁC SĨ CHUYÊN KHOA I YHCT 2021 2023 BM PH[.]

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN



BÁO CÁO THU HOẠCH HỌC PHẦN THỰC HÀNH DƯỢC LÝ CỔ TRUYỀN VÀ HIỆN ĐẠI

HỌC VIÊN: TRẦN THỊ NHỊ TRINH

LỚP: BÁC SĨ CHUYÊN KHOA I YHCT 2021 -2023

BM PHỤ TRÁCH: BÀO CHẾ ĐÔNG DƯỢC

Tp Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2022

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN



BÁO CÁO THU HOẠCH HỌC PHẦN THỰC HÀNH DƯỢC LÝ CỔ TRUYỀN VÀ HIỆN ĐẠI

HỌC VIÊN: TRẦN THỊ NHỊ TRINH

LỚP: BÁC SĨ CHUYÊN KHOA I YHCT 2021 -2023

BM PHỤ TRÁCH: BÀO CHẾ ĐÔNG DƯỢC

Tp Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2022

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Bộ môn Bào chế Đông dược, khoa

Y học cổ truyền Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện giúp đỡtôi trong thời gian thực hành tại bộ môn

Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp của lớp Chuyên khoa I Yhọc cổ truyền khóa 2021 – 2023 luôn khuyến khích, chia sẻ kinh nghiệm, giúp tôihoàn thành bài báo cáo thu hoạch

MỤC LỤC 1.1.1 CHƯƠNG 1.TỔNG QUAN

CHƯƠNG 2.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Nấu cao

2.2 Tiêu chuẩn cao

2.3 Giới thiệu mô hình

CHƯƠNG 1.TỔNG QUAN

ĐẶC ĐIỂM DƯỢC LIỆU

Tên g i ọ  khác: D giao đ ng, má n, m n năng ón (Tày), khua lình (Thái), x ú síạ ằ ỏ ằ ạ(Dao)

Tên khoa h c:ọ  Fallopia multiflora (Thunb.) ho c ặ  Polygonum multiflorum (Thunb.).

H : ọ  Rau răm (Polygonaceae).

Lá m c so le, hình mũi tên, g c hình tim, đ u thuôn nh n.ọ ố ầ ọ

Hoa h p thành chùy nách lá hay ng n, có nhi u nhánh.ọ ở ở ọ ề

Qu 3 góc nh n bóng n m trong bao hoa mà 3 m nh ngoài còn l i phát tri nả ẵ ằ ả ạ ểthành cánh r ng.ộ

PHÂN BỐ

Cây m c hoang h u h t các t nh mi n núi t Ngh An tr ra, có nhi u Laiọ ở ầ ế ỉ ề ừ ệ ở ề ởChâu, S n La, Lào Cai, Hà Giang, m t s t nh khác nh Cao B ng, L ng S n,ơ ộ ố ỉ ư ằ ạ ơHoà Bình có s lố ượng ít h n Hi n nay, Hà th ô đơ ệ ủ ược tr ng nhi u n i vùng ồ ở ề ơ ởphía B c (Vĩnh Phúc) và c phía Nam, cây m c t t Lâm Đ ng, Đ c L c, Phúắ ả ở ọ ố ở ồ ắ ắYên, Bình Đ nh.ị

THU HO CH, S CH Ạ Ơ Ế

R c , thu hái vào mùa thu, đào v r a s ch đ t, b r con C nh , đ nguyên,ễ ủ ề ử ạ ấ ỏ ễ ủ ỏ ể

c to b đôi ho c b t , ph i hay s y khô.ủ ổ ặ ổ ư ơ ấ

Hà th ô đ có th ch bi n nh sau: R c đủ ỏ ể ế ế ư ễ ủ ượ ửc r a s ch, ngâm nạ ước vo g oạtrong 24 gi , r a nờ ử ướ ạc l i m t l n n a Cho dộ ầ ữ ượ ệc li u vào n i, r i cho nồ ồ ước Đ uậđen đ n ng p v i t l 1 kg dế ậ ớ ỷ ệ ượ ệc li u và 100g Đ u đen và 2 lít nậ ước N u đ n khiấ ế

g n c n, đ o luôn cho thu c chín đ u Khi r c đã m m, l y ra b lõi N u cònầ ạ ả ố ề ễ ủ ề ấ ỏ ế

nước Đ u đen thì t m ph i cho h t Đ ph i nh v y đậ ẩ ơ ế ồ ơ ư ậ ược chín l n là t t (c uầ ố ử

ch ng, c u sái) Khi dùng thái lát ho c bào thành phi n m ng.ư ử ặ ế ỏ

THÀNH PH N HÓA H C Ầ Ọ

Hà th ô đ ch a 1,7% Antraglucosid trong đó có Crysophanol, Emodin, Rhein,ủ ỏ ứ1,1% Protid, 42,2% tinh b t, 3,1% lipid, 4,5% ch t vô c (K, Ca, Mn, Ni, Cr),ộ ấ ơ26,4% ch t tan trong nấ ước…

TÁC D NG D Ụ ƯỢ C LÝ

Lý lu n c a c a Y h c c truy n cho r ng th n tàng tinh, ch v vi c sinh con đậ ủ ủ ọ ổ ề ằ ậ ủ ề ệ ẻcái N u th n tinh sung túc thì s sinh trế ậ ự ưởng phát d c c a c th di n ra thu nụ ủ ơ ể ễ ậ

l i, năng l c tính d c đợ ự ụ ược khôi ph c và nâng cao nên r t d sinh con S già y uụ ấ ễ ự ế

c a con ngủ ười cũng do qui trình suy gi m c a th n tinh quy t đ nh Vì v y vi c sả ủ ậ ế ị ậ ệ ử

d ng Hà th ô lâu dài đ b ích th n tinh, b n tinh khí có l i cho vi c sinh con vàụ ủ ể ổ ậ ề ợ ệkéo dài tu i th ổ ọ

Bên c nh đó, râu tóc có quan h m t thi t v i t ng th n, th n tàng ch a tinh, tinhạ ệ ậ ế ớ ạ ậ ậ ứsinh huy t Tóc là ph n th a c a huy t cho nên n u th n h y u thì tóc khôngế ầ ừ ủ ế ế ậ ư ế

được nuôi dưỡng đ y đ nên s m b c và d r ng Ngầ ủ ớ ạ ễ ụ ượ ạ ếc l i n u th n tinh sungậtúc thì râu tóc dày kh e và đen bóng Hà th ô có tác d ng b i b can th n, bỏ ủ ụ ồ ổ ậ ổhuy t gi tinh, hoà khí huy t, s d ng thế ữ ế ử ụ ường xuyên Hà th ô làm râu tóc dàyủ

kh e và đen bóng.ỏ

K t qu nghiên c u dế ả ứ ược lý hi n đ i đã ch ng minh Hà th ô có tác d ng đi uệ ạ ứ ủ ụ ề

ch nh r i lo n lipid máu, giúp ngăn ng a tình tr ng x v a đ ng m ch, b o v tỉ ố ạ ừ ạ ơ ữ ộ ạ ả ệ ếbào gan, thúc đ y quá trình s n sinh h ng c u, nâng cao kh năng mi n d ch, c iẩ ả ồ ầ ả ễ ị ảthi n ho t đ ng c a h th ng n i ti t, đ c bi t là tuy n thệ ạ ộ ủ ệ ố ộ ế ặ ệ ế ượng th n và giáp tr ng.ậ ạNgoài ra, Hà th ô còn có tác d ng kháng khu n, nâng cao kh năng ch ng rétủ ụ ẩ ả ố

Dùng ngoài d ng thu c m ch a m t s b nh ngoài da.ạ ố ỡ ữ ộ ố ệ

Hà th ô s ng tủ ố ươi và khô có th dùng ph i h p v i H khô th o, Kim ngân hoa,ể ố ợ ớ ạ ả

có tác d ng thông ti u, gi i đ c, tiêu ung thũng.ụ ể ả ộ

Hà th ô ch có tác d ng b gan th n, ích tinh huy t, dùng làm thu c an th n, bủ ế ụ ổ ậ ế ố ầ ổ

và tăng l c Ph i h p v i Sinh đ a, B ch thự ố ợ ớ ị ạ ược, Cúc hoa đ h i ph c s c kh eể ồ ụ ứ ỏcho người già sau khi b b nh, ph i h p v i Đị ệ ố ợ ớ ương quy, Ng u t t, K t , Th ty tư ấ ỷ ử ỏ ử

ch a đau m i chân tay, di tinh, hay có th ph i h p v i Nhân sâm, Đữ ỏ ể ố ợ ớ ương quy,

Tr n bì đ ch a s t rét lâu ngày, khí huy t suy nhầ ể ữ ố ế ược

Trong đông y

Tính v , quy kinh: ị

R c Hà th ô đ có v đ ng chát, h i ng t, tính m Quy kinh Can th n.ễ ủ ủ ỏ ị ắ ơ ọ ấ ậ

Công năng: b gan, th n, b máu, ích tinh t y, hòa khí huy t, m nh gân xổ ậ ổ ủ ế ạ ương,nhu n tràng.ậ

Ch tr : ủ ị

R Hà th ô có tác d ng b máu, ch a th n suy, gan y u, th n kinh suy nhễ ủ ụ ổ ữ ậ ế ầ ược,

ng kém, s t rét kinh niên, thi u máu, đau l ng m i g i, di m ng tinh, khí h , đ iủ ố ế ư ỏ ố ộ ư ạ

ti u ti n ra máu, khô khát táo bón, da m n ng a không có m U ng lâu làm đenể ệ ẩ ứ ủ ốrâu tóc đ i v i ngố ớ ười tóc b c s m, làm tóc đ khô và đ r ng.ạ ớ ỡ ỡ ụ

Cách dùng, li u l ng: ề ượ  

Ngày dùng 10 – 20g Người có huy t áp th p và đế ấ ường huy t th p không nênế ấdùng Hà th ô đ Khi u ng thì nên kiêng ăn hành, t i, c i c ủ ỏ ố ỏ ả ủ

Các bài thu c đông y ố

1.Ch a tóc r ng và b c s m, h i h p, chóng m t, ù tai, hoa m t, đau m i ữ ụ ạ ớ ồ ộ ặ ắ ỏ

l ng kh p, táo bón: ư ớ  Hà th ô ch , sinh đ a, huy n sâm, m i v 20g S củ ế ị ề ỗ ị ắ

u ng.ố

2.Thu c b cho ng i già y u, th n kinh suy nh c, tiêu hóa kém: ố ổ ườ ế ầ ượ  Hà th ôủ

đ 10g, Đ i táo 5g, Thanh bì 2g, Tr n bì 3g, Sinh khỏ ạ ầ ương 3g, Cam th oả2g, nước 600ml S c còn 200ml, chia 3 – 4 l n u ng trong ngày.ắ ầ ố

3.Ch a x c ng m ch máu ng i già, tăng huy t áp, nam gi i ch m có ữ ơ ứ ạ ườ ế ớ ậ con: Hà th ô đ 20g, Tang ký sinh, K t , Ng u t t đ u 16g S c u ng.ủ ỏ ỷ ử ư ấ ề ắ ố

Trong y h c hi n đ i ọ ệ ạ

n Đ , r Hà th ô đ đ c dùng làm thu c b , ch ng b nh scorbut và làm đen

Ở Ấ ộ ễ ủ ỏ ượ ố ổ ố ệ

tóc Nó còn có tác d ng đ i v i b nh tăng đụ ố ớ ệ ường máu M t ch ph m c a Hà thộ ế ẩ ủ ủ

ô đ đỏ ược dùng cho ph n sau khi đ ụ ữ ẻ

R Hà th ô đ đễ ủ ỏ ược dùng trong y h c c truy n Trung Qu c và Nh t B n đ đi uọ ổ ề ố ậ ả ể ề

tr viêm da m , b nh l u, b nh n m favut chân, b nh viêm và tăng lipid máu.ị ủ ệ ậ ệ ấ ở ệ

D a trên nh ng công d ng quý giá mà Hà th ô đ mang l i, Công ty c ph nự ữ ụ ủ ỏ ạ ổ ầ

dược ph m OPC đã ti n hành bào ch thành công ch ph m Viên Hà th ôẩ ế ế ế ẩ ủEXTRACAP, d ng viên nang c ng hi n đ i không nh ng ti n d ng mà còn giạ ứ ệ ạ ữ ệ ụ ữ

đượ ực s an toàn và hi u qu c a dệ ả ủ ượ ệc li u

TIÊU CHU N Ẩ

Đ t tiêu chu n theo D ạ ẩ ượ c đi n Vi t Nam IV ể ệ

Mô tả

R c tròn, ho c hình thoi, không đ u, c nh đ nguyên, c to b đôi theo chi uễ ủ ặ ề ủ ỏ ể ủ ổ ề

d c, hay ch t thành t ng mi ng to M t ngoài có nh ng ch l i lõm do các n pọ ặ ừ ế ặ ữ ỗ ồ ếnhăn ăn sâu t o thành M t c t ngang có l p b n m ng màu nâu s m, mô m mạ ặ ắ ớ ầ ỏ ẫ ề

v màu đ h ng, có nhi u b t, gi a có ít lõi g V chát.ỏ ỏ ồ ề ộ ở ữ ỗ ị

B t ộ

Mùi nh , màu nâu h ng, v h i chát Soi dẹ ồ ị ơ ưới kính hi n vi th y: Nhi u h t tinh b tể ấ ề ạ ộ

đ n ho c kép đôi, kép ba, n m riêng l ho c k t thành kh i, đơ ặ ằ ẻ ặ ế ố ường kính 5 mm

đ n 25 mm, r n hình sao hay phân nhánh.ế ố

R i rác có các m nh m ch đi m Tinh th Calci oxalat hình c u gai, đả ả ạ ể ể ầ ường kính

20 mm đ n 50 mm M nh b n g m các t bào hình đa giác thành dày có màu đế ả ầ ồ ế ỏnâu M nh mô m m có t bào thành m ng ch a tinh b t S i nh dài có vách dàyả ề ế ỏ ứ ộ ợ ỏ

Cân khối lượng cao đặc thu được.

Tính hiệu suất chiết xuất

HS = m.dược liệu−độẩmdược liệu m caođặc−độ ẩmcao −100 %

Trong đó: HS (%): Hiệu suất chiết xuất

m (gam): Khối lượng

Ghi lại độ ẩm của mẫu cao hiện trên màn hình LCD của máy

Tiến hành với 3 mẫu cao

Độ ẩm của cao X là trung bình của 3 mẫu cao

Độ ẩm trung bình: ω TB(%)=ω1+ω2+ω3

3Trong đó:  (%): Độ ẩm của mỗi mẫu cao

ω TB (%): Độ ẩm trung bình của cao.

b) Định tính Saponin

Cho 5g hà thủ ô vào cốc có mỏ, thêm 30ml cồn 70 độ được hỗn hợp X Đuncách thủy 5 phút hỗn hợp X Lọc qua giấy lọc thu được dịch lọc Cô cắn dịch lọccòn 2ml Cho them 10ml nước cất vào ống nghiệm, lắc ống nghiệm tạo bọt

Quan sát và ghi nhận kết quả sau 15 phút

Ống với thuốc thử VolMayer không kết tủa 2 ống còn lại có kết tủa.

d) Định tính Tanin

Cho 5g dược liệu vào 20ml nước đun 5 phút được dịch lọc A(lọc qua giấylọc) Cho vào ống nghiệm mỗi ống 2ml hỗn hợp dịch chiết A Cho thuốc thử vào 3ống nghiệm theo thứ tự sau:

Ống 1: 2 giọt FeCl3

Ống 2: 2 giọt PbCl2

Quan sát và ghi nhận kết quả

Lô 2: Paracetamol 150mg/kg chuột

Lô 3: Cao hà thủ ô + paracetamol

Lô 4: Cao hà thủ ô

Cách tiến hành

Ngày 1: Dánh dấu, cân, chia lô, đo V0, cho uống thuốc

Ngày 2: cho uống thuốc

Ngày 3: Cho uóng thuốc, đánh giá thời gian chịu đau trên mâm nhiệt

Ngày 4: Cho uống thuốc, gây viêm với carragenin sau 2 giờ đo thể tích chânchuột tính V2 So sánh thể tích chênh lệch chân chuột

Ngày 5: Cho uống thuốc, lấy máu đuôi chuột sau uống thuốc 30 phút So sánhmen gan giữa các lô đánh giá tác dụng

STT N1(g) N2(g) N3(g) N4(g) N5(g) V0 V2

V2-v0

Tgian(giây)Chuột 1 18.2 19.1 17.5 17.7 16.4 0.28 0.51 0.23 76.7Chuột 2 22.7 23.4 23.9 24.6 22.7 0.12 1.56 1.44 41.5Chuột 3 22.8 21.7 22.3 23.6 22.3 0.15 1.49 1.34 42.4Chuột 4 21 19.4 18.8 18.4 17.7 0.24 0.98 0.74 56.0Chuột 5 25 Chết

Chuột 6 19.1 Chết

Chuột 7 23 23.9 20.3 17.7 18.6 0.16 1.12 0.96 26.7Chuột 8 21.2 19.3 19.7 16.8 16.4 0.18 1.06 0.88 32.9

CHƯƠNG 3.KẾT QUẢ

1 Cao thuốc

Hiệu suất

HS = m.dược liệu−độẩmdược liệu m caođặc−độ ẩmcao × 100%

Khối lượng dược liệu 250g

Theo kết quả thời gian chịu trên mâm nhiệt cho thấy nhóm uống Paracetamon

có thời gian chịu được lâu hơn

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN

Qúa trình thực hiện và kết quả:

Ngày thứ 2 lô chuột thứ 3 chết: có thể do quá trình pha thuốc không chuẩn sát choquá nhiều nước nên chuột chết

Hà thủ ô không gây tăng men gan khi cho chuột uống

Bàn luận : Lô chuột uống hà thủ ô không tăng men gan cho thấy hà thủ ô an

toàn trên gan, có tác dụng bảo vệ tế bào gan

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đỗ Huy Bích (2012), “ Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam”, NXB Khoa học và kỹ thuật, Tp.HCM, pp 438- 439

2 Đỗ Trung Đàm (2014), “Phương pháp xác định độc tính của thuốc”, NXB Y học, Hà Nội

3 Đỗ Tất Lợi (2004), “ Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam”, NXB Y học, pp 98

4 http://tracuuduoclieu.vn