Biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú

Biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú

Bé gi¸o dôc vμ ®μo t¹o

tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học

1 PGS.TS Hμ Thị Đức

2 PGS.TS Lưu Xuân Mới

Phản biện 1: GS.TSKH Thái Duy Tuyên, Viện chiến lược vμ chương

trình giáo dục

Phản biện 2: GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ, Trường đại học Sư phạm -

Đại hoc Thái Nguyên

Phản biên 3: PGS.TS Phạm Minh Hùng, Trường đại học Vinh

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp nhμ nước, họp tại trường Đại học Sư phạm Hμ Nội

vμo hồi giờ ngμy tháng năm 2006

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện quốc gia

vμ Thư viện trường Đại học Sư phạm Hμ Nội

những công trình đ∙ công bố

theo đề tμi luận án

1 Hoμng Thị Lợi (2004) Mối quan hệ giữa hoạt động dạy của giáo viên vμ hoạt động tự học của học sinh, Thông tin khoa học giáo dục số 102 Tr 22-23

2 Hoμng Thị Lợi (2005) Rèn luyện kĩ năng xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học cho học sinh lớp 10 Trường PTDTNT, Tạp chí giáo dục, số

126 Tr 39 -40 - 41

3 Hoμng Thị Lợi (2006) Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thμnh kĩ năng học tập cho học sinh, Tạp chí khoa học giáo dục, số 5, 2-2006 Tr 35-36

tự chiếm lĩnh tri thức Vì vậy, việc dạy cho học sinh cách học trở thμnh một nhiệm vụ quan trọng của nhμ trường phổ thông hiện nay

Trường phổ thông dân tộc nội trú lμ loại hình trường dμnh cho con em các dân tộc thiểu số được sống tập trung học tập tại trường theo chế độ bao cấp của nhμ nước Mục đích của trường PTDTNT lμ tạo nguồn cho các trường đại học vμ chuyên nghiệp để đμo tạo cán

bộ cho các dân tộc Vì vậy việc hình thμnh cho học sinh trường PTDTNT năng lực học tập lμ một nhiệm vụ quan trọng vμ có ý nghĩa kinh tế, xã hội to lớn

Kỹ năng ôn tập lμ một trong những kĩ năng học tập chung mang tính chất khái quát

Đối với học sinh trường PTDTNT, kĩ năng ôn tập lμ một trong những kĩ năng học tập quan trọng hμng đầu, bởi vì kĩ năng nμy không những giúp cho học sinh khắc phục cách học thụ

động mμ còn khắc phục được những hạn chế về vốn kiến thức, vốn tiếng Việt, khả năng nhận thức, động cơ học tập

Thực tiễn dạy học trong các trường PTDTNT hiện nay cho thấy, kết quả học tập hμng năm của các em chưa cao, nhưng hạn chế hơn cả trong dạy học ở đây chính lμ kĩ năng học tập nói chung vμ kĩ năng ôn tập nói riêng của học sinh còn rất yếu Hạn chế về

kĩ năng học tập sẽ dẫn đến những hạn chế rất nhiều về hiệu quả của các hoạt động khác của nhμ trường như: quản lý, giảng dạy, tổ chức học tập tích cực v.v Giáo viên trong các trường PTDTNT đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau để hướng dẫn học sinh học tập Tuy nhiên việc hướng dẫn chủ yếu dựa vμo kinh nghiệm của các đồng nghiệp, dựa trên sách báo hoặc tμi liệu tập huấn Họ thực sự chưa có những biện pháp chủ động giúp học sinh rèn luyện kĩ năng ôn tập Với những điều trình bμy ở trên, chúng tôi thấy rằng, việc nghiên cứu rèn luyện kĩ năng học tập nói chung vμ kĩ năng ôn tập nói riêng cho học sinh trường PTDTNT vẫn còn lμ một vấn đề nóng bỏng cần phải xem xét cả về mặt lí luận vμ thực tiễn Vì vậy chúng tôi chọn đề tμi “Biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT” lμm vấn đề nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh trong các trường PTDTNT hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể

Quá trình dạy học ở trường PTDTNT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng vμ áp dụng các các biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh dựa trên cơ sở phân tích cấu trúc của từng hμnh động ôn tập, dựa vμo quy trình chung rèn luyện kĩ năng ôn tập, dựa vμo đặc điểm tâm lí vμ môi trường học tập của học sinh trong quá trình ôn tập, kèm theo những điều kiện hỗ trợ khác của nhμ trường thì việc hình thμnh kĩ năng ôn tập cho học sinh sẽ thuận lợi vμ có hiệu quả

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTN

5.2 Đề xuất các biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

5.3 Tổ chức TN nhằm khẳng định tính khả thi của các biện pháp rèn luyện kĩ năng

- Địa bμn nghiên cứu được tiến hμnh tại một số trường PTDTNT các tỉnh phía Bắc (Lμo Cai, Yên Bái, Phú Thọ)

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Đề tμi sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống hoá các nguồn tμi liệu để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tμi nghiên cứu

7.2 Nhóm nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát sư phạm: quan sát hoạt động học tập của học sinh DTNT trong mối quan hệ với hoạt động giảng dạy của giáo viên để tìm hiểu thực trạng rèn luyện kĩ năng ôn tập của học sinh vμ các biện pháp giáo viên đã

sử dụng trong việc hướng dẫn học sinh ôn tập vμ rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh

- Phương pháp điều tra bằng Ankét: được sử dụng để điều tra trên đối tượng lμ giáo viên vμ học sinh nhằm tìm hiểu thực trạng kĩ năng ôn tập, tìm hiểu nhận thức của giáo viên vμ học sinh về các kĩ năng ôn tập, vấn đề rèn luyện kĩ năng ôn tập, những khó khăn trong quá trình rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh các trường PTDTNT

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: nghiên cứu các bμi tập mμ học sinh thực hiện để đánh giá trình độ kĩ năng ôn tập của học sinh

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: thu thập thông tin của các chuyên gia

về những vấn đề có liên quan đến hoạt động ôn tập vμ rèn luyện kỹ năng ôn tập ở trường PTDTNT

- Phương pháp TN sư phạm : nhằm khẳng định tính khả thi vμ tác dụng của các biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

7.3 Phương pháp toán thống kê

- Xử lý về mặt định lượng: xem xét đánh giá kết quả nghiên cứu về mặt định lượng như các tỉ lệ % các tham số đặc trưng từ đó rút ra những kết luận khoa học cần thiết

- Xử lý về mặt định tính xem xét đánh giá kết quả nghiên cứu về mặt chất lượng nhằm khẳng định những kết luận khoa học rút ra từ những kết quả đánh giá

về mặt định lượng

8 Những đóng góp mới của luận án

Về mặt lí luận: Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần lμm phong phú thêm lí

luận về kĩ năng ôn tập vμ vấn đề rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

Về mặt thực tiễn:

- Luận án đã phản ánh được thực trạng kĩ năng ôn tập của học sinh lớp 10, 11 trường PTDTNT còn hạn chế vμ đối với học sinh lớp 10 hầu như ở mức chưa được hình thμnh Xác định được nguyên nhân của thực trạng lμ do giáo viên quen với cách dạy truyền thống, thiên về khuynh hướng giảng dạy cặn kẽ, ít quan tâm đến việc phát huy tính tực lực của học sinh Đồng thời khi tổ chức rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh, bản thân giáo viên còn gặp nhiều khó khăn như: thiếu kinh nghiệm về dạy kĩ năng học tập, thiếu tμi liệu bồi dưỡng, tμi liệu tham khảo vμ ít có điều kiện trao đổi kinh nghiệm về vấn đề nμy; học sinh quen với cách học thụ động, vμ còn hạn chế nhiều về vốn kiến thức, vốn ngôn ngữ tiếng Việt, khả năng tư duy, động cơ học tập

- Luận án đã đề xuất sáu biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh (biện pháp rèn luyện kĩ năng trả lời câu hỏi, biện pháp rèn luyện kĩ năng xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, biện pháp rèn luyện kĩ năng xây dựng sơ đồ, biện pháp rèn luyện kĩ năng lập bảng tóm tắt, biện pháp rèn luyện kĩ năng giải bμi tập, biện pháp rèn luyện kĩ năng thảo luận nhóm) cho học sinh trường PTDTNT thông qua môn Tiếng Việt vμ môn Hoá học Trong mỗi biện pháp, luận án đều đề cập đến cách thức thực hiện của giáo viên, cách thức thực hiện của học sinh, các yêu cầu, các điều kiện đảm bảo cho việc rèn luyện kĩ năng có hiệu quả

Chương 1 Cơ sở lý luận vμ thực tiễn của việc rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường Phổ thông dân tộc nội trú 1.1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu về kĩ năng học tập và kĩ năng ôn tập

1.1.1.1 Lịch sử nghiên cứu về kĩ năng học tập và kĩ năng ôn tập

Qua các công trình nghiên cứu về kĩ năng học tập vμ kĩ năng ôn tập trên thế giới vμ trong nước cho thấy, các tác giả đều nhấn mạnh vai trò của kĩ năng học tập nói chung, kĩ năng ôn tập nói riêng đối với hoạt động học tập của học sinh Từ đó

đã đề cập đến các vấn đề: khái niệm, hệ thống các kĩ năng học tập vμ các kĩ năng

ôn tập, các yêu cầu để hình thμnh kĩ năng đó cho học sinh Đồng thời các tác giả cũng đề cập đến vai trò của giáo viên trong việc dạy kĩ năng học tập vμ chỉ ra các phương hướng để việc dạy kĩ năng học tập cho học sinh có hiệu quả Tuy nhiên, việc nghiên cứu nội dung của từng kĩ năng cụ thể vμ tìm ra các biện pháp rèn luyện các kĩ năng đó còn ít được đề cập

1.1.1.2 Nghiên cứu về kĩ năng học tập và kĩ ôn tập ở trường PTDTN

Việc nghiên cứu KNHT vμ KN ôn tập cho học sinh trường PTDTNT đã được nhiều tác giả đề cập đến như: Phạm Vũ Kích “Hoạt động giáo dục ngoμi giờ lên lớp trong trường PTDTNT”, Hμ Văn Định "Hoạt động ngoμi giờ lên lớp", Đỗ Ngọc Bích (chủ biên) "Cải tiến nội dung vμ phương pháp giảng dạy các môn văn hóa ở trường PTDTNT",

Lê Bình "Một số kinh nghiệm huy động tham gia các hoạt động ngoμi giờ lên lớp" Phạm Hồng Quang”ứng dụng một số biện pháp tổ chức học tập ngoμi giờ lên lớp cho học sinh trường PTDTNT các tỉnh phía Bắc (thực hiện trên môn tiếng Việt)” Trần Thị Phương Hμ “Các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường PTDTNT tỉnh Yên Bái” Việc nghiên cứu cách thức tổ chức học tập nhằm rèn luyện kĩ năng học tập nói chung vμ kĩ năng ôn tập nói riêng cho học sinh trường PTDTNT đã

được các tác giả đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau như: từ việc cải tiến nội dung, phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động học tập ở trên lớp, tổ chức hoạt động ngoμi giờ lên lớp đến việc kiểm tra, đánh giá việc ôn bμi của học sinh Tuy nhiên các công trình nghiên cứu chủ yếu mới phản ánh một cách khái quát việc tổ chức hoạt động học tập cho học sinh trong giờ lên lớp hoặc ngoμi giờ lên lớp Việc nghiên cứu nội dung các kĩ năng cụ thể vμ biện pháp rèn luyện các kĩ năng đó ít được quan tâm

c Kĩ năng học tập

Trên cơ sở nghiên cứu hoạt động học tập vμ khái niệm kĩ năng, chúng tôi cho rằng: kĩ năng học tập lμ sự thực hiện có kết quả một hay một nhóm hμnh động học tập theo những mục đích đã được xác định trước bằng cách dựa trên cơ sở của tri thức, với những điều kiện tâm sinh lý vμ điều kiện xã hội phù hợp với nhiệm vụ học tập đặt ra

1.1.2.2 Kĩ năng ôn tập

a Hoạt động ôn tập

Ôn tập lμ quá trình người học xác nhận lại thông tin đã lĩnh hội, tổ chức lại thông tin, củng cố vμ khắc họa thông tin để có thể sử dụng nó một cách có hiệu quả trong thực tiễn ở các mức độ khác nhau, qua đó củng cố, mở rộng, đμo sâu tri thức, kĩ năng, kĩ xảo đã được lĩnh hội, phát triển trí nhớ, tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh

b Khái niệm kĩ năng ôn tập

Xuất phát từ bản chất của hoạt động ôn tập, chúng tôi cho rằng: kĩ năng ôn tập lμ sự thực hiện có kết quả các hμnh động ôn tập (xác nhận thông tin, bổ sung vμ chỉnh lý thông tin, tổ chức thông tin, vận dụng thông tin) bằng cách lựa chọn vμ vận dụng những tri thức vμ kinh nghiệm của cá nhân cho phù hợp với điều kiện vμ phương tiện đã có theo mục đích ôn tập đã xác định

c Các kỹ năng ôn tập

Kĩ năng ôn tập gồm 4 nhóm sau:

Nhóm kĩ năng xác nhận thông tin, gồm có: kĩ năng tái hiện thông tin cơ bản trong nội dung bμi học, kĩ năng tìm ra ý chính của nội dung tμi liệu học tập, kĩ năng trả lời các câu hỏi ôn tập

Nhóm kĩ năng bổ sung thông tin, gồm có: kĩ năng đọc thêm sách giáo khoa vμ tμi liệu tham khảo, kĩ năng thảo luận nhóm, kĩ năng khai thác những thông tin có liên quan

đến bμi học thông qua các phương tiện kĩ thuật hiện đại, kĩ năng hợp tác với thầy

Nhóm kĩ năng tổ chức lại thông tin, gồm có: kĩ năng xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, kĩ năng dựng lại cấu trúc tμi liệu học tập bằng xây dựng sơ đồ, bảng biểu

Nhóm kĩ năng vận dụng thông tin, gồm có: kĩ năng vận dụng thông tin để giải các bμi tập nhận thức, kĩ năng vận dụng thông tin để giải các bμi tập thực hμnh

1.1.2.3 Rèn luyện kĩ năng ôn tập

a Cơ sở khoa học của việc rèn luyện kĩ năng ôn tập

Quan niệm về việc rèn luyện kĩ năng ôn tập: rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh lμ

quá trình giáo viên tổ chức, điều khiển, hướng dẫn học sinh thực hiện các thao tác của hμnh động ôn tập theo đúng logic phù hợp với mục đích ôn tập đề ra, thông qua các bμi luyện tập, nhờ đó mμ hình thμnh vμ củng cố các kĩ năng ôn tập tương ứng

Cơ sở khoa học của việc rèn luyện kĩ năng ôn tập

Căn cứ vμo lí thuyết hoạt động của A.N.Lêônchiép, lí thuyết hình thμnh các hμnh động trí tuệ theo giai đoạn của P.L.Galperin, chúng tôi cho rằng, để rèn luyện

được kĩ năng thực hiện một hμnh động nμo đó cho học sinh, trước hết giáo viên phải phân tích cấu trúc của hμnh động, xác định trình tự hợp lí các thao tác tiến hμnh hμnh động vμ lựa chọn hệ thống bμi luyện tập tổ chức cho học sinh thực hiện

Rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh cần phải tính đến các điều kiện khách quan vμ chủ quan như trình độ nhận thức vμ kinh nghiệm của giáo viên, đặc điểm tâm lí của học sinh vμ các điều kiện hỗ trợ khác của nhμ trường

Kho tổ chức cho học sinh rèn luyện, giáo viên cần vận dụng quy luật hình thμnh kĩ năng, kĩ xảo; quy luật hoạt động trí nhớ đảm bảo cho quá trình rèn luyện

kĩ năng cho học sinh đạt hiệu quả

b Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng ôn tập

Sự hình thμnh kĩ năng ôn tập của học sinh chịu sự ảnh hưởng của một số yếu

tố sau: Động cơ học tập; vốn kiến thức; quy trình kĩ thuật, các kĩ năng, kĩ xảo tương ứng; biện pháp luyện tập; quy trình kiểm tra đánh giá Do đó khi tổ chức rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh, giáo viên cần phải quan tâm tới sự ảnh hưởng của các yếu tố nμy

+ Kiểm tra vμ điều chỉnh việc thực hiện các kĩ năng của học sinh

1.1.2.4 Rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

Để xác định hệ thống các kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT cần căn cứ vμo: một số đặc điểm tâm lí của học sinh dân tộc; mục tiêu đμo tạo của trường PTDTN; căn cứ vμo chất lượng "đầu vμo" của học sinh trường PTDTNT; căn cứ vμo đặc điểm hoạt động ôn tập của học sinh trường PTDTNT Phân tích những căn cứ nêu trên, chúng tôi cho rằng: cần phải rèn luyện cho học sinh trường PTDTNT một số kĩ năng: kĩ năng trả lời câu hỏi ôn tập; kĩ năng lập dμn ý tóm tắt bμi học; kĩ năng xây dựng sơ đồ; kĩ năng lập bảng tóm tắt; kĩ năng giải bμi tập; kĩ năng thảo luận nhóm trong quá trình ôn tập

1.2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Vài nét khái quát về trường phổ thông dân tộc nội trú

1.2.2 Thực trạng kĩ năng ôn tập của học sinh trường PTDTNT

1.2.2.1 Thực trạng sử dụng các hình thức ôn tập của học sinh

Kết quả khảo sát 600 học sinh (300 học sinh lớp 10 vμ 300 học sinh lớp 11) các trường PTDTNT tỉnh Phú Thọ, Lμo Cai, Yên Bái cho thấy: hình thức ôn tập của học sinh vẫn hay sử dụng lμ học thuộc lòng trong vở ghi (82,2% đối với lớp 10 vμ 78% lớp 11) Các hình thức ôn mang tính tích cực, ít được học sinh sử dụng

1.2.2.2 Thực trạng kĩ năng ôn tập của học sinh trường PTDTNT

Kết quả khảo sát thực trạng kĩ năng trả lời câu hỏi, kĩ năng xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, kĩ năng xây dựng sơ đồ, kĩ năng lập bảng tóm tắt, kĩ năng giải bμi tập cho thấy: kĩ năng ôn tập của học sinh đa số ở mức yếu vμ hầu như chưa được hình thμnh

1.2.3 Giáo viên đối với việc rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh

1.2.3.1 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc hướng dẫn học sinh ôn tập

Kết quả khảo sát cho thấy, yếu tố được giáo viên đánh giá lμ quan trọng nhất

đối với hoạt động ôn tập của học sinh, đó lμ: giáo viên nhiệt tình vμ tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp với đối tượng; giáo viên luôn quan tâm tới việc hướng dẫn học sinh ôn tập Theo chúng tôi sự đánh giá của giáo viên như vậy lμ hợp lí, bởi vì việc tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp với đối tượng vμ việc hướng dẫn học sinh ôn tập lμ điều cần thiết vμ lμ điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng học tập của học sinh trường PTDTNT

1.2.3.2 Thực trạng việc áp dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh

Kết quả khảo sát cho thấy, giáo viên ở trường PTDTNT đã sử dụng một số biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh như: hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi (50%), bổ túc kiến thức cho học sinh (83%), hướng dẫn học sinh giải bμi tập (70%), động viên khích lệ học sinh kịp thời (60%), tổ chức cho học sinh thảo luận (40%) Các biện pháp khác như: hướng dẫn học sinh xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, hướng dẫn học sinh lập sơ đồ, bảng biểu ít được giáo viên sử dụng Tuy nhiên, việc hướng dẫn học sinh ôn tập, chủ yếu thiên về khuynh hướng giảng dạy cặn

kẽ, ít phát huy tính tự lực của học sinh

1.2.3.3 Hoạt động của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh

Qua dự giờ của giáo viên, chúng tôi thấy, giáo viên đã sử dụng nhiều biện pháp để hướng dẫn học sinh ôn tập như hướng dẫn học sinh; ôn lại những kiến thức cũ có liên quan tới kiến thức mới;hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi; hướng dẫn học sinh giải bμi tập một số giáo đã hướng dẫn học sinh các biện pháp ôn tập tích cực như: xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, xây dựng sơ đồ, lập bảng tóm tắt, tổ chức cho học sinh thảo luận Tuy nhiên, việc hướng dẫn chủ yếu lμ do giáo viên chuẩn bị sẵn nội dung, giảng giải cho học sinh các nội dung đó rồi yêu cầu các em lμm lại Việc phát huy tính tự lực của học sinh ít được giáo viên quan tâm Như vậy việc hướng dẫn học sinh ôn tập đã được giáo viên trường nội trú quan tâm vμ đã đạt

được những hiệu quả nhất định Nhưng nhìn chung việc hướng dẫn của giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu của việc rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh

1.2.3.4 Thực trạng nhận thức của giáo viên về những khó khăn của học sinh trong việc rèn luyện kỹ năng ôn tập

Đa số giáo viên cho rằng khó khăn lớn nhất của học sinh các dân tộc nội trú

lμ thiếu vốn kiến thức (80,1%), quen cách học thụ động (82,8%), khả năng nhận thức chậm (81,7%), vốn tiếng Việt còn hạn chế (71,2%), thiếu tự tin trong học tập (71%) vμ động cơ học tập của học sinh chưa đủ mạnh (60%)

1.2.3.5 Những khó khăn của giáo viên khi rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh

Đa số giáo viên cho răng: khó khăn lớn nhất của giáo viên lμ thiếu kiến thức

về dạy kĩ năng (81,5%) vμ quen với cách dạy cũ (81,2%), giáo viên ít có điều kiện trao đổi kinh nghiệm vμ dạy kĩ năng học tập (71%), giáo viên thiếu tμi liệu tham khảo (74%) Đối với học sinh khó khăn lớn nhất lμ thiếu vốn kiến thức (80%), quen với cách học cũ (82%), khả năng tư duy còn hạn chế (78%) vμ vốn tiếng Việt còn hạn chế (71,2%)

Kết luận chương I

Trong lịch sử giáo dục vμ nhμ trường, vấn đề rèn luyện kĩ năng học tập nói chung, kĩ năng ôn tập nói riêng đã được các nhμ giáo dục quan tâm, nghiên cứu Tuy nhiên, việc nghiên cứu chủ yếu bμn tới khái niệm, phân loại, mô tả các kĩ năng học tập vμ phương hướng để việc hình thμnh kĩ năng học tập cho học sinh có hiệu quả Việc đưa ra nội dung cụ thể của từng kĩ năng ôn tập vμ tìm ra cách thức để rèn luyện từng kĩ năng đó còn ít được đề cập đến

- Khảo sát thực trạng dạy học các trường PTDTNT ở các tỉnh phía Bắc cho thấy: các kĩ năng ôn tập của học sinh vμ rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh còn rất hạn chế Sự hạn chế của thực trạng trên lμ do nhiều nguyên nhân, khách quan

vμ chủ quan trong đó có một số nguyên nhân chủ yếu: giáo viên vμ học sinh quen với cách dạy vμ cách học cũ, giáo viên thiếu kinh nghiệm dạy kĩ năng, ít có điều kiện trao đổi kinh nghiệm vμ thiếu tμi liệu tham khảo về dạy kĩ năng ôn tập cho học sinh; học sinh còn hạn chế về khả năng tư duy, vốn kiến thức, vốn tiếng Việt,

động cơ học tập

Chương 2 biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh Trường phổ thông dân tộc nội trú 2.1 Những nguyên tắc trong việc đề xuất các biện pháp rèn luyện kĩ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT

- Phối hợp chặt chẽ giữa cách thức tổ chức quản lý của nhμ trường với cách thức thực hiện của giáo viên, học sinh trong trường PTDTNT, đồng thời phải đảm bảo phát huy vai trò tích cực, chủ động của học sinh trong ôn tập

-Tổ chức rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường PTDTNT cần phải tiến hμnh hướng dẫn một cách tỉ mỉ vμ cho học sinh được thực hiện nhiều lần cho một nhiệm vụ học tập Trước tiên thực hiện theo mẫu, sau đó mới từ mẫu mμ thực hiện các nhiệm vụ học tập sáng tạo

- Đảm bảo sự đồng bộ của các biện pháp vμ mỗi biện pháp cần có cách thức thực hiện hợp lí của cả giáo viên vμ học sinh

- Về kiểm tra đánh giá việc rèn luyện kĩ năng ôn tập của học sinh phải phù hợp với khả năng của các em, đảm bảo tính khách quan, chính xác, tránh hạ chuẩn

vμ tránh sự cứng nhắc khi kiểm tra đánh giá

- Phối hợp tốt giữa hoạt động học tập ở trên lớp vμ hoạt động tự học ở nhμ

2.2 Các biện pháp rèn luyện kỹ năng ôn tập cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú

2.2.1 Biện pháp rèn luyện kĩ năng trả lời câu hỏi ôn tập

Để rèn luyện kĩ năng trả lời câu hỏi cho học sinh trong quá trình ôn tập, giáo viên cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Giới thiệu cho học sinh biết cấu trúc vμ trình tự thực hiện các thao

tác của kĩ năng trả lời câu hỏi

Cấu trúc vμ trình tự các thao tác của kĩ năng trả lời câu hỏi ôn tập mμ giáo viên cần giới thiệu cho học sinh lμ:

- Đọc kĩ câu hỏi, phân tích vμ xác định rõ những yêu cầu của câu hỏi

- Xác định nội dung của bμi học có liên quan đến câu hỏi

- Xác định xem nội dung của bμi học có sẵn câu trả lời cho câu hỏi không? Nếu không thì có thể phân tích tổng hợp những kiến thức nμo trong bμi, vận dụng kiến thức đó để trả lời câu hỏi

- Trả lời câu hỏi

Việc tổ chức luyện tập được tiến hμnh qua 2 giai đoạn, giai đoạn 1: giáo viên trực tiếp hướng dẫn học sinh cách trả lời câu hỏi Với mục đích lμm cho học sinh nắm được các trình tự thao tác của kĩ năng trả lời câu hỏi

Giai đoạn 2: Khi học sinh đã nắm được cách thức thực hiện trả lời câu hỏi vμ

có khả năng thực hiện các thao tác ở mức độ nhất định, giáo viên đưa ra câu hỏi yêu cầu học sinh thực hiện trên phiếu học tập Đối với những câu hỏi khó có tính chất vấn đề, giáo viên cần sử dụng những câu hỏi gợi mở hoặc có những chỉ dẫn mang tính chất định hướng

Một số yêu cầu khi rèn luyện kĩ năng trả lời câu hỏi

- Cần đưa ra nhiều loại câu hỏi, các câu hỏi phải phong phú đa dạng Tuy nhiên,

đối với học sinh PTDTNT, giáo viên cần quan tâm nhiều đến câu hỏi mang tính thông hiểu, tái hiện từ đó nâng dần lên những câu hỏi khó có tính vấn đề

- Các câu hỏi phải phản ánh nội dung cơ bản bμi học vμ mang tính hệ thống

- Để giúp học sinh trả lời câu hỏi, giáo viên nên hướng dẫn cho học sinh biết xác định yêu cầu của câu hỏi vμ nghĩa của các từ dùng để hỏi, hướng dẫn cách trả lời các loại câu hỏi khác nhau

- Khi học sinh trả lời câu hỏi, giáo viên cần quan tâm cả về nội dung vμ hình thức thông qua cách trình bμy câu hỏi để sửa chữa, uốn nắn kịp thời cho học sinh từ cách phát âm, cách dùng từ cho đến cách diễn đạt

2.2.2 Biên pháp rèn luyện kĩ năng xây dựng dàn ý tóm tắt bài học

Để rèn luyện kĩ năng xây dựng dμn ý tóm tắt cho học sinh, giáo viên cần phải

thực hiện các bước sau:

Bước 1: giới thiệu cho học sinh có những hiểu biết về dμn ý tóm tắt bμi học, ý

nghĩa của việc xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học( xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học lμ gì? tại sao phải xây dựng?)

Bước 2: Giới thiệu cho học sinh cấu trúc của các thao tác vμ trình tự thực hiện

các thao tác xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học

Trình tự các thao tác xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học cần cần giới thiệu cho

học sinh lμ:

- Đọc kỹ toμn bμi để biết được bμi học nghiên cứu về vấn đề gì

- Xác định cấu trúc của bμi(bμi học đó gồm bao nhiêu đơn vị kiến, những đơn

vị đó nghiên cứu về vấn đề gì vμ được sắp xếp như thế nμo)

- Xác định ý chính của từng vấn đề (mỗi vấn đề gồm bao nhiêu ý cơ bản,

những ý cơ bản đó lμ gì)

- Xác định mối quan hệ giữa các đơn vị kiến thức

- Tóm tắt toμn bμi ( nêu lên các nội dung chủ yếu)

- Kiểm tra vμ hoμn thiện kỹ năng

Việc tổ chức cho học sinh luyện tập được thực hiện qua hai giai đoạn

Giai đoạn 1 : giáo viên trực tiếp điều khiển, hướng dẫn học sinh xây dựng dμn

ý tóm tắt bμi học Với mục đích, nhằm lμm cho học sinh nắm được cấu trúc vμ trình tự các thao tác của kỹ năng

Giai đoạn 2 : sau khi học sinh đã nắm được cấu trúc vμ trình tự các thao tác

của kỹ năng xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học vμ đã có khả năng thực hiện kĩ năng ở một mức nμo đó Giáo viên yêu cầu học sinh xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học trong giờ tự học ở nhμ

Một số yêu cầu đối với việc rèn luyện kỹ năng xây dựng dàn ý tóm tắt bài học cho học sinh trường PTDTNT

- Khi hướng dẫn học sinh xây dựng dμn ý tóm tắt bμi học, trước hết giáo viên cần đặt ra những câu hỏi cụ thể, tương ứng với nội dung của bμi để học sinh có thể tìm ra những kiến thức cơ bản của từng nội dung vμ mối quan hệ giữa các nội dung với nhau

- Để tránh tình trạng học sinh chép bμi của nhau hoặc chép lại theo SGK hoặc theo vở ghi, khi kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ tóm tắt dμn ý bμi học, giáo viên cần phải yêu cầu học sinh phát biểu thμnh lời từ những bản tóm tắt đó hoặc lμ đưa

ra những câu hỏi kiểm tra đòi hỏi học sinh phải nắm được những kiến thức cơ bản của bμi một cách khái quát

2.2.3 Biện pháp rèn luyện kỹ năng xây dựng sơ đồ

Để rèn luyện kĩ năng xây dựng sơ đồ cho học sinh, giáo viên cần phải tiến hμnh theo trình tự sau:

Bước 1: giới thiệu cho học sinh có những hiểu biết về sơ đồ, trình tự các thao tác

xây dựng sơ đồ Trình tự các thao tác xây dựng sơ đồ cần giới thiệu cho học sinh lμ:

- Xác định các kiến thức chốt (kiến thức cơ bản)