Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh bổ túc trung học phổ thông tại các trung tâm giáo dục thường xuyên theo định hướng phát triển nhân lực

Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh bổ túc trung học phổ thông tại các trung tâm giáo dục thường xuyên theo định hướng phát triển nhân lực

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

X”W

Huỳnh Thị Tam Thanh

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH BỔ TÚC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục

Mã số: 62.14.05.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI - 2009

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Quang Uẩn

Phản biện 1:.GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ

Phản biện 2: PGS.TS Bùi Văn Quân

Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Công Giáp

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước họp tại: vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Đại học Quốc gia; Đại học Sư phạm Hà Nội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Huỳnh Thị Tam Thanh (2003), Một số biện pháp quản lý tăng cường công tác

hướng nghiệp cho học sinh phổ thông bậc trung học trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Tạp

chí Phát triển giáo dục, số 7 – tháng 7/2003

2 Huỳnh Thị Tam Thanh (2003), Xã hội hoá công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ

thông bậc trung học tại các trung tâm GDTX trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Nội san Quản

lý giáo dục của trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo II, số 1 – 2003

3 Huỳnh Thị Tam Thanh (2007), Vấn đề Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Bổ túc

THPT ở Thành phố Đà Nẵng, Tạp chí Giáo dục số 165, Tháng 6/2007

4 Huỳnh Thị Tam Thanh (2007), Giáo dục hướng nghiệp theo quan điểm phát triển

nguồn nhân lực, Tạp chí Giáo dục số 175, tháng 10/2007

5 Huỳnh Thị Tam Thanh (2008), Kết hợp nội dung giáo dục phổ thông với nội dung

giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp trong việc hướng nghiệp cho học sinh bổ túc trung học phổ thông, Tạp chí Giáo dục số 199, tháng 10/2008

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

- Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra nhiệm

vụ phát triển GD: “Coi trọng công tác hướng nghiệp (HN) và phân luồng học sinh (HS) trung học, chuẩn bị cho thanh

niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”

[53, tr109]

- Giáo dục (GD) có mối quan hệ mật thiết và chịu sự tác động qua lại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) phải bám sát vào việc chuẩn bị nhân lực (NL) và xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế của từng địa phương Từ

đó, định hướng việc chọn nghề của thanh thiếu niên cho phù hợp với những yêu cầu của việc điều tiết cơ cấu NL

- Các nhà khoa học trong nước và trên thế giới quan tâm nhiều đến hoạt động GDHN cho HS phổ thông (PT) trong nhà trường chính quy, công tác dạy nghề trong các trường PT trung học kỹ thuật Mô hình về GDHN cho HS PT các cấp học, bậc học đã được xây dựng theo định hướng đổi mới GD

Số HS bổ túc trung học phổ thông (BTTHPT) chiếm khoảng 11% tổng số HS tốt nghiệp bậc trung học hàng năm hầu như chưa được tham gia các hoạt động GDHN; tỉ lệ thi đậu vào ĐH, CĐ hàng năm chỉ chiếm không tới 1%, vào học TCCN khoảng 5%, đa số các em ra trường không có việc làm hoặc tham gia lao động ngay mà không qua đào tạo GDHN cho HS THPT hệ

Bổ túc (GD không chính quy) hầu như chưa được quan tâm hoặc nếu có cũng chỉ là mang tính tự phát Vận dụng lý luận về quản lý GD để đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động GDHN cho HS BTTHPT tại các trung tâm GDTX theo định hướng phát triển nhân lực là một vấn đề cần phải nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động giáo GDHN cho học sinh BTTHPT tại các trung tâm GDTX xuyên theo định hướng phát triển nhân lực nhằm đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động GDHN, giúp cho học sinh

định hướng nghề nghiệp và tham gia các loại hình đào tạo nghề phù hợp

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT tại trung tâm giáo dục thường xuyên

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh bổ túc trung học phổ thông có nhiều hạn chế, bất cập, tỉ lệ học sinh được tham gia và hiệu quả của các hoạt động giáo dục hướng nghiệp thấp, chưa theo đúng định hướng phát triển nhân lực của từng địa phương và cả nước

Nếu vận dụng quan điểm giáo dục thường xuyên, học tập suốt đời để đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp phù hợp với đối tượng học sinh bổ túc trung học phổ thông thì sẽ giúp cho các em học sinh của hệ giáo dục không chính quy được định hướng nghề nghiệp, có cơ hội đào tạo nghề và tham gia cuộc sống lao động nghề nghiệp tốt hơn

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu các vấn đề lý luận về tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT theo định hướng phát triển nhân lực

5.2 Khảo sát và đánh giá hiện trạng tổ chức hoạt động GDHN tại các trung tâm GDTX; lý giải nguyên nhân của hiện trạng

5.3 Đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT tại các trung tâm GDTX Thử nghiệm một số

nội dung của các biện pháp do luận án đề xuất

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT trên cơ sở những số liệu chung về GDTX trên toàn quốc và nghiên cứu thực trạng tại các trung tâm GDTX trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

7 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp tiếp cận: tiếp cận hệ thống và tiếp cận phức hợp

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra viết bằng phiếu trưng cầu ý kiến, nghiên cứu sản phẩm hoạt động, tổng kết kinh nghiệm, phương pháp chuyên gia, phương pháp phỏng vấn, phỏng vấn sâu

- Nhóm các phương pháp xử lý thông tin

- Phương pháp thử nghiệm

8 Những luận điểm bảo vệ

8.1 Học sinh BTTHPT có những đặc thù riêng về quá trình giáo dục, chưa được sự quan tâm đúng mức của các cấp quản

lý giáo dục và của xã hội nên chất lượng học tập, phát triển thấp, rất cần được định hướng nghề nghiệp đúng đắn và chuẩn bị chu đáo kiến thức nghề nghiệp, kỹ năng sống để bước vào tham gia vào lực lượng lao động có tay nghề của địa phương

8.2 Các biện pháp tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT được đề xuất trên cơ sở những vấn đề lý luận về GDHN, các chức năng của hoạt động quản lý giáo dục, mối quan hệ giữa các thành tố trong hoạt động giáo dục của nhà trường, gắn với định hướng phát triển nhân lực của địa phương và phù hợp với đặc điểm học sinh BTTHPT trong môi trường giáo dục không chính quy

9 Đóng góp mới của luận án

9.1 Về lý luận: Luận án đã đưa ra những cơ sở lý luận của vấn đề tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho một đối

tượng học sinh ít được các nhà khoa học trước đây quan tâm, đó là: học sinh bổ túc trung học phổ thông, gắn với định hướng phát triển nhân lực trên quan điểm giáo dục thường xuyên, học tập suốt đời

9.2 Về thực tiễn

nghề nghiệp

(3) UNESCO đã quan tâm đến việc tạo cơ hội học tập cho những đối tượng ít có điều kiện tham gia các hệ đào tạo chính quy, nêu rõ tầm quan trọng của các mục tiêu “học để biết, học để làm, học để làm người và học để chung sống cùng nhau” Đồng thời, khẳng định sự tất yếu của xu thế “học thường xuyên, học suốt đời và xây dựng một xã hội học tập” sẽ tạo điều kiện

để tất cả mọi người có thể tham gia vào các vị trí khác nhau trong cơ cấu nhân lực mà nền kinh tế đòi hỏi, góp phần vào sự phát triển chung của xã hội và cải thiện cuộc sống của chính bản thân mình

(4) Kinh nghiệm rút ra là: Trong thời đại toàn cầu hóa, cạnh tranh và hội nhập với những ưu thế đặc biệt của KHCN nói chung và CNTT nói riêng hiện nay, để có được một NNL đáp ứng yêu cầu của sự phát triển, nhất thiết phải làm tốt công tác GDHN, phân luồng HS ở bậc học PT, đồng thời, nghiên cứu để đưa GD nghề nghiệp vào trong nhà trường, giúp cho HS có được những “tiền đề nghề nghiệp” ban đầu, trong đó, cần quan tâm đến đối tượng HS học theo các hệ đào tạo không chính quy,

có những khó khăn nhất định trên con đường học vấn

1.1.2 Trong nước

Các tác giả trong và ngoài nước đã quan tâm rất nhiều đến hoạt động GDHN, đặc biệt là hoạt động dạy học lao động chuẩn

bị nghề nghiệp cho HS PT dưới các hình thức khác nhau nhằm chuẩn bị cho đa phần HS trung học sau khi tốt nghiệp dễ dàng hoà nhập với cuộc sống lao động nghề nghiệp trong nền kinh tế

Vấn đề GDHN thông qua các hoạt động lao động nghề nghiệp là có cơ sở khoa học và rất cần thiết trong việc giúp cho HS làm quen với lao động, có hứng thú nghề nghiệp và những kỹ năng ban đầu đối với nghề mà các em được học Chính vì vậy, GD&ĐT cần chú trọng việc hình thành những năng lực nghề nghiệp cho thế hệ trẻ để tự tìm ra việc làm

Đối tượng GDHN được các tác giả quan tâm chủ yếu tập trung vào lực lượng HS trong các nhà trường chính quy, được

GD khá toàn diện với sự kết hợp hài hòa của một tổng thể các môn học Trong đó, nội dung về GDHN được phân bổ và tích hợp trong cả chương trình chính khóa và các hoạt động ngoại khóa, tạo cơ hội tốt nhất để HS có được các định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường và các yêu cầu về NL của xã hội

GDHN cho HS cần thiết phải được gắn với quan điểm xây dựng xã hội học tập, tạo điều kiện để tất cả mọi người ở các điều kiện, hoàn cảnh khác nhau đều “được học” và có thể “học được”, tri thức và kỹ năng của mỗi cá nhân thường xuyên được

bổ sung, rèn luyện, đáp ứng yêu cầu phát triển

Đối tượng HS bổ túc trung học PT (BTTHPT) có đặc điểm riêng về phẩm chất, năng lực, được đào tạo trong môi trường học tập có nhiều hạn chế và chương trình học tập rút gọn hơn so với HS hệ chính quy, rất cần đến việc định hướng và dẫn dắt các em vào nghề Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, chưa có các nghiên cứu của các nhà khoa học, các văn bản chỉ đạo từ cấp

Bộ cho đến cấp cơ sở quan tâm đến GDHN cho HS BTTHPT Đây là một vấn đề cần được giải quyết

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Tổ chức hoạt động giáo dục

1.2.1.1 Tổ chức

Khái niệm tổ chức được xem như là một hoạt động được hiểu ở hai khía cạnh:

+ Về mặt xây dựng cơ cấu tổ chức: tổng hợp các bộ phận (đơn vị, cá nhân) khác nhau, có mối quan hệ với nhau, được chuyên môn hoá và có những trách nhiệm, quyền hạn nhất định, được bố trí theo những cấp, những khâu khác nhau, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng quản lý và phục vụ mục đích chung xác định của hệ thống

+ Về mặt vận hành hoạt động của các thành viên trong tổ chức: triển khai các hoạt động để đạt đến mục tiêu của tổ chức Hay nói cách khác, xác định cấu trúc hợp lý các thành tố của hoạt động và triển khai các giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả của hoạt động đó

1.2.1.2 Tổ chức hoạt động giáo dục

- Tổ chức hoạt động giáo dục có thể được hiểu là sự xác định cấu trúc hợp lý các thành tố của hoạt động giáo dục, bao gồm: (1) xác định cơ cấu tổ chức bộ máy điều hành và triển khai hoạt động giáo dục; (2) xác định mục tiêu, nội dung của hoạt động, cách thức tổ chức thực hiện hoạt động và sự vận hành của các thành tố tham gia vào hoạt động giáo dục đó nhằm đạt được mục tiêu GD

- Tổ chức hoạt động GD trong nhà trường bao gồm các nội dung:

+Xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý cho hoạt động giáo dục: xây dựng bộ máy điều hành, thực thi các nội dung hoạt động, tạo một mạng lưới các quan hệ tổ chức giữa những người trong hệ quản lý và hệ được quản lý Tuyển lựa, sắp xếp, bồi dưỡng, đào tạo cán bộ trong hệ quản lý và trong hệ được quản lý

+ Tổ chức thực hiện các tác động quản lý để triển khai hoạt động, bao gồm: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo, kiểm tra và tổng kết, điều chỉnh Việc lập kế hoạch cho hoạt động GD sẽ xác định mục tiêu và hoạt động cần đạt tới, các nội dung và cách thức thực hiện và các phương tiện, điều kiện đảm bảo cho quá trình thực hiện các mục tiêu đề ra đạt kết quả

Ở mỗi khâu của hoạt động quản lý đều có sự tham gia của việc kiểm tra, đánh giá để trên cơ sở đó tìm ra những bất cập, đề xuất biện pháp điều chỉnh

1.2.2 Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại trường phổ thông

1.2.2.1 Khái niệm giáo dục hướng nghiệp

Với ý nghĩa là hoạt động tạo tiền đề cho việc đào tạo NL theo yêu cầu phát triển KT-XH, GDHN được hiểu là quá trình

hướng dẫn chọn nghề, quá trình chuẩn bị cho thế hệ trẻ đi vào lao động sản xuất xã hội Trong nhà trường PT, hoạt động GDHN là một hệ thống các biện pháp tác động của gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo, nhằm hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động theo những định hướng nhất định, giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội về khả năng đóng góp của mỗi người vào cuộc sống lao động sản xuất, đem lại lợi ích cho cá nhân mỗi người và toàn xã hội

1.2.2.2 Giáo dục hướng nghiệp và vấn đề GDTX, học tập suốt đời

GDHN là một quá trình lâu dài, gắn bó với cuộc sống học tập và lao động của mỗi con người Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, GDHN nhằm chuẩn bị cho HS sớm có ý thức chọn ngành nghề phù hợp với nguyện vọng cá nhân và với sự phân công lao động xã hội, tạo điều kiện cho việc học tập, tích lũy kiến thức, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp đạt được kết quả tốt nhất Trong quá trình mỗi người tham gia vào đời sống sản xuất xã hội, GDHN cũng chính là quá trình mỗi người lao động tiếp tục

tự đào tạo, bồi dưỡng, tìm được sự phù hợp của các năng lực bản thân với nghề nghiệp và có thể điều chỉnh khi cần thiết, góp phần tạo ra năng suất lao động xã hội cao nhất mà mỗi cá nhân có thể thực hiện

1.2.2.3 Các thành phần của hoạt động GDHN

Theo tác giả K.K PLATÔNÔV, “Tam giác hướng nghiệp” bao gồm các thành phần:

a, Tuyên truyền định hướng nghề nghiệp: tuyên truyền định hướng nghề nghiệp cho HS căn cứ vào tình hình phân công lao

động, cơ cấu lao động, nhu cầu nhân lực ở địa phương, xã hội và đặc điểm yêu cầu của các ngành nghề ở địa phương mà xã hội đang cần phát triển

b, Tư vấn nghề: tổ hợp của các tác động 2 mặt của nhà tư vấn Mặt thứ nhất là tác động của các hoạt động bên ngoài đến

mỗi HS Mặt thứ hai là là hoạt động của tự thân HS, dựa trên cơ sở những điều đã biết, tự điều chỉnh việc chọn nghề của bản

thân một cách phù hợp

c, Góp phần vào việc lựa chọn nghề nghiệp khi HS ra trường: quá trình tìm hiểu, đối chiếu giữa đặc điểm về thể chất và

tâm lý của cá nhân với những yêu cầu của hoạt động lao động xã hội, tìm ra cho mình con đường để đạt được ước mơ nghề

nghiệp, giải quyết mối quan hệ: xã hội - nghề nghiệp - cá nhân

1.2.2.4 Nhiệm vụ của hoạt động GDHN trong trường phổ thông

- Hình thành ở HS những biểu tượng đúng đắn về những nghề cần phát triển, giúp cho các em được làm quen với những nghề cơ bản trong xã hội, những nghề có vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, những nghề cần thiết phải phát triển ngay ở địa phương mình

- Phát hiện, hướng dẫn và phát triển hứng thú nghề nghiệp của các em

- Tạo điều kiện để HS hình thành năng lực tương ứng với hứng thú nghề nghiệp đã có thông qua hoạt động LĐSX kết hợp với dạy nghề

1.2.2.5 Các hình thức tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh bao gồm:

* Giáo dục hướng nghiệp qua việc dạy và học các môn văn hoá

* Giáo dục hướng nghiệp qua dạy và học môn công nghệ, dạy nghề phổ thông và hoạt động lao động sản xuất

* Giáo dục hướng nghiệp qua việc tổ chức hoạt động hướng nghiệp

* Giáo dục hướng nghiệp qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

GDHN vừa là một hoạt động cụ thể, riêng rẽ vừa là một nội dung được tích hợp trong tất cả các hoạt động giáo dục của nhà trường, vì thế có nhiều hình thức khác nhau để triển khai HĐGDHN và là một hoạt động trong tổng thể các hoạt động của quá trình giáo dục, có sự tác động của cả ba môi trường (gia đình - nhà trường - xã hội)

1.2.2.6 Cơ cấu bộ máy tổ chức hoạt động GDHN ở trường phổ thông

Sơ đồ 1.3: Cơ cấu bộ máy tổ chức hoạt động GDHN ở trường phổ thông

GV

chủ

nhiệm

GV dạy nghề

PT

GV công nghệ

và Đoàn TNCS HCM

Thư viện trường học

Y tế trường học

Các đơn vị ngoài nhà trường

Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng

Phòng, ban GDHN

1.2.3 Giáo dục hướng nghiệp với phát triển nhân lực

1.2.3.1 Khái niệm “nhân lực” (Manpower)

Có thể hiểu: NL là một phần trong tổng thể các nguồn lực đảm bảo cho sự phát triển KT-XH của mỗi quốc gia Nói đến

NL là nói đến con người với những khả năng được thể hiện trong trình lao động, sản xuất để trực tiếp hoặc gián tiếp làm ra của cải cho xã hội Đối với HSPT, các em chính là những giá trị tiềm ẩn, những giá trị về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, sức khoẻ, kỹ năng lao động nghề nghiệp để trở thành NL (lực lượng lao động), sẽ đóng góp tích cực vào phát triển KT - XH của địa phương

và của đất nước

1.2.3.2 Khái niệm "Phát triển nhân lực" (Manpower Development)

Xem xét ở góc độ sự tác động của các hoạt động GD trong nhà trường PT đến NL, có thể hiểu khái niệm "phát triển NL" là

quá trình làm gia tăng tỉ lệ người có kỹ năng lao động nghề nghiệp trong tổng số người trong độ tuổi lao động, tăng tỉ lệ người lao động có chuyên môn cao trong các lĩnh vực thiết yếu và tăng tỉ lệ người lao động có được việc làm phù hợp với khả năng, nguyện vọng của mình để có thể tạo ra năng suất lao động cao nhất trong quá trình tham gia lao động sản xuất xã hội 1.2.3.3 Quan hệ giữa GDHN với GD&ĐT và phát triển nhân lực

- Hệ thống giáo dục PT phải làm tốt đầu vào cho giáo dục chuyên nghiệp và giáo dục đại học GD&ĐT chuẩn bị các phẩm chất, các năng lực cần thiết cho người lao động GD toàn diện cho HS theo tinh thần đổi mới GD hiện nay sẽ tạo ra đội ngũ lao động có sức khoẻ, có kỹ thuật để đạt được năng suất lao động ngày một cao hơn

- GDHN trong nhà trường PT là hoạt động có tác động lớn nhất đến việc hình thành và phát triển nhân cách nghề của người lao động, bắt đầu từ thế hệ trẻ GDHN giúp cho HS hiểu được mục đích, lý tưởng của nghề, tạo cho các em hứng thú và động cơ nghề nghiệp đúng đắn, từ đó có được thái độ tích cực đối với nghề mà mình lựa chọn GDHN giúp cho HS lựa chọn được nghề nghiệp phù hợp với bản thân và các yêu cầu nhân lực của xã hội, có tác động uốn nắn, điều chỉnh động cơ chọn nghề cuả HS sao cho “ăn khớp” với nhu cầu nhân lực của các thành phần kinh tế GDHN và phân luồng HS giúp điều chỉnh cơ cấu tuyển sinh vào các hệ đào tạo, từ đó, điều chỉnh cơ cấu đào tạo nghề nghiệp để tạo ra lực lượng lao động với cơ cấu và trình độ đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế

1.3 Tổ chức GDHN cho HS BTTHPT tại trung tâm GDTX theo định hướng phát triển nhân lực

1.3.1 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của trung tâm GDTX

- Trung tâm GDTX có các chức năng, nhiệm vụ được quy định tại Quyết định số 01/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02/01/2007 của Bộ GD&ĐT

- Trung tâm GDTX có nhiệm vụ tổ chức giảng dạy chương trình BTTHPT và các chương trình giáo dục mở rộng, tạo điều kiện để người học được học tập thường xuyên, suốt đời, bổ sung những tri thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và nghề nghiệp TTGDTX giúp mọi người vừa làm vừa học, học liên tục, học suốt đời nhằm hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ để cải thiện chất lượng cuộc sống, tìm việc làm, tự tạo việc làm và thích nghi với đời sống xã hội

1.3.2 Trung tâm GDTX với hoạt động GDHN cho HS BTTHPT

- Trung tâm GDTX có nhiệm vụ phối hợp với các trường THPT để tổ chức dạy NPT cho HS THPT (chính quy), đồng thời,

có trách nhiệm tổ chức các hoạt động GDHN cho chính đối tượng HS BTTHPT đang theo học tại đơn vị

- Trung tâm GDTX có nhiều điều kiện để tổ chức giảng dạy kỹ thuật và tổ chức các hoạt động GDHN gắn với đào tạo nghề, tạo điều kiện để các học sinh BT THPT đang học tại trung tâm được tham gia các hình thức GDHN phù hợp với những nội dung phong phú Bên cạnh việc tổ chức các lớp bổ túc văn hoá, các TTGDTX còn tổ chức các lớp dạy nghề ở các cấp độ và liên kết đào tạo với các trường dạy nghề, trường TCCN và các cơ sở GD khác Đây là điều kiện thuận lợi để kết hợp giữa hai hoạt động GD này phục vụ mục đích GDHN

1.3.3 Đặc điểm học sinh BTTHPT và yêu cầu về GDHN

1.3.3.1 Đặc điểm học sinh BTTHPT

HS BTTHPT có những đặc điểm tâm lý và nhân cách chung của lứa tuổi, đồng thời, có những nét riêng do ảnh hưởng của

điều kiện, hoàn cảnh và môi trường tác động: thường có tâm lý tự ti, ít cố gắng và khá nhạy cảm; ít có thể phát triển học văn hóa lên cao nhưng lại có ưu điểm hơn khi rẽ sang học nghề; cơ hội vào các trường cao đẳng, đại học là vô cùng khó khăn Việc trang bị cho các em những kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng lao động nghề nghiệp để nhanh chóng đi vào thế giới nghề nghiệp là một việc làm cần thiết Sau khi tốt nghiệp ra trường, các em có thể bắt tay ngay vào cuộc sống lao động hoặc tiếp tục học lên để đạt được trình độ nghề nghiệp cao hơn

1.3.3.2 Yêu cầu về GDHN cho HS BTTHPT

HS BTTHPT không có điều kiện tham gia GDHN qua việc học tập các môn kỹ thuật; cơ hội để HS các trung tâm GDTX tham gia vào các hoạt động ngoại khoá có nội dung GDHN hầu như không có (Bộ GD&ĐT chưa có một quy định cụ thể nào về GDHN cho HS BTTHPT) Vì vậy, GDHN cho HS BTTHPT phải được nhìn nhận ở một góc độ khác, theo định hướng đáp ứng yêu cầu lực lượng lao động có tay nghề và theo hướng đào tạo liên thông để người học tiếp tục được phát triển theo quan điểm GDTX và học tập suốt đời

1.3.4 Tổ chức GDHN cho HS BTTHPT tại trung tâm GDTX theo định hướng phát triển nhân lực

1.3.4.1 Cấu trúc chung

Tổ chức hoạt động GDHN cho HS BT THPT là các tác động quản lý đối với một hoạt động giáo dục cụ thể - hoạt động GDHN Mục tiêu GDHN phải hướng tới là sự phù hợp giữa định hướng chọn nghề của HS và những yêu cầu về nhân lực tại chỗ của địa phương, trong đó, mục tiêu chuẩn bị một lực lượng lao động trẻ, có tay nghề, sẵn sàng tham gia ở những lĩnh vực ngành nghề mà địa phương cần nhân lực được ưu tiên đặt lên hàng đầu Nội dung GDHN luôn được cập nhật những yêu cầu và định hướng chuyển dịch cơ cấu lao động của địa phương Cách thức GDHN phải mang tính XHH và tính mở để người học có thể thực hiện việc học tập thường xuyên, suốt đời, góp phần xây dựng xã hội học tập

Sơ đồ 1.5: Cấu trúc hoạt động GDHN cho HS BTTHPT tại các trung tâm GDTX theo định hướng phát triển nhân lực

Định hướng phát triển nhân lực của địa phương

Mục tiêu GDHN

Nội dung và phương phápGDHN

Hình thức tổ chức hoạt động GDHN

TT GD

TX

1.3.4.2 Xác định mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh BTTHPT

* Mục tiêu GDHN cho học sinh BTTHPT

GDHN cho HS BTTHPT nhằm tạo ra nhiều hướng phân luồng HS sau khi tốt nghiệp ra trường, hạn chế thấp nhất tỉ lệ HS hoàn thành chương trình BTTHPT mà không được tham gia thị trường lao động hoặc tham gia thị trường lao động mà không được qua đào tạo; hướng một bộ phận (phân luồng) HS BTTHPT vào hệ thống các trường TCCN, dạy nghề ở các địa phương, khuyến khích HS tham gia vào các lĩnh vực lao động nhằm phát triển các nghề thủ công, các ngành nghề truyền thống của địa phương (không đòi hỏi cao về trình độ học vấn nhưng yêu cầu cao về tay nghề) Đồng thời, đảm bảo tính liên thông giữa các hoạt động GDHN và đào tạo nghề, sử dụng hợp lý nhất, rút ngắn thời gian đào tạo nhưng vẫn mở ra khả năng học tập tiếp tục

và tạo nhiều cơ hội học tập, việc làm cho HS

* Nội dung giáo dục hướng nghiệp cho học sinh BTTHPT

- GDHN phải kết hợp được các nội dung hướng học và làm cho các em có ý thức chuẩn bị về trí lực, tâm lực cho việc bước vào thế giới nghề nghiệp

- Hình thành ở HS những biểu tượng đúng đắn về nghề, thực chất là điều chỉnh thái độ của các em đối với các nghề trong

xã hội

- Giúp làm bộc lộ ở HS năng lực, sở trường, thiên hướng nghề nghiệp của các em

- Hỗ trợ HS trong việc tự hướng nghiệp (chọn nghề)

- Tạo điều kiện để HS có thể tiếp cận với các loại hình đào tạo nghề để có thể tham gia lao động nghề nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp ra trường

* Các hình thức tổ chức thực hiện hoạt động GDHN cho HS BTTHPT

- Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học các môn khoa học cơ bản để làm rõ mối liên hệ giữa kiến thức khoa học với các ngành nghề, gắn nội dung của các bài học với cuộc sống sản xuất

- Tận dụng tối đa những điều kiện sẵn có để tổ chức các hoạt động lao động và giảng dạy kỹ thuật nghề nghiệp, tạo điều kiện để phát huy năng lực, sở trường của các em

- Tăng cường thêm các hoạt động GD lao động kỹ thuật nghề nghiệp, tổ chức cho các em HS tham gia học NPT, tin học các cấp độ, kỹ thuật viên Tin học và từng bước tiếp cận trình độ TCCN, CĐ, ĐH; tổ chức cho các em có khả năng và điều kiện học ngoại ngữ để phục vụ công việc sau này

- Đa dạng hoá các hoạt động ngoại khoá có tính hướng nghiệp

- Xây dựng và tổ chức hoạt động phòng HN và tổ chức các hoạt động tư vấn nghề:

Đối với HS BTTHPT, do những đặc điểm riêng của mình, các em cần phải được tham gia vào các vị trí lao động phù hợp, trong đó, công việc trước mắt là chuẩn bị, định hướng cho các em học tập để trở thành những lao động kỹ thuật (theo nghĩa hẹp), đó là những lao động kỹ thuật mang tính chất thực hành (lao động có kỹ năng thực hành nghề ở các cấp trình độ khác nhau, trực tiếp làm ra sản phẩm hàng hoá và dịch vụ Chính vì vậy, tổ chức GDHN cho HS BTTHPT theo định hướng phát triển nhân lực cần được thực hiện bằng phương thức lồng ghép với các hoạt động GD chính khoá, trong đó, quan tâm đến vấn

đề hướng học và hướng nghiệp qua GD nghề

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH BỔ TÚC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

2.1 Giới thiệu chung về tổ chức khảo sát thực trạng

2.2 Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh bổ túc THPT tại các trung tâm Giáo dục thường xuyên

2.2.1 Thống kê về quy mô phát triển các TTGDTX, quy mô HS và kết quả học tập của HS bổ túc THPT

Mạng lưới các TTGDTX trên cả nước ngày một phát triển: đến nay, 61/64 tỉnh, thành phố có TTGDTX cấp tỉnh, hầu hết các quận, huyện của các tỉnh, thành phố lớn đều có TTGDTX cấp quận, huyện (663 trung tâm/64 tỉnh, thành phố) Số lượng HS theo học BTTHPT cũng tăng dần và đến nay chiếm một tỉ lệ khá ổn định trong tổng số HS theo học THPT (khoảng 11%)

Hệ thống TTGDTX trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cũng được quan tâm đầu tư và phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân được học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập Các TTGDTX đã thu hút một lượng không nhỏ HS không đủ điều kiện vào học các lớp THPT chính quy tham gia các lớp BTTHPT (khoảng 13% tổng số HS THPT hàng năm)

Trong số HS BTTHPT, những em chỉ tham gia học tập đơn thuần (chưa tham gia lao động nghề nghiệp) chiếm tỉ lệ khá lớn, ổn định ở mức trên 97% trong những năm từ 2004-2007 Đây là những HS vừa tốt nghiệp THCS hoặc BTTHCS nhưng không có điều kiện để vào học các trường THPT công lập (do không đạt yêu cầu về kiến thức) hoặc tư thục (do không đảm bảo điều kiện kinh tế)

Mặc dù số lượng HS BTTHPT đã tăng rất nhanh trong 5 năm gần đây (112%) nhưng tỉ lệ HS BTTHPT có học lực khá, giỏi rất thấp (học lực giỏi không tới 1%, học lực khá chỉ từ 7,77% đến 14,72%) và hầu như không tăng, chủ yếu là HS có học lực trung bình (từ 58% đến 84%), tỉ lệ HS đạt học lực yếu khá cao (từ 8% đến 30%) Các số liệu này đã phản ánh một thực trạng nổi bật, đó là: HS BTTHPT hiện nay phần lớn là có học lực đầu vào lớp 10 rất thấp (điểm thi tuyển sinh lớp 10 không đủ

để vào các trường công lập và bán công), chỉ có một số ít các em có học lực khá nhưng do điều kiện, hoàn cảnh (từ ngoài tỉnh chuyển đến, gia đình gặp khó khăn nên phải vừa làm, vừa học, gặp rủi ro khi thi tuyển vào lớp 10 THPT ) Tỉ lệ HS tốt nghiệp BTTHPT cũng khá thấp, nhất là từ khi Bộ GD&ĐT triển khai cuộc vận động "Hai không", trong đó có nội dung "nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục

2.2.2 Thực trạng phân luồng HS sau THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng

Ở một tỉnh duyên hải miền Trung như thành phố Đà Nẵng, theo thống kê của Sở LĐ-TB&XH về tình hình phân luồng HS sau THCS và THPT 5 năm (từ 2001 – 2005) thì số HS sau THCS vào học THPT chiếm khoảng 80%, BT THPT chiếm khoảng 12% Sau khi tốt nghiệp, số HS BTTHPT vào học các trường CĐ, ĐH chỉ chiếm 1%, THCN khoảng 20%, còn lại gần 80% lao động phổ thông hoặc ở nhà (là những lao động không qua đào tạo nghề)

0 500 1000 2000 3000 4000 5000

T H C

Chỉ số phân luồng

2001-2002 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006

Biểu đồ 2.1 Kết quả phân luồng HS sau THPT Bảng 2.6 Thực trạng phân luồng HS sau bậc trung học tại các TTGDTX

trên địa bàn TP Đà Nẵng

Học Đại học

Học Cao đẳng Học TCCN

Học trung cấp nghề

Học sơ cấp nghề

Tham gia lao động hoặc

ở nhà Năm học