Mộttrong những rủi ro tiềm ẩn có thể dẫn đến những tai nạn nghiêm trọng hoặc chết ngườiđến từ quá trình lao động, sửa chữa, bảo trì các thiết bị, máy móc đặt biệt là 2 loại máyđược xem
Tính cấp thiết của đề tài
Ngành công nghiệp cơ khí giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong sự phát triển kinh tế nhờ sản xuất máy móc, thiết bị phục vụ các ngành kinh tế khác Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, ngành công nghiệp cơ khí ngày càng đối mặt với cạnh tranh khốc liệt trên thị trường quốc tế Việc hiện đại hóa máy móc và thiết bị luôn đi đôi với việc đảm bảo an toàn lao động, đặc biệt là trong quá trình sửa chữa và bảo trì các thiết bị, máy móc như máy tiện và máy phay – những loại máy phổ biến dễ gây nguy hiểm do liên quan đến nguồn năng lượng nguy hiểm như điện và nhiệt Do đó, phân tích các biện pháp kỹ thuật an toàn cho máy tiện và máy phay là cần thiết để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn lao động trong ngành cơ khí.
Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố gây mất an toàn của máy phay và máy tiện trong ngành cơ khí, giúp xác định các nguy cơ tiềm ẩn tại nơi làm việc Việc phân tích các yếu tố này nhằm nâng cao nhận thức về an toàn và giảm thiểu tai nạn lao động trong quá trình vận hành máy móc Đồng thời, bài viết đề xuất các biện pháp an toàn hiệu quả, như đào tạo chuyên sâu, sử dụng thiết bị bảo hộ đúng cách và tuân thủ quy trình vận hành an toàn Áp dụng các biện pháp này góp phần nâng cao ý thức an toàn lao động và đảm bảo môi trường làm việc luôn an toàn, giảm thiểu rủi ro do thiếu chú ý hoặc sơ suất.
Nội dung nghiên cứu
Tổng quan về ngành cơ khí.
Tổng quan về 2 loại máy phay và máy tiện
Nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro của máy phay và máy tiện Đề xuất các biện pháp cải thiện.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập thông tin: Tham khảo từ internet, đọc tài liệu, sách báo và từ người hướng dẫn…
Phương pháp xử lí thông tin: sử dụng phương pháp định tính thu thập thông qua quan sát trực tiếp hay thảo luận nhóm.
TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CƠ KHÍ
Cơ khí là gì?
Ngành cơ khí là một lĩnh vực khoa học kỹ thuật có tính ứng dụng cao, giữ vai trò quan trọng trong sản xuất và đời sống hàng ngày Cơ khí tạo ra các loại máy móc, thiết bị và công cụ thay thế lao động thủ công, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh Ngoài ra, ngành cơ khí còn sản xuất các sản phẩm dân dụng phục vụ đời sống con người, đem lại sự tiện lợi và chất lượng cuộc sống cao hơn.
Cơ khí đóng vai trò quan trọng trong thiết kế và sửa chữa các lĩnh vực như ô tô, máy bay, phương tiện giao thông, hệ thống gia nhiệt và làm lạnh, đồ dùng gia đình, và vũ khí Ngành cơ khí giúp duy trì hoạt động của các phương tiện vận tải và thiết bị công nghiệp, đảm bảo hiệu quả và an toàn Với ứng dụng đa dạng trong đời sống hàng ngày và công nghiệp, cơ khí là lĩnh vực then chốt góp phần phát triển công nghệ và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Quy trình gia công một sản phẩm cơ khí
Bước 1: Thiết kế bản vẽ
Để tạo ra những chi tiết máy hoàn hảo, bước đầu tiên là nghiên cứu kỹ lưỡng bản vẽ thiết kế Hiểu rõ chức năng của từng bộ phận giúp đảm bảo tính chính xác và phù hợp trong quá trình gia công Việc phân loại các bộ phận theo chức năng và đặc điểm kỹ thuật cũng là yếu tố quan trọng để tối ưu hóa quá trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Trong quá trình thiết kế bản vẽ, việc đảm bảo đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật cần thiết của sản phẩm là yếu tố then chốt Bên cạnh đó, bản vẽ phải phù hợp với các công nghệ hiện đại nhất tại mỗi thời điểm để đảm bảo tính tiên tiến và hiệu quả của sản phẩm Điều này giúp sản phẩm không chỉ đạt tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phù hợp với xu hướng công nghệ mới nhất trong ngành.
Hình 1 Thiết kế bản vẽ
Bước 2: Xác định dạng sản xuất
Dạng sản xuất là khái niệm quan trọng phản ánh các đặc điểm chính của đối tượng sản xuất, như sản lượng và tính chất ổn định Việc xác định đúng dạng sản xuất giúp xây dựng chiến lược, áp dụng biện pháp công nghệ phù hợp và tổ chức sản xuất hiệu quả Điều này đảm bảo chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trong quá trình sản xuất.
- Dạng sản xuất được chia ra dạng sản xuất đơn chiếc, dạng sản xuất hàng loạt, dạng sản xuất hàng khối.
Dạng sản xuất đơn chiếc là hình thức sản xuất với sản lượng hàng năm rất thấp, thường chỉ từ một đến vài chục chiếc Sản phẩm được chế tạo không ổn định và không theo chu kỳ sản xuất cố định, phù hợp với các đơn hàng tùy chỉnh hoặc sản phẩm đặc thù.
Dạng sản xuất hàng loạt là phương thức sản xuất với sản lượng hàng năm lớn, tập trung vào việc chế tạo sản phẩm theo từng đợt có chu kỳ xác định Phương pháp này phù hợp với các sản phẩm ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường lớn Sản xuất hàng loạt giúp tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí sản xuất, đồng thời đảm bảo chất lượng sản phẩm đều đặn.
Dạng sản xuất hàng khối : là sản xuất với sản lượng lớn, sản phẩm rất ổn định, sản phẩm được chế tạo liên tục, lâu dài.
Bước 3: Chọn phôi và phương pháp chế tạo phôi
Hình 2 Xác định dạng sản xuất
- Chọn phôi phù hợp với yêu cầu của sản phẩm.
- Kích thước của phôi được xác định theo lượng dư gia công trong quy trình công nghệ.
Chọn phôi hợp lý giúp đảm bảo cơ tính của chi tiết gia công, đồng thời giảm thiểu chi phí vật liệu và chi phí gia công Điều này không chỉ nâng cao năng suất sản xuất mà còn giúp hạ giá thành sản phẩm hiệu quả.
- Các phương pháp trong chế tạo phôi :
Đúc : đúc trong khuôn cát, đúc trong khuôn kim loại, đúc áp lực, đúc ly tâm
Gia công áp lực : cán thép, rèn tự do, dập thể tích,
- Các vật liệu thường để chế tạo phôi : Thép, gang, nhựa, đồng, nhôm …
Bước 4 quan trọng trong quy trình chế tạo chi tiết là xác định thứ tự các nguyên công, các bước thực hiện, và lựa chọn sơ đồ gá đặt phù hợp cho từng nguyên công Đồng thời, cần đưa ra các phương án công nghệ khác nhau để tối ưu hóa quá trình gia công, đảm bảo hiệu quả và chất lượng sản phẩm cuối cùng.
Trong quá trình thiết kế quy trình công nghệ gia công chi tiết máy, việc xác định hợp lý thứ tự các nguyên công và các bước là vô cùng quan trọng Điều này giúp tối ưu hóa chu trình gia công, giảm thời gian sản xuất và nâng cao hiệu quả công việc Đồng thời, quy trình được tối ưu cần đảm bảo chất lượng gia công đạt tiêu chuẩn cao nhất Bên cạnh đó, việc tối giản các bước trong quy trình giúp giảm thiểu chi phí sản xuất, mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp Tóm lại, thiết kế quy trình phù hợp là yếu tố then chốt để giảm thiểu thời gian gia công, nâng cao chất lượng và tối ưu hóa chi phí sản xuất chi tiết máy.
Thứ tự gia công các bề mặt của chi tiết máy dựa trên tính lôgic của quá trình biến đổi trạng thái và đặc điểm của chi tiết Quy trình này còn phụ thuộc vào lý thuyết về chuẩn công nghệ và các điều kiện sản xuất cụ thể để đảm bảo hiệu quả và chất lượng gia công Việc xác định trình tự gia công phù hợp giúp tối ưu hóa quá trình chế tạo và nâng cao độ chính xác của sản phẩm cuối cùng.
Bước 5: Chọn thiết bị cho các nguyên công
Việc lựa chọn thiết bị, dụng cụ và gá lắp phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng, nâng cao năng suất và giảm chi phí gia công chi tiết Trong quá trình thiết kế quy trình công nghệ gia công, cần phân tích kỹ lưỡng và cân nhắc cẩn thận để xác định các loại thiết bị phù hợp, từ đó tối ưu hóa quá trình gia công và đạt hiệu quả cao nhất Lựa chọn hợp lý các thiết bị và dụng cụ không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm thiểu lỗi phát sinh, góp phần giảm giá thành sản xuất.
Bước 6: Xác định lượng dư gia công cho các nguyên công, các bước
Hình 5 Thiết kế bản vẽ
Hình 6 Thiết bị nguyên công
Sau khi đề xuất các phương án công nghệ để gia công chi tiết, bước tiếp theo là tiến hành so sánh các phương án nhằm chọn ra phương án tối ưu nhất phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế Phương án quy trình công nghệ được lựa chọn sẽ giúp xây dựng các tài liệu và phiếu công nghệ để dẫn dắt quá trình sản xuất, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý, theo dõi và tính toán một cách hiệu quả.
Bước 7: Xác định chế độ cắt trong các nguyên công, các bước
- Tính toán lựa chọn chế độ cắt ( s, v, t )phù hợp cho từng nguyên công để đảm bảo gia công được sản phẩm đạt độ chính xác tối ưu.
Bước 8: Chọn đồ gá cho từng nguyên công, các bước
Chọn đồ gá phù hợp đảm bảo kẹp chặt khi gia công chi tiết.
Bước 9: Gia công sản phẩm trên máy móc
- Thực hiện gia công sản phẩm trên các máy móc : phay, tiện, khoan, khoét, doa, mài.
Bước 10: Kiểm tra sản phẩm sau khi gia công
- Sử dụng các dụng cụ đo kiểm tra như : Panme, thước cặp, máy đo 2D, 3D
- Kiểm tra độ chính xác , độ bóng bề mặt của sản phẩm theo yêu cầu kĩ thuật.
Hình 7 Gia công sản phẩm
TỔNG QUAN VỀ MÁY PHAY VÀ MÁY TIỆN
Tổng quan về máy phay CNC
Máy phay là thiết bị gia công cơ khí chuyên thực hiện các nguyên phay, sử dụng các loại dao phay để gia công các bề mặt phức tạp Ngoài chức năng chính, máy phay còn có khả năng khoan, khoét, cắt rãnh và cắt bánh răng, phù hợp với nhiều ứng dụng trong ngành cơ khí Với tính linh hoạt và độ chính xác cao, máy phay là thiết bị không thể thiếu trong quá trình gia công kim loại và chế tạo chi tiết máy móc.
Máy phay CNC có chức năng và cấu tạo tương tự như các máy phay thông thường, nhưng được tích hợp hệ thống điều khiển tự động bằng máy tính Điều này giúp máy hoạt động gần như hoàn toàn tự động, giảm thiểu thao tác thủ công và nâng cao năng suất gia công Máy phay CNC phù hợp với công nghiệp chế tạo và gia công kim loại hiện đại nhờ khả năng tự động hóa linh hoạt.
- Bàn máy và hệ thống gá kẹp
Bàn máy là bộ phận chính dùng để đặt gá chi tiết khuôn hoặc đồ gá trong quá trình gia công, với hai loại phổ biến là bàn máy ngang và bàn máy dọc trên các máy phay CNC Để đảm bảo độ chính xác cao trong gia công, bàn máy cần có độ cứng vững vượt trội cùng khả năng di chuyển linh hoạt và chính xác Nhờ đó, quá trình gia công đạt hiệu quả tối ưu, có thể gia công các chi tiết có hình dạng phức tạp một cách chính xác và đáng tin cậy.
- Dao và đầu gắn dao
Máy phay CNC có khả năng trang bị hơn 20 đầu dao với kích thước và hình dạng đa dạng, đáp ứng mọi yêu cầu gia công khác nhau Thiết kế đầu gắn dao cho phép dễ dàng lắp đặt nhiều loại dao cùng lúc, giúp quá trình gia công liên tục và tiết kiệm thời gian nhờ giảm thiểu việc thay dao thủ công Hơn nữa, quá trình chuyển đổi dao trong quá trình gia công được thực hiện tự động hoàn toàn, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu thời gian chết của máy.
- Trục chính và động cơ cho các trục
Trục chính là bộ phận chính của máy phay, chịu trách nhiệm thực hiện chuyển động quay tròn để gia công các chi tiết Để trục chính có thể hoạt động, hệ thống động cơ gồm motor chính và hộp giảm tốc sẽ cung cấp lực cần thiết Ngoài chuyển động quay của dao phay, máy phay còn có khả năng di chuyển theo các hướng X, Y, Z (gọi là số trục), giúp gia công chính xác và linh hoạt hơn Thông thường, máy phay CNC có 3 trục, nhưng cũng có loại máy nâng cao với 4 hoặc 5 trục, mỗi trục đều được trang bị động cơ riêng biệt để tạo ra các chuyển động đa chiều, giúp gia công các chi tiết phức tạp theo các hướng khác nhau.
Trong các máy phay CNC, bộ phận điều khiển là phần không thể thiếu, đóng vai trò như “bộ não” giúp máy hoạt động chính xác và hiệu quả Bộ phận này cho phép người vận hành cài đặt chương trình làm việc, điều khiển và vận hành máy một cách dễ dàng Cấu trúc của bộ điều khiển gồm có cụm điều khiển máy MCU (Machine Control Unit) và cụm dẫn động (Driving Unit), góp phần tối ưu hóa quá trình gia công, nâng cao năng suất và độ chính xác của từng sản phẩm.
- Hệ thống xử lý dữ liệu
Máy phay CNC là hệ thống tích hợp phần mềm giúp xử lý dữ liệu nhanh chóng và chính xác Các bản thiết kế CAD 2D hoặc 3D chi tiết được xuất ra để lập trình viên cài đặt lập trình bằng phần mềm CAM hoặc các phần mềm chuyên dụng khác Hệ thống phần mềm này tạo ra các đường dẫn mô hình phù hợp dựa trên dữ liệu đã xử lý Tất cả dữ liệu đều liên kết và hiển thị trên máy phay CNC, giúp lập trình viên dễ dàng thiết lập các thông số và chức năng phù hợp Quá trình vận hành diễn ra hoàn toàn trên hệ thống máy vi tính, đảm bảo độ chính xác và hiệu quả cao trong gia công.
Bộ phận làm mát của máy phay CNC đóng vai trò quan trọng trong việc tản nhiệt và làm mát cho cả máy và dao phay trong quá trình gia công Khi dao phay hoạt động với tốc độ cao, nhiệt sinh ra từ ma sát giữa dao và phôi có thể ảnh hưởng đến chất lượng gia công nếu không được kiểm soát phù hợp Hệ thống làm mát cho dao phay không chỉ giúp giảm nhiệt mà còn có tính năng kiểm soát nhiệt độ, đảm bảo quá trình gia công diễn ra hiệu quả và ổn định.
Khung bảo vệ máy là phần vỏ ngoài của máy phay CNC, có chức năng chắn chắn các bộ phận bên trong khỏi tác động của môi trường ngoài, đồng thời ngăn chặn chất làm mát văng ra ngoài trong quá trình gia công Ngoài ra, nó còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ an toàn cho người vận hành, đảm bảo hoạt động của máy diễn ra một cách an toàn và hiệu quả.
Phân loại theo phương trục chính
Máy phay đứng: trục chính có phương vuông góc với bàn máy.
Máy phay ngang: trục chính có phương song song với bàn máy.
Dựa vào cấu tạo của máy phay CNC, chúng ta có thể hiểu đơn giản gia công phay CNC được hoạt động theo nguyên lý như sau:
Bước 1: Xuất File thiết kế CAD 2D/3D sau đó lập trình trên phầm mềm CAM để lên chương trình chạy dạo của máy.
Hình 8 Cấu tạo máy phay đứng
Hình 9 Cấu tạo máy phay ngang
Bước 2: Chương trình được đưa vào bộ xử lý sẽ biến chương trình CAM thành mã G - Code mà máy có thể đọc.
Bước 3: Mã G-Code được tải lên máy CNC cùng với tất cả các công cụ cắt gọt cần thiết như dao phay ngón, dao lăn ren, mũ khoan,…
Trong bước 4, máy sẽ chuyển sang chế độ tự động khởi động để điều khiển toàn diện các tính năng gia công Hệ thống tự vận hành các chức năng như di chuyển, điều chỉnh tốc độ tiến dao, tốc độ trục chính, và điều khiển công cụ cắt, đảm bảo quá trình gia công chi tiết đạt hiệu quả cao.
Bước 5 trong quá trình vận hành máy móc là người đứng máy cần theo dõi liên tục để đảm bảo thiết bị hoạt động ổn định và hiệu quả Việc giám sát quá trình vận hành giúp phát hiện sớm các sự cố có thể xảy ra, từ đó xử lý kịp thời để tránh gây gián đoạn hoặc hỏng hóc nghiêm trọng cho máy móc Điều này giúp duy trì hiệu suất làm việc của thiết bị, giảm thiểu thời gian gián đoạn và nâng cao hiệu quả sản xuất Việc theo dõi rõ ràng và chính xác là bước quan trọng để đảm bảo hoạt động của máy luôn trong trạng thái tốt nhất.
Chuyển động cắt gọt trên máy phay dựa trên nguyên lý quay của dụng cụ cắt theo trục chính và chuyển động thẳng của phôi trên bàn máy Quá trình gia công hình thành sản phẩm thông qua sự phối hợp đồng bộ giữa hai chuyển động chính: chuyển động quay của dụng cụ và chuyển động chạy dao của phôi Hiểu rõ nguyên lý này giúp tối ưu hóa quá trình gia công, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Chuyển động chính của máy cắt là chuyển động quay của dao quanh trục chính, đây là yếu tố chủ đạo đảm bảo quá trình cắt diễn ra hiệu quả Chuyển động quay của dao do trục chính máy thực hiện, tạo ra lực để cắt phoi từ vật liệu gia công Nhờ vào chuyển động chính này, quá trình gia công đạt được độ chính xác và năng suất cao, đồng thời kiểm soát chất lượng sản phẩm cuối cùng.
Chuyển động chạy dao là chuyển động tịnh tiến theo hướng dọc, ngang hoặc thẳng đứng do bàn máy mang phôi thực hiện, thường vuông góc với trục dao Đây là quá trình cơ bản trong gia công cắt gọt, giúp thực hiện các bước cắt liên tục và cắt hết chiều dài chi tiết Chuyển động này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo độ chính xác và hiệu quả của quá trình gia công, phù hợp với các yêu cầu sản xuất hiện đại.
2.1.5 Nguyên nhân gây mất an toàn
Nguyên nhân kỹ thuật: a Máy không hoàn chỉnh
- Máy được thiết kế, kết cấu không thích hợp với đặc điểm của người sử dụng.
Máy móc và quy trình công nghệ tiềm ẩn các yếu tố nguy hiểm do thiếu thiết bị an toàn hoặc thiết bị đã bị hỏng, hoạt động không chính xác, mất tác dụng ngăn ngừa rủi ro Khi một bộ phận hoạt động vượt quá giới hạn cho phép, hệ thống có thể lệch khỏi quỹ đạo vận hành, gây ra các tình huống nguy hiểm Do đó, việc đảm bảo các thiết bị an toàn hoạt động hiệu quả là yếu tố quan trọng để ngăn chặn các rủi ro trong quá trình vận hành công nghiệp.
- Thiếu thiết bị che chắn an toàn cho các bộ phận chuyển động.
Tổng quan về máy tiện
Máy tiện là thiết bị dùng để gia công kim loại dựa trên nguyên lý chuyển động quay tròn xung quanh tâm của phôi, tạo ra lực cắt mạnh mẽ Chuyển động chạy dao của máy tiện là chuyển động tịnh tiến, bao gồm hai loại chính: chạy dao ngang (theo hướng kính của chi tiết) và chạy dao dọc (theo hướng trục của chi tiết) Máy tiện giúp gia công chính xác các chi tiết kim loại, đáp ứng nhu cầu sản xuất cơ khí chính xác và hiệu quả.
Bộ phận cố định: bệ máy, hộp chạy dao, hộp tốc độ.
Bộ phận di động: bàn xe dao, bàn dao, ụ động.
Bộ phận điều khiển: các tay gạt, du xích; trục vít me (tiện ren); trục trơn (tiện trơn).
Phụ tùng đi kèm: luynet, mâm cặp 4 vấu, các loại dao cụ.
Máy tiện hoạt động theo nguyên lý gia công chung của vật liệu:
Sử dụng chuyển động chính là chuyển động xoay tròn của phôi (phôi được kẹp trên mâm cặp): tạo ra tốc độ cắt.
Nguyên lý hoạt động của chuyển động mâm cặp liên quan đến việc truyền động quay của trục chính qua hệ thống hộp tốc độ Động cơ của máy tiện vạn năng thường được đặt ở đế dưới, có công suất và tốc độ phù hợp với từng dòng máy Chuyển động quay từ động cơ được truyền qua dây đai nhằm điều chỉnh tốc độ của hộp tốc độ Trong hộp tốc độ, các cặp bánh răng ăn khớp với nhau tạo ra các tốc độ trục chính khác nhau để phù hợp với quá trình gia công Việc lựa chọn tốc độ quay của trục chính thường được điều khiển bằng các tay gạt trên hộp tốc độ nhằm tối ưu hoá quá trình gia công.
Chuyển động chạy dao: bước tiến gia công ảnh hưởng đến năng suất
Hình 11 Cấu tạo của máy tiện
Nguyên lý hoạt động của chuyển động dao theo sơ đồ sau:
Chuyển động của bàn xe dao hoạt động tương tự trục chính, được điều khiển bằng các bộ bánh răng chia tách truyền động trong hộp số Động cơ không chỉ cung cấp chuyển động cho trục chính mà còn điều khiển chuyển động của bàn xe dao theo cả hai hướng dọc và ngang nhờ hệ thống truyền động trục truyền dọc và ngang Việc điều chỉnh cấp độ của bàn xe dao nhờ các bánh răng trong hộp cấp độ, đồng thời các bảng chọn vận tốc di chuyển và vận động được tích hợp sẵn trên thân hộp cấp độ để dễ dàng điều khiển.
Chuyển động của dao thường có các dạng như sau:
Chạy dao dọc: Chuyển động tịnh tiến có phương song song với đường tâm của máy (tiện trơn ngoài, trong….)
Chạy dao ngang: Chuyển động tịnh tiến có phương vuông góc với đường tâm của máy (tiện mặt đầu, cắt đứt, tiện rãnh trên trục….)
Chạy dao nghiêng: Chuyển động có hướng dịch chuyển tạo thành góc với đường tâm của máy (gia công các mặt côn)
Chạy dao theo đường cong: gia công các bề mặt định hình (cần bộ gá dao chuyên dụng).
2.2.4 Nguyên nhân gây mất an toàn:
Nguyên nhân kỹ thuật: a Máy tiện không hoàn chỉnh
Thiết bị an toàn là yếu tố quan trọng trong hệ thống vận hành, tuy nhiên nhiều nơi vẫn thiếu các thiết bị này hoặc đang gặp sự cố như hỏng hóc và hoạt động không chính xác Khi các thiết bị an toàn không hoạt động hiệu quả, khả năng ngăn chặn các yếu tố nguy hiểm bị giảm đi rõ rệt, đặc biệt khi các bộ phận vận hành vượt quá giới hạn cho phép Điều này dẫn đến lệch quỹ đạo vận hành, gây ra nguy cơ mất an toàn và tiềm ẩn các tai nạn nghiêm trọng.
Thiếu các thiết bị cảnh báo và phòng ngừa hoặc các tác dụng chỉ dẫn không chính xác khiến người sử dụng gặp khó khăn trong việc xác định tình trạng làm việc thực tế của máy móc Điều này dẫn đến khó khăn trong việc vận hành đúng cách để vừa đảm bảo công suất máy tối ưu, vừa duy trì an toàn lao động.
- Thiếu các thiết bị tín hiệu, rào chắn để báo hiệu cho những người xung quanh biết trong trường hợp cần thiết b Máy đã bị hư hỏng
- Các bộ phận, chi tiết cấu tạo đã bị biến dạng, mài mòn, đứt gãy: mòn các đĩa của
- Các bánh răng không vào khớp hoàn toàn, có một hoặc vài cặp bánh răng tự phát ra khớp gây rủi ro nguy hiểm.
- Hộp tốc độ bị hỏng hóc làm cho vận tốc chuyển động không chính xác gây nguy hiểm khi vận hành. c Máy mất ổn định
Máy không được đặt trên nền gồ ghề hoặc không bằng phẳng, đặc biệt là trên nền đất dốc vượt quá góc nghiêng cho phép, điều này gây nguy hiểm và ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc Việc không có thiết bị an toàn để giữ cố định máy là nguyên nhân tiềm ẩn rủi ro mất kiểm soát và tai nạn lao động Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, cần đảm bảo máy được đặt trên nền bằng phẳng, phù hợp với tiêu chuẩn an toàn, có hệ thống giữ cố định chắc chắn và không vượt quá giới hạn góc nghiêng cho phép.
- Máy làm việc quá công suất cho phép gây rung làm khó điều khiển.
Tác dụng ngoại lực lớn như bị xô đẩy hoặc va đập có thể gây lệch móng máy và lệch thân máy, tiềm ẩn nguy cơ ngã đổ khi đứng gần thiết bị Ngoài ra, việc thiếu các thiết bị cơ cấu che chắn và rào ngăn vùng nguy hiểm làm tăng khả năng xảy ra tai nạn, đe dọa an toàn cho người vận hành và khu vực xung quanh.
Khu vực nguy hiểm trên máy tiện chủ yếu nằm gần các bộ phận truyền động như dây cáp, xích và bánh răng, dây đai truyền hoặc trục quay, nơi dễ gây tai nạn do các bộ phận này có thể kẹp, cuốn hoặc cắt vào quần áo hoặc các bộ phận cơ thể như tóc, tay, chân Để đảm bảo an toàn, cần sử dụng các thiết bị che chắn phù hợp trên các phần nguy hiểm này Ngoài ra, tình trạng sự cố về điện cũng có thể gây ra tai nạn và cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành máy tiện.
Các loại máy tiện dùng điện có thể gây nguy hiểm do dòng điện rò rỉ qua các bộ phận kim loại và vỏ máy, gây tai nạn người dùng Nguyên nhân chính là lớp cách điện của máy bị mòn hoặc hư hỏng, hoặc máy không được nối đất đúng cách để đảm bảo an toàn Việc kiểm tra và duy trì hệ thống cách điện, nối đất phòng chống rò điện là cực kỳ quan trọng để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành máy tiện điện.
- Máy tiện đặt đè lên dây điện dưới đất hoặc va chạm vào dây điện trên không gây nguy hiểm
Nguyên nhân tổ chức quản lý a.Tổ chức
Việc tuyển dụng công nhân không đáp ứng đủ yêu cầu về sức khỏe, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức có thể dẫn đến những sai sót trong quá trình làm việc, do ảnh hưởng từ sức khỏe và vi phạm quy trình kỹ thuật, an toàn cũng như nội quy nơi làm việc Những vấn đề về tâm lý như hoang mang, sợ hãi, lo lắng hoặc bồn chồn cũng gây mất tập trung khi vận hành máy móc, ảnh hưởng đến hiệu quả và an toàn lao động.
- Không chú trọng trong công tác kiểm tra giám sát để phát hiện và có biện pháp khắc phục các mối nguy tiềm ẩn
- Không chú trọng huấn luyện cho công nhân về an toàn lao động theo quy định
- Các phương tiện bảo hộ các nhân không được trang bị đầy đủ. b Quản lý
- Thiếu hồ sơ lý lịch máy nên không nắm rõ được chức năng và tình trạng kỹ thuật dẫn lỗi kỹ thuật khi vận hành
- Không tiến hành đăng ký và xin cấp phép sử dụng theo quy định với cơ quan chức năng nhà nước.
- Không thực hiện tốt công tác kiểm tra, bảo trì, sửa chữa định kỳ theo kế hoạch
- Không bàn giao trách nhiệm rõ ràng trong việc quản lý sử dụng máy
- Điều kiện vệ sinh môi trường làm việc không tốt cũng ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ công nhân, lâu ngày có thể dẫn tới bệnh nghề nghiệp.
NHẬN DIỆN MỐI NGUY CHO MÁY PHAY VÀ MÁY TIỆN VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP AN TOÀN
Bảng phân tích và các biện pháp
Mô tả chi tiết mối nguy Hậu quả Biện pháp
Dây điện bị hở, gây ra chập điện.
Nguồn điện bị quá tải.
=> Công nhân sửa chữa máy không cẩn thận chạm phải dòng điện bị rò rỉ dẫn đến bị điện giật
- Xây dựng nội quy, quy định và các biện pháp đảm bảo an toàn cho người lao động tại nơi làm việc
- Lắp đặt các biển báo “cấm vào khu vực” khi đang tiến hành sửa chữa điện
- Yêu cầu các nhân viên tuân thủ các nội quy an toàn khi làm việc
- Chế tài đối với những hành vi cố tình làm sai các nội quy an toàn
- Tắt nguồn năng lượng trước khi sửa chữa
- Sử dụng LOTO kiểm soát nguồn năng lượng khi sửa chữa
- Bước 1: Dừng máy -Bước 2: Xả các nguồn năng lượng tích trữ như khí nước, hơi nước nóng
- Bước 3: Kéo cần gạt disconnect để ngắt mạch.
Trong bước 5 của quá trình kiểm tra hệ thống, bạn cần xác nhận rằng đã ngắt mạch đúng cách bằng cách nhấn nút khởi động Việc này đặc biệt quan trọng khi thiết bị đã được đặt xa vị trí khóa máy, nhằm đảm bảo an toàn và tránh nguy cơ chập cháy hoặc hỏng hóc thiết bị Kiểm tra kỹ lưỡng giúp đảm bảo rằng hệ thống đã hoàn toàn ngắt nguồn điện, mang lại an toàn tối đa cho người vận hành và duy trì hiệu quả hoạt động của thiết bị.
- Bước 6: Treo nhãn Tagout lên trên chỗ đặt disconnect, hay thiết bị cho người khác dễ nhìn thấy nhất. việc sửa chữa, bảo trì.
- Chỉ có người thực hiện Lockout mới được quyền mở khóa sau khi đã xong công việc. Không nhờ người khác mở thay mình.
Trong quy trình khóa hãm máy móc, khi ca làm việc kết thúc mà vẫn chưa tháo khóa hãm, người đặt khóa của ca trước chỉ được phép mở khóa sau khi người vận hành ca sau đã đặt khóa hãm Điều này đảm bảo an toàn tuyệt đối trong việc tránh rò rỉ hoặc truy cập chưa phép, tuân thủ nguyên tắc khóa hãm liên tục và kiểm soát chặt chẽ các bước làm việc Việc duy trì khóa hãm trên máy sau ca làm việc giúp ngăn chặn các hoạt động không mong muốn, đảm bảo an toàn cho nhân viên và bảo vệ thiết bị tối đa.
Trong quá trình vận hành, nếu không có ca sau tiếp quản mà vẫn duy trì khóa hãm, người phụ trách ca cần giữ nguyên khóa hãm của mình và thêm phiếu cảnh báo (tag) vào chỗ móc khóa để đảm bảo an toàn và rõ ràng trong quá trình quản lý.
Máy tiện làm việc trong thời gian dài dẫn đến nóng máy.
=> Công nhân làm việc không chú ý cẩn thận dễ chạm phải nguồn nhiệt.
Bị bỏng tay, chân hoặc bộ phận khác của cơ thể
- Che chắn các bộ phận dễ sinh nhiệt, các bộ phận truyền động của máy.
- Lắp đặt quạt thông gió nhỏ khu vực phát sinh nhiều nhiệt
- Làm mát máy sau khi gia công
- Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ cho công nhân: găng tay, giày,…
- Huấn luyện đầy đủ và nghiêm túc các quy định an toàn khi làm việc với máy móc
- Lựa chọn khu vực gia công phải thoáng mát, dễ tản nhiệt.
3 Mối nguy về vướng móc
Các cạnh bàn sắt nhọn của máy hoặc các chi tiết nhô ra khác
=> Quần áo của công nhân bị
Gây té ngã hoặc cứa vào
- Hướng dẫn các công nhân viên sử dụng máy móc an toàn tại nơi tác làm việc với máy tiện
- Sắp xếp máy móc và lối đi đảm bảo khoảng cách an toàn
- Phương tiện bảo vệ cá nhân
- Hướng dẫn thao tác và đi lại an toàn tại những vùng dễ xảy ra tai nạn.
- Chụp, gắn, lắp đặt che chắn tại những nơi có những vật sắt nhọn
- Tiến hành mài, dũa đối với những góc cạnh sắt bén có thể làm người lao động bị thương.
4 Mối nguy về va chạm
Các cạnh bàn sắt nhọn của máy hoặc các chi tiết nhô ra khác.
=> Tay, chân hoặc bộ phận cơ thể khác của công nhân va chạm trúng.
- Lắp đặt các biển báo tại những khu vực nguy hiểm
- Yêu cầu công nhân không đùa giỡn khi làm việc
- Sử dụng các thiết bị che chắn chuyên dùng cho đầu vít trên bàn phay.
5 Mối nguy về cuốn kẹp
Một bộ phận cơ thể hoặc quần áo bị kẹt trong bánh răng hoặc giữa các phần của mâm cặp
- Yêu cầu NLĐ về trang phục, không mặc đồ quá rộng, thùng thình, không đeo trang sức.
- Lắp đặt các biển báo tại những khu vực nguy hiểm
- Yêu cầu công nhân không đùa giỡn khi làm việc.
- Sử dụng các thiết bị che chắn chuyên dùng cho máy tiện.
6 Mối nguy về văng bắn
Phoi nóng có nhiệt độ cao, lên đến hoặc vượt quá 3000°C, có thể gây bỏng nghiêm trọng khi văng bắn vào mắt hoặc các bộ phận khác của cơ thể trong quá trình xử lý phoi Việc bảo vệ an toàn cho người lao động khỏi tác động của phoi nóng là rất cần thiết để tránh các thương tích nguy hiểm Khi bị phoi nóng tiếp xúc, nhanh chóng sơ cứu và tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức để giảm thiểu tổn thương Áp dụng các biện pháp phòng ngừa như trang bị thiết bị bảo hộ phù hợp giúp giảm thiểu rủi ro bị phoi nóng gây hại.
- Hướng dẫn các công nhân xử lý phoi nóng đúng quy định
- Yêu cầu công nhân không được đặt để các vật dụng dễ cháy gần khu vực xử lý phoi nóng
- Vị trí làm việc thông thoáng, gọn gàng, sạch sẽ
- Hướng dẫn sử dụng các biện xảy ra
- Cảnh báo bằng bảng thông tin các tai nạn về nhiệt cho người lao động hiểu rõ
- Còi báo cháy tự động
Nội quy và các quy định về PCCC (Phòng cháy chữa cháy) cần được niêm yết rõ ràng để đảm bảo mọi người đều nhận biết và tuân thủ Đồng thời, việc treo các biển cấm lửa tại những khu vực có nguy cơ cháy nổ cao là rất quan trọng để cảnh báo và ngăn chặn các hành vi nguy hiểm Các biển cảnh báo nên được đặt ở những vị trí dễ nhìn thấy, dễ quan sát nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác phòng cháy chữa cháy và đảm bảo an toàn cho cộng đồng.
- Lắp đặt các bình chữa cháy xung quanh khu vực
- Lắp đặt hệ thống phun nước khi có ngọn lửa trần
- Định kỳ bảo trì, bảo dưỡng máy móc theo quy định của nhà sản xuất và yêu cầu của nhà máy.
- Sử dụng các tấm chắn an toàn để che chắn mảnh dụng cụ,
7 Mối nguy về đâm thủng
Một dụng cụ lỏng trên máy tiện bị đâm vào tay khi tiến hành gia công.
Khi triển khai hoạt động sản xuất cơ khí, cần trang bị đầy đủ các phương tiện bảo vệ cá nhân để đảm bảo an toàn lao động Việc sử dụng thiết bị bảo hộ phù hợp giúp giảm thiểu nguy cơ tai nạn, chấn thương trong quá trình làm việc Đảm bảo an toàn lao động trong sản xuất cơ khí là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả công việc và bảo vệ sức khỏe người lao động.
- Thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các yêu cầu, quy định về an toàn
- Trước khi khởi động máy cần phải kiểm tra các thiết bị an toàn.
- Trước khi đi làm việc khác phải tắt máy, không để máy hoạt động khi không có người điều khiển;
- Cần tắt công tắc nguồn khi bị dừng hẳn, không dùng tay hoặc gậy để làm dừng máy;
- Trên máy hỏng cần treo biển ghi “Máy hỏng”.
8 Mối nguy về rơi rớt
Trong quá trình gia công trên máy tiện, các sự cố như bàn cặp nặng bị gãy hoặc rơi rớt có thể gây nguy hiểm và ảnh hưởng đến quá trình làm việc Ngoài ra, phôi rơi hoặc trục ren bị đột ngột đảo chiều có thể làm mâm cặp thoát ra và bay ra khỏi máy tiện, gây nguy hiểm cho người vận hành và thiệt hại thiết bị Việc kiểm tra và bảo trì định kỳ là yếu tố quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình gia công trên máy tiện.
Rơi vào người công nhân gây chấn thương.
- Lắp đặt máy móc đúng theo quy định (đặt nơi bằng phẳng, khoảng cách an toàn với người lao động, )
- Lối đi lại phải được sắp xếp gọn gàng và thông thoáng
- Nếu máy nằm trong góc khuất phải có các biển báo để người đi qua lại có thể cẩn thận
- Kiểm tra định kì vị trí đặt để máy móc
- Yêu cầu công nhân không được đùa giỡn và tự ý di chuyển máy móc
- Phải thông báo cho bộ phận kỹ thuật khi phát hiện máy móc đang bị dịch chuyển gây mất an toàn
- Lắp đặt các hệ thống che chắn khi máy móc sập đổ
- Lắp đặt cầu dao cảm biến khi máy móc bị ngã đổ sẽ ngắt được nguồn điện
- Trang bị còi báo động khi có sự cố xảy ra
STT Mối nguy Rủi ro Hậu quả Giải pháp
Dây điện bị hở, gây ra chập điện.
Nguồn điện bị quá tải.
=> Công nhân sửa chữa máy không cẩn thận chạm phải dòng điện bị rò rỉ dẫn đến bị điện giật
Chết người Biện pháp hành chính
- Huấn luyện người lao động các biện pháp an toàn khi sửa chữa nguồn điện
- Lắp đặt các biển báo “ cấm vào khu vực” khi đang tiến hành sửa chữa điện
- Phải giám sát khi sửa chữa
- Yêu cầu các nhân viên tuân thủ quy tắc an toàn khi sửa chữa điện
- Chế tài đối với những hành vi cố tình làm sai các quy tắc an toàn khi sửa chữa điện
- Tắt nguồn năng lượng trước khi sửa chữa
- Sử dụng LOTO kiểm soát nguồn năng lượng khi sửa chữa
- Bước 2: Xả các nguồn năng lượng tích trữ như khí nước, hơi nước nóng,…
- Bước 3: Kéo cần gạt disconnect để ngắt mạch.
Bước 5 quan trọng để đảm bảo an toàn khi làm việc với thiết bị điện, bạn cần kiểm tra lại xem đã ngắt mạch thật chưa bằng cách nhấn nút khởi động Việc này đặc biệt cần thiết khi thiết bị nằm xa vị trí khóa máy, giúp phòng tránh các rủi ro về điện và đảm bảo an toàn cho người dùng.
- Bước 6: Treo nhãn Tagout lên trên chỗ đặt disconnect, hay thiết bị cho người khác dễ nhìn thấy nhất.
- Bước 7: Bắt đầu tiến hành công việc sửa chữa, bảo trì.
- Chỉ có người thực hiện Lockout mới được quyền mở khóa sau khi đã xong công việc. Không nhờ người khác mở thay mình.
Trong quy trình an toàn máy móc, khi kết thúc ca làm việc mà vẫn duy trì khóa hãm trên thiết bị, người khóa hãm của ca trước chỉ được phép mở khóa sau khi nhân viên ca sau đã đặt khóa mới Ngoài ra, nên giữ nguyên khóa hãm của mình và treo thêm phiếu cảnh báo (tag) tại chỗ móc khóa để nhấn mạnh việc máy còn đang bị khóa nhằm đảm bảo an toàn cho các ca làm việc tiếp theo.
2 Mối nguy về rơi rớt
Sập, đổ đè lên người lao động khi ở gần vị trí máy.
Cơ cấu phanh hãm bánh đà của máy phay bị tuôn gây mất an toàn.
Gây chấn thương, gãy xương
- Lắp đặt máy móc đúng theo quy định (đặt nơi bằng phẳng, khoảng cách an toàn với người lao động, )
- Lối đi lại phải được sắp xếp gọn gàng và thông thoáng
- Nếu máy nằm trong góc khuất phải có các biển báo để người đi qua lại có thể cẩn thận
- Kiểm tra định kì vị trí đặt để máy móc
- Yêu cầu công nhân không được đùa giỡn và tự ý di chuyển máy móc
- Phải thông báo cho bộ phận kỹ thuật khi phát hiện máy móc đang bị dịch chuyển gây mất an toàn
- Lắp đặt các hệ thống che chắn khi máy móc sập đổ
- Lắp đặt cầu dao cảm biến khi máy móc bị ngã đổ sẽ ngắt được nguồn điện
- Trang bị còi báo động khi có sự cố xảy ra 3
Mối nguy về văng bắn
Các mảnh dụng cụ và dao phay lắp không chặt có thể gây ra sự cố khi bàn gá kẹp phôi văng ra, gây nguy hiểm cho người lao động đang thao tác hoặc làm việc gần đó Ngoài ra, cháy nổ thường xảy ra do phoi nóng bắn vào các vật liệu dễ cháy như xốp, vải, mút hoặc bộ phận cơ thể của công nhân, gây nguy hiểm lớn trong quá trình sản xuất.
Gây tổn thương cơ thể, mắt hoặc nặng hơn có thể mù lòa
- Hướng dẫn các công nhân sử dụng khi gia công
- Sử dụng đồ bảo hộ, che chắn,…
- Treo, dán các bảng cảnh báo những tai nạn có thể xảy ra khi sử dụng
- Nhắc nhở đối với các công nhân phải đeo kính che chắn khi làm việc
- Vệ sinh máy đúng cách, thường xuyên
- Lắp đặt “tấm chắn phoi” bằng cao su che chắn tại vị trí máy đang hoạt động => Ngăn chặn việc phoi bắn vào cơ thể người lao động
4 Mối nguy về vướng móc
Các đầu vít trên bàn phay, đầu phân độ và những mấu vướng vào quần áo khi công nhân làm việc
- Yêu cầu NLĐ về trang phục, không mặc đồ quá rộng, thùng thình, không đeo trang sức.
- Lắp đặt các biển báo tại những khu vực nguy hiểm
- Yêu cầu công nhân không đùa giỡn khi làm việc.
- Sử dụng các thiết bị che chắn chuyên dùng cho đầu vít trên bàn phay.
Mối nguy về va chạm
Các đầu vít trên bàn phay, đầu phân độ và những mấu lồi va chạn vào cơ thể khi công nhân làm việc
Trầy xước tay chân hoặc bô phận khác của cơ thể
- Lắp đặt các biển báo tại những khu vực nguy hiểm
- Yêu cầu công nhân không đùa giỡn khi làm việc.
- Sử dụng các thiết bị che chắn chuyên dùng cho đầu vít trên bàn phay.
Mối nguy về trơn trượt
Khi bơm nước vào các vòi phun nước làm mát lập trình sẽ có một số đường ồng nước bị rò rỉ => người lao động bị té ngã
- Kiểm tra đường ống nước kỹ càng theo định kỳ.
- Đặt bản thông báo khu vực sàn có nước dễ bị trượt cho công nhân biết.
- Thường xuyên bảo dưỡng đường ồng nước
- Lắp đặt sàn chống trượt tại khu vực bơm nước và làm mát lập trình.
Máy phay làm việc trong thời gian dài dẫn đến nóng máy.
=> Công nhân làm việc không chú ý cẩn thận dễ chạm phải nguồn nhiệt.
Bị bỏng tay, chân hoặc bộ phận khác của cơ thể
- Che chắn các bộ phận dễ sinh nhiệt, các bộ phận truyền động của máy.
- Lắp đặt quạt thông gió nhỏ khu vực phát sinh nhiều nhiệt
- Làm mát máy sau khi gia công
- Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ cho công nhân: găng tay, giày,…
- Huấn luyện đầy đủ và nghiêm túc các quy định an toàn khi làm việc với máy móc
- Lựa chọn khu vực gia công phải thoáng mát, dễ tản nhiệt.
Trong quá trình hiện đại hóa đất nước, các doanh nghiệp không ngừng đầu tư và nâng cấp máy móc thiết bị để nâng cao chất lượng sản phẩm và vị thế cạnh tranh trong lĩnh vực cơ khí cả trong nước và quốc tế Đầu tư vào máy móc hiện đại đi kèm với việc thực hiện các biện pháp an toàn nhằm giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động và bảo vệ tài sản của doanh nghiệp Áp dụng hiệu quả các biện pháp kỹ thuật an toàn không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn xây dựng môi trường làm việc an toàn và thân thiện Để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần liên tục phân tích, đánh giá và cập nhật các biện pháp kỹ thuật phù hợp với từng thời điểm và loại thiết bị, tạo nền tảng vững chắc cho sự thành công lâu dài.