Xây dựng tiến trình dạy học phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh trong dạy học chương ''Dòng điện trong các môi trường'' ở vật lí lớp 11 trung học phổ thông

Xây dựng tiến trình dạy học phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, trong dạy học chương ''Dòng điện trong các môi trường'' ở vật lí lớp 11 trung học phổ thông

Bộ giáo dục và đào tạo Trường đại học sư phạm Hà Nội

TRỊNH THỊ THUí

XÂY DỰNG TIẾN TRèNH DẠY HỌC PHÁT TRIỂN HÀNH ĐỘNG NHẬN THỨC TÍCH

CỰC, TỰ CHỦ, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG "DềNG ĐIỆN TRONG CÁC MễI TRƯỜNG"

Ở VẬT LÍ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THễNG

TểM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI – 2009

Công trình được hoàn thành tại Tổ Phương pháp dạy học bộ môn Vật lí - Khoa Vật lí - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hữu Tòng

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Văn Khải

Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái nguyên Phản biện 2: PGS.TS Tạ Tri Phương

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Quang Lạc

Trường Đại học Vinh

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp nhà nước họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi 8 giờ 30 ngày 16

tháng 9 năm 2009

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia, Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

1 Trịnh Thị Thúy (4/2004), "Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học

vật lí ở trường phổ thông", Tạp chí Giáo dục (82), Tr.41-43

2 Trịnh Thị Thúy (11/2005), "Phân tích cấu trúc nội dung chương "Dòng điện trong

các môi trường" trong Sách giáo khoa Vật lí 11 Trung học phổ thông, Tạp chí

Khoa học và Đào tạo (3), Tr.14-19

3 Trịnh Thị Thúy (2/2006), "Thí nghiệm chỉnh lưu dòng điện xoay chiều bằng các

điốt bán dẫn", Tạp chí Thiết bị Giáo dục (6), Tr.15-17

4 Trịnh Thị Thúy (3/2006), "Thiết kế phương án dạy học kiến thức "Dòng điện

trong các môi trường", Tạp chí Giáo dục (134), Tr.40-44

5 Trịnh Thị Thúy (4/2006), "Phát triển hoạt động nhận thức tích cực của học sinh

trong dạy học", Tạp chí Khoa học và Đào tạo (01), Tr.6-10

6 Trịnh Thị Thúy (6/2007), "Dạy học vật lí theo quan điểm mô hình hoá về nhận

thức khoa học", Tạp chí Khoa học và Đào tạo (01), Tr.6-11

7 Trịnh Thị Thúy (12/2007), "Thiết kế tiến trình dạy học kiến thức "Dòng điện trong

chất bán dẫn" trong Sách giáo khoa Vật lí 11 Trung học phổ thông", Tạp chí Khoa

học và Đào tạo (03), Tr.6-11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh…"

Quán triệt phương hướng giáo dục đó, ngành giáo dục đã xây dựng chương trình giáo dục phổ thông mới, trong đó bên cạnh việc trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản vững chắc, còn chú ý rèn luyện cho học sinh khả năng tích cực, tự lực, sáng tạo giải quyết các vấn đề trong học tập

Một trong những biện pháp hữu hiệu để thực hiện đường lối trên là phải đưa học sinh vào vị trí chủ thể hoạt động nhận thức, thông qua hoạt động tự lực mà chiếm lĩnh tri thức, phát triển năng lực trí tuệ Bởi vậy, việc dạy cho học sinh biết phát hiện, biết giải quyết các vấn đề gặp phải không những trong học tập mà cao hơn, trong cuộc sống không chỉ có ý nghĩa ở tầm phương pháp dạy học mà phải được đặt ra như một mục tiêu giáo dục đào tạo Mục tiêu trên đã, đang được thực hiện ở tất cả các môn học trong chương trình phổ thông

Vì những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: Xây dựng tiến trình dạy học phát triển hành động

nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh trong dạy học chương "Dòng điện trong các môi trường"

ở Vật lí lớp 11 THPT

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng tiến trình dạy học những kiến thức cơ bản thuộc chương "Dòng điện trong các môi trường" ở Vật lí lớp 11, đáp ứng được yêu cầu phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo giải quyết vấn

đề của học sinh bằng cách lôi cuốn học sinh tham gia vào tiến trình giải quyết vấn đề, chiếm lĩnh kiến thức

3 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy và học những kiến thức cơ bản thuộc chương "Dòng điện trong các môi trường" trong Vật

lí lớp 11 THPT

4 Giả thuyết khoa học

Việc thiết lập được sơ đồ biểu đạt lôgíc tiến trình nhận thức khoa học đối với các kiến thức cụ thể và việc đảm bảo được các điều kiện cần để xây dựng được tình huống vấn đề, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề bằng phương pháp mô hình có sự định hướng khái quát chương trình hóa đối với hoạt động nhận thức của học sinh cho phép xây dựng được tiến trình dạy học thích hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo giải quyết vấn đề cho học sinh trong quá trình dạy học các kiến thức của chương "Dòng điện trong các môi trường" trong Vật lí lớp 11 THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận dạy học về:

+ Tổ chức các tình huống vấn đề và định hướng hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức

+ Giải quyết vấn đề bằng phương pháp mô hình trong dạy học vật lí và sự chuyển hoá phương pháp mô hình thành phương pháp dạy học

- Phân tích nội dung kiến thức về dòng điện trong các môi trường, từ đó lập sơ đồ biểu đạt lôgic của tiến trình nhận thức khoa học đối với kiến thức cụ thể

- Xây dựng tình huống vấn đề và giải quyết các vấn đề bằng phương pháp mô hình để nghiên cứu mô hình về dòng điện trong 05 môi trường (kim loại, chất điện phân, chất khí, chân không và chất bán dẫn)

- Nghiên cứu sự định hướng hành động nhận thức của học sinh trong những tình huống đã xây dựng

- Nghiên cứu chế tạo, cải tiến một số dụng cụ thí nghiệm phục vụ việc dạy học theo phương án dạy học các kiến thức cụ thể đã thiết kế, đảm bảo việc thực hiện tiến trình dạy học này đạt hiệu quả

- Thiết kế phương án dạy học các kiến thức về dòng điện trong các môi trường ở Vật lí lớp 11 THPT phỏng theo sơ đồ tiến trình xây dựng kiến thức khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển hoạt động học tích cực,

tự chủ, sáng tạo tìm tòi giải quyết vấn đề của học sinh

- Đưa những phương án dạy học đã thiết kế vào thực nghiệm dạy học trên đối tượng học sinh lớp 11 PTTH Trên cơ sở đó, đánh giá hiệu quả của các phương án dạy học nói trên đối với việc phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo giải quyết vấn đề của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức Qua

đó, hoàn thiện phương án dạy học đã thiết kế

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận dạy học hiện đại nói chung và lí luận dạy học vật lí nói riêng

- Điều tra cơ bản (trao đổi, trò chuyện với giáo viên, học sinh và sử dụng phiếu điều tra) đánh giá thực tế việc dạy và học

- Thiết kế tiến trình dạy học các kiến thức và tập huấn giáo viên; thực nghiệm sư phạm; thống kê toán học

- Thực nghiệm sư phạm: tiến hành dạy thực nghiệm theo tiến trình dạy học đã soạn thảo; rút ra nhận xét;

sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện tiến trình đã xây dựng

- Thống kê toán học: xử lí thông tin thu được trong thực nghiệm; đánh giá hiệu quả của phương án thực

nghiệm đã đưa ra

7 Những đóng góp mới của luận án

- Làm rõ cơ sở lí luận của việc dạy học phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học

sinh trong dạy học vật lí

- Làm rõ cơ sở lí luận của việc áp dụng phương pháp mô hình trong dạy học vật lí Đề xuất qui tắc

chuyển hoá một phương pháp khoa học thành phương pháp dạy học

- Đề xuất sơ đồ tổ hợp phương pháp dạy học trong đó giải quyết vấn đề bằng phương pháp mô hình Vận dụng sơ đồ để nghiên cứu dòng điện trong 05 môi trường (kim loại, chất điện phân, chất khí, chân không và chất bán dẫn) nhằm phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh

- Thiết kế được tiến trình phát triển mạch kiến thức vật lí chương "Dòng điện trong các môi trường" Nội

dung sơ đồ mạch kiến thức này là cơ sở khoa học vẽ tiến trình hoạt động nhận thức khoa học cho dạy học theo định hướng phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, tìm tòi sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học chương "Dòng điện trong các môi trường"

- Thiết kế được nội dung kiến thức cụ thể và các sơ đồ mô phỏng thành công tiến trình khoa học giải

quyết vấn đề để xây dựng được các kiến thức về dòng điện trong các môi trường Nội dung các sơ đồ này là

cơ sở khoa học cho việc tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh nhằm phát triển hành động nhận thức tích cực, tự chủ, tìm tòi sáng tạo của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh vững chắc từng kiến thức cần học

- Thiết kế được tiến trình dạy học các kiến thức về dòng điện trong 05 môi trường (kim loại, chất điện phân,

chất khí, chân không và chất bán dẫn) sát hợp với nội dung khoa học của từng kiến thức cần dạy thuộc chương

"Dòng điện trong các môi trường" theo sơ đồ tổ hợp phương pháp dạy học trong đó giải quyết vấn đề bằng phương pháp mô hình, đảm bảo phát triển được hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh và thực hiện thành công mục tiêu dạy học nâng cao đã đặt ra

- Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào đổi mới nội dung đào tạo và bồi dưỡng giáo viên vật lí và thực tiễn dạy học vật lí ở trường THPT, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học bộ môn

- Chế tạo được 04 dụng cụ thí nghiệm phục vụ dạy học: thí nghiệm về dòng điện trong chất khí bị ion hoá

do tác dụng của tia tử ngoại, thí nghiệm về sự phụ thuộc của kim loại và bán dẫn vào nhiệt độ; thí nghiệm dùng LED phát hiện dòng điện xoay chiều đã được chỉnh lưu và thí nghiệm về sự xuất hiện dòng điện trong cặp nhiệt điện

8 Cấu trúc của luận án

Mở đầu (06 trang), tổng quan (06 trang), chương 1 (48 trang), chương 2 (49 trang), chương 3 (39 trang), kết luận (02 trang), danh mục báo (01 trang), tài liệu tham khảo (11 trang); phụ lục (32 trang, 04 phụ lục)

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Quan niệm hiện đại về dạy học

Trong mục này trình bày quan niệm hiện đại về mối liên hệ giữa dạy và học, về sự tương tác trong hệ dạy học và về cơ chế vận hành quá

trình dạy học

Cơ chế vận hành quá trình dạy học cụ thể là: tạo tình huống vấn đề kiểm tra, định hướng hoạt động học kiểm tra, thể chế hóa kiến thức kiểm tra, đánh giá kết quả học

Muốn vận hành được tốt, phải hiểu được bản chất sự học

1.2 Bản chất sự học

1.2.1 Khái niệm học với nhiều quan niệm khác nhau

1.2.2 Bản chất sự học: đó là hoạt động học - hoạt động nhận thức và là hành động chiếm lĩnh, vận dụng

tri thức, là sự thích ứng của người học với những tình huống mới xác định, là hoạt động xây dựng nên tri thức mới với tính cách là phương tiện tối ưu giải quyết tình huống mới Do đó, trong dạy học, cần tổ chức các tình huống vấn đề đòi hỏi sự thích ứng của học sinh, để qua đó, học sinh chiếm lĩnh được tri thức đồng thời phát triển trí tuệ và nhân cách toàn diện của mình

1.2.3 Cấu trúc của hoạt động học của chủ thể tồn tại tương ứng với động cơ thúc đẩy hoạt động đó,

trong đó hoạt động bao gồm các hành động; hành động bao gồm các thao tác và có mục đích, điều kiện, phương tiện cụ thể

1.3 Phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh trong dạy học

Trong mục này làm rõ các khái niệm; các biểu hiện trong học tập về tính tích cực, tính tự chủ, tính sáng tạo, trong đó đáng chú ý nhất là 4 biểu hiện của tính sáng tạo và mối liên hệ giữa chúng Trên cơ sở đó, chỉ ra cơ sở

để phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh, đó là:

- Cơ sở tâm lí học và giáo dục học với "Lí thuyết thích nghi" của J.piaget và 'Lí thuyết về vùng phát triển gần" của L.X.Vưgôtxki, Từ hai lí thuyết trên, rút ra 4 điều cần làm (tạo ra tình huống vấn đề, trao nhiệm vụ vừa sức và tạo điều kiện cho học sinh tích cực, tự lực vận động để vượt qua khó khăn, giải quyết vấn đề xây dựng kiến thức mới, có sự tương tác với thày và bạn để trợ giúp) để phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh:

- Chu trình sáng tạo khoa học do V.G.Razumovxki đề xuất, trong đó đặc biệt có 2 giai đoạn đòi hỏi sự sáng tạo (không thể suy ra bằng lập luận lôgic) là xây dựng mô hình giả thuyết và đề xuất thí nghiệm kiểm tra hệ quả Có thể phỏng theo chu trình này để bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho học sinh

- Nêu ra 4 biện pháp để phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh (đặt học sinh trong tình huống vấn đề; làm nảy sinh, phát triển ở họ những phẩm chất tâm lí - năng lực mới; tổ chức được

sự làm việc hợp tác và kết hợp sự đánh giá của thày với sự tự đánh giá của học sinh)

1.4 Tiến trình dạy học vật lí phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh

1.4.1 Vấn đề thiết lập sơ đồ nhận thức khoa học đối với kiến thức cần dạy

Trong mục này chỉ ra sơ đồ tiến trình nhận thức khoa học xây dựng kiến thức vật lí cụ thể, đó là: đề xuất vấn đề suy đoán giải pháp

khảo sát lí thuyết hoặc thực nghiệm kiểm tra, vận dụng kết quả, đồng thời đưa ra:

- 5 yêu cầu đối với hệ thống câu hỏi định hướng hành động nhận thức của học sinh

- 7 thành tố, 6 hành động thành tố trong tiến trình nhận thức khoa học (ghi nhận, tái tạo thông báo; trực giác; suy diễn; quy nạp; tri giác, quan sát và hành động vật thể, thí nghiệm)

Trên cơ sở đó, có thể thiết lập sơ đồ biểu đạt lôgíc tiến trình nhận thức khoa học xây dựng một kiến thức vật lý cụ thể phù hợp với trình độ học sinh (hình 1.4)

1.4.3 Định hướng khái quát chương trình hóa hành động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh

Kiểu định hướng khái quát chương trình hóa là kiểu định hướng phối hợp các đặc điểm của định hướng tái tạo và tìm tòi, trong đó giáo viên cũng gợi ý cho học sinh tự tìm tòi tương tự như ở định hướng tìm tòi,

nhưng chú ý giúp cho học sinh ý thức được đường lối khái quát của việc tìm tòi giải quyết vấn đê và sự định hướng được chương trình hóa theo các yêu cầu từ cao đến thấp: từ tổng quát, tổng thể, toàn bộ đến riêng biệt, chi tiết, bộ phận; từ tìm tòi đến tái tạo, sao cho thực hiện được một cách có hiệu quả các yêu cầu cao nhất, vừa sức học sinh

1.4.4 Các pha của tiến trình dạy học giải quyết vấn đề và vai trò của thí nghiệm vật lí trong tổ chức hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh

- Về các pha của tiến trình dạy học giải quyết vấn đề và quan hệ giữa

các pha trong tiến trình dạy học giải quyết vấn đề với tiến trình xây dựng, bảo vệ tri thức mới trong nghiên cứu khoa học, theo GS Phạm Hữu Tòng được mô tả bằng sơ đồ hình 1.5

1.4.2 Tổ chức tình huống vấn đề

trong dạy học

Trong mục này trình bày nội dung

các khái niệm tình huống vấn đề, tình

huống vấn đề cơ bản, các kiểu tình

huống vấn đề Đáng chú ý là các điều

kiện cần của việc tạo ra tình huống

vấn đề và định hướng tìm tòi giải

quyết vấn đề

Hình 1.4 Dạng khái quát của sơ đồ

mô phỏng tiến trình khoa học GQVĐ,

đề suất một kiến thức cụ thể

Vấn đề (đòi hỏi tìm kiếm) xây dựng kiến thức)

Điều kiện cần sử dụng để đi tìm câu trả lời cho vấn đề đặt ra

KẾT LUẬN, NHẬN ĐỊNH

Giải quyết bài toán nhờ suy luận/

nhờ thí nghiệm và quan sát/

nhờ phỏng đoán/giả thuyết

- Về vai trũ của thớ nghiệm vật lớ trong tổ chức hoạt động nhận thức tớch cực, tự chủ, sỏng tạo của học sinh:

Thớ nghiệm vật lớ được sử dụng ở nhiều giai đoạn của quỏ trỡnh dạy học, cú tỏc dụng nhiều mặt, đặc biệt là

hỗ trợ hoạt động sỏng tạo của học sinh

1.4.5 Dạy học sinh giải quyết vấn đề trong học tập vật lớ bằng phương phỏp mụ hỡnh

Giải quyết vấn đề trong học tập vật lớ tốt nhất là dựng phương phỏp nhận thức của chớnh bộ mụn vật lớ Trong chương trỡnh vật lớ ban hành năm 2005 đó ghi rừ: cần bồi dưỡng cho học sinh hai phương phỏp nhận thức phổ biến trong vật lớ là phương phỏp thực nghiệm và phương phỏp mụ hỡnh

Đó cú nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu về phương phỏp thực nghiệm Luận ỏn này xem xột việc chuyển hoỏ phương phỏp mụ hỡnh thành phương phỏp dạy học

Về phương phỏp mụ hỡnh trong nghiờn cứu vật lớ, luận ỏn giới thiệu khỏi niệm, tớnh chất của mụ hỡnh (trong đú đặc biệt chỳ ý đến tớnh qui luật riờng của mụ hỡnh) và cỏc loại mụ hỡnh dựng trong vật lớ học (trong

đú đặc biệt chỳ ý đến loại mụ hỡnh biểu tượng)

Việc dạy học sinh giải quyết vấn đề trong học tập vật lớ bằng phương phỏp mụ hỡnh, thực chất là sự chuyển hoỏ phương phỏp khoa học thành phương phỏp dạy học, làm cho một phương phỏp khoa học trở thành phự hợp với trỡnh độ học sinh khiến họ cú thể sử dụng được để giải quyết cỏc vấn đề học tập

Vận dụng tư tưởng của Nguyễn Ngọc Quang và Thỏi Duy Tuyờn, luận ỏn đó xõy dựng 6 qui tắc chuyển hoỏ phương phỏp khoa học thành phương phỏp dạy học:

1 Tạo tỡnh huống vấn đề để tạo nhu cầu hứng thỳ, thu hỳt học sinh hăng hỏi tham gia giải quyết vấn đề

2 Phõn một nhiệm vụ nghiờn cứu lớn thành những nhiệm vụ nhỏ nằm trong vựng phỏt triển gần của học sinh sao cho học sinh cố gắng thỡ cú thể thực hiện được

3 Đảm bảo cho học sinh được trải qua cỏc giai đoạn chớnh của phương phỏp khoa học

4 Tạo những điều kiện cần thiết về trang thiết bị để cú thể thực hiện cỏc thớ nghiệm ngay tại lớp học

5 Phối hợp với cỏc phương phỏp dạy học khỏc như đàm thoại gợi mở, thảo luận nhúm, dạy học giải quyết vấn đề để động viờn, giỳp đỡ học sinh kịp thời giải quyết khú khăn, duy trỡ tớch cực

6 Chọn đề tài để cú thể lập lại nhiều lần trong một năm học nhằm hỡnh thành cho học sinh thúi quen làm việc khoa học

Luận ỏn cũng đó đề xuất sơ đồ một tổ hợp phương phỏp dạy học trong đú giải vấn đề bằng phương phỏp

mụ hỡnh (hỡnh 1.6)

Pha thứ nhất:

Chuyển giao nhiệm vụ, bất ổn hóa

tri thức, phát biểu vấn đề

Pha thứ ba:

Tranh luận; thể chế hóa;

vận dụng tri thức mới

Pha thứ hai:

Học sinh hành động độc lập tự chủ,

trao đổi tìm tòi giải quyết vấn đề

(1) Tình huống có tiềm ẩn vấn đề

(3) Giải quyết vấn đề: suy đoán, thực hiện giải pháp (2) Phát biểu vấn đề - Bài toán

(4) Kiểm tra xác nhận kết quả: xem xét sự phù hợp của LT và TN

hi (5) Trình bày, thông báo, thảo luận, bảo vệ kết quả

(6) Vận dụng tri thức mới, giải quyết nhiệm vụ đặt ra tiếp theo

Hỡnh1.5.Sơ đồ cỏc pha của tiến trỡnh DH phỏng theo tiến trỡnh xõy dựng, bảo vệ tri thức mới trong nghiờn cứu KH

thuận lợi và cả những khó khăn của giáo viên khi dạy và của học sinh khi học

Một trong những kết quả điều tra là tuy học sinh được học 05 mô hình về dòng điện trong các môi trường nhưng vẫn chưa thực sự hiểu vai trò của các mô hình, mối quan hệ giữa mô hình và thực tế nên kiến thức còn hời hợt, thiếu sâu sắc

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC CHƯƠNG "DÒNG ĐIỆN TRONG

CÁC MÔI TRƯỜNG"

2.1 Phân tích cấu trúc nội dung các kiến thức chương "Dòng điện

trong các môi trường"

Về phân tích nội dung một số kiến thức khoa học phần "Dòng điện trong các môi trường", luận án làm rõ các khái niệm về dòng điện; hạt tải điện trong các môi trường; thuyết vùng năng lượng; sự phân biệt kim loại, bán dẫn và điện môi

Đưa ra sơ đồ cấu trúc nội dung và sơ đồ phát triển mạch kiến thức chương "Dòng điện trong các môi trường":

1.5 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Phần này trình bày nội dung

các kiến thức cơ bản được nghiên

cứu trong chương "Dòng điện

trong các môi trường" trong Vật lí

lớp 11 THPT, nhấn mạnh đến tính

trừu tượng của các kiến thức về

Giai đoạn 5 TN kiểm tra hệ quả

Giai đoạn 1 Sự kiện khởi đầu: một số tính chất của đối tượng gốc

Giai đoạn 2 Tạo THVĐ, nêu CH: mô hình nào có thể giải thích được tính chất trên của đối tượng gốc

Giai đoạn 3 Xây dựng mô hình giả định Giai đoạn 4 Thao tác trên mô hình, suy ra hệ quả có thể kiểm tra được bằng TN

Phù hợp với dự đoán lí thuyết Không phù hợp với dự đoán lí thuyết(sửa đổi lại mô hình giả định)

Giai đoạn 6 Hợp thức hoá Mô hình xác nhận Giai đoạn 7 Vận dụng mô hình, xác định giới hạn áp dụng của mô hình xác lập

Trong quá trình thực hiện các giai đoạn trên, khi HS gặp khó khăn, GV đưa

ra những CH gợi mở, định hướng HS GQVĐ theo một chương trình hợp lí, đồng thời tổ chức thảo luận ở tổ, ở lớp để HS cùng nhau suy nghĩ, hoàn chỉnh lập luận

Hình 1.6 Sơ đồ các giai đoạn của tổ hợp phương pháp dạy học trong đó giải quyết vấn đề bằng phương pháp mô hình

Ứng dụng của dòng điện trong các môi trường Ứng dụng

của dòng điện

trong

kim loại

(24)

Mối liên hệ giữa I và U trong các môi trường

I

0 U

Đồ thị V-A

(19)

I

0 U

Đồ thị V-A (23)

I

0 U

Đồ thị V-A (21)

I

0 U

Đồ thị V-A (22)

I

0 U

Đồ thị V-A

(20)

Ứng dụng

của dòng điện

trong

chất điện phân

(25)

Ứng dụng của dòng điện trong chất khí (26)

Ứng dông của dòng điện trong chân không (27)

Ứng dụng của dòng điện trong chất bán dẫn (28)

DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN

DÒNG ĐIỆN

TRONG

TRONG CHẤT KHÍ

DÒNG ĐIỆN TRONG CHÂN KHÔNG

DÒNG ĐIỆN

TRONG CHẤT

ĐIỆN PHÂN

DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG

Bản chất

dòng điện

trong

kim loại

(2)

Bản chất dòng điện trong các môi trường (5)

Điện trở suất

của

kim loại

(3)

Điện trở suất của các môi trường (6)

Hạt

tải điện

trong

kim loại

(1)

Hạt tải điện trong các môi trường (4)

B¶n chÊt dòng điện trong chất điện phân (8)

Điện trở suất

của chất điện phân

(9)

Hạt tải điện trong chất phân (7)

Bản chất dòng điện trong (11)

Điện trở suất của chất khí (12)

Hạt tải điện trong chất khí (10)

Bản chất dòng điện trong chân không (14)

Điện trở suất của chân không (15)

Hạt tải điện trong chân không (13)

Bản chất dòng điện trong chất

bán dẫn

(17)

Điện trở suất của chất bán dẫn (18)

Hạt tải điện trong chất bán dẫn (16)

Hình 2.4 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức chương "Dòng điện trong các môi trường"