76 Bài 6 THỰC PHẨM CHỨC NĂNG – THỰC PHẨM GIẢ THỰC PHẨM BIẾN ĐỔI GEN MỤC TIÊU 1 Trình bày những khái niệm liên quan đến thực phẩm chức năng, thực phẩm giả và thực phẩm biến đồi gen 2 Giải thích được nh[.]
Trang 1Bài 6
THỰC PHẨM CHỨC NĂNG – THỰC PHẨM GIẢ -
THỰC PHẨM BIẾN ĐỔI GEN
MỤC TIÊU
1 Trình bày những khái niệm liên quan đến thực phẩm chức năng, thực phẩm giả và thực phẩm biến đồi gen
2 Giải thích được những lợi ích và tác hại của thực phẩm chức năng, thực phẩm giả và thực phẩm biến đổi gen
3 Trình bày các quy định liên quan đến thực phẩm chức năng, thực phẩm giả
và thực phẩm biến đổi gen
NỘI DUNG
I THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
1.1 Lược sử hình thành “thực phẩm chức năng”
Vào thập niên 1980, chính phủ Nhật Bản tài trợ một chương trình nghiên cứu sự ích lợi của thực phẩm đối với sức khỏe Năm 1991, cụm từ “thực phẩm chức năng” (Functional Food) được đưa ra với ý nghĩa ban đầu là những thực phẩm chế biến (processed foods) chứa các hoạt chất có thể giúp một vài chức năng cơ thể hoàn thành nhiệm vụ khả quan hơn, ngoài công dụng dinh dưỡng Nhật Bản có những tiêu chuẩn cho thực phẩm chức năng, gọi là thực phẩm dành riêng cho sử dụng y tế (Foods for Specified Health Uses), được Bộ Y Tế công nhận Sau đó, nhiều quốc gia khác cũng bắt đầu để ý tới những sản phẩm với tên mới mẻ này Tuy nhiên, cho tới nay, chưa có một định nghĩa chính thức cho nhóm chữ “thực phẩm chức năng” Mỗi quốc gia, mỗi tổ chức nghiên cứu có định nghĩa và quy luật riêng nhưng từa tựa nhau
1.2 Một số khái niệm về “thực phẩm chức năng”
Viện Y học Hoa Kỳ đưa ra định nghĩa: “Thực phẩm chức năng là những thực phẩm chứa các chất có khả năng tốt cho sức khỏe Các thực phẩm này bao gồm bất
cứ thực phẩm chế biến hoặc thành phần nào có thể cung cấp lợi ích cho sức khỏe ngoài giá trị dinh dinh dưỡng cố hữu của thực phẩm”
Trong tài liệu “Functional Foods: Opportunities and Challenges” phổ biến vào năm 2003, cơ quan Nghiên Cứu Quốc Tế Bất Vụ Lội về thực phầm, định nghĩa
Trang 277
“Thực phẩm chức năng là những thực phẩm và các thành phần thực phẩm có thể cung cấp ích lợi sức khỏe ngoài giá trị dinh dưỡng căn bản Các thực phẩm này bao gồm thực phẩm thường dùng, thực phẩm được bổ sung, tăng cường hoặc hoàn chỉnh hơn (enhanced) và các thực phẩm phụ thêm”
Với giới chức y tế Canada: “Thực phẩm chức năng có hình dáng bên ngoài tương tự như thực phẩm thông thường Ngoài khả năng dinh dưỡng cố hữu, các thực phẩm này phải được chứng minh một cách khoa học là có thể cung cấp những ích lợi sinh học và có khả năng giảm thiểu rủi ro mắc các bệnh mãn tính”
Cơ quan y tế của Hàn Quốc coi thực phẩm chức năng là các thực phẩm chứa các chất dinh dưỡng và các chất khác dưới dạng cô đặc, có tác dụng nuôi sống hoặc sinh học với mục đích phụ thêm cho thực phẩm tự nhiên”
Tại Việt Nam, thông tư số 08/TT-BYT ngày 23-8-2004 của Bộ Y tế quy định: “Thực phẩm chức năng là thực phẩm để hỗ trợ các chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh” Tùy theo công thức, hàm lượng vi chất và hướng dẫn sử dụng, thực phẩm chức năng còn có các tên gọi sau: Thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm dinh dưỡng y học
Điều cần lưu ý là trong các định nghĩa nêu ở trên, không có định nghĩa nào nói tới công dụng “chữa trị” bệnh của thực phẩm chức năng
1.2 Những yêu cầu liên quan đến thực phẩm chức năng
Theo quy định chung, một thực phẩm chức năng phải hội đủ các điều kiện như sau:
- Các thành phần của thực phẩm phải có khả năng có tác dụng tốt đối với các chức năng sinh hóa học của cơ thể, tăng cường sức khỏe cho người tiêu thụ, ngoài giá trị dinh dưỡng cố hữu
- Các khả năng này phải được chứng minh bằng các thử nghiệm khoa học
- Sản phẩm phải có đầy đủ các thành phần đã nêu ra trên bao bì
- Phải có chứng minh rằng các thành phần cho thêm vào sản phẩm an toàn và không gây ra các tương tác có hại
- Vì không là dược phẩm nên không được giới thiệu là có thể chữa bệnh, mà chỉ
có tác dụng phòng tránh, tăng cường sức khỏe, nâng cao đời sống
Trang 3- Phải giới thiệu bằng những từ ngữ rõ ràng, dễ hiểu, không có tính cách gây hiểu lầm, lừa dối
Dựa trên mức độ tin cậy của các bằng chứng khoa học từ nhiều đến ít, Hội đồng Khoa học và Sức khỏe Mỹ đã xếp loại các thực phẩm chức năng như sau:
1.2.1 Nhóm thực phẩm có bằng chứng đáng tin cậy nhất
- Kẹo nhai không đường và kẹo cứng làm từ loại đường có gốc rượu (không gây sâu răng)
- Những loại làm giảm cholesterol và giảm nguy cơ bệnh tim mạch Trong đó có sản phẩm chế biến thô của yến mạch giàu chất xơ không tan và stanol ester; thực phẩm có chất xơ psyllium hòa tan; những thực phẩm chế biến thô từ đậu nành và từ đạm đậu nành có hoạt chất stanol ester, saponins, isoflavones, daidzein và genistein;
bơ thực vật có bổ sung stanol thực vật hoặc sterol esters
1.2.2 Nhóm có bằng chứng đủ độ tin cậy
- Cá nhiều mỡ chứa acid béo omega-3 giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch
1.2.3 Nhóm có bằng chứng ở mức vừa phải
- Tỏi có các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ như diallyl sulfide làm giảm cholesterol máu
- Nước ép trái cranberry chứa proanthocyanidins làm giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu
1.2.4 Nhóm có bằng chứng chưa đủ tin cậy, cần nghiên cứu thêm
- Trà xanh chứa catechins làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư đường tiêu hóa
- Lycopene trong cà chua và các sản phẩm từ cà chua giúp giảm nguy cơ một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến
1.2.5 Nhóm còn tranh cãi nhiều
- Rau có lá màu xanh đậm chứa lutein làm giảm nguy cơ bệnh thoái hóa võng mạc
- Thịt và các sản phẩm chế biến từ sữa chứa acid béo CLA (conjugated linoleic acid) rất có ích cho sức khỏe và làm giảm nguy cơ ung thư
- Các loại rau họ cải (bông cải xanh, cải bẹ ) chứa hoạt chất sulphoraphane có tác dụng trung hòa các gốc tự do, làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư
- Probiotics (ví dụ vi khuẩn lactobacillus) có lợi cho đường tiêu hóa và chức năng miễn dịch
Trang 479
1.3 Lợi ích và tác hại của thực phẩm chức năng
1.3.1 Lợi ích
- Bổ sung nhanh chóng chất dinh dưỡng và các chất có tác dụng chức năng
mà cơ thể không được cung cấp đầy đủ trong chế độ ăn uống hàng ngày
- Có thể tạm thời thay thế bữa ăn khi không có điều kiện ăn uống bình thường (như khi ở môi trường thiếu thốn thực phẩm hoặc không thể ăn được vì lý
do bênh tật)
- Các chế phẩm đều ở dạng tinh chế rất tiện lợi, dễ sử dụng và bảo quản
- Có nhiều sản phẩm để chọn lựa phù hợp với tình trạng cơ thể từng người
- Mua và dùng dễ dàng không cần phải có thầy thuốc khám bệnh kê toa
- Khi sử dụng thực phẩm chức năng, người sử dụng sẽ có ý thức chăm lo cho sức khoẻ, thay đổi thói quen để có chế độ ăn uống hợp lý và lối sống lành mạnh có lợi cho sức khoẻ hơn
- Nguồn cung cấp dồi dào thường xuyên, mạng lưới rộng khắp
- Người dùng được khuyến khích dùng theo kiểu bán hàng đa cấp, mua càng nhiều càng rẻ và được hưởng tiền chiết khấu nếu giới thiệu thêm được khách hàng nên có thể kiếm thêm thu nhập
1.3.2 Một số mặt hại
- Các cơ quan quản lý về y tế và sức khoẻ trên thế giới cũng như Việt Nam
đã có những quy định về việc quản lý chất lượng thực phẩm chức năng và ngăn cấm những quảng cáo quá mức, sai sự thật Các sản phẩm thực phẩm chức năng với những lời ca ngợi có cánh, kiểu giới thiệu lập lờ khiến người tiêu dùng khó có thể
có sự chọn lựa đúng đắn cho mình Ngay với Omega-3, sản phẩm được công nhận
là cần thiết cho phát triển của não, ngăn ngừa các rối loạn mỡ máu và các bệnh tim mạch, nhưng nhà sản xuất vẫn bị cơ quan quản lý Thuốc và Thực phẩm Mỹ bắt ngừng quảng cáo vì dùng chữ "phát triển trí não"
- Cách cung cấp kiểu bán hàng đa cấp với mục đích lôi kéo người mua bằng mọi giá để kiếm lợi dễ mang đến những thông tin thiếu chính xác và ngộ nhận Nhất
là với những "tiếp thị viên" không có kiến thức y học, thậm chí thiếu kiến thức văn hoá thông thường thì sự truyền đạt giới thiệu dễ thiên lệch và sai sót
- Những hiểu biết không đúng đắn có thể khiến người dùng thực phẩm chức năng bỏ quên bữa ăn thông thường, lấy thực phẩm chức năng thay thế cho nguồn
Trang 5dinh dưỡng từ những thực phẩm tự nhiên Nghĩa là dẫn từ chế độ ăn chưa hợp lý một cách vô tình đến chế độ ăn mất cân đối một cách chủ ý
- Sự nguy hại còn lớn hơn nếu người tiêu dùng lấy thực phẩm chức năng thay thế thuốc chữa bệnh Sự ngộ nhận này có nguyên nhân từ những quảng cáo thổi phồng quá mức và những chế phẩm thực phẩm chức năng được sản xuất và đóng gói tương tự như các dược phẩm Mặc dù Bộ Y tế đã cấm kê toa và cấm quảng cáo
sử dụng thực phẩm chức năng thay thuốc điều trị nhưng việc loại trừ hết những sai sót này là hết sức khó khăn
- Mặt khác nếu hiểu thực phẩm chức năng là vô hại rồi dùng quá nhiều, dùng kéo dài liên tục nhiều tháng nhiều năm thì ngoài việc tốn kém tiền bạc còn mang lại nhiều tác hại không nhỏ Tác hại trước hết là làm rối loạn quá trình đồng hoá trao đổi chất trong cơ thể do liên tục phải tiếp nhận dư thừa nhiều loại chất bổ và chất dinh dưỡng Năng lượng dư thừa được kết hợp với các chất dư thừa khác để dự trữ trong cơ thể làm mỡ máu tăng cao và mô mỡ dự trữ cũng phì đại, đường huyết tăng
và các sản phẩm oxy hoá cũng tăng theo, gây tác hại đến nhiều cơ quan bộ phận, đẩy nhanh quá trình lão hoá của cơ thể
- Tuy không được coi là thuốc nhưng thực phẩm chức năng cũng có khả nảng gây các phản ứng dị ứng cho người dùng từ nhẹ đến nặng, thậm chí gây sốc phản vệ nguy hiểm đến tính mạng
- Quá mê tín thực phẩm chức năng mà coi nhẹ việc thay đổi thói quen ăn uống, cải thiện điều kiện sống và lối sống thì không những không ngăn ngừa được nguy cơ bệnh tật mà cũng không thể duy trì được tình trạng sức khoẻ cần thiết cho một cuộc sống bình thường
II THỰC PHẨM GIẢ
2.1 Khái niệm
Thực phẩm giả được làm từ nhiều loại chất dẻo, nhựa, và các nguyên liệu tương tự để tái tạo sự xuất hiện của các loại thực phẩm thực sự Một số tên gọi khác nhau cho thực phẩm giả bao gồm thực phẩm giả nhân tạo, thực phẩm sáp, thực phẩm bản sao, thực phẩm mô phỏng
Hiện nay khái niệm về thực phẩm giả còn được hiểu ở khía cạnh thực phẩm không đảm bảo chất lượng, khi không đạt được những yêu cầu:
- Không đảm bảo về chất lượng và công dụng: không có giá trị sử dụng hoặc kém giá trị sử dụng như bản chất tự nhiên, sử dụng phẩm màu hóa chất độc, …
Trang 681
- Không đúng yêu cầu về nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp, nguồn gốc, xuất xứ
- Không đúng với yêu cầu về nhãn hàng hóa: giả nhãn mác, ghi sai chỉ tiêu nhãn mác, bôi xóa, sửa nội dung trên nhãn
2.2 Một số loại thực phẩm giả không đảm bảo chất lượng
Thực phẩm giả không đảm bảo chất lượng thường do yếu tố lợi nhuận đã thúc đẩy người tham gia buôn bán, sản xuất không tuân thủ yêu cầu về đảm bảo chất lượng và yêu cầu vệ sinh, bảo quản đối với nhiều loại thực phẩm khác nhau
Có nhiều hình thức gian dối trong việc đảm bảo chất lượng thực phẩm đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng Cơ quan chức năng kiểm soát thị trường ở Việt Nam cũng như trên thế giới đã phát hện các nhóm thực phẩm không đảm bảo chất lượng thực phẩm như:
- Rượu bia: Được làm giả nhãn mác của các hang rượu có chất lượng cao và
có uy tín trên thị trường Những loại rượu bia sản xuất thủ công hoặc gian dối sản xuất bằng cách pha cồn công nghiệp, các loại đường hóa học, nhiều loại rượu có xét nghiệm hàm lượng cyclamate, aldehyde rất cao
- Nước giải khát, kem: Thường sử dụng các chất không có trong danh mục như phẩm màu, đường hóa học
- Mì chính (Bột ngọt): Việc sản xuất mì chính (bột ngọt) giả có hàm lượng cyclamate rất cao bị phát hiện ở nhiều nơi, bao bì nhãn mác cũng bị làm giả
- Bánh, kẹo, mứt: cũng là những mặt hàng được làm giả rất nhiều, đặc biệt là
ở các cơ sở nhỏ, hộ gia đình Phần lớn các loại bánh kẹp giả là sử dụng các phụ gia, phẩm màu độc, ngoài danh mục cho phép của Bộ Y tế
- Nước mắm, nước chấm: cũng bị làm giả với nhiều loại khác nhau, trong đó,
có những loại kiểm nghiệm có tỷ lệ acid HCl rất cao
- Thức ăn sống: thịt, cá, rau quả, gạo, trứng cũng là những mặt hàng làm giả thường gặp, thậm chí giả thịt ngựa thành thịt bò, sử dụng nhiều chất độc vào bảo quản như ure, hàn the, …
- Thức ăn chín: Bún, phở, tiết canh, đồ hộp làm giả là cho thêm các chất độc hại và quá trình ngâm, tẩm thực phẩm Ví dụ: phết thịt lợn quay bằng các loại phẩm màu độc, hóa chất độc
Trang 7- Sữa: Sữa bột làm giả nhãn mác, hoặc đưa các loại bột thay thế từ tinh bột ngũ cốc, khoai củ hay làm gian dối chất lượng các chất đánh lừa cơ quan kiểm nghiệm chất lượng như melanine ở Trung Quốc
2.3 Những ảnh hưởng của thực phẩm giả kém chất lượng
- Đối với sức khỏe: gây nên ngộ độc cấp tính, ngộ độc mạn tính do chất độc tích lũy và các bệnh truyền qua thực phẩm Trong 2 năm 2001 – 2002 đã xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm do ăn phải thịt quay có tẩm hóa chất độc, chả cá, cá đông lạnh (cá nục), tiết canh, bún, rau quả có tẩm hóa chất độc
- Ảnh hưởng tới phát triển giống nòi: Hàn the và một số phụ gia khác làm ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ, thể lực,
- Ảnh hưởng đến phát triển kinh tế, thương mại, quan hệ quốc tế, an ninh an toàn xã hội: ví dụ như hàng xuất khẩu bị trả lại, gây thiệt hại lớn
III THỰC PHẨM BIẾN ĐỔI GEN
3.1 Khái niệm
Thực phẩm biến đổi gen (Genetically Modified Food hay còn gọi là thực phẩm GM được gọi tắt là GM, hay thực phẩm công nghệ sinh học) được dùng để chỉ các loại thực phẩm có thành phần từ cây trồng chuyển gen – hay còn gọi là cây trồng GM, cây trồng biến đổi gen,cây trồng công nghệ sinh học
Thực phẩm biến đổi gien (GMF) đã trở thành chủ đề nóng trong báo giới quốc tế những năm gần đây GMF được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm nghiên cứu, nhưng cũng gặp phải sự phản ứng kịch liệt của các tổ chức bảo vệ môi trường
vì cho rằng nó có thể gây hại đối với con người và môi trường
Thuật ngữ thực phẩm biến đổi gien dùng để chỉ những loại cây trồng dành cho con người hoặc gia súc được tạo ra nhờ công nghệ sinh học, để cho những phẩm chất mong muốn như tăng khả năng chống cỏ dại, chống sâu bệnh hay tăng hàm lượng dưỡng chất Việc nâng cao chất lượng giống cây trồng thường được thực hiện nhờ phương pháp nhân giống, song phương pháp này tốn nhiều thời gian lại cho kết quả không chính xác Ngược lại, kỹ thuật biến đổi gien có thể tạo ra giống cây trồng như mong muốn, tốn ít thời gian và có độ chính xác cao
Theo Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Mỹ (FDA) và Bộ Nông nghiệp
Mỹ, hiện có hơn 40 loại GMF được công nhận thoả mãn tiêu chuẩn thực phẩm và y
tế Đó là các giống cà chua được thay đổi gien điều khiển độ chín; giống đậu tương chống cỏ dại; giống bông và ngô chống sâu bệnh
Trang 883
3.2 Lợi ích và hạn chế của thực phẩm biến đổi gen
3.2.1 Lợi ích
Dân số thế giới hiện đã lên tới 6 tỷ người và người ta dự đoán con số này sẽ tăng gấp đôi sau 50 năm nữa Trước tình hình đó, GMF có thể là một giải pháp hữu hiệu giải quyết vấn đề lương thực cho dân số tăng vọt này trong những năm tới thông qua các cách sau:
- Chống sâu bệnh, cỏ dại: Sản lượng thâm hụt do sâu bệnh phá hoại hay cỏ dại lấn át diện tích, gây thiệt hại to lớn cho nông dân và nạn đói ở nhiều nước Nhưng không ai muốn sử dụng thực phẩm có thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ vì lo ngại tác hại của hoá chất này đối với sức khoẻ và dư lượng thuốc trừ sâu trong đất cũng gây ô nhiễm nguồn nước và môi trường Sử dụng những giống cây trồng có khả năng chống sâu bệnh, chống cỏ dại sẽ làm giảm bớt tình trạng nông dân sử dụng nhiều thuốc sâu, thuốc diệt cỏ, đồng thời làm giảm giá thành sản phẩm nông nghiệp
- Chịu lạnh, chịu hạn và chịu mặn: Tạo ra những giống cây có khả năng sinh trưởng tốt ở vùng đất khô hạn, độ mặn cao hay khí hậu lạnh giá sẽ giúp tăng năng suất Chẳng hạn như đưa loại gien chống lạnh của cá nước lạnh vào cây thuốc lá và khoai tây, hai loại cây này sẽ chịu được nhiệt độ thấp trong khi thông thường nhiệt
độ thấp sẽ làm mầm cây chết rụi
- Giàu dưỡng chất: Gạo là loại thực phẩm chủ yếu ở các nước nghèo, nhưng gạo không có đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để chống suy dinh dưỡng cho con người Nếu gạo được xử lý gien bổ sung thêm vitamin và khoáng chất thì tình trạng thiếu chất sẽ được cải thiện Các nhà khoa học Thụy Sĩ đã nghiên cứu ra giống lúa
"vàng" chứa tỷ lệ chất beta-caroten (vitamin A) ở tỉ lệ cao, có thể hạn chế các bệnh
về mắt Ngoài ra, giống lúa có tỷ lệ chất sắt cao hơn cũng đang được nghiên cứu
- Dược phẩm: vắc xin và thuốc chữa bệnh thường có giá thành cao Vì vậy, các nhà khoa học đang tìm cách tạo ra loại vắc xin chứa trong khoai tây, táo hay cà chua, vừa dễ vận chuyển, bảo quản và kiểm soát hơn các loại vắc xin tiêm truyền thống
3.2.2 Hạn chế
Các nhà bảo vệ môi trường, nhà khoa học và chính phủ bày tỏ quan ngại đối với GMF và không ngừng chỉ trích ngành nông nghiệp vì chạy theo lợi nhuận mà
bỏ qua các hiểm họa tiềm tàng Họ cho rằng GMF huỷ hoại môi trường do tác hại không lường đến các loài khác; Nguy cơ gây bệnh dị ứng và một số tác động khác ở người có cơ địa nhạy cảm Cụ thể, trẻ em có nguy cơ bị dị ứng suốt đời với lạc và
Trang 9một số thức ăn khác Mặc dù còn nhiều lo ngại về GMF, nhưng nói chung, ngoài khả năng gây dị ứng, GMF khó gây hại đến sức khoẻ con người; Mặt khác, do nghiên cứu và ứng dụng GMF là một quá trình lâu dài và tốn kém, nên khi một sản phẩm mới được lưu hành, giá thành của nó sẽ rất cao, không thích hợp với các nước nghèo, dẫn tới khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn
Tóm lại, GMF có tiềm năng to lớn giải quyết nạn đói và suy dinh dưỡng hiện nay trên thế giới, đồng thời có thể hạn chế bớt tác hại của thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ đối với môi trường Tuy nhiên, còn rất nhiều khó khăn phía trước đối với các Chính phủ trong việc kiểm định an toàn, quy chế quản lý và dán nhãn thực phẩm GMF có thể trở thành một làn sóng mới trong tương lai
3.3 Lược sử hình thành
Trên thế giới, thuật ngữ thực phẩm biến đổi gien ban đầu dùng để chỉ những loại cây trồng dành cho con người hoặc gia súc được tạo ra nhờ công nghệ sinh học để cho những phẩm chất mong muốn như tăng khả năng chống cỏ dại, chống sâu bệnh hay tăng hàm lượng dưỡng chất Cây thuốc lá biến đổi gen và là GMC đầu tiên được trồng thử nghiệm trên đồng ruộng Các nhà khoa học gây biến đổi gene ở cây thuốc lá để chúng kháng thuốc diệt cỏ, rồi trồng thử nghiệm tại Mỹ và Pháp vào năm 1986 Một thập kỷ sau đó cây trồng biến đổi gene bắt đầu được trồng đại trà với mục đích thương mại Do thực tế, dân số tăng lên mà lương thực thì có nguy cơ thiếu do đó nhân loại muốn có những giống cây trồng vật nuôi có một đặc tính ưu việt nào đó có khả năng cung cấp đủ thực phẩm ăn, người ta muốn có những thực vật có khả năng chịu hạn tốt, những cây trồng có khả năng chống chịu sâu bệnh cao nhằm làm tăng năng suất mùa màng, từ đó thúc đẩy nghiên cứu chế tạo ra loại thực phẩm này, người ta còn sử dụng thực phẩm chuyển gen nhằm tạo ra những thực phẩm có một đặc tính dinh dưỡng ưu việt nào đó Hoặc cũng có khi là nhằm tổng hợp ra các chế phẩm sinh học hay các thuốc dùng trong điều trị bệnh
Tại Việt Nam, cây trồng biến đổi gen đã được đưa vào thử nghiệm gần 5 năm và dự kiến khoảng năm 2015, những sản phẩm được chế biến từ ngô, đậu nành… biến đổi gen sẽ xuất hiện trong siêu thị, chợ và bữa ăn của các gia đình Việt Nam Tuy vậy những loại thực phẩm biến đổi gen đang có mặt hầu hết ở các chợ và siêu thị tại thành phố Hồ Chí Minh Một cuộc khảo sát cho thấy 111/323 mẫu thực phẩm gồm: bắp, đậu nành, khoai tây, gạo, cà chua, đậu Hà Lan… chọn ngẫu nhiên ở 17 chợ, siêu thị trên địa bàn thành phố được kiểm nghiệm cho kết quả
là sản phẩm biến đổi gen, trong đó có bắp Mỹ, bắp trái non, bắp non đóng hộp, bột bắp, bắp giống có nguồn gốc trong nước và nước ngoài dương tính với promoter 35S hoặc terminator nos - một dạng biến đổi gen
Trang 1085
Quan điểm về việc sử dụng thực phẩm biến đổi gen trở thành chủ đề gây tranh cãi trên phạm vi toàn cầu Một bộ phận giới khoa học lo ngại thực phẩm biến đổi gen có thể gây ra một số bất lợi như tăng nguy cơ dị ứng, làm nhờn kháng sinh, gây độc cho cơ thể người Trên thực tế vẫn có khả năng tồn tại độc tố trong thực phẩm biến đổi gen, bởi vì cây trồng truyền thống và cây trồng chuyển gen chỉ khác nhau về gen quy định tính trạng mong muốn, lượng độc tố tự nhiên (nếu có) tồn tại trong cây trồng truyền thống cũng sẽ có mặt trong cây trồng chuyển gen Tuy nhiên
có một thực tế là trong thực phẩm chúng ta ăn từ xưa đến nay đều tồn tại độc tố ở hàm lượng nhất định, hầu hết ở mức độ an với người sử dụng
3.4 Những yêu cầu liên quan đảm bảo an toàn thực phẩm biến đổi gen ở
3.4.1 Trên thế giới
Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO), Cục Dược Phẩm và Thực Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã thiết lập ra các hệ thống quy chuẩn để đánh giá và quản lý an toàn của thực phẩm GM Mọi thực phẩm GM đều phải được chứng nhận không có nguy cơ về sức khỏe với con người dựa trên Tiêu chuẩn Thực phẩm quốc tế (Codex) thiết lập bởi WHO mới được đưa ra thương mại hóa
An toàn của cây trồng biến đổi gen đã được khẳng định bởi nhiều tổ chức khác bao gồm Hiệp hội Y khoa Mỹ, Hiệp hội độc chất học, Viện Khoa học sự sống Quốc tế, Viện Khoa học hàn lâm Hoa Kỳ, Hiệp hội Hoàng gia Vương quốc Anh, Tổ chức Y tế thế giới, Viện Công nghệ thực phẩm, Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc, Cơ quan An toàn thực phẩm Châu Âu và Ủy ban Liên minh Châu Âu
Kể từ khi cây trồng GM được thương mại lần đầu tiên vào năm 1996 (1996-2012), các cơ quan quản lý thuộc 59 quốc gia đã tiến hành đánh giá khoa học mở rộng và khẳng định sự an toàn của cây trồng GM với 2.497 phê duyệt đối với 319 tính trạng GM khác nhau trên 25 đối tượng cây trồng
3.4.2 Tại Việt Nam
Luật an toàn thực phẩm (2011) và nghị định 38/2012/NĐ-CP ngày 25/4/2012 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm đã nêu:
Điều 10 Bảo đảm an toàn đối với thực phẩm có thành phần từ sinh vật biến đổi gen và sản phẩm của sinh vật biến đổi gen
1 Quy định về điều kiện cấp Giấy Xác nhận sinh vật biến đổi gen đủ điều kiện sử dụng làm thực phẩm; trình tự, thủ tục cấp, thu hồi Giấy Xác nhận sinh vật biến đổi gen đủ điều kiện sử dụng làm thực phẩm; danh mục sinh vật biến đổi gen