J}Lot SJO IL UleJL ixe ti&at itmig.... Jloi sA g Lieji oi Itjtuil a*p*ig,... Chinh dieu nay da tudc d i tinh hop phap cua chinh phii do Gaddafi lanh dao.. De lam tot viec nay, cpng dong
Trang 1M O T S O V K I € N V € H O A T D O N G G I N G i f t H O f l B l N H C U f i
• • •
H O I D O N G B A O A N U € N H O P Q U O C
D u o i goc do phap ly quoc te, k h i quan
he hop tac giua cac quoc gia ngay cang phat
trien t h i tranh chap cung cang co ca sa de
phat sinh V a i t u each la ca quan dai dien
cho L i e n hop quoc ( L H Q ) , chiu trach nhiem
chinh trong duy t r i hoa b i n h va an n i n h quoc
te, H o i dong Bao an ( H D B A ) dugc giao
nhiem v u giai quyet hoa b i n h cac tranh chap
quoc te Quyen l g i va nghTa v u cua H D B A
trong ITnh vuc nay dugc ghi nhan cu the tai
chuong V I ciia H i e n chuong L H Q
Theo quy d i n h tai D i e u 34 H i e n chuong
L H Q H D B A truoc het co tham quyen dieu
tra m o i tranh chap hoac t i n h h i n h tranh chap
de xac d i n h x e m neu keo dai co the de doa
hoa binh va an n i n h quoc te hay khong M o t
quoc gia khong phai la thanh vien L H Q cung
co the l u u y H D B A viec cuoc tranh chap ma
ban than ho la mot ben d u o n g su de ca quan
nay x e m xet giai quyet, m i e n la quoc gia nay
thua nhan truoc se tuan m i l nghia v u giai
quyet hoa b i n h cuoc tranh chap theo quy
dinh ciia H i e n c h u o n g L H Q ( D i e u 35 H i e n
chuong)
Hoat dong g i n g i u hoa b i n h ciia L H Q ra
doi dau tien vao ngay 29/5/1948, k h i H D B A
thong qua quyet d i n h thanh lap Phai doan
G i a m sat qua trinh d i n h chien tai Palestine
T S N g u y e n L a n N g u y e n
Khoa Luat, DHQG Hd Npi
K e tir do den nay, d u o i su lanh dao chung ciia H D B A , hoat dong g i n g i u hoa b i n h ciia
L H Q da trai qua nhieu giai doan phat trien khac nhau Ban dau, k h i m a i ra d a i , hoat dong g i n g i u hoa b i n h dugc x e m la bien phap thoa hiep giua cac nuoc Ion nham tan dung v a i tro trung lap t u o n g doi ciia L H Q , tranh no ra cuoc chien tranh nong tai nhung
k h u vuc k h o n g nam trong an n i n h true tiep ciia hai nuoc L i e n X o va M y T i e n de de kien lap cac hoat dong g i n g i u hoa b i n h truyen thong la phai dugc cac ben tranh chap dong y L u c l u g n g g i n g i u hoa b i n h truyen thong co t u t u o n g chii dao la " g i u g i n hoa binh", "phoi hop giup do" de giai quyet tranh chap va t h u o n g dugc chii trong trien khai vao t h a i k y cuoi ciia cuoc tranh chap K h i tranh chap dugc giai quyet t h i luc l u g n g g i n
g i u hoa b i n h cung cham dirt hoat dong Co the thay h i n h thiic g i n g i u hoa b i n h nay mang lai n h u n g hieu qua nhat d i n h trong giai quyet x u n g dot A r a p - Ixraren, cuoc khiing hoang kenh dao Suez, sir kien a Conggo, roi loan o L i b a n g
K e tir k h i thanh lap d i n thang 9/2008
L H Q da trien khai dugc 64 chien dich g i n
g i u hoa b i n h khac nhau, trong do co 16 chien dich v o i h o n 110.000 nhan vien hien dang
Trang 218 NGHIEN CUTJ CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N ° 0 6 (129).2011
hoat ctong a khap cac n a i tren the g i a i
N h i r n g chiec " m u n o i xanh1' - bieu t u o n g cua
luc l u o n g g i n g i u hoa b i n h eta nhan dugc su
ung ho t i c h cue cua xa h o i quoc te N a m
1988, luc l u g n g g i n g i u hoa b i n h cua L H Q
gianh dugc giai t h u o n g N o b e l Hoa b i n h
-chung m i n h su dong gop to I o n cua luc
l u o n g nay d o i v o i hoa b i n h va an n i n h the
g i o i Co the thay rat nhieu v i du ve nhung
thanh cong quan trong cua luc l u g n g g i n g i u
hoa binh L H Q n h u hoat dong gin g i u hoa
binh a M o z a m b i c , D o n g T i m o , Campuchia,
El Sanvador, L i b a n g , Croatia, Grudia, Tay
Sahara, Conggo, N a m i b i a T u y nhien,
nhung thanh cong ma luc l u o n g g i n g i u hoa
binh L H Q dat dugc lai b i l u m o b o i chinh
nhung that bai ma luc l u g n g nay da va dang
vap phai D o la nhung that bai to I o n trong
chien dich g i n g i u hoa b i n h o X o m a l i hay
nhung trac t r o trong g i n g i u hoa b i n h a N a m
T u cu, 6 A n g o l a , H a i t i , Ruanda va k h u vuc
Bancang Co nhieu nguyen nhan khac nhau
dan den ket qua khong m o n g d g i nay, trong
do co the ke den mot so nguyen nhan ca ban
nhu:
Thu nhdt: T r o n g nhieu t r u o n g hop,
H D B A da danh gia qua lac quan ve ket qua
co the dat dugc nha su giup da cua luc l u o n g
gin g i u hoa b i n h , nen da de ra nhiem v u qua
tham vong trong k h i lire l u o n g g i n g i u hoa
binh con thieu nhung nguon luc can thiet V i
du, viec m o rong n h i e m v u cho luc l u o n g g i n
giCr hoa binh a X o m a l i nam 1993 tir bao dam
van chuyen va cap phat l u o n g thuc sang loai
trir cac phe phai v u trang, thiic day hoa giai
chinh t r i chinh la n g u y e n nhan quan trong dan den sir t h i t bai cua c h i i n d i c h nay
Thu hai: D o ban than L H Q k h o n g co
trong tay nhan lire va vat luc de tien hanh cac hoat dong g i n giu: hoa b i n h m a phai dua vao
su dong gop ciia cac quoc gia thanh vien, trong k h i cac nuoc thanh v i e n L H Q v o i muc tieu dat l g i ich quoc gia len hang dau, thuong chi quan tam dong gop nhan luc va tai chinh
m o t each day d i i , nhanh chong cho nhung chien d i c h d e m lai l g i i c h cho chinh ban than
ho D o i luc, l g i i c h nay dugc quan tam nhieu
h o n l g i i c h ciia n g u a i dan dang ganh chiu hau qua ciia cac cuoc chien tranh, xung dot can sir giup d a ciia cong dong quoc te Do vay, viec quyet d i n h trien khai chien dich gin
g i u hoa b i n h tai cac k h u vuc co dia - chinh
t r i , dia - k i n h te k h o n g quan trong thuong rat kho khan, k h o n g dugc sir quan tam ciia cac nuac trong H D B A (dac biet la cac thanh vien
t h u o n g true) K e ca k h i quyet d i n h trien khai chien d i c h g i n g i u hoa b i n h da dugc thong qua t h i viec thuc hien tren thuc te thuong cung rat cham tre, tham c h i , co nhieu chien dich g i n g i u hoa b i n h k h o n g trien khai dugc hoac phai l i i i t h a i han trien khai, giam qui
m o hoat dong m a i trien khai dugc Chiing ta
co the thay ro dieu ay qua viec so sanh giua hai k h u v u c T r u n g D o n g va chau Phi Chau Phi - n o i co rat nhieu cac cuoc x u n g dot dam mau xay ra, nhung do l g i ich ciia cac nuoc
uy v i e n H D B A tai k h u vuc nay k h o n g Ion, nen cac cuoc x u n g dot nay cham nhan dugc
su ho t r g tir phia H D B A khien cho x u n g dot ngay cang leo thang, tham chi dan tai tham hoa nhan dao, nhieu t r u o n g hop v u o t qua
Trang 3J}Lot SJO IL UleJL ixe ti&at itmig 1 9
tam k i e m soat cua lire l u o n g g i n g i u hoa
binh T r o n g k h i do, d T r u n g D o n g - k h u vuc
tap trung nguon nang l u o n g Ion cua the g i o i
- t h u o n g t h u hut nhieu su quan tam Cac
chien d i c h g i n g i u hoa b i n h d day t h u o n g
nhan dugc su dong gop t i c h cue ke ca ve tai
chinh va nhan lire tir nhieu quoc gia tren the
g i o i
Thu ba: L u c l u o n g gin g i u hoa b i n h
L H Q bao g o m quan nhan va cac chuyen gia
tren nhieu ITnh vuc den tir nhieu quoc gia
khac nhau, tuy c h i u su chi huy chung ciia T u
lenh luc l u o n g g i n g i u hoa b i n h , nhung kha
nang phoi hop hoat dong giua ho con thieu
thong nhat, dong bo, con ton tai su chia re,
mat doan ket, nen trong nhieu t r u o n g hop,
khong nhung k h o n g phat huy dugc sire manh
chung ma con l a m giam hieu qua hoat dong
cua lire l u o n g g i n g i u hoa b i n h Dac biet,
trong t h a i gian vira qua, luc l u o n g g i n g i u
hoa b i n h c h i u sir thao tung rat Ion ciia M y va
cac nuoc p h u o n g Tay M y t h u o n g t u cho
m i n h quyen "quyet d i n h va thuc t h i " nhung
nhiem v u gin g i u hoa b i n h T r o n g cac chien
dich gin g i u hoa b i n h , n g u d i M y khong bao
g i d tir bo quyen chi huy quan doi M y hoac
chi trao quyen chi huy nay cho dong m i n h
quan su than can, n h u m o t thanh v i e n N A T O
chang han D o vay, d o i v d i cac chien dich
gin g i u hoa b i n h co sir t h a m gia dong gop
ciia quan doi M y , chi huy luc l u o n g g i n g i u
hoa b i n h buoc phai la n g u d i M y hoac mang
quoc tich ciia m o t trong cac dong m i n h than
can ciia M y , neu k h o n g se rat kho khan trong
chi huy, dieu hanh tren chien t r u d n g K h o n g
nhirng vay, d mot so k h u vuc tren the g i d i ,
M y con t u t r i e n k h a i cac d o n v i quan d o i ciia
m i n h ben canh cac luc l u o n g g i n g i u hoa
b i n h ciia L H Q n h u Bancang, D o n g T i m o Cac d o n v i nay k h o n g nam d u d i su dieu harm ciia L H Q nen viec p h o i hop hoat dong
t h u d n g rat kho khan C o n g tac dao tao nhan luc tham gia luc l u g n g g i n g i u hoa b i n h chii yeu do cac quoc gia thanh v i e n t u tien hanh theo tieu chuan ciia L H Q , dan den t r i n h do chuyen m o n , kha nang p h o i hop trong cac hoat dong chung ciia nhan v i e n g i n g i u hoa
b i n h den tir cac quoc gia ciing k h o n g dong deu va k h o n g phai ai ciing dap u n g dugc day dii cac tieu chuan do L H Q de ra D i e u nay cang khien cho cong tac hop dong phoi hgp hoat dong ciia luc l u g n g g i n g i u hoa b i n h t r d nen kho khan h o n , hieu qua hoat dong g i n
g i u hoa b i n h v i the ciing g i a m sut ro ret
Thu tu: Hoat dong quan l y , k y luat ciia
H D B A va B a n T h u k y d o i v d i cac thanh v i e n tham gia g i n g i u hoa b i n h chua chat che, dao diic nghe nghiep ciia luc l u g n g g i n g i u hoa
b i n h con t o n tai nhieu van de D i e u nay khien cho hoat dong g i n g i u hoa b i n h phai doi mat v d i nhieu v u tai tieng, khong n h u n g
l a m giam hieu qua hoat dong ma con lam suy giam long t i n ciia cong dong quoc te V i du:
N h u n g tai tieng ve t h a m nhung ciia m o t so quan chuc L H Q t r o n g C h u o n g t r i n h D 6 i d i u lay l u o n g thuc tai Irac Ca H D B A va Ban
T h u k y deu k h o n g nam dugc quyen dieu hanh C h u o n g t r i n h nay, k h o n g n h u n g vay,
k h i n h u n g cao buoc ve tham nhung dugc dua
ra, ca hai c o quan nay da k h o n g k i p t h o i x e m xet de co n h u n g quyet d i n h ngan chan, giam thieu hau qua; T a i tieng b d i cac v u tham sat
Trang 42 0 NGHIEN CLfU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N ° 0 6 (129).2011
d Ruanda va Secbrenica nam 1994 va 1995
dien ra ngay truac mat cac luc l u g n g g i n g i u
hoa b i n h cua L H Q ; Su c6 lam dung tinh due
ma cac b i n h l i n h g i n g i u hoa b i n h gay ra doi
v a i chinh n h u n g nan nhan ciia cuoc x u n g dot
dang can su bao ve ciia L H Q dien ra d nhieu
n a i tren the g i a i (Conggo, H a i t i , Liberia,
Xudang), trong do dac biet nghiem trong la
v u cac b i n h l i n h g i n g i u hoa b i n h do Maroc,
N a m Phi Nepan Pakixtan, T u y n i d i va
Urugoay c i i den b i phat hien da l a m dung cac
thieu n u Conggo va L i b e r i a nam 2004; H i e n
tuong doi siing lay vang ciia b i n h l i n h g i n
g i u hoa b i n h d Conggo dang b i to cao va
dieu tra hien nay
Thu nam: Hoat dong g i n g i u hoa b i n h
hien nay co chieu h u d n g gia tang, nhung it
duoc trien khai d nhung n a i lien quan den
xung dot giua cac nude, trai l a i , dugc trien
khai nhieu d n o i xay ra noi chien do x u n g
dot dan toe, x u n g dot ton giao, tranh gianh
tai nguyen L g i dung dieu nay, mot so nude
ldn thudng k i n h dong m a u thuan dan toe, ton
giao k i c h dong ly k h a i co tinh gay ra cac
diem nong ve nhan quyen, tao c d de thao
tung H D B A thong qua quyet d i n h thanh lap
lire l u o n g g i n g i u hoa b i n h ciia L H Q hong
can thiep vao cong viec n o i bo ciia quoc gia
khac ap dat "trat t u the g i d i " theo y do ciia
ho T r o n g t r u d n g hgp nay hoat dong gin g i u
hoa binh mat di t i n h khach quan, mat di n i e m
tin ciia nhan dan ciia cac ben lien quan t d i
xung dot dan toe, t o n giao va cung k h o n g
nhan dugc su iing ho rong rai ciia cong dong
quoc te - n l i u n g nhan to co ban quyet d i n h su
thanh cong ciia mot chien dich g i n g i u hoa
binh K h o n g r m u n g vay, no con k i c h dong su phan khang, chdng d o i ciia n h u n g n g u d i nay, anh h u d n g true tiep t d i ket qua cua hoat dong g i n g i u hoa b i n h
Gan day, v d i t n r d n g hop ciia L i b y a , sau
k h i cac lire l u o n g an n i n h L i b y a no siing vao
m o t cuoc bieu t i n h nho lai Benghazi - thanh pho l d n t h u hai ciia nude nay, L i b y a dang t r d thanh tieu d i e m cua m o t cuoc chien tranh keo dai do lire l u g n g lien quan tien hanh do
A n h , Phap va M y cam dau
A n h va Phap dong vai tro dau tau trong cuoc chien nay v d i su ho t r g ciia M y va dudi danh nghTa L H Q H o i nghi Paris da quyet dinh bat dau cac hanh dong quail su chong lai chinh quyen L i b y a "de ap dat vung cam bay theo n g h i quyet ciia H o i dong Bao an
L i e n hgp quoc" Cac dot k h o n g k i c h ciia
p h u o n g T a y dugc tien hanh vao thdi diem cac lire l u g n g quan d o i ciia L i b y a da tien vao trung tarn thanh pho Benghazi, n a i tap hgp
bo chi huy cac luc l u g n g noi day Mac dii
n g u d i phat n g o n c h i n h p h i i T r i p o l i bac bo tin
la quan d o i ciia ong Gaddafi da tan cong thanh pho - m o t harm dong dugc xem la vi pham cam ket n g u n g ban ma chinh phii nude nay dua ra sau k h i H D B A L H Q ra nghj quyet ap dat v i i n g cam bay
Phan i i n g tire t h i sau cac cuoc tan cong ciia Phap, A n h va M y , nha lanh dao Gaddafi tuyen bo D i a T r u n g H a i da bien thanh "chien
t r u d n g " , dong t h a i tuyen bo se trang b i v u
k h i cho n g u d i dan de doi pho v d i cac cuoc tan cong ciia p h u o n g Tay Cuoc chien nay nham loai bo chinh quyen Gaddafi, n h u n g d i i
Trang 5Jloi sA g Lieji oi Itjtuil a*p*ig, 2 1
v i dong ca g i , no cung k h o n g phai la led ich
quoc gia song con cua bat k y quoc gia
phuong Tay tham chien nao C h i n h quyen
L i b y a tir nhieu nam qua da tir co lap m i n h
bdi nhung cuoc dan ap dam mau dan thuong
Chinh dieu nay da tudc d i tinh hop phap cua
chinh phii do Gaddafi lanh dao
Chien tranh se thiic day sir phan hoa noi
bo L i b y a sau rong h o n nua Phuong Tay co
the m u o n tranh mot cuoc chien tranh tren bo,
nhung khong loai trir k i c h ban nay, neu cac
lire l u o n g noi day tai L i b y a khong d i i kha
nang lat do chinh quyen Gaddafi, m o t quoc
gia v d i 6,5 trieu dan dang b i chia re nghiem
trong D o i v d i p h u o n g Tay, con dudng dan
tdi cuoc chien tranh nay duoc trai bang
"thien y" bao ve dan t h u d n g L i b y a khoi su
tan sat ciia chinh quyen Gaddafi N h u n g con
dudng nay cung co the dan t d i su sa lay
Trong co che ciia L H Q , H D B A khong
phai co quan g i u vai tro chii dao trong hoat
dong chong k h i i n g bo n h u doi v d i hanh dong
trong t r u d n g hop hoa b i n h b i x a m hai, bi pha
hoai hay co hanh v i x a m luoc hoac quyet
d j n h trien khai lire l u o n g g i n g i u hoa binh
Trong hoat dong chong k h i i n g bo quoc te,
Dai H o i dong ( D H D ) dong vai tro la co quan
hoach d i n h chinh sach, D H D co tranh nhiem
ldn hon H D B A trong viec xay d i m g chien
lupc chong k h i i n g bo, d j n h nghTa phap ly ve
khiing bo, ngan chan hien t u p n g l o i dung
chong khiing bo de x a m pham chii quyen ciia
quoc gia khac De lam dupe dieu nay can
phai cai to toan dien H D B A , dac biet la cai
each co che bo phieu theo h u d n g giam bdt
anh h u d n g ciia cac thanh v i e n t h u d n g true doi v d i co quan nay
N h i r n g phan tich neu tren cho thay
H D B A da va van se c h i u trach nhiem chinh trong viec trien khai cac chien dich g i n g i u hoa b i n h ciia L H Q T r o n g qua trinh thuc hien
n h i e m v u g i n g i u hoa b i n h , viec tang cuong trao quyen, uy quyen va hpp tac v d i cac to chirc k h u vuc la can thiet De lam tot viec nay, cpng dong quoc te can xay dung dupe mpt co che p h o i hpp co hieu qua giua hai ben H D B A phai xac d i n h ro pham v i quyen han ma cac to chirc k h u vuc dupe phep thuc hien trong tirng chien dich g i n g i u hoa b i n h
cu the va k h o n g ngirng tang cuong quyen
k i e m soat d o i v d i hoat dpng ciia cac to chuc
do, sao cho vira dam bao dupe t i n h dan chii trong giai quyet cac van de quoc te, vira dam bao dupe vai tro chii chot, quyet d j n h ciia
H D B A trong cac hoat dpng g i n g i u hoa b i n h
T a i lieu t h a m k h a o
1 Hpc v i e n Quan he quoc te (2007),
Su phat trien cua Hpi dong Bdo an Lien hop quoc, H a N p i
2 B u i T r u d n g Giang (2007), Cai each Hpi dong Bdo an Lien hop quoc - mpt
so chieu hudng va nhan dinh, Tap chi N h u n g
van de K i n h te va C h i n h t r i the g i d i , 1(129)
3 C h u M a n h H i i n g (2005), Cai to Lien hop qudc - thdi co vd thach thuc, Tap
chi Luat hpc, (Dac san 60 nam L i e n hpp quoc)
4 V i e n Quan he qu6c t<§ Bp Quoc
phong (3/2007), Nude My nhung nam ddu thi ky 21, Ha Noi
5 http:// w w w u n o r g / r e f o r m
6 h t t p : / / w w w t o q u o c g o v v n