Đổi mới kiểm tra. đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở

Đổi mới kiểm tra. đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tμi

1.1 Trong xu thế toàn cầu hoỏ với sự phỏt triển mạnh mẽ của nền kinh tế tri

thức, hơn bao giờ hết đổi mới giỏo dục trở thành vấn đề cấp thiết đặt ra với tất cả cỏc cấp học, trong đú cú cỏc ngành học thuộc hệ thống giỏo dục phổ thụng nước

ta, cú ý nghĩa quan trọng đối với hội nhập quốc tế và khu vực Đổi mới giỏo dục phổ thụng đũi hỏi phải đổi mới đồng bộ cỏc yếu tố cơ bản của QTDH, bao gồm: mục tiờu - nội dung - phương phỏp, phương tiện - đỏnh giỏ Đỏnh giỏ là hoạt động cần thiết, gắn liền và quyết định bản chất, bước đi của quỏ trỡnh này Đổi mới đỏnh giỏ quan hệ mật thiết với cỏc yếu tố khỏc của QTDH, đặc biệt PPDH nhằm phỏt huy tớnh tớch cực, chủ động, tự học, tự KT, ĐG của người học

Đỏnh giỏ là hoạt động được thực hiện ngay khi các hình thức giáo dục ra đời, chỉ khác nhau về mục tiêu giáo dục, mục đớch đỏnh giỏ Nếu mục tiêu giáo dục là

đào tạo con người thụ động thì đỏnh giỏ chỉ đòi hỏi khả năng học thuộc máy móc Ngược lại, nếu mục tiêu giáo dục là đào tạo con người phát triển hài hoà, năng

động thì đỏnh giỏ phải linh hoạt hướng tới phát huy năng lực, phẩm chất chủ động của người học Như vậy, đỏnh giỏ cú vai trũ quan trọng nhằm kiểm chứng kết quả

đổi mới nội dung, phương pháp theo MTMH và định hướng, điều chỉnh kế hoạch dạy học Đỏnh giỏ thực sự có tác dụng giúp học sinh tự điều chỉnh việc học tập, giáo viên đánh giá chính xác kết quả dạy học, có thông tin phản hồi để kịp thời

điều chỉnh, hoàn thiện và tạo động lực mới cho QTDH Kiểm tra, thi cử là một cỏch để đỏnh giỏ sản phẩm giỏo dục Vỡ vậy, trong đổi mới giỏo dục hiện nay, đổi mới kiểm tra, thi cử cú ý nghĩa cấp thiết và là biện phỏp quan trọng để thực hiện đổi mới đỏnh giỏ

Đỏnh giỏ kết quả học tập ở cỏc mụn học thực chất là đỏnh giỏ kết quả QTDH dựa trờn cơ sở đỏnh giỏ thường xuyờn, liờn tục ở tất cả cỏc hỡnh thức dạy học, với nhiều cỏch đỏnh giỏ, như kiểm tra núi hoặc viết, tiến hành bài tập thực hành, quan sỏt, lập hồ sơ học tập Đổi mới đánh giá trước hết và chủ yếu trong dạy học ở trường phổ thông nước ta là kiểm tra, được thực hiện qua nhiều khâu từ ra đề, tiến hành kiểm tra đến xử lý và đánh giá kết quả Đõy vừa là đòi hỏi cấp thiết vừa là

định hướng của giáo dục Việt Nam hiện nay, để giáo dục Việt Nam bảo đảm thực

hiện mục tiêu khi hội nhập vào nền giáo dục thế giới và khu vực

1.2 Thực tiễn KT, ĐG ở trường THCS còn tồn tại nhiều bất cập, chất

lượng dạy học bộ môn bị giảm sút Trong nhiều nguyên nhân, có nguyên nhân từ KT, ĐG chưa được coi trọng do tâm lý coi nhẹ một số môn học, đặc biệt là các môn không có trong yêu cầu tuyển sinh vào lớp 10, trong đó có môn lịch sử Việc học sinh không chăm lo học tập lịch sử cũng như các môn học

được coi là “môn phụ” là thực tế diễn ra hiện nay cho thấy vị trí bộ môn càng bị

giảm sút, học tập lịch sử mang nặng tính chất đối phó với việc KT, ĐG mà ít chú

trọng phát triển toàn diện, dẫn tới xu hướng “học lệch”, “học tủ” Biểu hiện rõ nhất

là KT, ĐG chỉ nhằm mục đích kiểm tra kiến thức thuộc lòng, chứ không vì mục tiêu giáo dục toàn diện năng lực và phẩm chất của người học Tâm lý coi thường kiểm tra, tiến hành kiểm tra một cách hình thức đã gây khó khăn cho giáo viên bộ môn trong dạy học, đánh giá xếp loại học sinh, không thực hiện tốt việc đổi mới mục tiêu, nội

dung, PPDH Thực tiễn đú đó đặt ra nhiều vấn đề phải giải quyết: cần một mụ hỡnh đỏnh giỏ như thế nào cho phự hợp với bộ mụn lịch sử, với từng khối lớp học, bài học? Việc ra đề, tiến hành kiểm tra, xử lý kết quả nờn thực hiện như thế nào trong khi giỏo viờn đứng lớp vẫn chưa được trang bị cú hệ thống lý luận về đổi mới đỏnh giỏ Nội dung, phương phỏp đỏnh giỏ cần đổi mới như thế nào?

Từ những vấn đề trờn, chỳng tụi chọn đề tài:“Đổi mới kiểm tra, đỏnh giỏ kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS" để nghiờn cứu trong luận

ỏn với mong muốn gúp phần nõng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thụng, đúng gúp vào sự đổi mới và phỏt triển bộ mụn Lý luận và PPDH Lịch sử

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trong dạy học, vấn đề KT, ĐG được các nhà nghiên cứu giáo dục học và PPDH lịch sử trong, ngoài nước quan tâm nghiờn cứu, đạt được nhiều thành tựu

“Những vấn đề dạy học của việc đánh giá tri thức”; X.V.Uxôva với “Con đường hoàn thiện của việc kiểm tra, đánh giá tri thức, kĩ năng”; F.I Pêrôvxki với công trình “Cơ sở và thực tiễn của kiểm tra tri thức”, Savin, T.A.Ilina người Nga,

Becbi, Ran Taylơ, Philíp, R F Mager và nhiều tài liệu khác…đều khẳng định ý nghĩa của KT, ĐG với việc hỡnh thành tri thức, kĩ năng học sinh

- Trong lĩnh vục giáo dục lịch sử, các nhà PPDH lịch sử cũng đặc biệt quan tâm nghiờn cứu vấn đề, khẳng định vai trũ, ý nghĩa, cỏc hỡnh thức, phương phỏp

KT, ĐG, coi nó như là một phần tất yếu của bài học lịch sử Tiêu biểu là Giáo

trình Phương pháp dạy học lịch sử của G.Vaghin - xuất bản năm 1968 và 1972 (tài liệu dịch ra tiếng Việt) “Phương pháp dạy học lịch sử” (tập I và II, Maxcơva

1978, tiếng Nga), “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường PTTH” (Maxcơva,

1987, tiếng Nga) … Nhiều tài liệu khác, như P.X.Lâybenrgup trong cuốn

“Những yêu cầu đối với bài học lịch sử về mặt lý luận dạy học”, N.G Đairi trong

“Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (NXB Giáo dục 1973) và “Kiểm tra kiến thức và hoạt động nhận thức của lớp học” (NXB Viện hàn lâm khoa học giáo dục Cộng hoà Nga, Maxcơva.1960 - tiếng Nga), G.A Culaghina trong cuốn “Một trăm trò chơi lịch sử” và các nhà nghiên cứu Phương pháp dạy học lịch sử của

Đức, Trung Quốc, Nhật… đều khẳng định vai trò, ý nghĩa của KT, ĐG Tuy nhiên, nội dung, hình thức, phương pháp KT, ĐG được đề cập có những điểm khác nhau do tính chất và mục tiêu giáo dục của mỗi quốc gia

Qua những công trình trên, vấn đề mà luận án quan tâm là các nhà

nghiên cứu Giáo dục học và Giáo dục lịch sử đều khẳng định vai trũ, tầm quan trọng của KT, ĐG trong QTDH và đưa ra cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu, cung cấp kinh nghiệm thực tiễn quý báu để vận dụng đổi mới KT, ĐG phù hợp với đặc trưng môn học, với đối tượng học sinh Đặc biệt, sử dụng hình thức kiểm tra TN như thế nào cho có hiệu quả nhất trong môn học lịch sử Các vấn đề được trình bày mang tính định hướng chung trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông mà chưa chỉ rõ mức độ nội dung, yêu cầu, các hình thức, phương phỏp KT, ĐG phù hợp với đối tượng học sinh THCS

2.2 ở trong nước

- Trong lĩnh vực giáo dục học, Dương Thiệu Tống với “Trắc nghiệm và đo lường

thành quả học tập”, Trần Bá Hoành với “Đánh giá trong giáo dục”, Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc với “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông”, Lê Đức Ngọc với “Tóm tắt về đo lường và đánh giá thành quả học tập trong giáo dục đại học”, Lâm Quang Thiệp với “Đo lường và đánh giá trong giáo dục” đều đề cập đến KT, ĐG và đổi mới KT, ĐG, từ thống nhất khái niệm cơ bản: kiểm tra, đánh giá, đo lường, chuẩn đánh giá đã đi sâu phân tích ưu điểm, hạn

chế của việc đổi mới phương pháp KT, ĐG bằng TN Ngoài ra còn một số tài liệu có tính chất chuyên khảo phân tích kĩ thuật xây dựng câu hỏi TN, đưa ra quy trình xây dựng và xử lý bộ công cụ KT, ĐG một số môn học

- Trong lĩnh vực giáo dục lịch sử, các nhà nghiên cứu PPDH lịch sử đặc biệt

quan tâm tới vấn đề KT, ĐG “Giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử” của GS Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, xuất bản các năm 1961 (tập II, chương VI), “Giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử”, xuất bản năm 1966 (tập II, chương VI),

“Giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử”, xuất bản năm 1992, tái bản có sửa

chữa, bổ sung vào các năm 1998 -1999; 2001 – 2002, Phan Ngọc Liên (chủ biên)

và các tác giả Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi đều thống nhất lý luận cơ bản về

KT, ĐG và đổi mới KT, ĐG, xác định KT, ĐG là một khâu quan trọng của QTDH

và coi nó như một biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngoài ra còn có các tài liệu chuyên khảo, bài viết trên tạp chí Nghiên cứu giáo dục, Nghiên cứu

lịch sử, Thông tin khoa học ĐHSP Hà Nội, Tài liệu hội nghị chuyên ngành đi sâu nghiên cứu vấn đề này

Như vậy, vấn đề KT, ĐG và đổi mới KT, ĐG trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng được đề cập khỏ toàn diện về mặt lý luận cũng như quy trình thực hiện Song, việc đổi mới KT, ĐG để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THCS thì chưa được giải quyết thoả đáng Cho nờn, thực hiện đề tài, chúng

tôi mong muốn góp phần bổ sung lý luận về đổi mới KT, ĐG: thống nhất quan niệm, đề xuất quy trỡnh thiết kế đề, đổi mới các biện pháp tiến hành KT, ĐG để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THCS Từ việc tỡm hiểu trờn, đặt ra

nhiều vấn đề luận ỏn phải giải quyết :

Thứ nhất, tiếp thu thành quả nghiờn cứu và từng bước nâng cao cơ sở lý

luận của việc đổi mới KT, ĐG trong dạy học lịch sử

Thứ hai, xác định nội dung, đổi mới hình thức, phương pháp, quy trình thiết

kế đề và cỏc biện phỏp tiến hành KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS

Thứ ba, tiến hành khảo sỏt thực tiễn và TNSP ở một số trường THCS để

kiểm chứng tớnh khả thi của cỏc biện phỏp mà luận ỏn đề xuất

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: việc đổi mới KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở

trường THCS theo chương trỡnh, SGK lịch sử hiện hành,

* Phạm vi nghiên cứu:

- Trờn cơ sở đối tượng nghiờn cứu, luận ỏn nghiờn cứu những vấn đề lý luận

về đỏnh giỏ và đổi mới đỏnh giỏ trong dạy học học lịch sử

- Trong phạm vi của luận ỏn, do khụng cú điều kiện đổi mới tất cả cỏc hỡnh thức đỏnh giỏ (kiểm tra, quan sỏt, lập hồ sơ học tập, bài tập thực hành…), ở cả bài học nội khoỏ, tự học ở nhà, hoạt động ngoại khoỏ, chỳng tụi đi sõu vào bài học nội khoỏ, với hỡnh thức đỏnh giỏ qua kiểm tra (chủ yếu kiểm tra viết định kỡ 15 phỳt và 45 phỳt), xỏc định nội dung cơ bản, đổi mới hỡnh thức, phương phỏp, quy trỡnh thiết kế đề, cỏc biện phỏp tiến hành KT, ĐG, thực nghiệm ở lớp 6 và lớp 9 (lớp đầu vào và đầu ra của cấp THCS) ở một số tỉnh, thành phố phớa Bắc Từ xử lý kết quả thực nghiệm, rỳt ra kết luận khỏi quỏt về việc đổi mới đỏnh giỏ kết quả học tập lịch sử ở trường phổ thụng,

gúp phần năng cao chất lượng dạy học lịch sử

4 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

* Mục đích: Khẳng định mục đích, vai trò, ý nghĩa quan trọng của việc đổi

mới KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS, góp phần giải quyết một số vấn đề lý luận chung về đổi mới KT, ĐG thông qua xác định nội dung, đổi mới hình thức, phương pháp thiết kế đề và cỏc biện pháp tiến hành KT, ĐG nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử

* Nhiệm vụ: luận án tập trung giải quyết cỏc nhiệm vụ: tìm hiểu và góp phần

hoàn thiện một số vấn đề lý luận về KT, ĐG và đổi mới KT, ĐG trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông; đỏnh giỏ thực trạng KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS qua điều tra thực tiễn nhận thức và thực hiện của giáo viên, học sinh, các nhà quản lý; tìm hiểu chương trỡnh, SGK lịch sử THCS làm căn cứ xác định nội dung, hỡnh thức, phương pháp KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh, đề xuất qui trình thiết kế đề, đổi mới biện phỏp tiến hành KT, ĐG; tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi, hiệu quả của những đề xuất, rỳt ra kết luận, kiến nghị cỏc giải pháp cụ thể để việc đổi mới KT, ĐG kết quả học tập lịch

sử ở trường THCS đạt được MTDH

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở phương pháp luận: là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và giáo dục lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu tài liệu Giáo dục học, Giáo dục lịch

sử về KT, ĐG và đổi mới KT, ĐG; điều tra thực tiễn thông qua khảo sát, điều tra,

dự giờ, quan sát, phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học sinh về tình hình KT, ĐG ở trường THCS; nghiờn cứu chương trỡnh, SGK lịch sử THCS để xác định nội dung, hình thức, phương pháp đánh giá, quy trình thiết kế đề; nghiờn cứu cỏc biện phỏp tiến hành KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo tinh thần đổi mới, từ đú soạn

đề kiểm tra, tiến hành thực nghiệm sư phạm ở lớp 6 và lớp 9 để kiểm chứng hiệu quả của những đề xuất đổi mới KT, ĐG; sử dụng phương pháp thống kê toán học

và các thành tựu của công nghệ thông tin để xử lý kết quả thực nghiệm

6 ý nghĩa khoa học và thực tiễn: Về lý luận góp phần làm phong phú lý luận PPDH lịch sử ở trường phổ thông về đổi mới KT, ĐG Về thực tiễn kết quả

nghiên cứu của đề tài là gợi ý, tham khảo bổ ích cho giáo viên, sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học sư phạm và trường phổ thông thực hiện KT, ĐG, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

7 Giả thuyết khoa học: chất lượng dạy học lịch sử ở trường THCS sẽ được nâng

cao, đáp ứng MTMH, nếu việc đổi mới KT, ĐG xác định đỳng nội dung kiến thức cơ

bản, hình thức, phương pháp, quy trình thiết kế đề và cỏc biện phỏp tiến hành KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh, tuân thủ các yêu cầu mà luận án đã đưa ra

8 Đóng góp của luận án: Luận án hoàn thành sẽ có đóng góp cơ bản sau:

- Khẳng định quan niệm đỳng đắn, vị trí, vai trò quan trọng của đổi mới KT,

ĐG trong dạy học lịch sử ở trường THCS, góp phần hoàn chỉnh hệ thống cơ sở lý luận về KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường phổ thông

- Phản ánh đúng thực trạng KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS

- Xác định nội dung cơ bản, đổi mới hình thức, phương pháp, quy trình thiết

kế đề, cỏc biện phỏp tiến hành KT, ĐG, gúp phần đánh giá đúng kết quả học tập lịch sử của học sinh, nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

- Từ thực tiễn đổi mới KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS, rút ra kết luận khái quát về đổi mới KT, ĐG, có thể vận dụng vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông

9 Cấu trúc của luận án: Ngoài Mở đầu; Kết luận; Tài liệu tham khảo; Phụ lục; Nội dung luận án được cấu tạo thành 3 chương:

Chương 1 KT, ĐG KQHT lịch sử của học sinh ở trường phổ thông - lý luận

1.1 Cơ sở lý luận về KT, ĐG trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 1.1.1 Các khái niệm KT, ĐG Trên cơ sở đi sâu tìm hiểu, phõn tớch bản chất

cỏc khái niệm cú liờn quan: kiểm tra, đỏnh giỏ, đo lường, đổi mới KT, ĐG theo

quan điểm giáo dục học và giáo dục lịch sử, chỳng tụi xác định rõ:

- KT, ĐG kết quả học tập của học sinh là hoạt động nhằm xác định kết quả học sinh thu nhận được trong QTDH dưới sự hướng dẫn của giáo viên, đối chiếu với mục tiêu đề ra và sử dụng kết quả KT, ĐG để điều chỉnh hoạt động dạy học của thầy trò

- Thực chất của "đổi mới kiểm tra, đỏnh giỏ" khụng phải là sự thay đổi hoàn

toàn việc KT, ĐG truyền thống mà là thay đổi cỏch KT, ĐG cũ chưa tốt bằng cỏch

KT, ĐG mới tốt hơn, kế thừa và phỏt huy những điểm tớch cực, tiến bộ phự hợp với xu thế dạy học hiện đại, với đặc trưng mụn học nhằm phỏt huy vai trũ chủ

động học tập và tự KT, ĐG của học sinh

Đổi mới KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS chớnh là đổi mới về quan niệm và thực hiện việc KT, ĐG nhằm đỏnh giỏ toàn diện, chớnh xỏc năng lực học tập của học sinh trong việc nắm vững những tri thức cơ bản về sự phỏt triển của lịch sử xó hội loài người và lịch sử dõn tộc và vận dụng những tri thức đú trong việc tiếp thu kiến thức mới vào thực tiễn của cuộc sống

- Trong dạy học lịch sử, kiểm tra và đánh giá là hai công việc tiếp nối, đan

xen vào nhau nhằm miêu tả và tập hợp những bằng chứng về kết quả học tập của học sinh Kiểm tra là phương tiện để đánh giá, muốn đánh giá thì phải tiến hành

kiểm tra, thực hiện chức năng vừa là nguồn thông tin phản hồi, vừa góp phần điều

chỉnh, tạo động lực cho QTDH

1.1.2 Mối quan hệ giữa KT, ĐG với các yếu tố của QTDH

- KT, ĐG là một yếu tố quan trọng của QTDH nhằm xác nhận kết quả và điều chỉnh QTDH lên một giai đoạn mới, phát triển cao hơn Cho nờn, đổi mới QTDH trước tiờn phải chỳ trọng đổi mới KT, ĐG, xem nú là khõu đột phỏ để nõng cao chất lượng dạy học

- KT, ĐG có mối quan hệ tương tác, phản hồi với các yếu tố khác của QTDH là

một yếu tố của QTDH, KT, ĐG chịu sự tỏc động của cỏc yếu tố mục tiờu - nội dung – phương phỏp và chi phối trở lại cỏc yếu tố này để hoàn thiện MTDH môn học

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc KT, ĐG Trong QTDH, KT, ĐG nhằm định hướng và thúc đẩy QTDH; củng cố, rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn; giáo dục

học sinh tình cảm biết yêu thương con người, trân trọng cuộc sống

Đối với giáo viên, giỳp giỏo viờn kiểm nghiệm trên thực tế hiệu quả những cải

tiến nội dung, PPDH, đánh giá khả năng chuyên môn và khả năng sư phạm của mỡnh

Đối với học sinh, KT, ĐG là thước đo kết quả học tập, tạo nên mối liên hệ

“ngược ngoài” qua đú giáo viên nắm được kết quả học tập của học sinhđể điều chỉnh hoạt động giảng dạy và “ngược trong” giúp các em tự điều chỉnh hoạt động học tập, củng cố, hoàn thiện kiến thức; giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức; phát triển toàn diện năng lực nhận thức, đặc biệt là tư duy và hứng thú học tập tích cực; rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn

1.1.4 Những yêu cầu sư phạm đối với việc KT, ĐG kết quả học tập lịch

sử của học sinh ở trường phổ thông

1.1.4.1 Coi trọng tớnh toàn diện, hệ thống và thường xuyờn trong KT, ĐG

- Tính toàn diện trong KT, ĐG đũi hỏi nội dung, mức độ kiểm tra phù hợp với trỡnh độ nhận thức của cỏc đổi tượng học sinh, từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp

- Tính hệ thống, thường xuyên, liên tục đũi hỏi phải kết hợp nhiều hình thức, phương pháp KT, ĐG trong suốt quá trình học tập, tránh kiểm tra mang tính hình thức cho đủ đầu điểm, đủ cơ số điểm mà hướng tới KT, ĐG toàn diện năng lực học tập của học sinh

1.1.4.2 Đảm bảo độ tin cậy và tính giá trị

- Độ tin cậy là chỉ số về chất lượng việc KT, ĐG căn cứ vào độ chính xác của

phép đo và mức độ đạt mục tiêu mà phép đo đặt ra, phản ánh đúng trình độ, kết quả học tập của người học, đồng thời là thước đo năng lực sư phạm của người thầy

Tính giá trị đo bằng mức độ giáo viên KT, ĐG chính xác trình độ học sinh

theo MTMH, lượng hoá đánh giá toàn diện học sinh trên cả ba mặt: kiến thức, kĩ năng và thái độ

1.1.4.3 Đảm bảo kết hợp KT, ĐG của giáo viên với tự KT, ĐG của học sinh

nhằm tích cực hoá người học trong quá trình tiếp nhận tri thức Qua đó, giáo viên

đánh giá, phân loại chính xác trình độ học sinh theo các mức độ: giỏi, khá, trung bình, yếu kém để xếp loại danh hiệu thi đua trong lớp và khuyến khích học sinh học tập, tu dưỡng

1.1.4.4 Đảm bảo phối hợp nhiều loại hình, phương pháp KT, ĐG là đòi hỏi

của lý luận và thực tiễn dạy học lịch sử để khai thác, dựng lại quá khứ như nó đã từng diễn ra Kết hợp các hình thức, đổi mới phương pháp KT, ĐG, sử dụng câu hỏi TN và kết hợp TN với TL là cần thiết, nhưng phải linh hoạt, phù hợp với từng

địa phương, không áp đặt Khuyến khích các địa phương có điều kiện thuận lợi áp dụng phương pháp KT, ĐG mới

Trong các yêu cầu trên, bảo đảm độ tin cậy và tính giá trị là quan trọng nhất Một bài kiểm tra không có độ tin cậy thì sẽ không có giá trị Độ tin cậy khẳng

định sự vững chắc, khách quan kết quả kiểm tra đo được, còn tính giá trị lại khẳng

định mục tiêu kết quả đó

1.1.5 Các hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá ở trường phổ thông Trong dạy học, cỏc nhà Giỏo dục đó phõn loại cỏc hỡnh thức, phương phỏp kiểm tra Mỗi hỡnh thức, phương phỏp kiểm tra đều cú quy định cụ thể và cần được đổi mới theo tinh thần phỏt huy tớnh tớch cực, chủ động trong học tập và KT,

ĐG để động viờn, khuyến khớch cỏc em tớch cực rốn luyện và tư dưỡng

1.1.5.1 Các hình thức kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra miệng (vấn đáp) là hình thức kiểm tra đối thoại thầy – trò, đánh giá

năng lực toàn diện của học sinh Hình thức kiểm tra miệng cho điểm ngay, giúp

giáo viên nhận được "thông tin ngược" một cách nhanh chóng, góp phần rèn luyện

thường xuyên kĩ năng diễn đạt bằng lời Nhưng mỗi lần chỉ kiểm tra được một vài

em, cách hỏi, cách cho điểm khó thống nhất, phụ thuộc vào nội dung kiểm tra (dài hay ngắn) và bản thân giáo viên

Kiểm tra viết thể hiện bằng một bài viết, giúp giáo viên nắm trình độ, kết quả

học tập của tất cả học sinh trong lớp tại một thời điểm

1.1.5.2 Các phương pháp kiểm tra, đánh giá

- Phương pháp kiểm tra bằng câu hỏi TL, được sử dụng ở trường phổ thông như là một PPDH "truyền thống" cú ưu điểm kiểm tra chiều sâu kiến thức, các

mức độ nhận thức của tư duy, kiểm tra nhận thức của học sinh cả lớp trong một thời gian ngắn (10 - 15 phút, 45 phút), đỡ gây căng thẳng, giúp học sinh rèn luyện năng lực biểu đạt bằng ngôn ngữ (nói hoặc viết), khả năng giải quyết vấn đề, phân tích, nhận xét Song, nội dung câu hỏi TL thường hạn hẹp, số lượng câu hỏi kiểm tra ít, không bao phủ chương trình, khiến học sinh nảy sinh nhiều kiểu gian lận, mất nhiều thời gian chấm bài, phụ thuộc vào yếu tố ngẫu nhiên

- Phương pháp kiểm tra bằng câu hỏi TN là một phương pháp đo lường kết quả học tập, cú ưu điểm độ giá trị tốt hơn, vì trong một đề kiểm tra có nhiều câu

hỏi bao phủ nội dung chương trình, học sinh không thể xem nhẹ việc học tập một

nội dung nào mà buộc phải tự giác, tích cực học tập, hạn chế việc "học tủ", "học lệch" Câu hỏi TN có thể đo được các mức độ nhận thức, chấm bài nhanh, chính

xác, khách quan, không phụ thuộc vào người chấm, nhất là khi bài được chấm bằng máy Song, soạn câu hỏi mất nhiều thời gian, không đánh giá được khả năng suy luận, tư duy khái quát vấn đề, không đánh giá được chiều sâu kiến thức, không phát huy được tính sáng tạo và dễ khuyến khích học sinh đoán mò Trong điều kiện lớp học đông như hiện nay (50/55 học sinh/lớp) cộng với khó khăn về cơ sở vật chất thì việc đánh giá bằng TN khó đảm bảo tính khách quan

1.2 Thực trạng việc thực hiện KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS 1.2.1 Vấn đề đổi mới KT, ĐG trong chương trình, SGK lịch sử hiện hành

Từ thực trạng KT, ĐG ở trường phổ thụng cũn tồn tại nhiều bất cập, Bộ GD

– ĐT thực hiện chủ trương cải cỏch giỏo dục đồng bộ, lần lượt ở cỏc cấp học trong

hệ thống giỏo dục phổ thụng, đặt trọng tõm vào đổi mới PPDH và KT, ĐG Ở cấp THCS, bắt đầu từ năm học 2002 – 2003, chương trỡnh, SGK lịch sử hiện hành lần

lượt triển khai đại trà từ lớp 6 theo lối "cuốn chiếu" Những định hướng và nguyờn tắc đổi mới KT, ĐG theo chuẩn được nờu trong Chương trỡnh giỏo dục phổ thụng mụn lịch sử [11] Trong đú, Bộ GD – ĐT quỏn triệt chủ trương đổi mới

KT, ĐG bằng nhiều biện phỏp:

Một là, coi trọng đổi mới KT, ĐG và tăng cường nhận thức, ý thức của giỏo

viờn, học sinh, cỏc nhà quản lý về KT, ĐG theo hướng phỏt huy tớnh tớch cực

Hai là, Bộ cú văn bản chỉ đạo thực hiện thống nhất cỏc hỡnh thức, phương

phỏp kiểm tra học kỡ, cuối năm và bỏ kỡ thi Tốt nghiệp THCS, cho phộp cỏc trường, cỏc địa phương linh hoạt sử dụng cỏc hỡnh thức, phương phỏp KT, ĐG, chỳ trọng kết hợp KT, ĐG truyền thống và hiện đại với một tỉ lệ hợp lý giữa TN

và TL phự hợp với từng địa phương

Ba là, Bộ chỉ đạo việc thực hiện đổi mới trước hết là cỏch ra đề kiểm tra, thi

coi đõy là một bước đột phỏ

1.2.2 Thực tiễn KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THCS

Thực tiễn việc KT, ĐG đó cú chuyển biến tốt, song vẫn tồn tại những hạn chế Từ kết quả điều tra, chỳng tụi rút ra kết luận:

* Đối với giáo viên: ưu điểm đã nhận thức tầm quan trọng của đổi mới KT,

ĐG và thực hiện đổi mới việc soạn câu hỏi, đề kiểm tra, xây dựng đề kiểm tra TN

kết hợp với TL Hạn chế nhiều giáo viên vẫn quan niệm chỉ kiểm tra kiến thức,

xem học sinh có học thuộc lòng, biết đúng, đủ, chi tiết sự kiện lịch sử không, hình thức kiểm tra còn đơn điệu, chưa linh hoạt; nội dung KT, ĐG chưa toàn diện; câu hỏi nặng về biết, hiểu, nhẹ về vận dụng; tiến hành KT, ĐG vẫn thầy hỏi, trò trả lời, không thu hút cả lớp cùng hoạt động, việc sử dụng máy để kiểm tra, chấm TN chưa được thực hiện, cách tiến hành kiểm tra gò bó, không phát huy tính chủ

động, tích cực của học sinh; KT, ĐG vẫn chủ yếu là cho điểm mà chưa chỳ ý nhận xét bài kiểm tra, thiếu cơ sở, phương tiện thực hiện KT, ĐG theo tinh thần đổi mới

* Học sinh, đã nhận thức đúng vai trò của KT, ĐG, song lại chưa thực sự

hứng thú với việc kiểm tra Nguyên nhân cơ bản là do KT, ĐG ở trường THCS chưa thực sự đổi mới, còn thiếu linh hoạt, ảnh hưởng đến hứng thú và chất lượng

dạy học bộ môn, học sinh vẫn coi lịch sử chỉ là “môn phụ”

* Các nhà quản lý ở trường THCS, nhìn chung“đối xử” chưa công bằng,

phân biệt giáo viên Sử, coi trọng giáo viên Văn, Toán, Ngoại ngữ Đây là một phần nguyên nhân làm cho chất lượng dạy học lịch sử ở trường THCS bị giảm sút

1.2.3 Khái quát về thực trạng KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh

* Thứ nhất, việc KT, ĐG kết quả học tập lịch sử ở trường THCS bước đầu

đó cú một số đổi mới, được thực hiện đồng thời với đổi mới mục tiờu, nội dung và PPDH Sự thay đổi trong đỏnh giỏ cú tỏc dụng đến việc dạy học theo hướng tớch cực Giỏo viờn đó thực hiện đa dạng hoỏ cỏc loại hỡnh, kết hợp phương phỏp TN với TL trong kiểm tra Cõu hỏi kiểm tra đó bao quỏt kiến thức cơ bản, cú những cõu hỏi thiờn về vận dụng, thực hành, đỏnh giỏ

* Thứ hai, việc đỏnh giỏ theo chương trỡnh, SGK lịch sử hiện hành cũn tồn

tại nhiều bất cập, lạc hậu, phiến diện, thiờn về kinh nghiệm, phương phỏp đỏnh giỏ nghốo nàn, chủ yếu là cõu hỏi TL, quan niệm về đỏnh giỏ cũn cú nhiều ý kiến nờn chưa đỏnh giỏ đỳng năng lực, phẩm chất của người học:

- Đó cú Chuẩn đỏnh giỏ mụn học [11], nhưng giỏo viờn hiểu chưa đầy đủ về chuẩn (đỏnh giỏ chuẩn theo thang điểm 10, chứ khụng phải quan niệm đạt chuẩn

mới được 5 điểm), nờn cũn lỳng tỳng trong vận dụng, dễ rơi vào tỡnh trạng đỏnh giỏ khụng chớnh xỏc

- Giỏo viờn chưa cú thúi quen xõy dựng ma trận đề kiểm tra, kĩ thuật xõy dựng cõu hỏi TN (kể cả cõu hỏi TL) cú nhiều điểm chưa hợp lý (chủ yếu là cõu hỏi nhớ mà chưa

cú những cõu hỏi đi sõu vào bản chất sự kiện, giữa cõu dẫn và phương ỏn trả lời chưa thực sự phự hợp, cỏc phương ỏn nhiễu ớt cú giỏ trị trong việc tạo độ khú cho cõu hỏi…) Cõu hỏi vẫn thiờn về kiểm tra kiến thức mà chưa đề cập tới việc rốn kĩ năng và thỏi độ

- Việc chấm bài kiểm tra và sử dụng kết quả kiểm tra để điều khiển QTDH chưa được thực hiện, giỏo viờn hiểu về mục đớch KT, ĐG chưa đầu đủ,

vẫn chủ yếu là vỡ điểm số đề xếp loại, cỏch cho điểm cũn tuỳ tiện và chưa được cụng khai Nhỡn chung, việc thực hiện chủ trương đổi mới KT, ĐG ở

trường phổ thụng hiện nay cũn chậm chạp: “cỏc cõu hỏi, bài kiểm tra được xõy dựng và sử dụng như trờn sẽ khụng phỏt huy tớnh tớch cực rốn luyện và hứng thỳ học tập của học sinh, khụng thu được những thụng tin “liờn hệ ngược” về hoạt động nhận thức của cỏc em trong quỏ trỡnh học tập nhằm điều chỉnh hoạt động dạy học”

* Thứ ba, đổi mới KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường

THCS thực hiện chưa toàn diện, mới chỉ chỳ trọng đổi mới phương phỏp đỏnh giỏ, chỉ KT, ĐG kiến thức, chưa chỳ trọng kĩ năng và thỏi độ, giỏo viờn đứng lớp chưa được trang bị đầy đủ kiến thức cơ bản về kĩ thuật soạn cõu hỏi TN và TL

1.3 Định hướng đổi mới KT, ĐG KQHT lịch sử của học sinh ở trường phổ thông

- Tiếp tục bồi dưỡng, hoàn chỉnh lý luận về đổi mới KT, ĐG cho giỏo viờn

Thay đổi nhận thức, quan niệm đỳng về đổi mới KT, ĐG, cú quy chế hướng dẫn thực hiện đổi mới là yờu cầu quan trọng trong đỏnh giỏ kết quả học tập, điều chỉnh QTDH Đõy là cơ sở để giỏo viờn thực hiện đổi mới KT, ĐG theo chương trỡnh và

SGK lịch sử hiện hành

- Thực hiện đổi mới KT, ĐG theo mục tiờu toàn diện Xuất phỏt từ mục tiờu,

phõn biệt mức độ nội dung, nhận thức tõm lý, yờu cầu, điều kiện từng vựng miền, giữa cấp THCS và THPT Thực hiện mục tiờu toàn diện, ở cấp Tiểu học chủ yếu

kiểm tra việc biết, lờn cấp THCS tiếp tục kiểm tra việc biết, nõng dần lờn mức độ hiểu và vận dụng (cấp độ thấp) ở cỏc lớp trờn khi kiểm tra kiến thức, chỳ trọng và

hướng tới KT, ĐG kĩ năng và thỏi độ

- Đổi mới hỡnh thức, phương phỏp kiểm tra, đỏnh giỏ Đa dạng hoỏ cỏc hỡnh thức đỏnh giỏ thụng qua nhiều loại bài học, phối hợp nhiều hỡnh thức, phương

phỏp đỏnh giỏ Kết hợp phương phỏp TN với TL theo một tỉ lệ hợp lý, phự hợp với đối tượng học sinh cỏc vựng, miền Từ đặc trưng của việc nhận thức lịch sử và việc dạy học lịch sử , chỳng tụi cho rằng tỉ lệ 30/70% (tối đa là 50/50%) TN và

TL trong một đề kiểm tra là cú tớnh hiệu quả và khả thi nhất để đỏnh giỏ đỳng kết quả học tập của học sinh ở trường THCS

- Coi trọng kết quả tự KT, ĐG của học sinh trong KT, ĐG, giỏo viờn là người

hướng dẫn, giỳp cỏc em nhận biết đỳng cỏc tiờu chớ để tự đỏnh giỏ, thực hiện ngay trong từng bước của quỏ trỡnh học tập hàng ngày và mang tớnh điều chỉnh cao đối với mỗi người học

Chương 2 Đổi mới nội dung, hình thức vμ phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS

2.1 Xác định nội dung cơ bản cần KT, ĐG trong các khoá trình lịch sử ở trường THCS

2.1.1 Cơ sở xác định nội dung cơ bản của chương trình, SGK lịch sử THCS cần KT, ĐG

2.1.1.1 Căn cứ vào Mục tiờu dạy học chi phối mục tiờu của KT, ĐG Nếu

mục tiờu KT, ĐG chỉ để đỏnh giỏ theo điểm số, bằng cấp, giấy chứng nhận Tốt nghiệp thỡ nội dung kiểm tra chỉ cần giới hạn ở một số kiến thức trọng tõm của chương trỡnh, của cỏc khoỏ trỡnh học tập Nếu mục tiờu của KT, ĐG là xem xột kết quả dạy học để gúp phần phỏt triển con người toàn diện, cú tri thức, năng lực, tỡnh cảm thớch ứng hoà đồng thỡ nội dung dạy học và KT, ĐG phải toàn diện

2.1.1.2 Căn cứ vào Chương trỡnh lịch sử ở trường phổ thụng được xõy

dựng theo nguyờn tắc đồng tõm kết hợp với đường thẳng để xem xột học sinh đó

cú sự tiến bộ như thế nào trong học tập (vỡ nội dung học tập ở từng cấp Tiểu học với THCS, THPT là khỏc nhau)

2.1.1.3 Căn cứ vào hỡnh thức, phương phỏp KT, ĐG ở cấp THCS chỳ trọng

đỏnh giỏ quỏ trỡnh, đũi hỏi phải sử dụng cỏc hỡnh thức, phương phỏp KT, ĐG phự hợp

2.1.1.4 Chọn và khai thỏc nội dung cơ bản cần KT, ĐG nhằm củng cố,

hoàn thiện kiến thức, kĩ năng, thỏi độ, nõng cao trỡnh độ nhận thức của học sinh đó được học qua bài cung cấp kiến thức mới, từ cỏc lớp dưới lờn lớp trờn

2.1.1.5 Qua KT, ĐG rốn luyện học sinh phương phỏp học tập tớch cực, gúp phần đào tạo thế hệ trẻ thành người cú phẩm chất phỏt triển toàn diện để xõy

dựng cuộc sống của bản thõn và của xó hội ngày càng tốt đẹp hơn, thớch ứng với

xó hội hiện đại

2.1.2 Xác định nội dung cơ bản các khoá trình lịch sử ở trường THCS cần KT, ĐG

Dựa vào Chuẩn kiến thức, kĩ năng mụn học, chỳng tụi xỏc định nội dung cơ

bản cần KT, ĐG ở cỏc khối lớp 6,7,8,9 theo chủ đề, giỳp giỏo viờn tham khảo khi thực hiện KT, ĐG

2.2 Các hình thức KT, ĐG kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THCS

2.2.1 Kiểm tra miệng là hình thức kiểm tra thường xuyên, tiến hành ở mọi

thời điểm của giờ học lịch sử Mức độ, yêu cầu của kiểm tra miệng ở các thời