Bài tập lớn các nước kém, chậm phát triển có nguy cơ trở thành bãi rác thải của khoa học công nghệ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN TIÊN TIẾN, CLC VÀ POHE KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ o0o BÀI TẬP LỚN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN 2 ĐỀ BÀI Các nước kém, chậm phát triển có nguy cơ trở[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN TIÊN TIẾN, CLC VÀ POHE KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-o0o -BÀI TẬP LỚN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN 2

ĐỀ BÀI: Các nước kém, chậm phát triển có nguy cơ trở thành bãi rác thải của

khoa học công nghệ? Hãy sử dụng học thuyết Giá trị thặng dư để luận giải Ý nghĩa đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Trần Việt Tiến Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đức Huy

Mã sinh viên: 11172104 Lớp: POHE – Quản trị khách sạn K60

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

PHẦN A LỜI MỞ ĐẦU 3

I Lý do chọn đề tài 3

II Mục đích nghiên cứu 3

III Bố cục 3

PHẦN B NỘI DUNG 4

I Học thuyết giá trị thặng dư 4

II Thực trạng các nước kém phát triển và nguy cơ trở thành bãi rác của Khoa học - Công nghệ 6

1 Các nước Đông Nam Á 6

2 Các nước thuộc Thế giới thứ ba 9

III Vận dụng học thuyết Giá trị thặng dư để giải thích về nguy cơ các nước kém phát triển có thể trở thành bãi rác khoa học - công nghệ của thế giới 11

IV Ý nghĩa của việc nghiên cứu (đối với Việt Nam) 16

1 Thực trạng việc nhập khẩu phế liệu tại Việt Nam 16

2 Nguy cơ Việt Nam trở thành “Bãi rác công nghệ” 16

3 Tiểu kết 18

PHẦN C KẾT LUẬN 19

PHẦN A LỜI MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Chủ nghĩa tư bản ra đời gắn với sự phát triển ngày càng cao của sản xuất hàng hóa Nhưng sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa khác với sản xuất hàng hóa đơn giản không chỉ về trình độ mà còn khác cả về chất Khi sức lao động trở thành hàng hóa thì tiền tệ mang hình thái là tư bản và gắn liền với nó là sự xuất hiện của một quan hệ sẳn xuất mới: quan hệ giữa nhà tư bản và lao động làm thuê Thực chất của mối quan hệ này là nhà tư bản chiếm đoạt giá trị thặng dư của công nhân làm thuê Giá trị thặng dư

là nguồn gốc hình thành nên thu nhập của các nhà tư bản và các giai cấp bóc lột trong chủ nghĩa tư bản

Hiện nay, việc tư bản chủ nghĩa, thông qua các hình thức, như xuất khẩu tư bản,

di chuyển lao động từ nước này sang nước khác, việc bành trướng của các công ty xuyên quốc gia, tình trạng bất bình đẳng trong các quan hệ thương mại quốc tế, sự xuất hiện cái gọi là chủ nghĩa thực dân kinh tế, sự áp đặt chính sách giữa Đông và Tây, giữa các nước giàu với các nước nghèo, khiến cho việc sản xuất GTTD mang tính quốc tế, được tư bản hóa, được xuất khẩu để quốc tế hóa tư bản với sự đa dạng của các hình thức sản xuất ra nó

II Mục đích nghiên cứu

- Hiểu được bản chất bóc lột giá trị thặng dư của chủ nghĩa tư bản trong kỷ nguyên tự động hóa

- Hiếu được những sự thay đổi trong đặc điểm của sản xuất giá trị thặng dư

- Hiểu được những lí do dẫn đến việc chủ nghĩa tư bản đang mang tính quốc tế

III Bố cục

Phần 1: Học thuyết giá trị thặng dư

Phần 2: Thực trạng các nước kém phát triển và nguy cơ trở thành bãi rác của KH-CN Phần 3: Vận dụng học thuyết Giá trị thặng dư để giải thích về nguy cơ các nước kém phát triển có thể trở thành bãi rác khoa học - công nghệ của thế giới

PHẦN B NỘI DUNG

I Học thuyết giá trị thặng dư

Học thuyết GTTD được hình thành trên cơ sở học thuyết giá trị - lao động mà trực tiếp là việc phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa Việc phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa có ý nghĩa to lớn về mặt

lý luận, nó đem đến cho lý thuyết giá trị - lao động một cơ sở khoa học thực sự

Trước C Mác, ngay cả những nhà kinh tế học lỗi lạc của trường phái tư sản cổ điển, như A-đam Xmít và Đa-vít Ri-các-đô đã không giải thích nổi vì sao các nhà tư bản trao đổi hàng hóa đúng giá trị mà vẫn thu được GTTD C Mác đã khắc phục được những nhầm lẫn, hạn chế của trường phái cổ điển và làm cho học thuyết giá trị - lao động đạt tới sự hoàn bị Sử dụng phương pháp đặc thù trong nghiên cứu kinh tế chính trị là trừu tượng hóa khoa học, C Mác đã tách GTTD ra khỏi những hình thái đặc thù của nó, xây dựng nên học thuyết GTTD của mình

Các nhà kinh tế trước C Mác thấy được lao động tạo ra giá trị, nhưng không tách ra được lao động nào (cụ thể hay trừu tượng) tạo ra giá trị C Mác cho thấy, chỉ

có lao động trừu tượng mới tạo ra giá trị của hàng hóa Nhờ phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa cùng với một loạt những kết quả nghiên cứu khác:

Về lượng giá trị, cấu thành lượng giá trị; nguồn gốc, bản chất, chức năng tiền tệ; quy luật giá trị và tác động của nó; mâu thuẫn công thức chung của tư bản và đặc biệt là nhờ phát hiện ra giá trị sử dụng đặc biệt của hàng hóa sức lao động có thuộc tính hết sức đặc biệt là sản sinh ra giá trị lớn hơn giá trị bản thân nó và nhờ phân biệt được quá trình lao động và quá trình làm tăng giá trị (quá trình sản xuất GTTD), C Mác đã vạch

rõ bản chất của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa (TBCN), thực chất của quá trình sản xuất GTTD Qua đó, C Mác làm rõ GTTD được tạo ra trong sản xuất chứ không phải

là trong lĩnh vực lưu thông; lưu thông rất cần cho quá trình sản xuất và thực hiện GTTD

Tất cả thành quả đó, tạo nên cơ sở khoa học vững chắc giúp C Mác giải thích được nguồn gốc thực sự và quá trình vận động, biến tướng của GTTD thành lợi nhuận, lợi tức, địa tô trong sản xuất, lưu thông, phân phối; phân tích được bản chất của tư bản bất biến và tư bản khả biến xây dựng nên học thuyết khoa học về GTTD, về tích lũy,

về tái sản xuất và khủng hoảng kinh tế Với học thuyết GTTD, C Mác đã giải phẫu toàn bộ hệ thống kinh tế TBCN, bóc trần bản chất và nguồn gốc của cái gọi là hình thức thu nhập là lợi nhuận, lợi tức và địa tô

Học thuyết GTTD cho thấy rõ bản chất và đặc điểm bóc lột của TBCN Kinh tế hàng hóa TBCN là sự phát triển của kinh tế hàng hóa giản đơn Nhưng, kinh tế hàng hóa TBCN khác với kinh tế hàng hóa giản đơn không chỉ về lượng (tức là không phải chỉ khác ở số lượng lớn sản phẩm bị thu hút vào chu chuyển hàng hóa và hình thái hàng hóa của sản phẩm trở thành hình thái thống trị) mà còn khác về chất Trên vũ đài hàng hóa xuất hiện một loại hàng hóa mới là sức lao động, do đó, thị trường hàng hóa (nói chung) được bổ sung bằng một bộ phận đặc biệt là thị trường sức lao động Tất nhiên, thị trường sức lao động không phải do C Mác khám phá ra, vì ai cũng biết đến

sự tồn tại của lao động làm thuê trong các xã hội trước TBCN Nhưng điểm nhấn là ở chỗ, chỉ có C Mác mới nhìn thấy lao động làm thuê (hàng hóa sức lao động và chỉ trên

cơ sở sản xuất hàng hóa, lao động bị tách khỏi tư liệu sản xuất mới trở thành lao động làm thuê) là một nhân tố cơ bản làm cho tiền chuyển hóa thành tư bản và kinh tế hàng hóa giản đơn chuyển hóa thành kinh tế hàng hóa TBCN - thời đại mới của quá trình sản xuất xã hội, thời đại của tư bản công nghiệp

Phương thức sản xuất TBCN được xây dựng trên cơ sở của một hình thức bóc lột đặc biệt, tức là hình thức chiếm đoạt lao động của người khác (lao động thặng dư) dưới hình thái GTTD Khác với phạm trù “lợi nhuận” vốn được nhà tư bản yêu thích, GTTD biểu hiện một cách chính xác như sau: 1- Là giá trị, tức lao động vật hóa; 2- Là lao động thặng dư vật hóa, là phần giá trị dôi ra ngoài giá trị sức lao động và bị nhà tư bản chiếm dụng Từ đó, đặc điểm bóc lột của CNTB không phải là ở sự tồn tại lao động thặng dư, mặc dù dưới sự thống trị của tư bản, trình độ bóc lột được nâng lên rất cao, mà đặc điểm của nó là lao động thặng dư đã hao phí mang hình thái GTTD, còn tỷ

lệ giữa thời gian lao động thặng dư và thời gian lao động tất yếu thì mang hình thái tỷ

lệ giữa GTTD và tư bản khả biến Quan hệ bóc lột bị vật hóa, bị che lấp đằng sau quan

hệ giữa vật với vật Vì thế, sự bóc lột trong chủ nghĩa tư bản (CNTB) là rất tinh vi và không có giới hạn

Như vậy, điểm mấu chốt của học thuyết GTTD là:

Thứ nhất, chỉ có lao động sống mới tạo ra giá trị của hàng hóa, tạo ra GTTD.

Nguồn gốc tạo ra GTTD là sức lao động của công nhân làm thuê, chỉ có lao động sống (sức lao động đang hoạt động) mới tạo ra giá trị, trong đó có GTTD, nguồn gốc của GTTD là sự tiêu dùng sức lao động kéo dài ngoài thời gian tái sản xuất ra giá trị của nó;

Thứ hai, GTTD là quy luật kinh tế tuyệt đối của phương thức sản xuất TBCN,

không có sản xuất GTTD thì không có CNTB, GTTD là nguồn gốc của mâu thuẫn cơ bản, nội tại của xã hội tư bản (mâu thuẫn giữa lao động và tư bản, giữa giai cấp tư sản

và giai cấp công nhân), mâu thuẫn này ngày càng sâu sắc, đưa đến sự thay thế tất yếu CNTB bằng một xã hội cao hơn

Thứ ba, chừng nào còn chế độ chiếm hữu tư nhân TBCN về tư liệu sản xuất,

còn hàng hóa sức lao động, chừng nào mà người lao động còn phải thêm vào thời gian lao động cần thiết để nuôi sống mình một số thời gian lao động dôi ra để sản xuất những tư liệu sinh hoạt cho người chiếm hữu tư liệu sản xuất, chừng đó, học thuyết giá trị thặng dư của C Mác vẫn còn nguyên giá trị

II Thực trạng các nước kém phát triển và nguy cơ trở thành bãi rác của Khoa học - Công nghệ

1 Các nước Đông Nam Á

* Thực trạng việc nhập khẩu phế liệu từ các nước Đông Nam Á

Việc Trung Quốc hạn chế nhập khẩu phế liệu khiến rác đổ về Đông Nam Á Ở những núi rác nhựa cao hơn 4m tỏa ra mùi hóa chất dưới cái nóng 37 độ C, có thể dễ dàng nhìn thấy tem giảm giá của chuỗi cửa hàng Mỹ hay bao bì sản phẩm Mỹ Chúng

có thể đã đi qua hành trình 16.000 km để đến bãi rác tự phát ở khu công nghiệp tại Ipoh, tây bắc Malaysia

Các quốc gia Đông Nam Á đang đối mặt với việc phế liệu từ các quốc gia phát triển ồ ạt đổ về khu vực Phế liệu nhập khẩu vào các quốc gia như Malaysia, Thái Lan, Philippines, Indonesia và Việt Nam năm 2018 chủ yếu đến từ Mỹ, Nhật Bản, Đức, Anh, Bỉ và Canada "Chúng tôi không muốn bị coi là bãi rác của thế giới", Bộ trưởng Năng lượng, Công nghệ, Khoa học, Biến đổi khí hậu và Môi trường Malaysia Yeo Bee Yin phát biểu tại một cuộc họp báo ngày 17/5

Trung Quốc tháng 1/2018 ban hành chính sách hạn chế nhập khẩu phế liệu nhựa và giấy Động thái này khiến rác đổ về Đông Nam Á nhiều hơn, tiêu biểu là Malaysia, nước nhập 750.000 tấn rác nhựa năm 2018, so với 316.000 tấn năm 2017 và 168.500 tấn năm 2016 Trong khi đó, lượng nhập khẩu của Trung Quốc giảm từ hơn 600.000 tấn một tháng năm 2016 xuống còn 30.000 tấn một tháng kể từ tháng 1/2018

* Những hành động để hạn chế nhập khẩu rác từ các nước thuộc khu vực Đông Nam Á

Malaysia:

Kể từ năm 2017, Malaysia đã mua phế liệu nhựa từ Anh, Australia và Mỹ.

Nhựa không thể tái chế sẽ bị đốt bỏ, giải phóng chất độc vào khí quyển hoặc bị chôn, gây ô nhiễm đất và nước

Kuala Lumpur bắt đầu mạnh tay với rác nhựa sau khi phát hiện 24 lô rác nhựa

từ Tây Ban Nha được nhập lậu vào cảng Klang, Selangor bằng cách sử dụng tờ khai hải quan giả

Tháng 10/2018, Kuala Lumpur ban hành lệnh cấm nhập rác nhựa Hồi tháng hai, Malaysia cho biết đã đóng cửa 139 nhà máy tái chế nhựa không có giấy phép kể từ tháng 7 năm ngoái

Bà Yeo hôm 21/5 thông báo sẽ trả lại phế liệu nhựa không thể tái chế cho các nước phát triển "Các nước phát triển phải có trách nhiệm với những thứ họ đã chuyển đi", bà nói

Indonesia:

Indonesia, quốc gia lớn nhất Đông Nam Á, nhập khẩu 35.000 tấn chất thải nhựa mỗi tháng từ Đức, Australia và Mỹ vào cuối năm 2018 - tăng mạnh từ mức 10.000 tấn hàng tháng vào cuối năm 2017

Nước này hiện chưa có biện pháp mạnh tay với rác nhựa vì lợi ích kinh tế Bộ trưởng Công nghiệp Indonesia Airlangga Hartarto tháng 11 năm ngoái cho biết Jakarta được hưởng thặng dư thương mại 40 triệu USD bằng cách xuất khẩu nhựa tái chế

Rosa Vivien Ratnawati, lãnh đạo ban quản lý rác thải tại Bộ Môi trường và Lâm nghiệp Indonesia, nói rằng rác nhựa mà họ nhập khẩu không độc hại và có thể tái chế

Tuy nhiên, các nhóm bảo vệ môi trường đã bày tỏ lo ngại rằng các công ty địa phương kiếm lời bằng cách nhập lậu rác Họ cáo buộc các nhà máy không có giấy phép đốt bừa bãi rác nhựa không thể tái chế "Một số người kiếm lợi từ những hành động đó nhưng họ cũng sẽ bị ảnh hưởng vì chất thải sẽ đe dọa sức khỏe cộng đồng", Prigi Arisandi, người sáng lập nhóm bảo vệ môi trường Ecoton nói

Các nhà hoạt động Indonesia cũng nói rằng có chất thải sinh hoạt lẫn trong những lô hàng giấy đã qua sử dụng mà các nhà máy Indonesia nhập khẩu để tái chế

"Chúng tôi phát hiện ra rằng các quốc gia như Mỹ, Anh, Canada, New Zealand và Australia đã loại bỏ chất thải sinh hoạt bằng cách xuất khẩu chúng lẫn trong giấy đã qua sử dụng", Prigi nói Ecoton ước tính 70% giấy được nhập để tái chế bị nhiễm bẩn

từ chất thải nhựa

Thái Lan:

Tại Thái Lan, giới chức giảm hạn ngạch nhập khẩu rác nhựa từ vài trăm nghìn tấn xuống còn 70.000 tấn và chỉ cho phép nhập nhựa tốt, có thể tái chế

Theo Báo cáo Tái chế năm 2018 của tổ chức phi lợi nhuận Greenpeace, lượng nhập khẩu rác nhựa của Thái Lan tăng lên mức 75.000 tấn mỗi tháng vào đầu năm

2018, chủ yếu đến từ Nhật Bản, Mỹ và Hong Kong

Khi các tác động môi trường ngày càng trở nên rõ rệt ở các vùng nông thôn Thái Lan, chính phủ nước này đẩy mạnh xử lý các nhà máy tái chế nhựa trái phép

Giữa năm 2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường Thái Lan ra lệnh cấm nhập khẩu rác nhựa trong vòng 6 tháng và cho biết họ có kế hoạch cấm hoàn toàn nhập khẩu phế liệu nhựa, kể cả có thể tái chế, trước năm 2020

Philippines:

Vấn đề rác thải đã đè nặng lên quan hệ ngoại giao giữa Canada và Philippines

103 container chứa khoảng 2.500 tấn rác thải sinh hoạt được vận chuyển từ Vancouver tới Phillippines trong giai đoạn 2013 - 2014 Rác thải từ ít nhất 26 container đã được chôn tại một bãi rác ở Philippines Tuy nhiên, các container còn lại chứa chất thải nguy hại vẫn được lưu trữ tại cảng Limbo

Philippines đã nhiều lần phản đối bằng biện pháp ngoại giao đối với Canada sau một phán quyết của tòa án Philippines năm 2016 rằng Ottawa phải nhận lại số container chứa rác Canada đồng ý nhận các container rác nhưng không nêu thời gian

cụ thể

Tuần trước, Philippines triệu hồi đại sứ từ Ottawa về nước vì Canada chưa nhận lại những container rác thải dù hạn chót 15/5 mà Manila đưa ra đã qua Philippines cảnh báo rằng nếu Canada không hợp tác, họ sẽ mang rác đến đổ ở vùng lãnh hải của Canada

2 Các nước thuộc Thế giới thứ ba

Nigeria:

Ước tính, khoảng 15 xe công-te-nơ chứa đầy phế thải điện tử đến Nigeria mỗi ngày Những xe này đến thành phố cảng Lagos, nơi có một thị trường điện tử khổng

lồ Thật không may, hầu hết các thiết bị điện tử bị hỏng, không thể sửa chữa và bị ném vào bãi rác Những bãi rác đó là nơi những người nhặt rác thu gom các vật dụng có giá trị trong điều kiện làm việc nguy hiểm

Somalia:

Do trận sóng thần năm 2004, các thùng chứa chất thải nguy hại trôi dạt vào bờ biển miền Nam Somalia làm tăng mối quan tâm liên tiếp về vấn đề đổ chất thải trái phép tại quốc gia này Chất thải độc hại hydrogen peroxide và các chất phóng xạ cũng

đã được tìm thấy ở nhiều nơi miền Trung và miền Nam Somalia

Pakistan:

Theo Mạng lưới hành động Basel, hơn 500.000 máy tính đã qua sử dụng từ các nước phát triển vẫn được gửi đến Pakistan mỗi năm Chất thải điện tử đang tìm đường tới Pakistan từ các nước như Singapore, Mỹ và một số quốc gia châu Âu bất chấp thực

tế vi phạm luật pháp quốc tế một cách rõ ràng

Chỉ có khoảng 15-40% trong số hơn 500.000 máy tính trong tình trạng có thể sử dụng, số còn lại được phụ nữ và trẻ em tái chế trong điều kiện làm việc rất nguy hiểm

Bangladesh:

Các nghiên cứu của Tổ chức Môi trường và Phát triển xã hội cho thấy hơn 83% lao động trẻ em phải tiếp xúc với các chất độc hại liên quan đến tái chế rác thải điện tử

ở Bangladesh Trong số đó, hơn 15% lao động chết mỗi năm

Trước đây, Bangladesh từng là bãi rác, nơi tập kết của tất cả mọi thứ từ rác thải nhựa và amiăng đến thép kém chất lượng, dầu thải và pin đã qua sử dụng từ nhiều quốc gia khác Ngoài việc nhập khẩu trái phép chất thải điện tử, ngành công nghiệp phá dỡ tàu ở Bangladesh là ngành công nghiệp lớn thứ hai trên thế giới và hàng triệu tấn tàu cũ được nhập khẩu mỗi năm

Bờ biển Ngà:

Sự kiện đổ chất thải trái phép ở Bờ biển Ngà là một trong những ví dụ chấn động nhất trên thế giới 500 Metric tấn chất thải độc hại từ châu Âu đã được chở đến

Bờ biển Ngà và sau đó được chuyển đến các xe tải chở dầu Tiếp đó, chất thải được bán ra vào ban đêm tại 14 bãi rác đặt rải rác xung quanh thủ đô Abidjan Do các bãi rác này gần nguồn nước và gần những cánh đồng trồng lương thực nên chất độc từ các bãi rác đã làm 8 người chết và hơn 80.000 người phải vào viện khám, điều trị

Kenya:

Do số lượng chất thải điện tử được vẩn chuyển đến Kenya, nước này đã triển khi dự án quản lý chất thải điện tử từ năm 2010 Nairobi là nơi có các cơ sở tái chế quy

mô lớn đầu tiên ở phía Đông Châu Phi, nơi người lao động có thể làm việc trong điều kiện an toàn khi tiếp xúc với khoảng 15.000 tấn chất thải điện tử được vận chuyển đến quốc gia này mỗi năm Những chất thải này bao gồm phần lớn điện thoại di động và máy tính ừ các nước phát triển như Mỹ

Guinea :

Trong những năm cuối thập niên 80, khoảng 15.000 tấn chất thải của người Mỹ

đã đổ vào đảo Kassa, chỉ cách thủ đô Guinea có bốn dặm về phía đất liền Chất thải đến từ các lò đốt rác thành phố Philadelphia và chứa một hỗn hợp các kim loại nặng nguy hiểm cũng như các chất dioxin độc hại Một công ty Na Uy đã được thuê để chôn các chất thải và dán nhãn chúng như nguyên liệu sản xuất gạch xây dựng

Guinea-Bissau: