Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trường định hớng XHCN ở Việt Nam

Báo cáo thực tập: Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt Nam

I- Đặt vấn đề

"Nền kinh tế" không có gì là bí hiểm Dù chúng ta đang nói về nền kinh tế của LosAngeles của Mỹ, hay của toàn thế giới,thì nền kinh tế cũng chỉ là một nhóm ngời tác động qua lại với nhau trong qúa trình sinh tồn cuả họ.Do đó, nghiên cứu về vấn đề kinh tế học luôn là vấn đề trung tâm của các nhà kinh tế Kinh tế luôn vận động biến đổi không ngừng từ hình thái này sang hình thái khác Mỗi hình thái kinh tế có thể phù hợp làm tăng trởng kinh tế của mỗi quốc gia hay kìm hãm sự phát triển của chính quốc gia đó Để tồn tại và phát triển mỗi quốc gia tự chọn cho mình một con đờng, một chính sách phát triển kinh tế

Chính vì vậy, từ 1986 nhận ra sự sai lầm trong cơ chế quản lý, sự tụt hậu cuẩ kinh tế Việt Nam so với thế giới, Đảng ta đã quyết định đổi mới nền kinh tế Đó là chuyển đổi kinh từ tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớctheo định hớng xã hội chủ nghĩa Sau khi đổi mới chúng ta đã thu dợc những thành tựu to lớn, nhng đồng thời cũng nảy sinh những khuyết tật và hạn chế Lịch sử phát triển của sản xuất cũng đã chứng minh rằng: Cơ chế thị trờng là cơ sở

điều tiết nền kinh tế hàng hóa đạt hiệu quả cao, song nó cũng không phải là sự hiện thân của sự hoàn hảo mà trong nó luôn tồn tại hạn chế Những hạn chế này đã kìm hãm sự phát triển của công cuộc đổi mới nhng nó cũng là nguồn gốc của sự phát triển, là động lực cho sự phát triển Việc giải quyết các vấn đề khó khăn mà kinh tế thị trờng đem lại đang đòi hỏi Nhà nớc ta có biện pháp xử lý

Vì môi trờng cơ chế thị trờng phức tạp nh vậy, nên tôi chọn đề tài:"Một số

vấn đề cơ bản về kinh tế thị trờng định hớng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam".Từ

đó tôi có thể nắm bắt đợc đặc trng,bản chất của nền kinh tế thị trờng cũng nh

những thành qủa mà nó đã đem lại cho nền kinh tế đất nớc ta Qua đó tìm hiểu

ph-ơng hớng giải quyết,quy chế xử lý các vấn đề chính trị-xã hội có liên quan đến quá trình tiến hành cải cách trong việc chuyển đổi nền kinh tế của Việt Nam

B- nội dung

I- Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa

1.1 Quan niệm về kinh tế thị tr ờng

Quan điểm kinh tế thị trờng của chủ nghĩa t bản hay kinh tế thị trờng hiện đại Kinh tế thị trờng là gì?Theo lý luận kinh tế học của Mỹ giải thích rằng: Kinh tế thị trờng là một phơng thức tổ chức kinh tế trong đó cung- cầu quyết định mọi vấn

đề liên quan đến sản xuất hàng hoá-cần sản xuất hàng hoá gì? bằng cách nào? Kinh tế thị trờng là hình thức vận hành của nền kinh tế và cũng là phơng pháp quản lý nền kinh tế Còn thị trờng là môi trờng chuyển tải,môi trờng thực hiện những hoạt động của kinh tế thị trờng Nói đơn giản, " thị trờng" là nơi diễn ra quá trình mua bán, trao đổi hàng hoá Trong thị trờng, các yếu tố tác động lớn là giá cả, cung cầu, canh tranh, lợi nhuận, tiền lơng, lãi suất, thuế suất trong đó gía cả là yếu tố cơ bản nhất của nền kinh tế thị trờng

Kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa: Là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa

Tóm lại, kinh tế thị trờng là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá trong đó

từ sản xuất đến tiêu dùng đều thông qua thị trờng Nói một cách khác: Kinh tế hàng hoá phát triển trong đó mọi quan hệ kinh tế đều đợc tiền tệ hoá Hay kinh tế thị tr-ờng là kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trtr-ờng

1.2 Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa

a) Cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị tr ờng ở Việt Nam

Khái quát tiến trình phát triển, phát triển kinh tế và phát triển kinh tế hiện đại trong lịch sử cho đến nay, thì Liên Xô và Đông Âu XHCN bị sụp đổ còn các n ớc TBCN phát triển laị khắc phục đợc các cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị, tiếp tục tồn tại và phát triển, mặc dù nhièu mâu thuẫn vẫn còn nguyên và vẫn là mọt thế giới không thể chấp nhận đợc, một số nớc chậm phát

triển nhanh chóng chuyển thành những nớc công nghiệp mới theo con đờng TBCN, chúng ta có thể khẳng định rằng: sự phát triển từ khoảng 300 năm lại đây

đều gắn với sản xuất hàng hoá, việc chuyển sản xuất hàng hoá giản đơn sang nền kinh tế hàng hoá và phát triển kin tế hàng hoá thành nền kinh tế thị tr ờng Điều đó

đã chứng minh rằng: kinh tế hàng hoá- kinh tế thị trờng là một xu hớng phát triển

kinh tế tất yếu, khách quan của lịch sử, một phơng tiện phát triển, phát triển kinh tế hiện đại( nó là một phơng tiện chứ không phải là mục đích ) Sở dĩ kinh tế thị trờng tồn tại khách quan là vì:

Phân công lao động xã hội với tính cách là cơ sở chung của sản xuất hàng hoá chẳng những không mất đi, mà trái lại còn đợc phát triển về chiều rộng và chiều sâu Phân công lao động đợc thể hiện ở tính phong phú, đa dạng và chất lợng ngày càng cao của sản phẩm đa ra trao đổi trên thị trờng

Trong thời ký quá độ ngay dới chủ nghĩa xã hội vẫn tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về t liệu sản xuất, đó là sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu t nhân( gồm sở hữu cá thể, sở hữu tiểu chủ, sở hữu t bản t nhân), sở hữu hỗn hợp Do

đó tồn tại nhiều chủ thể kinh tế độc lập, lợi ích riêng, nên ngay cả các doang nghiệp dựa trên quan hệ sở hữu cũng cha thể phân phối trực tiếp cho nhau mà không tính tới hiệu quả kinh tế vẫn phải sử dụng quan hệ hàng hoá tiền tệ để tính hiệu quả kinh tế

Thành phần kinh tế nhà nớc và kinh tế tập thể, tuy cùng dựa trên chế độ công hữu

về t liệu sản xuất, nhng các đơn vị kinh tế vẫn có sự khác biệt nhất định, có quyền

tự chủ trong sản xuất

kinh doanh, có lợi ích riêng Mặt khác, các đơn vị còn có sự khác nhau về trình độ

kỹ thuật- công nghệ, về trình độ tổ chức quản lý, nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau

Quan hệ hàng hoá- tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại, đặc biệt trong điều kiện phân công lao động quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc, vì mỗi nớc là một quốc gia riêng biệt, là ngời chủ sở hữu đối với các hàng hóa đa ra trao đổi trên thị trờng thế giới Sự trao đổi ở đây phải theo nguyên tắc ngang giá

Nh vậy, khi kinh tế thị trờng ở nớc ta là một tồn tại tất yếu, khách quan, thì không thể lấy ý chí chủ quan mà xoá bỏ nó đợc

b)Phát triển kinh tế thị tr ờng là sự lựa chọn đúng đắn hay kinh tế thị tr ờng cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Kinh tế thị trờng không những tồn tại khách quan mà còn càn thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Chúng ta biết rằng: Chủ nghĩa t bản đã biết sử dụng vai trò to lớn của kinh tế thị tr-ờng để thúc đẩy sự tăng trởng phát triển kinh tế.Chúng ta cần phải biết sử dụng, khai thác vai trò to lớn của kinh tế thị trờng và những mặt tích cực cuả nó

Thực tế sau 15 năm đổi mới(1986-2000) sau khi chuyển đổi kinh tế sang cơ chế thị trờng đã đem lại những thành quả to lớn cho nền kinh tế Việt Nam:

Thúc đẩy sự cải tiến kỹ thuật cho mỗi chủ thể sản xuất: Do cạnh tranh giữa những ngời sản xuất hàng hoá, buộc mỗi doanh nghiệp phải cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất để giảm chi phí sản xuất đến mức tối thiểu nhờ đó có thể cạnh tranh đợc về giá cả, đứng vững trong cạnh tranh Quá trình đó thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động xã hội

Trong nền kinh tế hàng hoá, ngời sản xuất phải căn cứ vào nhu cầu của ngời tiêu dùng, của thị trờng để quyết định sản xuất sản phẩm gì, với khối lợng bao nhiêu, chất lợng nh thế nào Do đó kinh tế hàng hoá kích thích tính năng động, sáng tạo của chủ thể kinh tế, kích thích việc nâng cao chất lợng, cải tiến mẫu mã, cũng nh tăng khối lợng hàng hoá và dịch vụ, từ đó mới đáp ứng đợc nhu cầu của ngời tiêu dùng cũng nh thị trờng trong nớc và quốc tế

Phân công lao động xã hội là điều kiện ra đời và sản xuất hàng hoá, đến lợt nó sự phát triển kinh tế hàng hoá sẽ thúc đẩysự phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất Vì thế phát huy đợc tiềm năng, lợi thế của từng vùng cũng nh lợi thế cuẩ đất nớc, có tác dụng mở rộng quan hệ kinh tế với nớc ngoài

Sự phát triển của kinh tế thị trờng sẽ thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, do đó tạo điều kiện ra đời của sản xuát lớn có xã hội hoá cao; đồng thời chọn lọc những ngời sản xuất kinh doanh giỏi, hình thành đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ, lao động lành gnhề đáp ứng đợc nhu cầu phát triển của đất nớc

Ngoài ra, nhờ phát triển nền kinh hàng hoá nhiều thành phần, chúng ta đã khai thác đợc tiềm năng trong nớc và thu hút vốn, kỹ thuật, công nghệ của nớc ngoài, giải phóng đợc năng lực sản xuất, góp phần quyết định vào việc bảo đảm tăng trởng kinh tế với nhịp độ tơng đối cao trong thời gian qua Và phát triển sản xuất hàng hoá sẽ phá vỡ dần kinh tế tự nhiên và chuyển thành nền kinh tế hàng hoá, thúc đẩy

sự xã hội hoá sản xuất

Việc chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế từ tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng, trong giai đoạn vừa qua không chỉ tạo ra sự biến đổi mạnh trong các lĩnh vực kinh tế mà còn ảnh hởng sâu sắc đến đời sống tâm lý con ngời: Thay đổi quan

điểm nhận thức về phơng thức phát triển kinh tế, có sự t duy về kinh tế hàng hoá nghĩ đến lợi ích lâu dài không phải là lôi suy nghĩ tiểu nông; con ngời trở nên năng

động, dám nghĩ ,dám làm, dám chấp nhận rủi ro; thay đổi các định hớng giá trị của ngời dân, không chỉ coi trọng giá trị đạo đức và giá trị truyền thống mà đánh giá cao các giá trị vật chất hiện tại và hớng về tơng lai; đời sống con ngời đợc nâng cao làm cho con ngời phấn khởi, thái độ ủng hộ công cuộc đổi mới của Đảng và chính phủ

Nh vậy, phát triển kinh tế thị trờng là một tất yếu kinh tế đối với nớc ta, một nhiệm vụ kinh tế cấp bách để chuyển kinh tế lạc hậu của nớc ta thành nền kinh tế hiện đại, hội nhập vào sự phân công lao động quốc tế Đó là con đờng đúng đắn để phát triển lực lợng sản xuất, khai thác có hiệu quả tiềm năng đất nớc vào sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hóa

Song cơ chế kinh tế thị trờng không phải là một cơ chế kinh tế hoàn mỹ cùng với mặt tích cực của nó, nó còn chứa đựng mặt tiêu cực: nh tình trạng khủng hoảng, thất nghiệp, phân hoá giàu nghèo, gây ra sự bất bình đẳng và huỷ hoại môi trờng,

sự tham ô, tham nhũng của các doanh nghiệp, thay đỏi nhân cách tốt đẹp của con ngời Bằng sức mạnh hiện thực của mình nhà nớc ta có khả năng phát huy mặt tích cực của cơ chế này đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất mặt tiêu cực của nó

và giải quyết theo tinh thần xã hội chủ nghĩa những khuyết tật cố hữu của cơ chế này để tăng trởng và phát triển kinh tế

Sự hình thành và phát triển kinh tế thị trờng vẫn phù hợp với nhiều hình thức tổ chức kinh tế mang tính chất quá độ

II- Những đặc điểm cơ bản của kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2.1) Kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa là sự kết hợp giữa cái chung (kinh tế thị tr ờng) và cái đặc tr ng ( định h ớng xã hội chủ nghĩa).

a) Cái chung ( KTTT).

Nói kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa có nghĩa là nền kinh tế của nớc

ta không phải là kinh tế bao cấp, quản lý theo kiểu tập trung quan liêu bao cấp nh trớc đây nhng đó cũng không phải là nền kinh tế thị trờng tự do theo cách của các nớc t bản, tức là không phải nền kinh tế t bản chủ nghĩa, và cũng cha hoàn toàn là nền kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa Bởi vì chúng ta còn đang ở trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội, còn có sự đan xen và đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, vừa có,vừa cha có đầy đủ yếu tố xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, một mặt vừa có tính chất chung của nền kinh tế thị trờng:

Một là, nền kinh tế vận động chịu sự chi phối của quy luật vốn có của kinh tế hàng hóa: quy luật giá trị, quy luật cung- cầu, quy luật lu thông tièn tệ cạnh tranh Sự tác động của các quy luật đó hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế

Hai là, các chủ thể kinh tế có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh

Ba là, sự hình thành giá cả thị trờng, cân bằng tổng cung - tổng cầu do thị trờng quyết định là chủ yếu, hệ thống thị trờng đợc phát triển đầy đủ và nó có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực kinh tế vào trong các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

Bốn là, cạnh tranh là tất nhiên Cạnh tranh là biểu hiện bên ngoài của quy luật thị trờng, là kết quả tác động của quy luật nội tại của sản xuất hàng hoá Tác động này

có tính chất đối với ngời sản xuất hàng hoá Cạnh tranh thờng diễn ra xoay quanh giá cả, giữa những ngời bán và ngời mua qua việc nâng giá hay hạ giá Cạnh tranh trong thị trờng phản ánh cạnh tranh trong sản xuất, kết quả là:" ai làm tốt sẽ thắng,

ai làm xấu sẽ bị loại"

Năm là, trong cơ chế thị trờng thì sự vận hành của cơ chế có sự điều tiết vĩ mô của nhà nớc Nh vậy sự điều tiết vĩ mô của nhà nớc không phải là điểm riêng có của chủ nghĩa xã hội, mà nó còn có ngay cả trong kinh tế thị trờng hiện đại

b) Cái đặc tr ng( theo định h ớng xã hội chủ nghĩa).

Ngoài đặc điểm chung của kinh tế thị trờng thì kinh tế thị trờngcủa nớc ta còn có

điểm đặc trng riêng Đó là:

Kinh tế thị trờng phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa

Trong kinh tế thị trờng hiện đại, đơng nhiên vẫn có hiện tợng mù quáng, vô chính phủ, nhng không hoàn toàn giống nh trong kinh tế thị trờng thời chủ nghĩa t bẩn tự cạnh tranh Kinh tế thị trờng hiện đại là kinh tế thị trờng có sự điều hành vĩ mô, song đó là sự điều chỉnh nhất định của nhà nớc t sản Còn kinh tế thị trờng ở Việt Nam dựa trên cơ sở và đợc dẫn dắt, chi phối bởi nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội Tức kinh tế phát triển dới vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc: Kinh tế nhà nớc đảm bảo kinh tế phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa; sự quản lý vĩ mô của nhà nớcvề kinh tế, quản lý vĩ mô điều tiết thị trờng, phát huy vai trò to lớn của cơ chế thị trờng, khắc phục và hạn chế mặt tiêu cực, khuyết tật của cơ chế đó

2.2) Mục đích phát triển kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa

Mục tiêu hàng đầu của phát triển kinh tế thị trờng ở nớc ta là giải phóng sức sản xuất, hay nhằm phát triển lực lợng sản xuất, động viên mọi nguồn lực trong nớc và ngoài nớc để thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, thiết lập quan hệ sản xuất trên ba mặt: sở hữu, quản lý phân phối, nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội, cải thiện từng bớc đời sống nhân dân.Nớc ta thực hiẹn t tởng Hồ Chí Minh và đờng lối đổi mới cảu Đảng, lấy sản xuất gắn liền với cải thiện đời sốngnhân dân, tăng trởng kinh tế đi đôi với tiến bộ

và công bằng xã hội, khuyến khích làm giàu hợp pháp, và xóa đói giảm nghèo Nói

một cách khác, là xây dựng xã hội nớc ta là một xã hội dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh

2.3) Kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa.

Trong kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa cũng dựa trên nhiều quan hệ sở hữu khác nhau về t liệu sản xuất: sở hữu cá nhân, sở hữu độc quyền nhà nớc, sở hữu công ty siêu quốc gia, sở hữu cổ phần Tuy nhiên xét về bản chất, thì sở hữu t nhân là nền tảng, các hình thức sở hữu khác chỉ là phụ thuộc khó có ý nghĩa quyết định

Trong kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta cũng dựa trên nhiều quan hệ sở hữu về t liệu sản xuất, có ba loại hình thức sở hữu cơ bản là: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu t nhân( gồm sở hữu cá thể, sở hữu tiểu chủ, sở hữu t nhân t bản), trong đó sở hữu nhà nớc là nền tảng, là chủ đạo

Trên cơ sở nhiều quan hệ sở hữu hình thành nhiều thành phần kinh tế tham gia vào sản xuất và lu thông hàng hoá trên thị trờng: kinh tế nhà nớc, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế t bản t nhân, kinh tế có vốn đầu t của nớc ngoài Cố nhiên mỗi thành phần kinh tế là một bộ phận cấu thành kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, mỗi thành phần kinh tế đều cố gắng phát huy u thế của mình.Vì vậy phát triển kinh tế thị trờng nhiều thành phần là một tất yếu đối với nớc ta Chỉ

có nh vậy chúng ta mới khai thác đợc mọi nguồn lực kinh tế, phát huy đợc tiềm năng của các thành phần kinh tế vào phát triển kinh tế chung của nớc ta nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân Vì có nhiều thành phần kinh tế nh vậy nên có nhiều chủ thể kinh tế với nhiều nguồn lực nh sức lao động, vốn, kỹ thuật, kinh nghiêm quản lý cũng tham vào sản xuất hàng hoá trên thị trờng.Tuy có nhiều thành phần kinh tế nh vậy nhng trong đó kinh tế nhà nớc đóng vai trò chủ

đạo Việc xác lập vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớclà vấn đề có tính nguyên tắc,

là sự khác biệt với kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa Do đó, kinh tế nhà nớc phải

đ-ợc xây dựng và phát triển có hiệu quả để thực hiện tốt vai trò chủ đạo của mình Nếu trong kinh tế thị trờng t bản có nhiều hình thức phân phối, song ngự trị và chi phối vẫn là hình thức phân phối theo t bản thì trong kinh tế thị trờng định hớng xa hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng có nhiều hình thức phân phối: phân phối theo lao

động,phân phối ngoài thù lao lao động thông qua quỹ phúc lợi xã hội và tập thể, phân phối theo nguồn lực đóng góp, trong đó phân phối theo lao động là chủ yếu

Sở dĩ chủ nghĩa xã hội giữ vững nguyên tắc phân phối theo lao động là chính, là vì phân phối theo lao động là sự phủ định căn bản đối với chế độ ngời bóc lột ngời Nếu để cho các hình thức phân phối khác chiếm vai trò chủ đạo, hoặc mở rộng quá

mức các hình thức phân phối khác thì sẽ dẫn tới sự thay đổi tính chất của nền kinh

tế từ đó thay đổi tính chất của chính trị

Nếu trong kinh tế thị trờng chủ nghĩa t bản sự tăng trởng và phát triển đem lại sự giàu có cho giai cấp t sản và quá trình phân hoá xã hội thành hai cực đối lập: một bên là thiểu số ngời giàu, một bên là đa số ngời nghèo Mặc dù nhà nớc t bản đã có nhiều chính sách xã hội nh: trợ cấp, bảo hiểm nhằm xoa dịu mâu thuẫn xã hội và làm cho chủ nghĩa t bản thích nghi với điều kiện lịch sử mới Thì trong kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, sự tăng trởng và phát triển kinh tế gắn liền với sự tiến bộ và công bằng xã hội trong mỗi bớc phát triển Chúng ta lấy phát triển kinh tế thị trờng là để xoá đói giảm nghèo, khuyến khích làm giàu hợp pháp của các cá nhân, t nhân

Ngoài ra việc tăng trởng và phát triển kinh tế còn gắn liền với việc phát triển văn hoá giáo dục để nâng cao dân trí đảm bảo nguồn lực và xây dựng một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Phát triển kinh tế thị trờng theo hớng" mở" từng bớc hoà nhập với thị trờng, từng bớc hoà nhập với thị trờng khu vực trên thế giới trên một nguyên tắc giữ vững độc lập dân tộc tự chủ, hai bên cùng có lợi Đây là đặc điểm phản ánh hớng hội nhập của nền kinh tế nớc ta trong điều kiện toàn cầu hoá kinh tế Do sự tác động của cách mạng khoa học công nghệ, quá trình quốc tế hoá đời sống kinh tế Vì vậy, mở cửa kinh tế, hội nhập vào kinh tế khu vực thế giới là một điều tất yếu đối với nớc ta Chỉ có nh vậy mới thu hút đợc vốn, kỹ thuật công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản

lý tiên tiến của các nớc để khai thác tiềm năng và thế mạnh của nớc ta, phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực để xây dựng và phát triển kinh tế thị trờng hiện đại theo kiểu rút ngắn Thực hiện mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại theo hớng đa dạng hoá,

đa phơng hoá các hình thức đối ngoại, gắn thị trờng trong nớc với thị trờng khu vực

và thế giới Trong thời gian tới cần đẩy mạnh xuất khẩu, coi xuất khẩu là hớng u tiên trọng điểm của kinh tế đối ngoại, chủ động tham nhập thị trờng thế giới

III- Thực trạng và giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

3.1) Thực trạng kinh tế thị tr ờng ở Việt Nam.

Trình độ phát triển kinh tế thị trờng ở nớc ta còn đang ở trong giai đoạn kém phát tiển Đó là do các nguyên nhân sau:

Sự phân công lao động xã hội cha phát triển, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm Nền kinh tế nớc ta cha thoát khỏi nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ Nông

nghiệp vẫn sử dụng khoảng 70% lực lợng lao động, nhng chỉ sản xuất khoảng 26% GĐP, các ngành kinh tế công nghệ cao chiếm tỷ trọng thấp

Cơ sở vật chất- kỹ thuật còn ở trong trình độ lạc hậu, kém phát triển, bên cạnh một số lĩnh vực, một số cơ sở đợc trang bị thiết bị công nghệ hiện đaị, trong nhiều ngành kinh tế , máy móc cũ kỹ công nghệ lạc hậu Lao động thủ công vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số lao động xã hội Do đó, năng xuất, chất lợng, hiệu quả sản xuất của nớc ta còn rất thấp so với khu vực và thế giới( năng xuất của nớc ta chỉ bằng 30% mức trung bình của thế giới)

Kết cấu hạ tầng yếu kém nh: hệ thống đờng giao thông, bến cảng, hệ thống thông tin liên lạc Hệ thống giao thông kém phát triển làm cho các địa phơng, các vùng bị chia cắt, tách biệt nhau, do đó gây khó khăn trong việc trao đổi buôn bán giữa các vùng bị hạn chế, đồng thời làm cho nhiều tiềm năng của các địa phơng không thể

đợc khai thác, các địa phơng không thể chuyên môn hoá sản xuất để phát huy thế mạnh

Khả năng cạnh tranh hàng hoá đang ở trong giai đoạn còn yếu trên thị trờng trong nớc cũng nh thị trờng quốc tế Điều này có thể dễ dàng nhận biết là do cơ sở vật chất còn quá lạc hậu nên năng suất lao động thấp, khối lợng hàng hóa nhỏ bé, chủng loại hàng hoá còn nghèo nàn cha đa dạng phong phú, chất lợng hàng hoá còn thấp, giá cả lại quá cao so với các mặt hàng của các nớc bạn nên khó có thể thu hút đợc khách hàng và đáp ứng đầy đủ nhu cầu của ngời tiêu dùng vì thế khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp còn thấp

Thị trờng cha hình thành đồng bộ Thị trờng hàng hoá- dịch vụ đã hình thành

nh-ng còn hạn hẹp và còn nhiều hiện tợnh-ng tiêu cực nh: hành-ng giả, hành-ng nhập lậu, hành-ng nhái nhãn hiệu làm rối loạn thị trờng Thị trờng hàng hoá sức lao động mới manh nha, nét nổi bật của thị trờng này là sức cung về lao động lành nghề nhỏ hơn cầu rất nhiều, trong khi đó cung về sức lao động giản đơn lại vợt quá xa cầu, có quá nhiều thất nghiệp Thị trờng tiền tệ, thị trờng vốn có nhiều tiến bộ nhng vẫn còn có nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp t nhân thiếu vốn để kinh doanh việc vay vốn vớng mắc thủ tục Thị trờng chứng khoán mới ra đời nhng cũng cha có nhiều" hàng hoá" để mua bán và có rất ít doanh nghiệp tham gia thị trờng này có thể nói

đây mới chỉ là bớc đầu của sự hình thành và thiết lập chứ cha có đủ điều kiện để có thể đem lại một khoản thu nhập lớn nh thị trờng chứng khoán của các nớc kinh tế phát triển

Một thực trạng nữa mà kinh tế thị trờng không thể không nói tới để từ đó khắc phục đó là: Quản lý về kinh tế xã hội còn thấp, công tác tài chính, ngân hàng, giá

cả, kế hoạch hoá, quy hoạch xây dựng, quản lý đất đai còn yếu kém đổi mới chậm Quản lý xuất nhập khẩu còn có nhiều sơ hở, chế độ phân phối còn nhiều bất hợp lý Nhập siêu lớn, khủng hoảng kinh tế phần nào đợc khắc phục nhng vẫn cha

đợc đảm bảo ổn định

3.2) Mục tiêu phấn đấu và các giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị tr ờng

định h ớng xã hội chủ nghĩa.

a) Mục tiêu phấn đấu

Năm 2005 với mục tiêu là hình thành một bớc quan trọng thể chế kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa: tăng trởng kinh tế nhanh và bền vững, chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động theo hớng công nghiệp hoá hiện đại hoá Nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế Mở rộng kinh tế đối ngoại Tạo chuyển biến mạnh về giáo dục và đào tạo, khao học công nghệ, phát huy nhân

tố con ngời Tạo nhiều việc làm cơ bản xoá đói giảm nghèo Tiếp tục tăng cờng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội Giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, boả

vệ vững chắc và toàn vẹn lãnh thổ và an ninh quốc gia

Năm 2010 đa nớc ta vợt ra khỏi một nớc nghèo và chậm phát triển nâng cao rõ rệt

đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân Nguồn lực con ngời, năng lực khoa học và công nghệ, kết cáu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh đợc tăng cờng; thể chế kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đợc hình thành về cơ bản; vị thế của nớc ta trên trờng quốc tế đợc nâng cao Cụ thể đa GDP gấp đôi năm 2000, nâng cao hiệu quả cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và nền kinh tế; ổn định kinh tế vĩ mô, cán cân thanh toán quốc tế lành mạnh và tăng dự trữ ngoại tệ, nâng cao chỉ số phát triển con ngời, giải quyết việc làm- thất nghiệp ở thành thị dới 5% Năng lực sinh về khoa học và công nghệ đủ khả năng ứng dụng các công nghệ hiện đại, tiếp cận trình độ thế giới kết cấu hạ tầng, hệ thống giao thông đáp ứng đợc yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc đợc tăng cờng, chi phối các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế Thể chế kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đợc hình thành về cơ bản và vận hành thông suốt, có hiệu quả

Tất cả những mục tiêu tổng quát và cụ thể mà Đảng đã định hớng cho nền kinh tế Việt Nam trong năm 2010 nhằm tạo nền tảng phát triển kinh tế thực hiện mục tiêu của năm 2020 Đó là: Hình thành cơ bản kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, nớc ta cơ bản trở thành một nớc công nghiệp hoá theo hớng hiện đại

b) Những giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị tr ờng định h ớng xã hội chủ nghĩa