Xq cap cuu bung 2

Chụp bụng không chuẩn bị chụp đứng Mục đích: tìm liềm hơi dưới cơ hoành, mức nước hơi, dấu hiệu tổn thương các xương trong chấn thương vùng bụng Ngoài ra còn chụp các phim bổ sung trong

CÊp cøu bông

Bs Ph¹m Quèc Thµnh

BM C§HA - §H Y H¶i Phßng

I kỹ thuật thăm khám hình ảnh

1 Chụp bụng không chuẩn bị (chụp đứng)

Mục đích: tìm liềm hơi dưới cơ hoành, mức nước hơi, dấu hiệu tổn thương các xương trong chấn

thương vùng bụng

Ngoài ra còn chụp các phim bổ sung trong những trường hợp cụ thể: chụp bụng không chuẩn bị nằm ngửa, chụp nghiêng khi tia đi ngang

• Sỏi mật, sỏi hệ tiết niệu, sỏi tuỵ

• Dày thành ống tiêu hoá (ruột thừa, viêm ruột, sigma
)

• Phát hiện bệnh lý các mạch máu lớn (phình

động mạch, tắc động mạch
)

• Có thể thấy hình ảnh khí tự do trong khoang phúc mạc khi có thủng tạng rỗng

• T¾c ruét, dµy thµnh èng tiªu ho¸, c¸c huyÕt khèi tÜnh m¹ch

4 Chụp có thuốc cản quang

Chỉ định tuỳ theo từng trường hợp

Dùng thuốc cản quang Baryte trong thăm khám hệtiêu hoá (không có thủng) >>> chụp đại tràng khi

có xoắn ruột hay lồng ruột

Dùng thuốc cản quang có Iode tan trong nước

thăm khám những trường hợp nghi ngờ có thủng hoặc thăm khám hệ tiết niệu

Hình ảnh trên X quang: thường thấy các quai

ruột non và đại tràng giãn , chứa nhiều hơi

nhưng không thấy hình ảnh mức nước hơi

T¾c ruét c¬ n¨ng

Trên siêu âm: thấy hình ảnh các quai ruột

giãn, đánh giá nhu động và độ dày của các

1.2.Tắc ruột cơ giới:

Có hình mức nước hơi trên phim chụp bụng không chuẩn bị

Có nhiều nguyên nhân khác nhau

o Ngoài ruột (tắc do thắt nghẽn): xoắn ruột do dây chằng sau mổ, do thoát vị bẹn nghẹt, do u ngoài đè vào ruột
.

o Tại ruột (tắc do bít): do dị vật (búi giun, bã thức ăn ), u lành hoặc u ác tính, viêm, lồng ruột, do sỏi mật

Hình thái của mức nước hơi có thể chẩn đoán:

Tắc ruột non: hình ảnh mức nước hơi nằm ởtrung tâm, có chân đế rộng, chiều cao thấp

Thành quai ruột mỏng, vách ngang dày và ấn vào ruột nông >>> Hình đàn xếp

Tắc đại tràng: hình ảnh mức nước hơi nằm ởngoại vi, có chân đế hẹp, chiều cao cao, thành dày, vách ngang thưa ấn vào ruột sâu

Tắc đại tràng

§¸nh gi¸ thêi gian t¾c:

cña t¾c ruét.

nÕu muén th× kh«ng thÊy h×nh møc n−íc

h¬i nh−ng vÉn cã t¾c ruét v«¶tng lßng c¸c quai ruét chøa nhiÒu dÞch.

1.2.1.T¾c do nguyªn nh©n ngoµi ruét (th¾t nghÏn)

 Đại tràng:

 Xoắn đại tràng Sigma:

• Trên phim chụp bụng KCB: hình ảnh quai sigma giãn to, chứa nhiều khí ít dịch,

• Hình chữ U hoặc chữ C ng−ợc

• Hai chân nằm trong tiểu khung và sát nhau có hình súng hai nòng.

Hai ®−êng mê héi tô xuèng ®iÓm xo¾n ë tiÓu khung

• Chụp đại tràng có bơm thuốc cản quang:

Thuốc cản quang vào trực tràng sau đó thuôn nhỏ lại ở vị trí xoắn (sigma) >>> Hình mỏ chim.

H×nh má chim

o Xoắn manh tràng:

• Hiếm gặp.

• Chụp bụng không chuẩn bị: Hình hơi lớn giống hình

“hạt cà phê ” nằm ở hạ sườn trái có rốn sát vào cột sống thắt lưng, lưng quay ra ngoài.

• Chụp đại tràng có bơm thuốc cản quang: Hình ảnh thuốc cản quang bao quanh hình “hạt cà phê ” và

kết thúc ở rốn hình “hạt cà phê ” >>>Vị trí tắc.

Xo¾n manh

trµng

Xo¾n manh trµng :

1.2.1.Tắc do nguyên nhân tại ruột (thắt bít)

Ruột non

• Phía trên chỗ tắc tạo thành nhiều mức nước hơi, đại

tràng rỗng không giãn.

• Các mức nước hơi nằm vùng ở trung tâm, thành bậc từ hạ sườn trái đến hố chậu phải.

• Nếu cần thiết có thể chụp ruột non bằng thuốc cản

quang có tan trong nước để đánh giá lưu thông của ruột non.

Tắc đại tràng

2.2.Ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n h×nh ¶nh:

 Chôp bông kh«ng chuÈn bÞ:

oHè chËu ph¶i rçng, hoÆc cã thÓ thÊy khèi

lång d¹ng mét khèi mê

oCã thÓ thÊy møc n−íc h¬i hoÆc kh«ng Muén th× ch¾c ch¾n cã møc n−íc h¬i

Hình mê khèi lång

Chụp khung đại tràng:

o Trẻ em: với mục đích chẩn đoán và điều trị Chụp bằng bơm hơi hoặc bơm nước

o Người lớn: mục đích chẩn đoán.Thuốc cản quang cho hình ảnh đặc hiệu (hình càng cua, hình đáy chén, hình bia bắn, hình nòng

súng
)

Thuèc c¶n quang bao quanh khèi lång >>> cµng cua

Thuèc c¶n quang bao quanh khèi

lång >>> cµng cua

Hình đáy chén

Lång ruét

3 U đại tràng

Chụp đại tràng có thuốc cản quang:

Hình ảnh khối chiếm chỗ thuốc cản quang trong lòng đại tràng Hoặc cắt cụt hoàn toàn khi u

chiếm hết lòng đại tràng

Bờ khối nham nhở, rõ nét, đáy rộng và cứng

Đại tràng có đoạn hẹp nham nhở, lệch trục

Hình ảnh loét hình thấu kính trên thành đại

tràng.

Siêu âm

Hình ảnh khối tổn thương giảm âm, ranh giới

khối rõ, trung tâm khối có hình ảnh khí (hình

bia bắn lệch tâm)

Đánh giá hạch ổ bụng

Đánh giá di căn các tạng khác trong ổ bụng (đặc biệt là gan)

Chụp CLVT (giống siêu âm)

Chụp CLVT khung đại tràng có bơm thuốc cản quang tan trong nước và có tiêm thuốc cản quang tĩnh mạch

Khối u đại tràng (thành đại tràng dày, khối bắt

thuốc cản quang sau tiêm)

Có hình ảnh xâm lấn các cơ quan xung quanh ?

Có hình ảnh di căn tạng khác hay có hạch, dịch ổbụng hay không

U đại tràng

4.Thñng t¹ng rçng

- Lµ khi cã h×nh ¶nh khÝ tù do trong æ phóc m¹c.

4.1.Nguyªn nh©n:

o LoÐt d¹ dµy - t¸ trµng >>> nguyªn nh©n chñ yÕu.

o ChÊn th−¬ng lµm vì ®−êng tiªu ho¸

o Viªm, lao, th−¬ng hµn g©y thñng håi manh trµng.

o Khi æ phóc m¹c th«ng víi bªn ngoµi (chäc thñng bông, mæ bông
.)

4.2.C¬ chÕ :

 Khi cã thñng t¹ng rçng hoÆc thñng æ phóc m¹c

mµ kh«ng bÞ c¸c t¹ng vµ phóc m¹c bao bäc ngay th× khÝ sÏ tho¸t vµo æ phóc m¹c

 KhÝ n»m ë n¬i cao nhÊt cña æ bông (d−íi vßm

hoµnh, th−êng lµ hoµnh ph¶i)

4.4.Hình ảnh liềm hơi

Trên chụp XQ bụng không chuẩn bị:

Hình liềm hơi dưới cơ hoành một hoặc 2 bên,

thường bên phải nhiều hơn và dễ phát hiện hơn

Kích thước có thể nhỏ như sợi tóc, có thể rất lớn

Liềm hơi bên trái có hình tam giác do hơi nằm giữa túi hơi dạ dày và đại tràng góc lách

H×nh liÒm h¬i cã møc ngang khi h¬i vµ dÞch

trong èng tiªu ho¸ tho¸t ra æ phóc m¹c nhiÒu

H×nh liÒm h¬i

Chôp nghiªng

liÒm h¬I d−íi vßm hoµnh 2 bªn

liÒm h¬I d−íi

vßm hoµnh 2 bªn liÒm h¬I ë mÆt d−íi gan

D©y ch»ng liÒm

Bn nam, 14t, ng¨ xe m¸y, ®au bông, vµng da nhÑ vµ bilirubine t¨ng.

KhÝ quanh thËn

DÞch khoang c¹nh thËn tr−íc

Tô m¸u vïng t¸ trµng

Siªu ©m: ThÊy h×nh ¶nh khÝ n»m s¸t ngay d−íi

phóc m¹c H×nh ¶nh dÞch æ bông ?

Chôp c¾t líp vi tÝnh:

o H×nh ¶nh khÝ tù do trong æ phóc m¹c s¸t thµnh bông tr−íc khi bÖnh nh©n n»m ngöa.

o Cã thÓ thÊy vÞ trÝ chç thñng.

o H×nh ¶nh dÞch æ bông khu tró hoÆc tù do.

khÝ tù do æ bông trªn siªu ©m

Sau phẫu thuật ổ bụng 10 ngày, hình liềm hơi không

có giá trị chẩn đoán.

Không cho bênh nhân nghi ngờ thủng tạng rỗng uống Baryte để tìm vị trí thủng vì Baryte rất độc chô ổ bụng.

Thuốc cản quang thoát ra ngoài ổ bụng >>> thủng tạng rỗng

o Tho¸t vÞ khe hoµnh > HiÕm gÆp.

o VÞ trÝ bÊt th−êng cña ruét non

o H×nh ¶nh kÐn khÝ lín n»m s¸t vßm hoµnh

Đ ¹i trµng kÑt gãc gan

XÑp thuú d−íi phæi h×nh d¶i song song víi c¬ hoµnh

KÐn khÝ thuú d−íi phæi

5.ChÊn th−¬ng bông

5.1.ChÊn th−¬ng l¸ch

Tæn th−¬ng bao gåm:

§ông dËp nhu m« l¸ch, kh«ng r¸ch bao l¸ch

§ông dËp nhu m« l¸ch, r¸ch bao l¸ch Ýt

Vì l¸ch thµnh nhiÒu m¶nh t¸ch rêi nhau

Chụp bụng không chuẩn bị

Bóng lách to, đường bờ không rõ nét

Mờ vùng thấp khi có nhiều dịch trong ổ phúc mạc Rãnh thành đại tràng rộng

Cơ hoành bị đẩy lên cao, có thể có xẹp phổi vùng

đáy.

Dạ dày và đại tràng góc lách bị đẩy

Gãy các xương sườn cuối bên trái

Liệt ruột cơ năng.

Siêu âm

Khi tổn thương chưa rách bao:

o Hình ảnh vùng đụng dập nhu mô với âm không

Khi có tổn thương rách bao hoặc vỡ thành nhiều mảnh

o Trực tiếp: Lách to,mất liên tục bao lách, có thể thấy hình ảnh nhu mô lách tổn thương và lách có nhiều mảnh với bờ không đều.

o Gián tiếp: Hình ảnh dịch, máu trong khoang

phúc mạc (khoang Morisson, rãnh thành đại

tràng, túi cùng Douglas
.)

Vì L¸ch

Dịch ổ bụng

5.2 Chấn thương thận

Chụp bụng không chuẩn bị:

Gãy các xương sườn cuối, mỏm ngang hoặc vỡ thân đốt sống thắt lưng

Cột sống cong lõm về bên tổn thương.

Bóng thận to, bờ không nét

Bờ ngoài cơ thắt lưng chậu bị xoá, không nét

Các quai ruột giãn cơ năng.

Siêu âm:

Đụng dập nhu mô hình ảnh ổ tổn thương âm

không đều, hình ảnh máu tụ dưới bao thận

Hình ảnh mất liên tục bao thận, thấy đường vỡthận và tụ máu ở khoang sau phúc mạc

Hình ảnh máu ở bể thận, niệu quản và máu cục trong bàng quang >>> có tổn thương các đài và

bể thận

Chụp UIV

Là phương pháp tốt nhất đánh giá chức năng

thận chấn thương và thận đối diện

Hình ảnh cắt cụt đài thận, thoát thuốc cản quang

ra nhu mô và quanh thận >>> Dấu hiệu tổn

thương nhu mô, đường bài xuất và vỡ thận

Nên kết hợp với siêu âm

-Thuèc CQ tho¸t

ra ngoµi

-MÊt ranh giíi c¬ TLC

Chụp CLVT:

Đánh giá chức năng thận

Đánh giá mức độ tổn thương thận >>> phân loại tổn thương để đưa ra hướng điều trị thích hợp

Đánh giá các tổn thương phối hợp khác trong ổbụng

Độ III : Vỡ sâu > 1cm, không vỡ vào đường bài

xuất, không thoát nước tiểu ra ngoài

Độ IV: Vỡ sâu qua vỏ, tuỷ vào đường bài xuất

Tổn thương động hoặc tĩnh mạch thận chính

có chảy máu

Độ V: Vỡ thận nhiều mảnh

Đứt cuống mạch (Thận hoàn toàn không

ngấm thuốc sau tiêm)

6 Mét sè cÊp cøu bông kh¸c

BÖnh lý gan mËt:

Sái mËt, viªm ®−êng mËt

Viªm tói mËt, viªm tói mËt ho¹i tö

Gan nhiÔm trïng: Apxe gan, s¸n l¸ gan

U gan ho¹i tö, apxe ho¸

Giun chui èng mËt

Sái ®−êng mËt trong gan

Sỏi túi mật

Viêm túi mật do sỏi

Viªm tói mËt ho¹i tö

G.C.O.M

Bệnh lý tuỵ

Viêm tuỵ cấp, đợt cấp viêm tuỵ mạn

Nang giả tuỵ apxe hoá

Giun chui ống tuỵ

Bệnh lý lách

Apxe lách, nhồi máu lách

Nang lách nhiễm trùng

Giun chui èng tuþ

Viªm tuþ cÊp

Nang ®u«I tuþ

V«i ho¸ tuþ

BÖnh lý thËn

Sái thËn, sái niÖu qu¶n

Apxe thËn, viªm thËn bÓ thËn cÊp

ø mñ thËn

ThËn l¹c chç bÞ xo¾n

Viªm bµng quang

Sái san h« thËn tr¸i

Bệnh lý tử cung phần phụ

U nang buồng trứng xoắn

Chửa ngoài tử cung

Viêm phần phụ, viêm buồng trứng

Bệnh lý mạch máu

Phình tách động mạch

Tắc mạch mạc treo

G.E.U

dÞch æ bông

Ph×nh §MC bông

Phình ĐMC bụng

H×nh ¶nh cóc ¸o

Ruột thừa

VRT cÊp Apxe ruét thõa