lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước

Trang 1

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

CHUYÊN ĐỀ CAO HỌC

CHUYÊN ĐỀ 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Trang 2

CHUYÊN ĐỀ CAO HỌC 1

Trang 3

CHỦ ĐỀ THUYẾT TRÌNH

1 Chính sách tài khóa của Việt nam đến năm 2010

2 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Việt nam theo luật quy định

3 Cân đối ngân sách nhà nước trong nền kinh tế thị trường ở Việt nam

4 Tự chủ tài chính tại các đơn vị sự

Trang 4

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

I BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA NSNN

II CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.

III VAI TRÒ CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

IV CHÍNH SÁCH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Trang 5

I Bản chất và chức năng của NSNN

1 Bản chất của ngân sách nhà nước

Đối với ngân sách nhà nước các hiện tượng biểu hiện bên ngoài của nó rất đa dạng, phong phú nhưng cũng rất rời rạc:

+ Bảng tổng hợp các khoản thu, chi của nhà nước,

+ Mức động viên các nguồn tài chính vào tay nhà nước,

+ Các khoản cấp phát của nhà nước cho

Trang 6

Khi phân tích các hiện tượng nêu trên, chúng luôn bị ràng buộc bởi những nội dung bên trong hết sức chặt chẽ, cụ thể là:

• Các khoản thu của ngân sách nhà nước phần lớn mang tính chất cưỡng chế.

• Các khoản chi chủ yếu mang tính chất

Trang 7

1 Bản chất của ngân sách nhà nước Đây là nội dung quan trọng có vai trò quyết định tới sự tồn tại của ngân sách nhà nước

Nội dung này xuất phát từ quyền lực của nhà nước và nhu cầu về tài chính để thực hiện các chức năng quản lý và điều

Trang 8

1 Bản chất của ngân sách nhà nước Bất kỳ một nhà nước nào cũng đều có quyền lập pháp Do nhu cầu chi tiêu của mình nhà nước đã sử dụng quyền đó để quy định hệ thống luật pháp tài chính và thuế khóa buộc mọi pháp nhân và thể nhân phải nộp một phần thu nhập của

Trang 9

Tính chất cưỡng chế của các khoản thu ngân sách là hoàn toàn cần thiết Những người nộp thuế đều ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc bảo đảm sự tồn tại và phát triển của nhà nước

Đồng thời họ cũng ý thức được vai trò quan trọng của nhà nước trong quá trình sử dụng các nguồn tài chính nhằm thực hiện các chức năng về kinh tế xã hội được

Trang 10

• Mọi hoạt động của ngân sách nhà nước phản ánh hoạt động phân phối các nguồn tài chính, vì vậy ngân sách nhà nước thể hiện các mối quan hệ kinh tế trong phân phối

Trang 11

Các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính để hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ của nhà nước bao gồm:

sách nhà nước với các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh

Trang 12

 Nhóm quan hệ kinh tế này phát sinh trong quá trình hình thành thu của quỹ ngân sách nhà nước bằng hình thức thuế của tất cả các doanh nghiệp (kể cả doanh

nghiệp nằm ở khâu các tổ chức tài chính trung gian) thuộc mọi thành phần kinh tế

Trang 13

 Trong quá trình sử dụng quỹ ngân sách nhà nước, nhà nước còn cấp phát các khoản chi về phát triển kinh tế cho các doanh nghiệp nhà nước, tài trợ vốn cho các doanh nghiệp trong một số ngành hoạt động nếu xét thấy cần thiết

Bằng các quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nước với các doanh nghiệp, nhà nước có thể tiến hành kiểm tra thường xuyên, toàn diện về mặt tài chính đối với doanh nghiệp theo chính sách và pháp luật

Trang 14

sách nhà nước với các đơn vị hành chính sự nghiệp

Đơn vị hành chính, sự nghiệp là những đơn vị quản lý nhà nước nằm trong các lĩnh vực sự nghiệp văn hóa xã hội, hành chính và an ninh quốc phòng.

Những đơn vị này cung cấp các dịch vụ công, hoạt động của nó rất cần thiết cho xã hội

Trang 15

 Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nước với những đơn vị này được phát sinh trong quá trình phân phối lại các khoản thu nhập bằng việc ngân sách nhà nước cấp kinh phí cho các đơn vị quản lý nhà nước theo

Trang 16

 Trong cơ chế kinh tế thị trường hiện nay các đơn vị thuộc lĩnh vực sự nghiệp văn hóa, giáo dục, y tế bằng hoạt động của mình họ có nguồn thu dưới hình thức phí, lệ phí.

Nguồn thu này một phần các đơn vị văn hóa, giáo dục, y tế làm nghĩa vụ tài chính đối với ngân sách (thuế), một phần trang trải các khoản chi tiêu của mình để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách

Trang 17

Đây là xu hướng theo nguyên tắc tự cấp tự phát và trang trải tài chính trong cơ chế thị trường của những đơn vị sự nghiệp

Xu hướng này cho phép khai thác khả năng tăng thu và sử dụng có hiệu quả số tiền vốn mà các đơn vị sự nghiệp thu được

Trang 18

nhà nước với hộ gia đình và dân cư

 Một bộ phận dân cư làm nghĩa vụ tài chính với nhà nước thông qua các khoản thuế, phí, lệ phí

 Một bộ phận dân cư khác nhận từ ngân sách nhà nước các khoản trợ cấp xã hội theo chính sách quy định

Trang 19

nhà nước với thị trường tài chính

Nền kinh tế thị trường đòi hỏi không chỉ các nhà doanh nghiệp mà cả nhà nước, các đơn vị không sản xuất kinh doanh, các hiệp hội, tổ chức quần chúng và dân cư phải tiếp cận với thị trường tiền tệ, thị

Trang 20

 Xuất phát từ chính sách tài chính - tiền tệ, từ cung cầu về vốn trên thị trường, nhà nước có thể tham gia trên thị trường tài chính bằng việc phát hành các loại chứng khoán của kho bạc nhà nước (tín phiếu, trái

phiếu, chứng từ đầu tư) nhằm huy động vốn

của tất cả các chủ thể trong xã hội đáp ứng yêu cầu cân đối vốn của ngân sách

Trang 21

 Nhà nước tham gia góp vốn cổ phần, góp vốn liên doanh hoặc cho các đơn vị kinh tế vay dưới hình thức tín dụng nhà nước

Trang 22

Quan hệ kinh tế giữa ngân sách nhà nước với thị trường tài chính sẽ phát triển phong phú, đa dạng khi nền kinh tế nước ta có được một thị trường tiền tệ, thị trường vốn phát triển toàn diện.

Mối quan hệ kinh tế này trong quá trình phân phối lại các nguồn vốn của xã hội luôn luôn gắn liền với yêu cầu sinh lợi và

Trang 23

 Bằng các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội giữa những chủ thể nhất định đã hình thành quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước và quỹ đó được sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện các chức

Trang 24

 Hệ thống các quan hệ kinh tế này luôn gắn liền với các lợi ích kinh tế của các chủ thể tham gia vào quá trình phân phối các nguồn tài chính và chính chúng đã quy định bản chất kinh tế của ngân sách nhà nước đồng thời, thể hiện ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế tài chính

Trang 25

Tổng hợp sự phân tích nêu trên cho thấy:

 Ngân sách nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước.

Trang 26

2 Chức năng của ngân sách nhà nước

Là một phạm trù kinh tế chứa đựng các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trinh phân phối, ngân sách nhà nước thực hiện hai chức năng:

- Chúc năng phân phối

- Chức năng giám đốc.

Trang 27

2.1 Chức năng phân phối

- Chức năng phân phối của ngân sách nhà nước phản ánh sự phân chia tổng sản phẩm quốc dân theo những tỷ lệ và

xu hướng nhất định cho tiết kiệm và tiêu dùng nhằm tích tụ, tập trung vốn để đầu

tư phát triển kinh tế và thỏa mãn các nhu cầu chung của nhà nước và xã hội

Trang 28

- Đối tượng phân phối của ngân sách nhà nước không chỉ là giá trị tổng sản phẩm quốc dân mà còn bao gồm cả một bộ phận giá trị tài sản quốc dân Nói cách khác đối tượng phân phối của ngân sách nhà nước là các nguồn tài chính của xã hội

Trang 29

- Chức năng phân phối của ngân sách nhà nước mang những đặc trưng:

+ Phân phối của ngân sách nhà nước luôn gắn với chủ thể phân phối là nhà nước Nhà nước sử dụng ngân sách là công cụ phân phối các nguồn tài chính nhằm hình thành quỹ tích lũy và tiêu dùng trên phạm vi toàn

Trang 30

+ Phân phối của ngân sách nhà nước mang tính chất không hoàn trả trực tiếp và dụa trên quyền lực kinh tế, chính trị của nhà nước.

+ Phân phối của ngân sách nhà nước diễn

ra trên phạm vi toàn xã hội và lấy lợi ích

Trang 31

+ Phân phối của ngân sách vừa có thể gắn với việc hình thành các quỹ tiền tệ với những mục đích sử dụng khác nhau vừa gắn với việc sử dụng quỹ tiền tệ của nhà

Trang 32

Xuất phát từ những đặc điểm đó sự tham gia của ngân sách nhà nước vào phân phối các nguồn tài chính được thực hiện bằng những phương pháp khác nhau:

• Phương pháp cưỡng chế.

• Phương pháp tự nguyện.

• Phương pháp hoàn lại.

Trang 33

Trong quá trình phân phối ngân sách phải tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế xã hội :

♦ Nếu phân phối hợp lý, phù hợp với quy luật kinh tế khách quan, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn ngân sách sẽ thúc đẩy tiến trình phát triển kinh tế xã hội

Trang 34

Nếu phân phối của ngân sách không hợp lý, trái với quy luật kinh tế thì sẽ gây

ra hậu quả to lớn đối với tốc độ phát triển kinh tế, kìm hãm tăng trưởng và gây rối loạn trong phân phối lưu thông.

Trang 35

2.2 Chức năng giám đốc

Chức năng giám đốc là hệ quả của chức năng phân phối, bắt nguồn từ tính tất yếu khách quan phải theo dõi, kiểm tra quá trình phân phối các nguồn tài chính để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của

Trang 36

- Giám đốc của ngân sách nhà nước được thực hiện trong quá trình huy động vốn cho ngân sách, trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của nhà nước cho những mục đích xác định.

Trang 37

- Chức năng giám đốc của ngân sách nhà nước được thực hiện bằng đồng tiền

Ở đâu có sự vận động tiền vốn của ngân sách nhà nước thì ở đó đều thực hiện giám đốc bằng đồng tiền.

- Giám đốc của ngân sách nhà nước có phạm vi rộng lớn, trên nhiều lĩnh vực và gắn với tính hiệu quả của toàn bộ nền kinh

Trang 38

 Nhận thức dược chức năng giám đốc của ngân sách nhà nước - một khả năng khách quan của tài chính, con người - các chủ thể kinh tế xã hội vận dụng vào thực tiễn và thực hiện kiểm tra ngân sách

+ Quá trình kiểm tra ngân sách được thực hiện bởi các cơ quan tài chính

Trang 39

+ Công tác kiểm tra ngân sách có thể diễn

ra đồng thời với quá trình phân phối các nguồn tài chính để tạo lập và sử dụng quỹ ngân sách hoặc có thể diễn ra một cách độc lập tương đối, không đi liền ngay với hoạt động phân phối

Trang 40

- Nội dung kiểm tra ngân sách bao gồm:

+ Kiểm tra việc chấp hành các chính sách, chế độ tài chính của nhà nước trong lĩnh vực ngân sách.

+ Kiểm tra việc tính toán, xây dựng các chỉ tiêu thu, chi ngân sách.

+ Kiểm tra việc thực hiện các chỉ tiêu thu nộp ngân sách và các chỉ tiêu cấp phát vốn, kinh phí của ngân sách.

Trang 41

+ Kiểm tra quá trình sử dụng vốn, kinh phí cho các mục đích xác định.

+ Kiểm tra sự cân đối trong thu, chi ngân sách, kiểm tra sự phù hợp giữa chỉ tiêu tài chính với chỉ tiêu kinh tế.

+ Kiểm tra quá trình quyết toán ngân sách nhà nước.

Trang 42

- Mục đích của kiểm tra ngân sách nhằm:

+ Nâng cao hiệu quả quá trình phân phối của ngân sách và hiệu quả sử dụng vốn ngân sách.

+ Phát huy vai trò tích cực của ngân sách đối với quá trình tổ chức, quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội.

+ Bổ sung, hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách nhằm làm cho hoạt động của ngân sách phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế

Trang 43

1 Những nguyêân tắc quản lý ngân sách nhà nước ở các nước có nền kinh tế thị trường

Ngân sách nhà nước ở các nước có nền kinh tế thị trườngđược xây dựng trên

cơ sở các nguyên tắc khá chặt chẽ trong đó nổi bật lên những nguyên tắc cơ bản sau:

- Thứ nhất : Nguyên tắc thống nhất

Trang 44

1 Những nguyêân tắc quản lý ngân sách nhà nước ở các nước có nền kinh tế thị trường

+ Sự thống nhất của ngân sách còn thể hiện trong sự thống nhất về hệ thống ngân sách, về các báo biểu, mẫu biểu tài chính

Nguyên tắc thống nhất đảm bảo cho yêu cầu kiểm tra từ phía nghị viện đối với hoạt động tài chính của chính phủ.

Tiêu đề	Lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước
Tác giả	Nguyễn Thanh Dưỡng
Trường học	Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
Chuyên ngành	Kinh tế học
Thể loại	Chuyên đề cao học
Năm xuất bản	2014
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	99
Dung lượng	532,5 KB