§¹i häc quèc gia hµ néi khoa kinh tÕ =======]======= PGS.TS. Phïng xu©n nh¹ (Chñ biªn) C¸c c«ng ty xuyªn quèc gia Lý thuyÕt vµ thùc tiÔn Hµ néi, 11/2006 2 Đại học quốc gia hà nội khoa kinh tế =======]======= PGS.TS. Phùng xuân nhạ (Chủ biên) Các công ty xuyên quốc gia Lý thuyết và thực tiễn Các tác giả: PGS.TS. Phùng xuân nhạ THs. Nguyễn Việt Khôi GS.TS Nguyễn Thiết Sơn TS. Nguyễn thị kim anh pGS.TS. Nguyễn thờng lạng ts. Hoàng Thị Bích Loan 3 Mục lục Lời giới thiệu 6 Chơng 1: Bản chất, đặc điểm và chiến lợc hoạt động của các công ty xuyên quốc gia 9 1.1. Bản chất và đặc điểm của các tncs 9 1.1.1 Khái niệm và định nghĩa 9 1.1.2. Cơ cấu tổ chức và hệ thống quản lý 11 1.2. Chiến l-ợc hoạt động của TNCs 15 1.2.1 Mở rộng mạng lới sản xuất 15 I.2.2. Phân phối (distribution/logistics) 17 1.2.3. Chuyển giao và phát triển công nghệ 18 1.2.4. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 19 1.3. Các vấn đề của TNCs hiện nay (định h-ớng nghiên cứu) 20 1.3.1. Những vấn đề đối với TNCs 20 1.3.2. Những vấn đề của TNCs đối với các chính phủ 21 Câu hỏi ôn tập và thảo luận 24 Phụ lục 25 Tài liệu tham khảo 26 Chơng 2: Các lý thuyết về công ty xuyên quốc gia 28 2.1. Các lý thuyết của TNCs 28 2.1.1. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm (product cycle theory) 28 2.1.2. Lý thuyết nội vi hóa (internalization theory) 31 2.1.3. Các mô hình lý thuyết về sự quyết định của công ty (theoretical models of the firms decision) 33 2.1.4. Lý thuyết chiết trung (eclectic theory) 38 2.15. Các quan điểm lý thuyết khác 40 2.2. Tác động của TNCs đối với các n-ớc và nền kinh tế thế giới 43 2.2.1. Các tác động tích cực 43 2.2.2. Các tác động tiêu cực 45 2.3. Đánh giá chung các lý thuyết TNCs 47 Câu hỏi ôn tập và thảo luận 59 Tài liệu tham khảo 60 4 Chơng 3: Vai trò của các công ty xuyên quốc gia đối với thúc đẩy phát triển thơng mại quốc tế 62 3.1. TNCs đối với thay đổi cơ cấu th-ơng mại quốc tế 62 3.2. Trao đổi hàng hoá và dịch vụ của TNCs 67 3.3. Mô hình mở rộng hoạt động th-ơng mại quốc tế của TNCs 74 3.3.1. Các mô hình chiếm lĩnh và khai thác thị trờng quốc tế của TNCs 74 3.3. 2. Chiến lợc chiếm lĩnh và khai thác thị trờng quốc tế của TNCs 78 3.4. Nghiên cứu tr-ờng hợp thúc đẩy hoạt động th-ơng mại của TNCs Mỹ 82 3.5. Các kênh th-ơng mại chủ yếu của TNCs Mỹ 87 3.6. Th-ơng mại quốc tế của TNCs Mỹ xét theo ngành 90 Câu hỏi ôn tập và thảo luận 94 Tài liệu tham khảo 95 Chơng 4: Vai trò của TNCs đối với thúc đẩy đầu t quốc tế 96 4.1. Thúc đẩy tự do hóa đầu t- giữa các n-ớc 96 4.1.1. Giảm bớt các rào cản đầu t quốc tế 96 4.1.2. Tăng cờng hợp tác song phơng và đa phơng trong thu hút đầu t nớc ngoài 98 4.2. TNCs và đầu t- trực tiếp n-ớc ngoi 102 4.2.1. Cơ cấu và các hình thức FDI chủ yếu của TNCs 102 4.2.2. GI và M&A Sự lựa chọn của TNC và nớc chủ nhà 108 4.3. Xu h-ớng đầu t- trực tiếp n-ớc ngoài của TNCs 115 Câu hỏi ôn tập vàthảo luận 122 Phụ lục 123 Tài liệu tham khảo 129 Chơng 5: Vai trò của công ty xuyên quốc gia đối với chuyển giao và phát triển công nghệ 132 5.1. Một số vấn đề về công nghệ và chuyển giao công nghệ 132 5.2. TNCs thực hiện chuyển giao công nghệ 138 5.3. Các hoạt động phát triển công nghệ (R &D) của TNCs 140 5.4. Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 143 5.4.1. Công nghệ của TNCs ở các nớc đang phát triển 143 5.4.2. Công nghệ TNC và vấn đề hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trờng 144 5.4.3. Sở hữu trí tuệ và tình trạng vi phạm bản quyền 146 5.4.4. Sự phụ thuộc công nghệ nớc ngoài của các nớc đang phát triển 147 5 5.4.5. Giá cả công nghệ của TNCs đối với các nớc đang phát triển 147 Danh mục tài liệu tham khảo 156 Chơng 6: Công ty xuyên quốc gia đối với tạo việc làm và phát triển nguồn nhân lực 158 6.1. TNCs đối với tạo cơ hội việc làm 158 6.1.1. Tạo việc làm trực tiếp và gián tiếp 158 6.1.2. Cải thiện điều kiện lao động 163 6.2 TNCs đối với phát triển nguồn nhân lực 166 6.2.1. Sức khỏe và dinh dỡng 168 6.2.2.Giáo dục và đào tạo 169 6.2.3. Năng lực quản lý 174 Câu hỏi ôn tập và thảo luận 179 Tài liệu tham khảo 179 6 Lời giới thiệu Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy toàn cầu hóa và tăng trởng của nền kinh tế thế giới là Các công ty xuyên quốc gia (TNCs). Hiện nay, hoạt động của khoảng trên 60.000 TNCs (công ty mẹ) thông qua trên 700.000 chi nhánh trên thế giới đã và đang thực hiện phần lớn (khoảng 4/5) đầu t trực tiếp nớc ngoài và khoảng 3/5 trao đổi thơng mại toàn cầu. Mặt khác, TNCs cũng thực hiện chủ yếu các hoạt động nghiên cứu và phát triển ( R & D), chuyển giao công nghệ giữa các nớc. Các hoạt động đầu t, thơng mại và chuyển giao công nghệ đã tạo ra đợc nhiều việc làm, góp phần quan trọng vào phát triển nguồn nhân lực và tăng cờng hội nhập giữa các nền văn hóa trên thế giới. Bởi vậy, TNCs luôn là đối tợng nổi bật thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà hoạch định chính sách, học giả, quản lý ở nhiều nớc. Sau gần 20 năm thực hiện thu hút đầu t trực tiếp nớc ngoài, đến nay nhiều TNCs lớn trên thế giới đã có mặt ở Việt Nam. Nhận thức đợc tầm quan trọng của TNCs đối với sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nớc ta đã không ngừng cải thiện môi trờng đầu t và tìm nhiều biện pháp để thu hút các TNCs, nhất là các TNCs có tiềm năng đầu t lớn từ các nớc phát triển. Tuy nhiên, cho đến nay, những kết quả đạt đợc còn cha tơng xứng với năng lực đầu t của TNCs và mong đợi của Việt Nam. Nguyên nhân có nhiều, song trớc hết là ở Việt Nam còn cha hiểu rõ đợc TNCs: bản chất và đặc điểm của chúng nh thế nào?, chúng muốn gì? hoạt động ra sao? và có vai trò nh thế nào đối với sự phát triển của nền kinh tế thế giới và nớc chủ nhà?. Để góp phần làm rõ các vấn đề trên, các tác giả đã biên soạn cuốn sách Các công ty xuyên quốc gia làm giáo trình dạy và học cho môn học Các công ty xuyên quốc gia của Khoa Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tham gia biên soạn giáo trình này gồm có: PGS.TS. Phùng Xuân Nhạ (chơng 1); PGS.TS. Phùng Xuân Nhạ và Thạc sĩ Nguyễn Việt Khôi (chơng 2); GS.TS. Nguyễn Thiết Sơn (chơng 3); TS. Nguyễn Thị Kim Anh (chơng 4); PGS.TS. Nguyễn Thờng Lạng (chơng 5); và TS. Hoàng Thị Bích Loan (chơng 6). Đối tợng nghiên cứu của cuốn sách này là các TNCs. Cuốn sách bao gồm 6 chơng đi từ lý thuyết đến thực tiễn hoạt động của TNCs. Chơng 1 làm rõ các khái niệm, bản chất, đặc điểm và các chiến lợc phát triển của TNCs. Chơng 2 tập trung phân tích các lý thuyết và quan điểm giải thích, dự đoán sự hình thành và phát triển của TNCs. Các chơng sau đánh giá tác động của TNCs đối với các yếu tố quan trọng của tăng trởng 7 kinh tế, nh thơng mại quốc tế (chơng 3), đầu t quốc tế (chơng 4), chuyển giao công nghệ (chơng 5) và tạo việc làm, phát triển nguồn nhân lực (chơng 6). Ngoài các phơng pháp cơ bản đợc sử dụng trong nghiên cứu kinh tế, các phơng pháp chủ yếu nghiên cứu môn học này là đọc, nghe giảng, thảo luận/làm việc theo nhóm và viết tiểu luận. Hoạt động của các TNCs có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và đã đợc nhiều chuyên gia trên thế giới quan tâm nghiên cứu, do đó có rất nhiều tài liệu. Sinh viên sẽ đợc giới thiệu danh mục và nguồn tài liệu phù hợp cho mỗi chơng của giáo trình. Sinh viên cần phải đọc các nội dung của môn học trong giáo trình trớc khi nghe giảng. Trong khi chuẩn bị trả lời các câu hỏi thảo luận, sinh viên cần đọc các tài liệu tham khảo đã đợc giới thiệu ở cuối mỗi chơng của giáo trình. Nghe giảng trên lớp sẽ giúp sinh viên hệ thống đợc các kiến thức cơ bản, giải đáp đợc các vấn đề trong quá trình đọc tài liệu và tiếp cận đợc các thông tin mới về từng vấn đề nghiên cứu. Trong quá trình nghe giảng, sinh viên có thể nêu các vấn đề cần làm rõ thêm hoặc đa ra các quan điểm bình luận của mình về các vấn đề còn gây ra nhiều tranh luận. Nh vậy, phơng pháp học ở trên lớp chủ yếu là nghe-hiểu chứ không phải là nghe-ghi. Thảo luận/làm việc theo nhóm là phơng pháp bắt buộc đối với sinh viên. Mỗi lớp đợc chia ra làm nhiều nhóm, mỗi nhóm sẽ cử một ngời làm trởng nhóm và chuẩn bị một hoặc một số câu hỏi thảo luận đã đợc gợi ý ở cuối mỗi chơng của giáo trình. Trong buổi thảo luận, tr ởng nhóm trình bày kết quả đã thảo luận của nhóm mình cho cả lớp nghe. Các thành viên khác của nhóm có trách nhiệm bổ sung và trả lời câu hỏi của những ngời tham dự. Viết tiểu luận để nâng cao kỹ năng phân tích, đánh giá và báo cáo các vấn đề của đầu t quốc tế. Mỗi sinh viên hoặc nhóm sinh viên sẽ chọn một đề tài phù hợp, độ dài khoảng 10.000 từ (13-15 trang đánh máy). Trong quá trình viết bài, sinh viên sẽ nhận đợc sự giúp đỡ của giáo viên, các nhà chuyên môn. Trong quá trình biên soạn và hoàn thiện giáo trình, các tác giả đã nhận đợc nhiều góp ý có giá trị của các đồng nghiệp: PGS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, PGS.TS. Nguyễn Khắc Thanh, TSKH. Mai Thanh Hải, TS. Khu Thị Tuyết Mai, TS. Nguyễn Xuân Thiên, PGS.TS. Phí Mạnh Hồng, và sinh viên Khoa Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, các nhà khoa học trong và ngoài nớc. Thay mặt cho tập thể tác giả, tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu này. 8 Để biên soạn đợc giáo trình này, mặc dù các tác giả đã rất cố gắng, song khó tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết. Chúng tôi rất mong nhận đợc các ý kiến đóng góp của bạn đọc để lần xuất bản sau đợc trọn vẹn hơn. Thay mặt các tác giả PGS.TS. Phùng Xuân Nhạ 9 Chơng 1: Bản chất, đặc điểm và chiến lợc hoạt động của các công ty xuyên quốc gia 1.1. Bản chất và đặc điểm của các tncs 1.1.1 Khái niệm và định nghĩa Trong các tài liệu về công ty xuyên quốc gia, nhiều thuật ngữ đợc sử dụng nh công ty quốc tế (International Enterprise/Firm), công ty đa quốc gia (Multinational Corporation/Enterprise-MNC/MNE), công ty xuyên quốc gia (Transnational Corporation- TNC) và gần đây thuật ngữ công ty toàn cầu (Global Firm) đợc sử dụng khá phổ biến. Vậy, nội dung của từng thuật ngữ là gì và giữa các thuật ngữ này có gì khác biệt? và thuật ngữ nào đợc sử dụng là hợp lý nhất?. Trong những năm 1960, các thuật ngữ công ty quốc tế và công ty đa quốc gia đợc sử dụng với ý nghĩa nh nhau, nhng nhìn chung thuật ngữ công ty quốc tế vẫn quen đợc sử dụng. Các thuật ngữ này nói đến sự lớn mạnh của công ty đã vợt khỏi phạm vi một quốc gia và có các hoạt động sản xuất, kinh doanh ở nhiều nớc trên thế giới (Jenkins, 1987). Đặc điểm cơ bản của công ty quốc tế hoặc đa quốc gia là qui mô lớn, sở hữu đa quốc tịch và có phạm vi hoạt động ở nhiều nớc. Mặc dù hai thuật ngữ trên có ý nghĩa nh nhau, nhng xét ở cách tiếp cận, thuật ngữ thứ nhất xem xét công ty từ giác độ kinh doanh quốc tế, trong khi thuật ngữ thứ hai đề cập đến cả tính sở hữu đa quốc gia của công ty (Richard E. Caves, 1986), vì thế đã phản ánh đầy đủ hơn đặc điểm của MNE. Đầu những năm 1970, thuật ngữ MNE đợc sử dụng nhiều hơn thuật ngữ công ty quốc tế và có ý phân biệt với khái niệm công ty quốc tế. Trong thời kỳ này, cơ cấu tổ chức và các hoạt động của MNEs chuyển sang cơ chế phi tập trung, đa doanh hơn trớc. Quá trình ra quyết định các hoạt động của công ty không còn độc quyền từ một chủ sở hữu ở chính quốc, mà ngời nớc ngoài cũng đợc tham gia quản lý các chi nhánh của công ty hoạt động ở nớc họ. Hơn nữa, họ còn có quyền điều chỉnh tỷ lệ góp vốn và quyết định hình thức hợp tác (FDI) với MNE ở nớc chủ nhà. Bởi vậy, cơ cấu tổ chức và hoạt động của MNE không chỉ có tính quốc tế mà còn mang đậm nét đa quốc gia. Ngoài những đặc điểm chung nh đã nêu, các tiêu chí để xem xét một công ty là MNE còn đợc quan niệm không thống nhất giữa các học giả. Chẳng hạn, các học giả 10 Mỹ thờng căn cứ vào phạm vi kiểm soát và quản lý các hoạt động sản xuất ít nhất từ hai nớc trở lên. Hơn nữa, họ còn sử dụng thuật ngữ doanh nghiệp (enterprise) hơn là công ty (company) và nhấn mạnh đến mức độ kiểm soát và quản lý trực tiếp các hoạt động của công ty ở nớc ngoài (Richard E. Caves, 1986). Trong khi đó, một số học giả khác lại nhấn mạnh về đặc điểm qui mô tài sản của công ty phải đạt đến mức trên 100 triệu USD (Raymond Vernon, 1971) hoặc đợc xếp vào danh sách 500 công ty lớn nhất về tài sản trên thế giới đợc công bố hàng năm (Harvard Business School, 1974) mới đợc gọi là MNE. Ngoài ra, có tài liệu còn định nghĩa MNE dựa trên một số tiêu chuẩn cần thiết nh số lao động sử dụng ở nớc ngoài hoặc tỷ lệ tài sản ở nớc ngoài trên tổng giá trị tài sản của công ty (Jenkins, 1987). Một số học giả khác còn định nghĩa MNE là một công ty lớn bao gồm nhiều công ty nhỏ hay thực thể kinh tế. Những thực thể này có thể thuộc quyền sở hữu cá nhân hay sở hữu nhà nớc hoặc sở hữu hỗn hợp, đợc thành lập ở nhiều nớc khác nhau và có mối liên kết chặt chẽ. Chúng ảnh hởng đến hoạt động của nhau và đặc biệt cùng có chung mục đích và nguồn vốn kinh doanh. Trong một MNE, mức độ tự chủ của các thực thể rất khác nhau, tùy thuộc vào hình thức liên kết và lĩnh vực hoạt động giữa chúng. Cuối những năm 1980, do sự nới lỏng các qui chế đầu t nớc ngoài ở các nớc đang phát triển và xu hớng tự do hóa thị trờng vốn quốc tế, các MNEs đã tăng trởng mạnh mẽ. Trào lu các công ty mẹ (parent firms) mở rộng các chi nhánh ra nhiều nớc (transnationals) đã trở thành đặc điểm nổi bật trong những năm cuối của những năm 1980. Bởi vậy, trong thời kỳ này, thuật ngữ TNCs đợc sử dụng rộng rãi. Theo định nghĩa, TNC là doanh nghiệp có sở hữu và kiểm soát tài sản nh nhà máy, hầm mỏ, đồn điền và các cơ sở bán hàng ở hai hoặc nhiều n ớc (Colman and Nixson, 1994). Nhiều học giả cũng có định nghĩa tơng tự về TNC (Jenkins, 1987; Rasiah, 1995; Dunning and Sauvant, 1996; ). Nh vậy, theo các định nghĩa đã nêu, bản chất của TNCs và MNEs là giống nhau, đều là những công ty có qui mô lớn về tài sản, phạm vi hoạt động ở nhiều nớc và tìm kiếm lợi nhuận trên phạm vi toàn cầu. Sự khác nhau về tên gọi chỉ là sự phản ánh đặc điểm phát triển trong từng thời kỳ tăng trởng của TNC hoặc thói quen sử dụng từ ngữ của các học giả. Gần đây, Hội nghị của Liên Hiệp Quốc về thơng mại và phát triển (UNCTAD) đã đa ra định nghĩa chung nh sau: TNCs bao gồm các công ty mẹ và các công ty con của chúng ở các nớc trên thế giới. Công ty mẹ là công ty kiểm soát toàn bộ tài sản của [...]... (2002): Công ty xuyên quốc gia của nền kinh tế công nghiệp mới Châu á, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2 Lê Văn Sang-Trần Quang Lâm (1996): Các công ty xuyên quốc gia trớc ngỡng cửa thế kỷ XXI, Nhà xuất bản KHXH Hà Nội 3 Nguyễn Khắc Thân (1995): Các công ty xuyên quốc gia hiện đại, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội 4 Nguyễn Thiết Sơn (2003): Công ty xuyên quốc gia: Khái niệm, đặc trng và những... mạnh mẽ của thị trờng tài chính quốc tế và trào lu mở cửa thị trờng thu hút TNCs của các nớc, các hình thức đầu t của công ty con với các công ty ở nớc chủ nhà ngày càng đa dạng và phức tạp Trong nhiều trờng hợp, tài sản của công ty con thuộc về sở hữu của nhiều công ty khác, thậm chí công ty mẹ chỉ có một phần nhỏ Bởi thế, công ty mẹ rất khó kiểm soát hoạt động các công ty con của mình Làn sóng phá sản... trọng thúc đẩy công ty mở công ty chi nhánh sản xuất ở nớc ngoài Các yếu tố này có thể bị bắt chớc, đánh cắp bản quyền hoặc mất bí mật công nghệ nếu chuyển giao cho các công ty đặc biệt là các đối thủ cạnh tranh ở nớc ngoài Bởi vậy, nhằm khắc phục đặc tính này, các công ty thờng mở các công ty chi nhánh ở các nớc để chuyển giao trực tiếp các yếu tố sản xuất khó kiểm soát trong nội bộ các công ty chi nhánh... nớc sở hữu hơn là ở nớc ngoài Công ty con là công ty hoạt động ở nớc ngoài dới sự quản lý của công ty mẹ và thờng đợc gọi chung là chi nhánh ở nớc ngoài Có các loại công ty con dới đây: Phụ thuộc (Subsidiary): Chủ đầu t (thuộc công ty mẹ) sở hữu hơn 50% tổng tài sản của công ty Họ có quyền chỉ định hoặc bãi nhiệm các thành viên bộ máy tổ chức và quản lý điều hành của công ty Liên kết (Associate): Chủ... nhập của các chi nhánh TNCs ở nớc ngoài, nguy cơ phụ thuộc vào bên ngoài, giá chuyển giao và tăng ô nhiễm môi trờng 23 Các thuật ngữ cơ bản Công ty xuyên quốc gia Cơ cấu tổ chức kiểu hình tháp Công ty đa quốc gia Cơ cấu tổ chức kiểu mạng lới Công ty quốc tế Cơ cấu tổ chức kiểu tế bào sản xuất Công ty toàn cầu Chiến lợc mua lại và sáp nhập Công ty mẹ Giá chuyển giao Chi nhánh Bí mật công nghệ... Với lợi thế trong cùng một công ty, các nhánh của công ty ở các nớc có thể trao đổi hàng hóa cho nhau với giá cả thỏa thuận nhằm trốn thuế ở những nớc có thuế suất cao Lợi thế này thúc đẩy công ty mở rộng các công ty chi nhánh ở nớc ngoài và kết quả là công ty đã đợc mạng lới sản xuất và phân phối quốc tế Đặc tính khó kiểm soát các yếu tố sản xuất nh công nghệ, kỹ năng quản lý, kiến thức marketing, ... các công ty con của chúng ở các nớc trên thế giới Công ty mẹ là các công ty kiểm soát toàn bộ tài sản của chúng ở nớc sở hữu hơn là ở nớc ngoài Công ty con là các công ty hoạt động ở nớc ngoài dới dới sự quản lý của công ty mẹ và thờng đợc gọi chung là chi nhánh ở nớc ngoài 2 Cơ cấu tổ chức và quản lý của TNCs rất đa dạng, song phần lớn đợc cơ cấu dới các dạng hình tháp và mạng nhện Dạng cơ cấu hình... thơng mại và đầu t quốc tế từ quyết định của công ty trên cơ sở so sánh chi phí và doanh thu, trong khi các lý thuyết cơ bản trớc đó (Macdougall-Kemp, 1964) lại căn cứ vào hiệu quả sử dụng vốn giữa các nớc Hơn nữa, lý thuyết này đã giải thích hiện tợng đầu t quốc tế trong mối liên hệ chặt chẽ với đặc điểm của cơ cấu thị trờng, chuyển giao công nghệ và kiến thức quản lý (Jenkins, 1987) Mặt khác, lý thuyết. .. của các công ty Nhật Bản trong khu vực Châu á, trong đó đặc biệt là Đông Nam á, vào những năm cuối thập kỷ 60 Các quan điểm lý thuyết của Akamatsu là sự phát triển lý thuyết chu kỳ sản phẩm của Vernon (1966) trong trờng hợp cụ thể của các công ty Nhật Bản Có thể nói, lý thuyết này đợc áp dụng khá phổ biến trong việc giải thích sự hình thành TNCs của Nhật Bản và TNCs của các nớc công nghiệp hoá, công. .. lãnh đạo công ty phân quyền, tăng tính tự chủ kinh doanh cho các bộ phận thành viên, còn họ chủ yếu tập trung vào các vấn đề có tính chiến lợc dài hạn của công ty nh dự báo những thay đổi lớn, phân bổ tài chính giữa các đơn vị thành viên, nghiên cứu các biện pháp tối u để sử dụng các nguồn lực của công ty Theo cơ cấu tổ chức MD, ban lãnh đạo công ty quản lý các bộ phận thành viên thông qua các chỉ tiêu . Enterprise/Firm), công ty đa quốc gia (Multinational Corporation/Enterprise-MNC/MNE), công ty xuyên quốc gia (Transnational Corporation- TNC) và gần đây thuật ngữ công ty toàn cầu (Global Firm). biên soạn cuốn sách Các công ty xuyên quốc gia làm giáo trình dạy và học cho môn học Các công ty xuyên quốc gia của Khoa Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tham gia biên soạn giáo trình này. 4.3. Xu h-ớng đầu t- trực tiếp n-ớc ngoài của TNCs 115 Câu hỏi ôn tập vàthảo luận 122 Phụ lục 123 Tài liệu tham khảo 129 Chơng 5: Vai trò của công ty xuyên quốc gia đối với chuyển giao và