Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học - sinh thái và bảo tồn loài bò tót (Bos Gaurus smith, 1827) ở Việt Nam

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học - sinh thái và bảo tồn loài bò tót (Bos Gaurus smith, 1827) ở Việt Nam

VI N SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH V T

NGUY N M NH HÀ

SINH H C-SINH THÁI VÀ BÀO T N

VI N SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH V T

- Th vi n Vi n Sinh thái và Tài nguyên sinh v t

- Th vi n Trung tâm Nghiên c u Tài nguyên và Môi tr ng

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

H Trâu bò (Bovidae), thu c b Thú móng gu c ngón ch n (ARTIODACTYLA), bao g m nhi u loài thú n th c v t có kích th c l n Các gi ng và loài trong h Trâu bò có phân b t nhiên Vi t Nam đã đ c th ng kê g m có: gi ng Bò hoang (Bos), gi ng Trâu r ng (Bubalus), gi ng S n d ng (Naemorhedus) và gi ng Sao la (Pseudoryx) và gi ng Bò s ng xo n (Pseudonovibos) c ng đ c coi là gi ng thú m i

mô t ông D ng; v i 6 loài đã đ c xác nh n là: bò tót (Bos gaurus), bò r ng (Bos javanicus), bò xám (Bos sauveli), trâu r ng (Bubalus bubalis), s n d ng

(Naemorhedus sumatraensis) và sao la (Pseudoryx nghetinhensis) ây là các loài thú

đ c h u và có giá tr b o t n cao c a vùng Nam và ông Nam Á Ngoài các giá tr v

b o t n ngu n gien, các loài trong h Trâu bò có giá tr đ i v i đ i s ng c a con

ng i H n th , đây c ng là ngu n gien quan tr ng, có th s d ng đ c i t o các đàn gia súc hi n t i ho c thu n d ng đ ph c v đ i s ng c a con ng i

Bò tót (Bos gaurus) là m t trong nh ng loài thú có kích th c và tr ng l ng l n trong h Trâu bò và là m t trong nhi u loài đ c tr ng cho các khu v c r ng nhi t đ i

Bò tót phân b r ng, có m t nhi u d ng sinh c nh khác nhau, t r ng th ng xanh,

r ng bán th ng xanh, r ng khô và các khu v c tr ng c khu v c Nam Á và ông Nam Á nhi u khu v c, bò tót đ c ch n là bi u t ng v s c m nh và v đ p c a thiên nhiên Vi t Nam, bò tót luôn đ c đánh giá là loài thú quý, hi m và có ti m

n ng v kinh t ph c v con ng i Chính vì các giá tr đó mà loài bò tót đã b s n

m c đích th ng m i, trong Ngh đ nh s 32/2006/N -CP

M c dù s t n t i c a bò tót Vi t Nam luôn b đe d a, nh ng các ho t đ ng b o

t n bò tót v n ch a đ c ti n hành th c s hi u qu do thi u các thông tin và c s khoa h c đ xây d ng các ph ng án b o t n phù h p cho loài bò tót Các nghiên

c u v bò tót hi n t i m i ch là các đi u tra, đánh giá v phân b , thi u các thông tin

c s v sinh h c, sinh thái nh : hi n tr ng qu n th , vùng s ng, sinh c nh, th c n,

di chuy n, sinh s n, d ch b nh, di truy n và đánh giá v các m i đe d a ch y u đ có

c s khoa h c cho vi c quy ho ch đ vùng s ng, n i ki m n cho bò tót

Nh n th c đ c tính c p thi t c ng nh s c n thi t c a vi c cung c p các thông tin và s hi u bi t đ y đ h n v các đ c đi m sinh h c và sinh thái c a bò tót và đ

t o c s cho vi c b o v , l p k ho ch b o t n cho loài bò tót, chúng tôi đã th c hi n

lu n án “Nghiên c u m t s đ c đi m sinh h c-sinh thái và b o t n loài bò tót (Bos gaurus Smith, 1827) Vi t Nam”

N i dung nghiên c u chính c a lu n án là:

1 Nghiên c u v các đ c đi m sinh h c và sinh thái c a bò tót nh : phân b , qu n

th , th c n, sinh s n, sinh c nh, vùng s ng, ho t đ ng, di truy n và ký sinh trùng c a

c a bò tót Vi t Nam

2 Nghiên c u và đánh giá v các m i đe d a, t m quan tr ng và ý ngh a b o t n

c a các vùng phân b c a bò tót D a trên k t qu nghiên c u, tác gi đ a ra các đ

xu t đ b o t n cho loài bò tót Vi t Nam

2 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

ây là nghiên c u toàn di n đ u tiên v sinh h c, sinh thái và đánh giá v b o t n cho loài bò tót Vi t Nam Các k t qu nghiên c u c a đ tài s b sung và làm phong phú thêm các thông tin v loài bò tót Vi t Nam K t qu c a lu n án s góp

ph n cung c p nh ng hi u bi t đ y đ v m t s đ c đi m sinh h c và sinh thái c a

bò tót Các k t qu c a lu n án c ng s là c s khoa h c cho vi c xây d ng các k

ho ch giám sát và b o t n loài bò tót, phù h p cho các vùng phân b hi n t i c a chúng

tài b c đ u ng d ng các ph ng pháp nghiên c u sinh h c hi n đ i nh k thu t sinh h c phân t đ đánh giá v di truy n qu n th , s d ng các công c nghiên

c u m i nh b y nh đ ghi nh n và giám sát bò tót tài c ng s d ng ph ng pháp đánh giá cho đi m theo các v n đ u tiên đ xác đ nh các m i đe d a, đánh giá

m c đ quan tr ng c a khu v c phân b nh m đ a ra các đ xu t b o t n phù h p cho loài bò tót Vi t Nam

5 C u trúc c a lu n án

Lu n án có 119 trang, g m ph n M đ u 4 trang, ch ng T ng quan tài li u 24 trang, ch ng Nguyên li u và ph ng pháp 18 trang, ch ng K t qu và bàn lu n 70 trang, ph n K t lu n và Ki n ngh 3 trang, v i 22 b ng, 6 b n đ , 12 bi u đ , 5 hình

và 13 ph l c ã tham kh o 99 tài li u, g m 18 tài li u ti ng Vi t, 74 tài li u ti ng Anh và 7 tài li u ti ng Pháp

CH NG 1: T NG QUAN TÀI LI U 1.1 L c s các nghiên c u v bò tót

Các nghiên c u v bò tót trên th gi i ch y u đ c th c hi n trong 3 th p k g n đây, t p trung nh t vào các n m 90 c a th k 20 Các nghiên c u v bò tót đ c ti n hành t t c các n c có phân b t nhiên c a bò tót nh n , Nê-pal, Bu-tan,

B ng-la-đét, Mi n i n, Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia, Trung Qu c và bán đ o Mã Lai,

ch y u t p trung vào vi c đánh giá hi n tr ng qu n th , tìm hi u các m i đe d a và

đ a ra các đ xu t b o t n bò tót các khu v c nghiên c u Trong s đó, có 7 công trình nghiên c u quan tr ng nh t v sinh h c và sinh thái c a bò tót đã đ c th c hi n là: nghiên c u c a Wharton (1957) v bò hoang Cam-pu-chia; nghiên c u c a Schaller (1967) cho qu n th bò tót n ; nghiên c u c a Lekagul & McNeelley (1977) v thú Thái Lan; nghiên c u c a Conry (1981) Pa Hang, bán đ o Mã Lai; nghiên c u c a Thomas (1996) cho các cá th bò tót V n thú Bronx (New York, Hoa K ); nghiên c u c a Prayurasiddhi (1997) th c hi n Khu B o t n Huai Kha Kaeng, Thái Lan; nghiên c u c a Steinmetz (2004) đ c th c hi n Khu B o t n Xe Pian (Lào) Bên cánh đó, có m t s công trình và k t qu đánh giá v các đ c đi m sinh h c, sinh thái, b o t n và phân lo i h c c a bò tót c ng đ c th c hi n, nh ng đây

là các nghiên c u nh , chuyên kh o v m t s đ c tính sinh h c ho c sinh thái

Các nghiên c u v bò tót Vi t Nam đ c th c hi n r i rác trong nhi u th i k

Tr c n m 1975, không có các nghiên c u chuyên kh o cho loài bò tót, thông tin v loài này ch đ c nêu trong các sách h ng d n s n b n và danh sách m u đ ng v t thu đ c vùng ông D ng, ch y u đ c xu t b n n c ngoài và b ng ti ng Pháp Các nghiên c u v bò tót Vi t Nam đ c th c hi n t p trung nh t trong giai

đo n t 1975 đ n nay và ch y u đ c th c hi n b i các nhà khoa h c trong n c

M t trong các thông tin đ u tiên v phân b c a bò tót mi n B c đ c nêu trong báo cáo “K t qu đi u tra ngu n l i thú mi n B c Vi t Nam (1962-1976)” do ng Huy Hu nh và c ng s (1981) th c hi n Bên c nh đó c ng có m t s thông tin v bò tót đ c đ c p trong các báo cáo đi u tra đ ng v t các khu v c khác nhau trong c

n c, t p trung nh t khu v c Tây Nguyên và mi n ông Nam B trong nh ng n m

1980 Thông tin chi ti t nh t v sinh h c, sinh thái c a bò tót Vi t Nam hi n nay

đ c đ c p trong sách “Sinh h c và sinh thái các loài thú móng gu c Vi t Nam”

c a ng Huy Hu nh (1986) Ngoài ra, thông tin v phân b và hi n tr ng c a bò tót

Vi t Nam c ng đ c đ c p trong 3 danh l c thú hoang dã c a ng Huy Hu nh và

và c ng s (1994), Lê V Khôi (2000) và ng Ng c C n và c ng s (2008)

1.2 T ng quan các nghiên c u v sinh h c-sinh thái c a bò tót

Các nghiên c u chính v sinh h c, sinh thái c a bò tót trên th gi i đ c bi t đ n

g m m t s công trình quan tr ng sau đây: Wharton (1957), Schaller (1967), Lekagul

& McNeelley (1977), Conry (1981), Prayurasiddhi (1997) và Steinmetz (2004) Trong các nghiên c u này, các tác gi đã b c đ u đánh giá đ c các thông tin v

qu n th , s l ng cá th , vùng phân b chính, di n tích vùng s ng, c u trúc đàn, kho ng cách di chuy n, sinh s n, d ch b nh và th ng kê đ c các loài th c v t là th c

n c a bò tót n , Thái Lan, bán đ o Mã Lai, Cam-pu-chia và Lào Ngoài ra, nghiên c u c a Thomas (1996) c ng đ a ra đ c các thông tin v t p tính sinh thái

và các m i quan h c a nh p tim, nhi t đ c th v i các ho t đ ng c a bò tót trong

đi u ki n nuôi nh t

Vi t Nam, r t ít các nghiên c u v sinh h c-sinh thái đã đ c th c hi n cho loài

bò tót Cho đ n nay, có công trình nghiên c u v sinh thái c a thú móng gu c trong

đó có bò tót là: “B c đ u th tính toán 3 loài thú móng gu c h sinh thái r ng m nhi t đ i Kon Hà N ng (Gia Lai - Kon Tum)” do ng Huy Hu nh và Lê Xuân C nh

th c hi n (1986) và “Nhu c u dinh d ng và kh n ng cung c p th c n cho 3 loài

thú móng gu c trong h sinh thái r ng nhi t đ i m th ng xanh” do ng Huy

Hu nh và Hoàng Minh Khiên th c hi n (1987) Quan tr ng nh t là sách “Sinh h c

và sinh thái các loài thú móng gu c Vi t Nam” c a ng Huy Hu nh (1986), trong sách này, tác gi đ a ra nhi u thông tin và quan sát b c đ u v sinh h c-sinh thái

c a bò tót Tuy nhiên, các thông tin đ c p trong sách v n ch a th t đ y đ và đã

đ c th c hi n cách đây h n 20 n m, nên ph n nào không còn m i n a Bên c nh đó,

c ng có m t s đánh giá và nghiên c u b c đ u v phân b và hi n tr ng qu n th

c a bò tót Vi t Nam do nhi u tác gi khác th c hi n, nh ng đây là các nghiên c u chung cho nhi u loài trong đó có thông tin v bò tót, không ph i là nghiên c u chuyên kh o

CH NG 2: A I M, TH I GIAN VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2.1 a đi m nghiên c u

Nghiên c u đ c th c hi n các khu v c phân b c a bò tót Vi t Nam, t p trung nh t 5 khu v c là V n Qu c gia (VQG) Yok ôn, Khu B o t n Thiên nhiên (KBT) Ea Sô, VQG Cát Tiên, r ng kinh t Tân L p và KBT aKrông

2.2 Ph ng pháp nghiên c u

Ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng trong lu n án là các ph ng pháp đi u tra

đ ng v t truy n th ng, ph bi n đang đ c s d ng r ng rãi Vi t Nam và trên th

gi i Các ph ng pháp này c ng đ c m t s tác gi áp d ng thành công cho các nghiên c u v bò tót Cam-pu-chia, Thái Lan, bán đ o Mã Lai và Vi t Nam

Ph ng pháp k th a: Các thông tin v bò tót trên th gi i và Vi t Nam đ c thu th p, đánh giá và s d ng đ so sánh trong lu n án

Ph ng pháp đi u tra ph ng v n: Có hai nhóm đ i t ng chính đ c ph ng

v n, đó là: ph ng v n chuyên gia và ph ng v n ng i dân đ a ph ng K t qu c a

đi u tra ph ng v n đ c s d ng đ đ nh h ng cho các ho t đ ng nghiên c u chuyên sâu v sinh h c, sinh thái c a bò tót

Ph ng pháp đi u tra th c đ a: Ho t đ ng nghiên c u và thu th p s li u c a

lu n án ngoài th c đ a đ c th c hi n theo hai giai đo n là: Giai đo n 1 - nghiên c u

và đi u tra v phân b và s l ng c a bò tót, đ c th c hi n trong hai n m 2004 và

2005 Giai đo n 2 - nghiên c u t p trung v sinh h c, sinh thái, đ c th c hi n khu

v c có qu n th bò tót còn s l ng n đ nh, có đi u ki n đ a hình thu n ti n cho các

ho t đ ng nghiên c u và quan sát Các ph ng pháp nghiên c u chính đã đ c th c

hi n là:

Kh o sát th c đ a theo tuy n Các tuy n đi u tra ng u nhiên đ c l p các khu

v c phân b và ho t đ ng c a bò tót Các tuy n đi u tra c đ nh đ c l p nh ng khu v c ho t đ ng th ng xuyên và vùng phân b t p trung c a bò tót đ t ng t n

su t g p và quan sát bò tót Th i gian đi u tra tuy n ban ngày t 06:00h đ n 10:00h

và t 15:00h đ n 18:00h; đi u tra theo tuy n ban đêm đ c th c hi n sau 20:00h

T ng c ng 271 tuy n (899 gi /769 km) đã đ c th c hi n các khu v c nghiên c u Yok ôn và Ea Súp ( k L k), chúng tôi s d ng voi nhà đ đi u tra, trên l ng voi, kho ng cách, không gian và kh n ng ti p c n các đàn bò tót t t h n so v i đi b

Kh o sát theo đi m quan sát Các đi m và khu v c đ c đánh giá là vùng ho t

đ ng quan tr ng c a bò tót nh : khu v c ki m n chính, n i ng , đi m khoáng và

đi m u ng n c đ c khoanh vùng đ đi u tra chi ti t T các đi m quan sát, ng nhòm có đ phóng đ i l n đ c s d ng đ tìm và quan sát bò tót các khu v c có

đ a hình b ng ph ng, ít có v t c n, ng nhòm h ng ngo i đ c s d ng đ tìm và quan sát bò tót vào ban đêm i u tra theo đi m ch y u đ c s d ng trong các nghiên c u v sinh thái T ng c ng 77 đi m (271 gi ) đi u tra đã đ c l p các khu

v c nghiên c u

i u tra b ng b y nh T ng c ng có 5 máy b y nh c m ng nhi t v i phim ch p

có đ nh y sáng 400 (ISO) đã đ c s d ng trong th i gian th c hi n lu n án Th i gian đ t máy trung bình là 5-15 ngày 1 đi m đi u tra, 1 máy đ c đ t trong m t khu v c v i di n tích 4 km2 (t ng ng 1 ô l i c a b n đ 1:50.000), nh v y 20

km2 cùng đ c đi u tra đ ng th i v i 5 máy Các đ a đi m đ t máy nh là đi m khoáng, đi m n c, vùng ki m n và khu v c bò tót th ng ho t đ ng

Ph ng pháp nghiên c u, đánh giá v phân b c a bò tót Thông tin v phân b quá kh c a bò tót đ c t ng h p d a trên các k t qu nghiên c u, báo cáo khoa h c

đã công b t tr c n m 1999 Phân b hi n t i c a bò tót đ c t ng h p trên k t qu nghiên c u c a tác gi t n m 2004-2007

Ph ng pháp nghiên c u m t s đ c đi m sinh h c-sinh thái: M t đ c a bò tót các khu v c nghiên c u đ c tính theo công théM M = N/S, trong đó, M là m t đ

trung bình, N là s cá th c a khu v c và S là t ng di n tích c a khu v c; Nghiên c u

v sinh c nh c a bò tót, chúng tôi s d ng ph ng pháp c a Neu et al (1974), Byers

et al (1984) và Manly et al (1993) ây c ng là ph ng pháp đánh giá đ c Conry (1981) và Prayurasiddhi (1997) s d ng cho nghiên c u v vùng s ng và sinh c nh

c a bò tót nh bán đ o Mã Lai và Thái Lan; Nghiên c u v vùng s ng c a bò tót

đ c th c hi n 5 đàn bò tót, trong đó, 3 đàn Cát Tiên ( ng Nai), 1 đàn Tân

12 gi /ngày, trong th i gian t 04:00-17:00; Nghiên c u v th c n - quan sát ho t

đ ng ki m n c a bò tót ngoài t nhiên và thu m u th c v t th c n đ giám đ nh loài T ng c ng 234 m u th c v t th c n c a bò tót đ c thu đ đ nh lo i

Các ph ng pháp nghiên c u trong phòng thí nghi m:

Nghiên c u v ký sinh trùng bò tót: Các m u ngo i ký sinh trùng đ c thu cá

th bò tót nuôi Th o C m viên N i ký sinh trùng bò tót đ c th c hi n b ng cách thu th p m u phân m i c a bò tót các khu v c nghiên c u, s d ng kính hi n vi tìm

u trùng, tr ng và ký sinh trùng đ đ nh loài;

2 Nghiên c u v di truy n qu n th : T ng s 6 m u mô c và x ng c a 3 qu n

th nh bò tót Ea Sô ( k L k), Cát Tiên ( ng Nai) và Pù Ho t (Ngh An) đã

đ c thu cho nghiên c u b c đ u v di truy n qu n th K thu t phân tích trình t DNA (Deoxyribonucleic acid) thu c h gen ty th đ c ch n đ phân tích các m u

3 Ph ng pháp toán th ng kê, x lý thông tin và s li u: Các s li u v sinh h c

và sinh thái đ c thu d ng thông tin có th tính toán đ c theo các ph ng pháp

th ng kê sinh h c Tùy thu c các n i dung nghiên c u và d ng s li u c a t ng n i dung đ s d ng các ph ng pháp tính toán th ng kê phù h p v i câu h i nghiên

c u, đ đ m b o các nh n đ nh và đánh giá d a trên k t qu tính toán đ u có đ tin

c y > 95% M t s chu n th ng kê đã đ c s d ng là: Chu n

“Kolmogorov-Smirnov goodness of fit test” s d ng đ tính c u trúc đàn; Chu n Student’s t-test đ tính và so sánh vùng s ng; Chu n Khi bình ph ng ( 2); Chu n z-test và tiêu chu n Wilcoxon đ c dùng đ tính t l tu i và gi i tính

ánh giá v các m i đe d a và các khu v c phân b c a bò tót: Tìm hi u và li t

kê t t các các m i đe d a t i bò tót và xây d ng thang đi m đ đánh giá, nh ng m i

đe d a có đi m cao nh t s là nguyên nhân, đe d a và nh h ng nhi u nh t đ n s

t n t i và phát tri n c a bò tót đánh giá m c đ quan tr ng và giá tr b o t n c a các khu v c phân b c a bò tót, chúng tôi c ng li t kê các tiêu chí và yêu c u quan

tr ng nh t c a m t khu v c sinh s ng và b o t n thích h p, xây d ng thang đi m đ đánh giá các tiêu chí b o t n cho t ng khu v c phân b D a trên k t qu nghiên c u

v sinh h c-sinh thái và k t qu đánh giá v các m i đe d a và t m quan tr ng c a các khu v c phân b , chúng tôi đ a ra các đ xu t b o t n cho loài bò tót

CH NG 3: K T QU VÀ BÀN LU N 3.1 Phân b c a bò tót Vi t Nam

Hi n nay bò tót còn ghi nh n đ c 27 khu v c thu c 15 t nh là: (i) Tây B c -

i n Biên: M ng Nhé (M ng Tè); (ii) B c Trung B - Thanh Hóa: Pù Hu (M ng Lát), Xuân Liên (Th ng Xuân); Ngh An: Pù Ho t (Qu Phong), Pù Mát (Con Cuông); Hà T nh: V Quang (V Quang); Qu ng Bình: Th ng Hóa (Minh Hóa), U

Bò (Qu ng Ninh); Qu ng Tr : V nh Ô (V nh Linh), Tri u Nguyên ( aKrông); (iii) Tây Nguyên - Kon Tum: Ch Mom Rây (Sa Th y); Gia Lai: Ch Prông; k L k: Yok ôn (Buôn ôn, C Jút), Ea Súp, Ea Sô (Ea Kar), Ch Yang Sin (Krông Bông,

L c); k Nông: Tà ùng ( k R’l p), Nam Nung ( ak Min); Lâm ng: Bì úp - Núi Bà (L c D ng), B o L c, Cát L c; (iv) ông Nam B - Bình Ph c: Tân L p, Ngh a Trung ( ng Phú), Bù Gia M p (Ph c Long), L c Ninh; ng Nai: Cát Tiên (Tân Phú), V nh C u, La Ngà; Ninh Thu n: Ph c Bình (Bác Ái), Ninh S n

mi n B c, vùng phân b t nhiên c a bò tót gi i h n phía h u ng n sông à và các t nh biên gi i Vi t Nam - Lào, t mi n Trung đ n mi n Nam, bò tót phân b các t nh biên gi i Vi t Nam - Lào và Cam-pu-chia Ghi nh n xa nh t v phía B c là Lai Châu; ghi nh n xa nh t v phía ông Nam là các t nh Ninh Thu n, Bình Thu n

và ng Nai; ghi nh n xa nh t v phía Tây Nam là t nh Bình Ph c Gi i h n c c

B c vùng phân b c a bò tót là v tuy n 22o24’10” t i M ng Nhé ( i n Biên); gi i

h n c c ông Nam là v tuy n 11o07’52” t i V nh C u ( ng Nai); và gi i h n c c

Tây Nam là v tuy n 11o40’54” L c Ninh (Bình Ph c)

K t qu nghiên c u c ng cho th y, qu n th bò tót Vi t Nam t n t i ch y u

trong các r ng đ c d ng (v n qu c gia và khu b o t n thiên nhiên) T ng c ng có

19/27 (70,4%) khu v c phân b c a bò tót là trong r ng đ c d ng Có 3/27 (11,1%)

khu v c phân b hi n nay c a bò thu c di n tích c a các lâm tr ng và r ng kinh t

Ch có 5/27 khu v c phân b hi n t i thu c các khu v c ch a đ c b o v (18,5%)

Nh v y, các khu r ng đ c d ng có vai trò c c k quan tr ng và là n i trú ng chính

c a qu n th bò tót Vi t Nam

Không ghi nh n đ c bò tót 15 khu v c, thu c 9 t nh mà tr c đó phân b t

nhiên c a bò tót đã đ c xác nh n là: S n La: S p C p (Sông Mã), Xuân Nha (M c

Châu); Hà T nh: Rào Àn (H ng S n); Th a Thiên Hu : B ch Mã, A L i, Phong

i n; Qu ng Nam: Trà My; Gia Lai: Kon Hà N ng (An Khê), A Yun Pa; k Nông:

Nam Ca (Krông Nô); Lâm ng: c Tr ng, Di Linh; Phú Yên: Krông Trai (Tây

S n), Sông Hinh, ng Xuân; Bình Thu n: c Linh, Bi n L c - Núi Ông (Tánh

Linh) S phá h y vùng s ng và s n b n là nguyên nhân làm bò tót b tiêu di t và

không con đ c ghi nh n các khu v c nêu trên

3.2 Qu n th bò tót Vi t Nam

3.2.1 S l ng cá th

K t qu nghiên c u c a tác gi so sánh v i các thông tin đi u tra v bò tót đ c

th c hi n cùng th i gian cho th y, hi n cón 344 cá th bò tót (±16) đã đ c th ng kê

So sánh các ghi nh n v bò tót tr c và sau n m 2000 cho th y, v i s l ng cá

th nh hi n t i (344) đã gi m 32-45% so v i s l ng đã c tính tr c n m 2000 (489-630) So sánh s suy gi m cá th theo vùng đ a lý cho th y, các khu v c có t c

đ suy gi m m nh là: Nam Trung B (100%), Tây B c (81%) và khu v c Tây Nguyên (39-61%)

3.2.2 M t đ cá th

So sánh m t đ cá th bò tót 21 khu v c phân b cho th y, m t đ cao nh t ghi

nh n Cát Tiên v i 11,6 cá th /10.000 ha, th p nh t Pù Mát 0,5 cá th /10.000 ha

M t đ trung bình c a 21 khu v c phân b là 3 cá th /10.000 ha (296 cá

th /1.017.162 ha) K t qu nghiên c u c ng cho th y, các khu v c phân b c a bò tót phía B c có m t đ th p h n các khu v c phía Nam ( = 0,05, t = -3,11 > 1,77, df =

13) Có l , các qu n th bò tót Vi t Nam đang b suy gi m, làm cho m t đ c a chúng đ u th p các vùng phân b

So sánh 3 d ng đàn cho th y, có 78% (47/59) t n t i d ng các đàn có s l ng

cá th trung bình, có 16,9% (10/59) d ng các đàn có s l ng ít và ch có 5,1% (4/59) d ng nhi u

b C u trúc tu i

K t qu nghiên c u Ea Sô, Yok ôn và Cát Tiên cho th y, có 66 cá th bò

tr ng thành, 32 cá th nh và 23 cá th bê trong 22 đàn bò tót, t l theo nhóm tu i

là 3 tr ng thành: 1,45 bò nh : 1,05 bê (3:1,45:1,05) Nh v y, s l ng bò tr ng thành luôn nhi u h n s bò nh và bê non trong các đàn S có m t c a bò nh và bê non trong các đàn cho th y, các đàn bò tót khu v c nghiên c u đang có xu h ng phát tri n

K t qu nghiên c u Ea Sô, Yok ôn và Cát Tiên cho th y, 82% các đàn bò đã

đ c quan sát khu v c đ c con đ c d n đ u Các thông tin v các cá th trong đàn

c a 59 đàn c ng cho th y, 87% các đàn do con đ c d n đ u S th hi n vai trò đ u đàn c a con đ c ít rõ ràng khi ki m n, nh ng rõ ràng khi di chuy n và c nh gi i, lúc này con đ u đàn th ng d n đ u hay có thái đ c nh giác, nghe ngóng khi có các

ti ng đ ng và d u hi u l

Các quan sát v ho t đ ng c a bê con và bò m trong các đàn bò cho th y, bò m

và bê non th ng di chuy n cu i đàn ho c m t kho ng cách nh t đ nh v i các thành viên khác trong đàn Có th , do bê con di chuy n ch m, ho c đ tránh s t n công c a các thành viên khác trong đàn, bò m th ng gi kho ng cách nh t đ nh

gi a bê và các cá th khác trong đàn

Quan sát n i ng và các d u v t đ l i c a bò tót trên các tuy n cho th y, bò tót

th ng n m, ngh ng i t p trung theo đàn trên cùng m t khu v c t 20–40 m2

v i kho ng cách trung bình t 1,5-2 m gi a m i cá th

Bò tót th ng t ra c nh giác v i các m i đe d a và s xu t hi n c a con ng i trong vùng ho t đ ng c a chúng và th ng có ph n ng t c thì, nh d ng ki m n, nghe ngóng khi có các ti ng đ ng b t th ng, ho c khi có m t c a con ng i