slide bài giảng kiểm toán căn bản chương 6: Hệ thống phương pháp kiểm toán

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 4Cơ sở phương pháp luận chung Cơ sở phương pháp luận của kiểm toán chính là phép biện chứng duy vật đề cập tới tính lôgíc của quá trình nhận thức, mối quan h

CHƯƠNG 6:

HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP

KIỂM TOÁN

I Khái quát về hệ thống phương pháp kiểm toán

II Các phương pháp kiểm toán chứng từ

III Các phương pháp kiểm toán ngoài chứng từ

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 2

I KHÁI QUÁT VỀ HỆ THỐNG PHƯƠNG

PHÁP KIỂM TOÁN

1 Cơ sở xây dựng phương pháp kiểm toán

2 Khái quát hệ thống phương pháp kiểm toán

1 Cơ sở xây dựng phương pháp kiểm toán

• Cơ sở phương pháp luận chung

• Cơ sở phương pháp kỹ thuật

• Đặc điểm đối tượng kiểm toán

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 4

Cơ sở phương pháp luận chung

Cơ sở phương pháp luận của kiểm toán chính là phép biện chứng duy vật đề cập tới tính lôgíc của quá trình nhận thức, mối quan

hệ và quy luật vận động của mọi sự vật, mọi hiện tượng

Cơ sở phương pháp luận chung

* Mọi sự vật và hiện tượng cũng như giữa các mặt của

sự vật, hiện tượng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau

* Sự vật và hiện tượng đều vận động, vận động là tuyệt đối, đứng yên là tương đối

* Nội tại mỗi sự vật, hiện tượng đều có tính thống nhất

và đấu tranh giữa các mặt đối lập: thống nhất là tương đối, mâu thuẫn là tuyệt đối

*Mỗi sự vật hiện tượng đều có bản chất riêng và được biểu hiện dưới những hình thức cụ thể do vậy khi nghiên cứu và đưa ra kết luận về bản chất sự vật, hiện tượng phải xem xét trên những hình thức biểu hiện khác nhau, ở tính phổ biến của chúng

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 6

Cơ sở phương pháp kỹ thuật

• Kiểm toán có sử dụng các phương pháp kỹ thuật của các môn khoa học khác như toán học (trực tiếp là các phương pháp chọn mẫu, ước lượng khả năng sai sót,…).

• Kiểm toán cũng kế thừa và phát triển các phương pháp kỹ thuật của kế toán và phân tích hoạt động kinh doanh.

Đặc điểm đối tượng kiểm toán

• Một phần của thực trạng hoạt động tài chính được phản ánh trong các tài liệu kế toán và phần khác chưa được phản ánh kể cả phản ánh chưa trung thực (gian lận và sai sót) trong tài liệu này

• Đối với phần thứ nhất: Kiểm toán có kế thừa cơ sở phương pháp kế toán, phân tích để xây dựng phương pháp riêng của mình – phương pháp kiểm toán chứng từ

• Đối với phần thứ hai: Kiểm toán chưa có cơ sở dữ liệu

do đó cần có những phương pháp thích hợp – phương pháp kiểm toán ngoài chứng từ

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 8

2 Hệ thống phương pháp

kiểm toán

II CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TOÁN

CHỨNG TỪ

• Các phương pháp kiểm toán chứng từ được sử dụng

để thu nhập bằng chứng kiểm toán về thực trạng hoạt động tài chính đã được phản ánh trong tài liệu kế toán

• Bao gồm:

- Kiểm toán cân đối kế toán (Kiểm toán cân đối)

- Đối chiếu trực tiếp

- Đối chiếu lôgic

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 10

1 Kiểm toán cân đối

• Khái niệm: Kiểm toán cân đối là phương

pháp dựa trên các cân đối (phương trình) kế toán và các cân đối khác để kiểm toán các quan hệ nội tại của các yếu tố cấu thành quan

hệ cân đối đó.

1 Kiểm toán cân đối

• Các loại cân đối:

- Cân đối tổng quát

Xem xét cân đối tổng quát theo các mô hình (phương trình) cân đối khái quát

- Cân đối cụ thể

Xem xét cân đối cụ thể dựa vào cân đối giữa số ghi

Nợ và số ghi Có hoặc giữa số đầu kỳ và số tăng trong kỳ với số cuối kỳ và số giảm trong kỳ của kế toán kép

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 12

1 Kiểm toán cân đối

• Các lý do làm mất cân đối:

- Do bản thân các quy định, chế độ kinh tế nói chung và kế toán nói riêng.

- Do lỗi về xử lý tài chính.

- Do cố ý thực hiện sai quy chế tài chính.

- Do lỗi kế toán (làm sai, làm tắt, xử lý chưa đúng những quan hệ kinh tế mới phát sinh…).

1 Kiểm toán cân đối

• Điều kiện áp dụng:

Phương pháp này chỉ áp dụng cho những đối tượng kiểm toán là bảng cân đối hoặc những tài liệu có chứa đựng mối quan hệ cân đối.

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 14

2 Đối chiếu trực tiếp

• Khái niệm:

Đối chiếu trực tiếp là so sánh (về mặt lượng) trị số của cùng một chỉ tiêu trên các chứng từ kiểm toán

2 Đối chiếu trực tiếp

• Các loại đối chiếu trực tiếp:

- Đối chiếu giữa số cuối kỳ và số đầu năm hoặc giữa các kỳ của từng khoản mục của Báo cáo tài chính để nghiên cứu động thái của các hoạt động tương ứng với từng chỉ tiêu đó (đối chiếu ngang) hoặc giữa các

bộ phận tổng thể để xem xét cơ cấu, phân bổ từng quần thể (đối chiếu dọc)

- Đối chiếu giữa số dự toán, định mức, kế hoạch với

số thực tế để đánh giá mức độ phấn đấu thực hiện các chỉ tiêu

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 16

2 Đối chiếu trực tiếp

• Các loại đối chiếu trực tiếp:

- Đối chiếu trị số của cùng một chỉ tiêu trong cùng một thời kỳ trên các chứng từ khác nhau

- Đối chiếu các con số của cùng một chứng từ nhưng được bảo quản, lưu trữ ở các địa điểm khác nhau

- Đối chiếu trị số của các chỉ tiêu với trị số của các yếu tố cấu thành chỉ tiêu đó

2 Đối chiếu trực tiếp

• Điều kiện áp dụng:

Đối chiếu trực tiếp chỉ được sử dụng trong trường

hợp các chỉ tiêu được hạch toán theo cùng một chuẩn mực (cùng nội dung, cùng phương pháp, cùng đơn vị tính toán…) và trong cùng khoảng thời gian, điều

kiện tương tự nhau

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 18

3 Đối chiếu lôgic

• Khái niệm:

- Đối chiếu lôgíc là việc xem xét mức biến động tương ứng về mặt trị số của các chỉ tiêu có quan hệ kinh tế trực tiếp song có thể có mức biến động khác nhau và có thể theo chiều hướng khác nhau

- Sự biến động theo chiều hướng khác thường sẽ là định hướng cho việc kiểm toán các đối tượng cụ thể

3 Đối chiếu lôgic

• Điều kiện áp dụng:

- Đối chiếu lôgic chỉ được sử dụng trong trường hợp các chỉ tiêu được hạch toán theo cùng một chuẩn mực (cùng nội dung, cùng phương pháp, cùng đơn vị tính toán…) và trong cùng khoảng thời gian, điều kiện tương tự nhau

- Kiểm toán viên phải hiểu được bản chất của các mối quan hệ

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 20

III CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TOÁN

NGOÀI CHỨNG TỪ

• Đây là các phương pháp kiểm toán nhằm thu thập bằng chứng kiểm toán chưa được phản ánh hoặc đã được phản ánh sai lệch trên tài liệu kế toán.

• Bao gồm:

- Kiểm kê

- Thực nghiệm

- Điều tra

1 Kiểm kê

• Khái niệm:

Kiểm kê là phương pháp kiểm tra tại chỗ các loại tài sản.

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 22

1 Kiểm kê

• Quy trình kiểm kê:

- Chuẩn bị kiểm kê

- Thực hành kiểm kê

- Kết thúc kiểm kê

1 Kiểm kê

• Nhận xét:

- Ưu điểm: Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện phù hợp với chức năng xác minh của kiểm toán Bằng chứng có độ tin cậy cao

- Nhược điểm: Chi phí gắn liền với kiểm kê thường lớn Kiểm kê chỉ khẳng định được tính hiện có của tài sản mà không khẳng định được tính sở hữu và tình trạng kỹ thuật của tài sản

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 24

2 Thực nghiệm

• Khái niệm:

Thực nghiệm là phương pháp diễn lại hoặc nghiên cứu phân tích từng yếu tố cấu thành của một tài sản, một quá trình đã có, đã diễn ra cần xác minh lại

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 26

2 Thực nghiệm

• Điều kiện ứng dụng:

Phương pháp chỉ áp dụng đối với những đối tượng có quy trình khuôn mẫu nhất định.

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 28

3 Điều tra

• Các kỹ thuật trong điều tra:

- Tìm hiểu khách thể kiểm toán thông qua phỏng vấn kiểm toán viên tiền nhiệm, quan sát trực tiếp hay gửi phiếu điều tra…

- Tiếp cận với các bên có liên quan để quan sát, dò hỏi, phỏng vấn nhằm thu thập bằng chứng kiểm toán

- Xác minh bằng văn bản qua thư xác nhận của các bên

có liên quan (xác nhận đóng, xác nhận mở, xác nhận gián tiếp, xác nhận trực tiếp,…)

- Chọn mẫu hoặc chọn điển hình các đối tượng kiểm toán

Nguyễn Thị Thanh Diệp - NEU 30

3 Điều tra

• Nhận xét:

- Phương pháp này được sử dụng phổ biến trong kiểm toán do cách thức tiến hành đơn giản, hiệu quả cao.

- Để bảo đảm hiệu quả kiểm toán, điều tra cần được kết hợp với các phương pháp khác để nâng cao hiệu quả kiểm toán.