Kết quả xây dựng mô hình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật sản xuất dưa hấu và bí ngồi tại tỉnh Quảng Bình Result for transfer of technology for water melon and squash in Quang Binh province
Trang 1Kết quả xây dựng mô hình chuyển giao tiến bộ
kỹ thuật sản xuất dưa hấu và bí ngồi tại tỉnh Quảng Bình Result for transfer of technology for water melon and squash in Quang Binh province
Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Văn Trung, Lê Thị Hảo, Trần Đức Viên
Ngô Văn Duẩn∗∗, Nguyễn Văn Bình**
summary Base on results of water melon and squash varieties test since 2000 in HAU, Haiphong and Bacgiang province In 2002 and 2003 HAU has established water melon and squash patterns in Quangbinh province Results shown that its given to high yield, low inputs and physical correspond condition in this region
Key words: Transfer, technology, pattern, water melon, squash
1 đặt vấn đề
Cây dưa hấu và bí ngồi đều thuộc họ bầu bí Cucurbitaceae (Trần Khắc Thi, 1999) ở nước ta dưa hấu được trồng rộng rãi từ Bắc vào Nam Quả dưa hấu chín là loại quả tươi được nhiều người ưa chuộng Ngoài ra, nó còn được chế biến làm nước giải khát, là mặt hàng xuất khẩu (ở Nam Bộ); quả non còn được sử dụng làm rau; hạt được nhuộm đỏ để dùng trong những dịp lễ, Tết: người dân Phan Rang có tập quán trồng dưa hấu lấy hạt (Trần Lệ Thủy, 2003) Cây bí ngồi đó xu t hi n nước ta từ những năm 80 của thế kỷ XX Cây có dạng hình trụ đứng, không tua cuốn dây leo, hoa được hình thành từ nách lá Quả bí ngồi hiện được sử dụng như là một sản phẩm rau an toàn và cao cấp trong bữa
ăn hàng ngày (Nguyễn Đình Thi, 2004)
Quảng Bình là vùng đất có khí hậu thời tiết vô cùng khắc nghiệt, đời sống người nông dân còn gặp
nhiều khó khăn, vì vậy mô hình trồng dưa hấu và bí ngồi sẽ góp phần giúp tỉnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho người nông dân và giải quyết sự thiếu hụt rau xanh trong thời điểm giáp hạt
2 Địa điểm, vật liệu và phương pháp
Mô hình trồng dưa hấu và bí ngồi tại Quảng Bình được xây dựng dựa trên kết quả khảo nghiệm năm 2000 tại Trường Đại học Nông nghiệp I (ĐHNNI), tỉnh Bắc Giang, Hoà Bình và Hải Phòng
- Địa điểm: Xã Lý Trạch và Đại Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
- Vật liệu: + Giống dưa hấu Kim Vương Tử là mẹ và 9926 là bố
+ Giống bí ngồi Nghệ Nông
Hai giống dưa hấu và bí ngồi kể trên đều có nguồn gốc từ Trung Quốc
- Thời vụ gieo trồng:
+ Dưa hấu: Ngâm ủ, gieo trồng từ 10- 23/2 (vụ xuân hè ) Mật độ trồng 7.700 cây/ha, tỷ lệ dưa
bố/mẹ là 1/10, luống rộng 4 m trồng hai hàng, cây cách cây là 0,5 m
+ Bí ngồi: Gieo ngày 3/11/2003 Mỗi luống trồng hai hàng, cây cách cây 0,5m, mật độ trồng 22.800cây/ha
- Diện tích mô hình: 0,5 ha
- Phân bón và kỹ thuật bón phân
Dưa hấu: 180 kg N + 160 kg P2O5 + 120 kg K2O + 10 tấn phân chuồng
Bón lót 100% phân chuồng + 100% lân; 25% đạm với nồng độ 0,2 đến 0,3% tưới cách gốc 10 - 15
cm Sau trồng từ 5 đến 7 ngày thì tiến hành tưới lần thứ nhất và sau đó cứ như thế cách 5- 6 ngày tưới một lần cho đến lúc cây ra hoa Bón thúc lần 1 trước khi cây dưa ra hoa bón cách gốc 15- 20 cm: 30%
đạm + 30% kali; bón thúc lần 2: Sau khi hoa đã đậu quả 10 ngày sử dụng 30% đạm + 40% kali bón
∗∗ Công ty giống cây trồng Quảng Bình
Trang 2cách gốc 20 - 25cm; bón thúc lần 3: toàn bộ lượng phân còn lại khi quả chuẩn bị chuyển màu đặc trưng
(Lê Hương Vân và cs, 2003)
Bí ngồi: 92 kg N + 102 kg P2O5 + 65 kg K2O + 10 tấn phân chuồng Bón lót 100% phân chuồng +
100% phân lân Bón thúc lần 1 sau trồng 10 ngày: 30% urê + 30% kali, kết hợp vun nhẹ; bón thúc lần
2 sau trồng 30 ngày (khi cây bắt đầu cho quả) toàn bộ lượng phân còn lại
- Tập huấn kỹ thuật và chỉ đạo thực hiện: Cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Thực nghiệm triển khai tập
huấn trực tiếp tại thực địa vào đầu vụ gieo trồng Kết hợp chặt chẽ với cán bộ kỹ thuật Công ty giống
Cây trồng theo dõi chỉ đạo xây dựng mô hình
- Các chỉ tiêu theo dõi (Tạ Thu Cúc, 1996):
+ Theo dõi ngày ngâm hạt, gieo hạt, trồng, thu hoạch
+ Tổng thời gian sinh trưởng: Tính từ khi gieo hạt đến thu hoạch
+ Chiều dài thân, chiều cao cây, số quả trên cây, trọng lượng quả, màu sắc quả, chiều dài quả,
đường kính quả, số hạt/quả Chỉ tiêu sinh trưởng phát triển theo dõi định kỳ 7 ngày 1 lần, mỗi chỉ tiêu
theo dõi ngẫu nhiên 50 cây Một số chỉ tiêu theo dõi 10 quả
+ Ngày mọc tính từ khi gieo hạt đến 70% số cây có lá mầm nhô khỏi mặt đất
+ Sâu bệnh được xem xét đánh giá trên chỉ tiêu về cấp độ, thành phần gây hại (Cục BVTV,
1995)
+ Hiệu quả xã hội được xem xét trên phương diện nhận thức về tiến bộ kỹ thuật mới của cán
bộ và nông dân trước và sau khi triển khai mô hình chuyển giao tại địa phương
+ Kết quả kinh tế được xem xét là số dư sau khi lấy tổng thu trừ đi tổng chi
3 kết quả và thảo luận
3.1 Dưa hấu Kim Vương Tử
Qua 2 vụ gieo trồng kết quả cho thấy giống dưa hấu Kim Vương Tử và 9926 tại Quảng Bình có
thời gian sinh trưởng ngắn hơn ở ĐHNNI từ 3 - 5 ngày
Bảng 1 Thời gian qua các GĐST của dưa hấu Kim Vương Tử, 9926 vụ xuân 2002 và 2003
Giai đoạn
Bảng 2 Một số chỉ tiêu nông sinh học, năng suất (NS) và các yếu tố cấu thành NS năm 2002 và 2003
Chỉ tiêu Đơn vị tính
2002 2003 2002 2003
Trang 3Bảng 1 và 2 cho thấy thời gian sinh trưởng của giống dưa Kim Vương Tử từ 85 đến 87 ngày ngắn hơn so với trồng chúng ở ĐHNNI là 5 - 6 ngày Tuy nhiên, khối lượng quả lớn hơn ĐHNNI - Kim Vương Tử 2,0 kg, 9926 1,3 kg do đó năng suất cũng cao hơn Dưa hấu bị sâu bệnh hại ở mức nhẹ và trung bình
Bảng 3 Tình hình sâu bệnh hại của dưa hấu Kim Vương Tử, 9926 vụ xuân 2002 và 2003
Ngày theo dõi
2002 2003 2002 2003 Rệp 2 2 2 2
Chú thích: Sâu hại: cấp 3: nhiễm nặng, cấp 2: nhiễm trung bình; cấp 1: nhiễm nhẹ;
0: không nhiễm Bệnh hại: xxx = Cấp 7; xx = Cấp 5; x = Cấp 3; 0 = Cấp 1
2.2 Giống bí ngồi Nghệ Nông
Giống bí ngồi Nghệ Nông được gieo trồng trong vụ đông do đó thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp đến các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây Kết quả thu được chúng tôi trình bày bảng 4, 5, 6
Bảng 4 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của giống
bí ngồi Nghệ Nông (ngày)
Bảng 5 Một số chỉ tiêu nông sinh học của bí ngồi Nghệ Nông
Tổng thời gian sinh trưởng (ngày) 70 - 75
Bảng 6 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống bí ngồi Nghệ Nông
Năng suất lý thuyết (tấn/ha) 28,4 Năng suất thực thu (tấn/ha) 21,5
Bảng 7 Diễn biến một số sâu bệnh hại chính trên giống bí ngồi Nghệ Nông vụ đông, 2003
Thời gian sau gieo hạt (ngày) Sâu bệnh hại
Chú thích: Sâu hại: cấp 3: nhiễm nặng, cấp 2: nhiễm trung bình, cấp 1: nhiễm nhẹ;
0: không nhiễm Bệnh hại: xxx = Cấp 7; xx = Cấp 5; x = Cấp 3; 0 = Cấp 1
Trang 4Bảng 4, 5, 6 cho thấy giống bí ngồi Nghệ Nông có thời gian sinh trưởng ngắn (70-75 ngày), chiều
cao cây, số lá và khối lượng quả vừa phải, năng suất của bí ngồi Nghệ Nông khá cao, bị sâu bệnh phá
hại ở mức trung bình (trừ sâu vẽ bùa), tuy nhiên ảnh hưởng đến năng suất không đáng kể do hại ở giai
đoạn đầu nên cây có khả năng hồi phục cao Đối với vùng trồng rau khó khăn như Quảng Bình thì đây
là giống phù hợp đặc biệt trong thời điểm giáp vụ
3 kết quả từ mô hình dưa hấu và bí ngồi tại Quảng bình
Qua 2 năm sản xuất cho thấy giống dưa hấu Kim Vương Tử, 9926 và bí ngồi Nghệ Nông là những
giống có tiềm năng và triển vọng Yếu tố giống và công nghệ mới gắn liền hiệu quả về mặt xã hội và
kết quả kinh tế của quá trình sản xuất đóng vai trò quan trọng
3.1 Về khía cạnh xã hội
Khi giống, tiến bộ kỹ thuật mới đi cùng trong sản xuất nông nghiệp được chuyển tải vào cộng đồng
thì các hoạt động trong đó được thúc đẩy Mọi người dân hăng hái tham gia học tập, bồi dưỡng kiến
thức, kỹ năng Yếu tố giống và kỹ thuật mới tạo thêm nhiều sản phẩm cho xã hội, đặc biệt là giống cây
trồng có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao và chất lượng sản phẩm được thị trường đón nhận
Bà con nông dân có thêm việc làm, giảm thiểu thời gian nông nhàn, góp phần hạn chế tệ nạn xã hội
Thông qua mô hình chuyển giao tại địa phương, cán bộ kỹ thuật cũng như nông dân tham gia được
bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỹ năng Thông qua đó công ty giống Cây trồng tỉnh đã củng cố
chuyên môn cho đội ngũ CBKT nòng cốt bằng cách cử 2 lượt cán bộ kỹ thuật với tổng số 6 người tham
gia 2 lớp bỗi dưỡng nghiệp vụ công tác khuyến nông tại ĐHNN I, tập huấn kỹ thuật sản xuất giống cây
trồng mới và trực tiếp tham gia xây dựng mô hình chuyển giao kể trên
3.2 Kết quả sản xuất
Kết quả sản xuất dưa hấu
- Chi phí sản xuất cho 1 ha năm 2003
tính
Số lượng (kg)
Đơn giá
(đồng)
Thành tiền (đồng)
Thu: 22.500 kg x 1.500 đồng = 33.750.000 đồng, thu nhập mang lại trên 1 ha gieo trồng: 33.7500.000
- 16.168.000 = 17.592.000 đồng
Kết quả sản xuất bí ngồi
- Chi phí sản xuất cho 1 ha năm 2003
tính
Số lượng (kg)
Đơn giá
(đồng)
Thành tền (đồng)
Thu : 21.500 kg x 1.800 đồng = 38.700.000 đồng, thu nhập mang lại trên 1 ha gieo trồng: 38.700.000
- 9.960.000 = 28.740.000 đồng
Như vậy, thực tế sản xuất đã thể hiện trồng dưa hấu cũng như bí ngồi ở Quảng Bìnhđã đem lại hiệu
quả về cả mặt xã hội cũng như kinh tế
Trang 54 kết luận và kiến nghị
4.1 Kết luân
Qua 2 vụ sản xuất dưa hấu Kim Vương Tử, 9926 trên đất Quảng Bình đều cho năng suất cao, điều
đó nói lên các giống đó phù hợp với điều kiện tự nhiên
Đối với bí ngồi tuy mới gieo trồng vụ đầu nhưng cũng cho thấy đây là giống có khả năng thích ứng tốt với điều kiện tự nhiên Là giống giải quyết rau trong thời điểm giáp hạt ở Quảng Bình rất tốt vì thời gian sinh trưởng ngắn, chi phí đầu vào thấp và năng suất cũng như giá trị trên một đơn vị diện tích cao
4.2 Kiến nghị
Để phát triển sản xuất bí ngồi cần khảo sát nhiều thời vụ để tìm được thời vụ tốt hơn
Dưa hấu Kim Vương Tử và 9926 phù hợp với điều kiện tự nhiên ở Quảng Bình Tuy nhiên, cần có
sự quảng bá sản phẩm để mở rộng diện tích gieo trồng
Tài liệu tham khảo
Cục BVTV, 1995 Phương pháp điều tra phát hiện dịch hại đồng ruộng Dù án phục hồi nông nghiệp
Trang 91-93
Tạ Thu Cúc, 1996 Giáo trình trồng rau Nxb Nông nghiệp
Trần Khắc Thi, 1999 Kỹ thuật trồng rau sạch Nxb Nông nghiệp
Nguyễn Đình Thi, 2004 Tài liệu hội thảo khoa học Việt – Trung tháng 4/2004 Trường đại học Nông nghiệp I
Trần Lệ Thuỷ, 2003 Báo cáo khoa học khảo nghiệm dưa hấu lai nhập nội Tài liệu dự án Việt – Trung Trường Đại học Nông nghiệp I
Lê Hương Vân, Nguyễn Thanh Bình, 2003 “Khảo nghiệm giống dưa hấu” Kết quả nghiên cứu khoa
học công nghệ rau quả 2001-2002 Nxb Nông nghiệp Trang 480-487
