Vận dụng tư tưởng sư phạm của G. Polya trong việc dạy học bài tập di truyền cho học sinh trung học phổ thông

Vận dụng tư tưởng sư phạm của G. Polya trong việc dạy học bài tập di truyền cho học sinh trung học phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-

ĐINH THỊ THU HẰNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG SƯ PHẠM CỦA G.POLYA TRONG VIỆC DẬY HỌC BÀI TẬP DI TRUYỀN CHO

HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành : Lý luận và PPDH Bộ môn Sinh học

Mã ngành : 62.14.10.07

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI – 2007

Công trình được hoàn thành tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học:

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước

họp tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Vào hồi… giờ… ngày… tháng… năm 200…

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia, Thư viện của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Mở Đầu

I Lý do chọn đề tμi

Hội nghị lần thứ VI – Ban chấp hμnh trung ương Đảng khoá IX đã

có quyết nghị “ Kết luận về công tác giáo dục- đμo tạo” trong đó nhấn mạnh: “ Đổi mới PPDH ở tất cả các cấp vμ bậc học, kết hợp tốt học với hμnh, gắn nhμ trường vμ xã hội áp dụng những PPDH hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh những năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề” Thủ tướng chính phủ cũng đã phê duyệt “Chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010, trong đó nêu rõ: “Đổi mới vμ hiện đại hoá phương pháp giáo dục Chuyển từ truyền đạt tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống vμ có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh”

Như chúng ta đã biết, bμi tập di truyền học đóng vai trò then chốt trong môn sinh học nói chung vμ di truyền học nói riêng Đồng thời nó cũng đóng vai trò lμ giá mang hoạt động học tập của học sinh Việc dạy học giải bμi tập di truyền học liên quan mật thiết với việc dạy học môn sinh học trên cả 3 bình diện: Mục đích – Nội dung – Phương pháp dạy học Những điều đó cho chúng ta thấy nhu cầu cấp thiết trong việc đổi mới phương pháp dạy học bμi tập di truyền học cho học sinh THPT

Với những lí do như trên, chúng tôi đã chọn đề tμi: “ Vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya trong việc dạy học bμi tập di truyền cho học sinh THPT”

Có thể nói việc đổi mới PPDH bμi tập di truyền học lμ sử dụng các phương pháp dạy học có nhiều tiềm năng phát huy cao độ tính tích cực,

chủ động vμ sáng tạo của học sinh Thích hợp với quá trình đổi mới trên lμ một số xu hướng dạy học không truyền thống Quyết định bởi bản chất của bμi tập toán sinh học vμ các nguyên tắc cơ bản của việc dạy học giải bμi tập toán sinh học.Ta có thể thấy rằng vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya thông qua việc dạy học phát hiện vμ giải quyết vấn đề lμ một trong những phương pháp tốt nhất cho việc đổi mới PPDH giải bμi tập toán di truyền

Hiện nay, xu thế chung của việc đổi mới PPDH đó lμ việc cố gắng gắn kết các môn học trong một thể thống nhất, tăng cường các yếu tố liên môn vμ tích hợp Ta cũng có thể thấy rằng học sinh tiếp cận đến việc giải bμi tập di truyền sau rất nhiều năm được học giải bμi tập toán, đã tích luỹ

được một khối lượng lớn tri thức cũng như kinh nghiệm về giải bμi tập toán Vì thế nếu chúng ta tìm được một con đường khai thác tối đa tiềm năng đó thì hiệu quả của việc dạy – học giải bμi tập di truyền sẽ tăng lên

rõ rệt Ta có thể hình dung như sau: Một bên lμ tiềm năng to lớn của học sinh tích luỹ được trong quá trình giải bμi tập toán, một bên lμ những bước

đi đầu tiên đầy khó khăn trong việc học giải bμi tập di truyền Nhiệm vụ

đặt ra đối với người giáo viên lμ bắc được chiếc cầu nối hai bên lại với nhau.Chúng tôi cho rằng tư tưởng sư phạm của G Polya trong việc dạy học giải bμi tập toán chính lμ chiếc cầu nối đó

Xuất phát từ những ý tưởng trên, luận án đặt ra mục đích nghiên cứu cơ sở lý luận biện pháp sư phạm nhằm vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya trong việc dạy học giải bμi tập di truyền

Trước hết, chúng tôi xem xét thực trạng của việc dạy học giải bμi tập

di truyền ở nhμ trường trung học phổ thông hiện nay, lμm rõ những lí luận

về tư tưởng sư phạm của G Polya trong việc dạy học giải bμi tập toán Từ

đó xem xét tính khả thi vμ những khía cạnh có thể vận dụng được tư tưởng

sư phạm của G Polya trong việc dậy học giải bμi tập di truyền dưới nhiều góc độ khác nhau như:

Cấu trúc nội tại của chương trình di truyền học trong nhμ trường trung học phổ thông, dưới góc độ tâm lí học, dưới góc độ liên môn vμ tích hợp, dưới góc độ phương pháp dạy học phát hiện vμ giải quyết vấn đề Đề xuất những định hướng sư phạm cũng như các biện pháp sư phạm cụ thể nhằm giúp người giáo viên vận dụng được thuận lợi tư tưởng sư phạm của

G Polya trong việc dạy học di truyền nói chung vμ dạy học giải bμi tập di truyền nói riêng

Chúng tôi cũng lμm rõ những lí luận về vai trò vμ tính năng sư phạm của bμi tập sinh học, bμi tập sinh học mẫu vμ hệ thống bμi tập sinh học mẫu trong việc giảng dạy sinh học ở nhμ trường THPT Từ đó xây dựng một hệ thống bμi tập mẫu về di truyền học nhằm minh hoạ vμ lμm rõ cơ chế vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya trong việc dạy học giải bμi tập di truyền ở nhμ trường THPT

Thông qua phương pháp sư phạm của G Polya chúng tôi xây dựng các bμi tập di truyền để dạy học bμi mới, bμi tập củng cố nâng cao kiến thức

II/ Mục đích nghiên cứu

Vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya trong dạy học giải bμi tập di truyền cho học sinh trung học phổ thông nhằm nâng cao hiệu quả dạy học

bộ môn

IV/ Giả thuyết khoa học

Việc vận dụng hợp lý tư tưởng sư phạm của G Polya trong quá trình dạy học giải bμi tập di truyền ở nhμ trường THPT sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học di truyền học ở hai mức độ: Đổi mới PPDH phần di truyền qua

việc nâng cao khả năng giải bμi tập di truyền của học sinh vμ trong thiết kế giáo án dạy bμi mới

1.1.1 Trên bình diện mục đích dạy học, việc dạy học giải bμi tập sinh

học góp phần:- Hình thμnh, củng cố tri thức, kỹ năng, kỹ xảo ở những giai

đoạn khác nhau của quá trình dạy học, kể cả kỹ năng ứng dụng sinh học vμo thực tiễn.Phát triển năng lực trí tuệ như: Rèn luyện những thao tác tư duy, hình thμnh những phẩm chất trí tuệ, nâng cao năng lực sáng tạo trong nhận thức các kiến thức sinh học Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng, hình thμnh những phẩm chất của người lao động mới

1.1.2 Trên bình diện nội dung dạy học, việc dạy – học giải bμi tập

sinh học lμ một phương cách chuyển tải những tri thức cần dạy trong lý thuyết, lμ một phương tiện để cμi đặt nội dung dưới dạng những tri thức hoμn chỉnh hay những yếu tố bổ sung cho những tri thức nμo đó đã được trình bμy trong phần lý thuyết

Dạy-học giải bμi tập sinh học lμ công cụ kiểm tra đánh giá quan trọng nhất quá trình dạy học môn sinh học: Đánh giá mức độ, đánh giá kết quả dạy vμ

học, đánh giá khả năng lμm việc độc lập vμ trình độ phát triển tư duy của học sinh

1.1.3 Trên bình diện PPDH, dạy-học giải bμi tập sinh học lμ giá

mang những hoạt động để người học kiến tạo những nội dung nhất định vμ trên cơ sở đó thực hiện các mục đích dạy học khác Khai thác tốt quá trình nμy sẽ góp phần tổ chức cho học sinh học tập trong hoạt động vμ bằng hoạt

động tự giác, tích cực vμ sáng tạo được thực hiện độc lập bởi người học

1.2 Sử dụng cách dạy học phát hiện vμ giải quyết vấn đề trong việc dạy học giải bμi tập toán di truyền ở nhμ trường trung học phổ thông

Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn sinh học ở nhμ trường phổ thông, việc đổi mới PPDH sinh học lμ một nhu cầu cấp thiết

Có thể thấy rằng việc đổi mới PPDH giải bμi tập sinh học nói chung vμ bμi tập toán di truyền nói riêng giữ vị trí then chốt trong quá trình đổi mới đó Thích hợp với quá trình đổi mới trên lμ một số xu hướng dạy học không truyền thống Quyết định bởi bản chất của bμi tập toán sinh học vμ các nguyên tắc cơ bản của việc dạy- học giải bμi tập toán sinh học, ta có thể thấy rằng dạy học phát hiện vμ giải quyết vấn đề lμ một trong những phương thức tốt nhất cho việc đổi mới PPDH giải bμi tập toán sinh học.Hạt nhân của cách dạy học nμy lμ việc điều khiển học sinh thực hiện hoặc hoμ

nhập vμo quá trình nghiên cứu vấn đề Bao gồm các bước sau:

Bước 1: Phát hiện/Thâm nhập vấn đề

Phát hiện vấn đề từ một tình huống gợi vấn đề thường lμ do thầy tạo

ra→Giải thích vμ chính xác hoá tình huống (khi cần thiết) để hiểu đúng vấn đề được đặt ra→Phát biểu vấn đề vμ đặt mục đích giải quyết vấn đề đó

Đối với quá trình dạy-học giải bμi tập, việc phát hiện/Thâm nhập vấn

đề còn xuất hiện trong những tình huống sau:Phát hiện cấu trúc của bμi toán, vấn đề(Điều gì đã có, được sử dụng, điều gì cần phải tìm, phải xác

định) Phát hiện đường lối giải quyết bμi toán Phát hiện sai lầm- nhược

điểm trong lời giải

Bước 2: Tìm giải pháp, tìm một cách giải quyết vấn đề Theo sơ

Khi đã giải quyết được vấn đề đặt ra, người học trình bμy lại toμn bộ

từ việc phát biểu vấn đề cho tới giải pháp

Bước 4: Nghiên cứu sâu giải pháp: Sau khi đã tìm ra một giải pháp,

có thể tiếp tục tìm thêm những giải pháp khác, so sánh chúng với nhau để

tìm ra giải pháp hợp lý nhất Đề xuất những vấn đề mới có liên quan nhờ xét tương tự, khái quát hoá, lật ngược vấn đề vμ giải quyết nếu có thể.Tìm hiểu những khả năng ứng dụng kết quả

1.3 Tư tưởng sư phạm của Polya về việc dạy-học giải bμi tập toán

1.3.1 Trước hết Polya cho rằng nhiệm vụ chính của dạy-học giải bμi tập toán ở nhμ trường trung học phổ thông lμ dạy cho học sinh suy nghĩ

1.3.2 Việc dạy-học giải bμi tập toán ở nhμ trường phổ thông phải nhấn mạnh tối đa mặt phương pháp của quá trình giải toán Algôrít hoá

Bμi toán Phân tích vấn đề

Xác định hướng giải quyết

Hình thμnh giải pháp cụ thể

Giải pháp đúng

Kết thúc

quá trình giải toán lμ tư tưởng cốt lõi của Polya trong quá trình dạy học giải bμi tập toán

1.3.3 Trong mô hình dạy học giải bμi tập toán của mình Polya đã nêu

ra ba yêu cầu đối với học sinh với tư cách lμ ba nguyên tắc dạy học, đó lμ: Dạy học tích cực, sự kích thích tốt nhất vμ tính liên tục trong các giai đoạn của quá trình học tập

1.4 Vận dụng tư tưởng sư phạm của Polya vμo việc dạy-học giải bμi tập toán di truyền cho học sinh phổ thông dưới góc độ của lý luận dạy-học liên môn

Vận dụng tư tưởng sư phạm của Polya, trong việc dạy-học giải bμi tập toán lμ phương thức chủ yếu đảm bảo các mối liên hệ liên môn trong dạy- học giải bμi tập toán di truyền ở nhμ trường phổ thông

Từ những yêu cầu của lý luận vμ thực tiễn, chúng ta thấy rằng cần thiết phải tìm kiếm những phương thức, biện pháp hữu hiệu nhằm thực hiện tốt các mối liên hệ liên môn trong việc dạy-học giải bμi tập di truyền nói riêng vμ trong việc dạy- học sinh học ở nhμ trường phổ thông nói chung

Có thể coi đó chính lμ chìa khóa để nâng cao hiệu quả việc dạy-học bμi tập

di truyền cho học sinh phổ thông

Cho đến nay các nhμ nghiên cứu sư phạm đã thống nhất đề xuất một

số phương thức thực hiện mối liên hệ liên môn trong việc dạy học như sau:áp dụng thuật toán, dùng cách giải các bμi tập của môn học nμy để giải các bμi tập của môn học khác.Đưa các phương pháp tái tạo vμo một hệ thống nhất định nhằm nghiên cứu cũng đối tượng ấy trong môn học khác.Vận dụng kết quả giải bμi tập môn học nμy để giải bμi tập của môn học khác.Thay thế một phần các đối tượng có trong bμi tập bằng các đối tượng của môn học khác với mục đích vận dụng các phương pháp đó để giải

Ta có thể thấy ngay rằng những đề xuất trên đều xuất phát từ tư tưởng sư phạm của Polya Do vậy tư tưởng sư phạm của ông đều có thể thực hiện

được trong cả bốn phương thức trên

Có một thực tế lμ học sinh phổ thông được bắt đầu lμm quen với việc giải bμi tập toán từ rất sớm Cũng không có môn học nμo trong nhμ trường phổ thông mμ học sinh được học nhiều, học kỹ, luyện tập thường xuyên như phương pháp giải bμi tập toán Vì thế một điều rất tự nhiên đòi hỏi người giáo viên phải thực hiện khi dạy-học giải bμi tập di truyền cho học sinh phổ thông lμ: Khai thác tối đa tiềm năng đó của người học, hướng toμn

bộ tiềm năng đó vμo việc giải bμi tập di truyền Nếu lμm được như vậy năng lực giải bμi tập di truyền của học sinh chắc chắn sẽ tăng lên rất nhiều,

lμ cơ sở nhận thức, lưu giữ các kiến thức về di truyền một cách vững chắc Qua giải bμi tập toán bằng việc vận dụng tư tưởng sư phạm của G Polya, người học sẽ có cơ hội chính xác hoá các khái niệm, tìm được mối liên hệ bản chất bên trong về cấu trúc, cơ chế vận dụng, khả năng di truyền vμ biến

dị của vật chất di truyền theo những quy luật nhất định có liên quan tới các yếu tố riêng biệt chẳng khác gì các yếu tố tìm thấy trong một biểu thức toán học Nếu đạt được như vậy người học sẽ có những khái quát chung nhất Đưa những cái riêng như nhau vμo một hệ thống chung, từ đó có thể giải quyết được hμng loạt các tình huống tương tự về các nội dung di truyền học

Trong số những PPDH giải bμi tập toán thì phương pháp của Polya giữ vai trò chủ đạo Vì thế vận dụng nó sẽ lμ phương cách tốt nhất trong việc thực hiện liên môn của quá trình dạy-học giải bμi tập di truyền Phương cách nμy cho phép người giáo viên khai thác tối đa những tri thức ở dạng tường minh vμ ở dạng ẩn tμng trong mỗi học sinh về các kiến thức sinh học, góp phần nâng cao năng lực giải bμi tập di truyền cho học sinh phổ thông từ đó mμ nắm chắc các kiến thức về di truyền học

1.5 Những quan niệm chung về bμi tập toán di truyền

1.5.1 Thế nμo lμ bμi tập toán di truyền ?

Trong phạm vi của đề tμi nghiên cứu, chúng tôi sử dụng thuật ngữ bμi tập với tư cách lμ bμi tập toán di truyền nhằm phân biệt với bμi tập ở các môn học khác Như chúng ta đã biết, có nhiều quan niệm khác nhau về bμi tập Chẳng hạn dưới góc độ thuần tuý toán học, Polya cho rằng " Bμi tập

đặt ra sự cần thiết phải tìm kiếm có ý thức phương tiện thích hợp để đạt tới một mục đích rõ rμng nhưng không thể đạt được ngay" Ông cũng nhấn mạnh " Trong bất cứ bμi tập nμo cũng có ẩn số Nếu tất cả đều đã biết rồi thì không phải tìm gì nữa, không còn phải lμm gì nữa Trong bμi tập chứa

đựng có điều gì đó đã biết, hoặc đã cho (dữ kiện) Nếu không cho trước cái gì cả thì không có một khả năng nμo để nhận ra cái cần tìm Sau cùng trong bất cứ bμi tập nμo cũng phải có điều kiện cụ thể hoá mối quan hệ giữa ẩn

số vμ dữ kiện Điều kiện lμ yếu tố căn bản của bμi tập vì chính nó tạo nên

sự khác biệt của những bμi tập có cùng ẩn số vμ dữ kiện.”

Dưới góc độ tâm lý học, nhiều tác giả đã thống nhất cho rằng: Bμi tập, trước hết lμ một tình huống có vấn đề, có tính xác định cao, nó được hình thμnh từ tình huống có vấn đề đó, trong hoμn cảnh cụ thể (tuy nhiên, không phải mọi tình huống có vấn đề đều lμ bμi tập) Cấu trúc của bμi tập, nói chung, bao giờ cũng chứa đựng các yếu tố xác định: Lμ một tình huống tâm lý, đòi hỏi chủ thể phải có hμnh động nhằm thoả mãn nó Trong tình huống đó chứa đựng các dữ kiện mμ dựa vμo đó chủ thể có thể triển khai các thao tác tư duy nhằm tìm ra một ẩn số nhất định Sự xuất hiện của dữ kiện, ẩn số vμ quan hệ giữa chúng đối với chủ thể lμ những yếu tố cơ bản của mọi bμi tập Khi thoả mãn được các yếu tố nμy, tức lμ giải được bμi tập, chủ thể có được nhận thức mới, sự phát triển mới về tư duy vμ trí tuệ

1.5.2 Phân loại bμi tập toán di truyền:Polya đã chia bμi tập thμnh hai loại: -Những bμi tập tìm tòi mμ mục đích cuối cùng của nó lμ tìm ra một ẩn

số, thoả mãn đều rμng buộc ẩn với các dữ kiện của bμi toán đó

- Những bμi tập chứng minh mμ mục đích cuối cùng của nó lμ xác định xem một kết luận nμo đó lμ đúng hay sai, lμ xác nhận hay bác bỏ kết luận đó Quan niệm trên phản ánh thực chất của việc phân loại bμi tập Tuy nhiên, bμi tập toán di truyền còn có những đặc điểm riêng khác với các bμi toán toán học mμ ta thường gặp Bởi lẽ bμi tập toán di truyền nói chung gắn chặt với việc nhận thức đầy đủ các khái niệm, các quá trình, các cơ chế vμ quy luật sinh học về di truyền vμ biến dị, những nguồn tri thức nμy nμy nhiều khi không được biểu hiện bằng những công thức tường minh hay bằng các mệnh đề kiểu " A⇒ B " như trong các mệnh đề hay các định lý toán học Thμnh thử hình thức biểu hiện của các bμi tập toán di truyền có nhiều nét khác biệt so với bμi tập toán Ta có thể chia chúng thμnh hai loại: bμi tập không có lời văn vμ bμi tập có lời văn

1.6 Phương pháp Polya trong việc dạy học giải bμi tập toán di truyền 1.6.1 Bước 1: Tìm hiểu rõ bμi toán di truyền (gọi tắt lμ bμi tập)

Nói tóm lại sau bước 1 học sinh phải hiểu rõ được bμi tập cho cái gì ?

Ta phải lμm cái gì ? Nội dung bμi tập liên quan tới những kiến thức sinh học nμo ?

1.6.2 Bước 2: Xây dựng một chương trình để giải bμi tập, nói cách khác lμ tìm con đường đi từ cái chưa biết đến cái đã cho

Kết luận B sẽ được suy từ điều A1, điều A1 sẽ được suy từ điều A2

Cứ như thế cho đến khi một khẳng định An nμo đó sẽ được suy ra từ giả thiết của bμi toán Mỗi chặng đường suy luận để bộc lộ ra cái tiếp sau sẽ nẩy sinh cái logic kiến thức sinh học cần nhận thức Đây lμ quả trình tích luỹ dần về lượng để đến một điểm nμo đó sẽ tìm ra được đáp số Đáp số lμ một kiến thức sinh học cần nhận thức

Giả thiết của bμi toán A

n

A 2

1.6.3 Bước 3: Thực hiện chương trình

Sau khi đã thiết lập được cả một chương trình để giải bμi toán người học sinh phải có được những thao tác cơ bản để thực hiện chính xác từng bước trong chương trình

1.6.4 Bước 4: Trở lại cách giải ( Nghiên cứu cách giải đã tìm ra)

Thực hiện giải

Lập kế hoạch giải

Nghiên cứu bμi tập

Vẽ sơ đồ bμi tập

Tìm phương pháp giải Phân tích bμi tập Bμi tập

Ví dụ: Giả thiết:Một gen có chiều dμi 2040Ao Phiên mã một lần, ARNm

có 2 riboxôm trượt qua không lặp lại

Kết luận: 1) Xác định số lượng axit amin cần cung cấp cho quá trình tổng hợp protein?

2) Xác định số lượng axit amin trong các phân tử protein hoμn chỉnh?

Bước 1: Tìm hiểu kỹ các kiến thức về cấu trúc của phân tử protein từ

giả thiết vμ kết luận.Tìm hiểu kỹ các yếu tố đã cho trong giả thiết vμ kết luận một cách cụ thể: Khái niệm chuỗi protein hoμn chỉnh, khái niệm phiên mã, khái niệm giải mã

Bước 2: Đi từ cái chưa biết đến cái đã cho

Từ các kết luận cụ thể của bμi toán đi tìm các mối liên hệ với giả thiết để tìm ra đáp số, tức lμ tìm ra bản chất của mỗi kết luận

1) Xác định số lượng axit amin cần cung cấp cho quá trình tổng hợp protein?

+ Để xác định được số lượng axit amin cần cung cấp cho quá trình

tổng hợp protein thì theo lý thuyết ta phải xác định được số lượng axit amin cần cung cấp cho một lần giải mã vμ số lần giải mã

+ Để xác định được số lượng axit amin cần cung cấp cho một lần giả mã thì theo lý thuyết ta cần xác định số bộ ba các ribonucleotit trên ARNm, vì số axit amin cần cung cấp sẽ tương ứng với số bộ ba trên ARNm trừ đi 1 (bộ ba kết thúc không tham gia tổng hợp)

+ Để xác định được số bộ ba trên ARNm, theo lý thuyết ta phải xác

định được số nucleotit trên mạch đơn gen dựa vμo chiều dμi của gen

+ Để xác định được số lần giải mã, theo lý thuyết ta cần nhân số lần phiên mã với số lượt ribôxôm trượt qua ARNm

+ Sau khi xác định được số lần phiên mã vμ số axit amin cung cấp cho một lần sao mã, ta chỉ cần nhân với nhau thì sẽ ra đáp số

2) Xác định số lượng axit amin trong các phân tử protein hoμn chỉnh? + Theo lý thuyết thì trong phân tử protein hoμn chỉnh không có axit amin mở đầu, vậy ta cần lấy số bộ ba trên ARNm trừ đi 2 để tìm ra số axit