PHỤ LỤC ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC TIỀN TỆ, NGÂN HÀNG VÀ CÁC THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH Giới thiệu môn học Môn học này nhằm cung cấp kiến thức cho sinh viên về tiền tệ, ngân hàng, tín dụng và các thị trường tài chính[.]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC
TIỀN TỆ, NGÂN HÀNG VÀ CÁC THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
Giới thiệu môn học
Môn học này nhằm cung cấp kiến thức cho sinh viên về tiền tệ, ngân hàng, tín dụng và các thị trường tài chính Môn học này được thiết kế như là môn học cơ sở cung cấp kiến thức nền cho sinh viên có thể học tập các môn học chuyên sâu sau này của Chương trình đào tạo Cao học kinh tế thuộc Đại học Mở TP.HCM
Môn học này trước tiên trình bày những vấn đề căn bản về tiền tệ, ngân hàng, tín dụng và lãi suất
Kế đến, môn học sẽ giới thiệu tổng quan về hệ thống tài chính cũng như các loại thị trường tài chính bao gồm thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường ngoại hối và thị trường tài chính phái sinh
Môn học này một mặt trung thành với các khái niệm và lý thuyết được sử dụng ở các nến kinh tế phát triển nhưng mặt khác vẫn chú trọng và nhấn mạnh đến thực tiễn và khả năng vận dụng các lý thuyết này vào điều kiện của Việt Nam
Mục tiêu của môn học
Mục tiêu của môn học này là giúp cho sinh viên sau khi học xong có thể:
Hiểu được tường tận những khái niệm căn bản về tiền tệ, ngân hàng, tín dụng, lãi suất và các loại thị trường tài chính
Vận dụng được những kiến thức học từ môn học này để lý giải và thực hiện các giao dịch với ngân hàng và các tổ chức tài chính
Sử dụng kiến thức của môn học này làm nền tảng hiểu biết để học tiếp các môn học chuyên sâu sau này
Nội dung và thời lượng
Môn học này được trình bày trong thời lượng 3 tín chỉ bao gồm các nội dung như sau:
Chương 1: Tiền tệ và các chế độ tiền tệ
Chương 2: Hệ thống ngân hàng
Chương 3: Chức năng và hoạt động của Ngân hàng thương mại
Chương 4: Tín dụng
Chương 5: Lãi suất và thời giá tiền tệ
Chương 6: Các học thuyết tiền tệ
Chương 7: Phát hành tiền và lạm phát
Chương 8: Chính sách tiền tệ quốc gia
Chương 9: Tổng quan về thị trường tài chính
Chương 10: Thị trường trái phiếu
Trang 2Chương 11: Thị trường cổ phiếu
Chương 12: Thị trường tiền tệ
Chương 13: Thị trường ngoại hối
Chương 14: Thị trường tài chính phái sinh
Tài liệu học tập
1 Nguyễn Minh Kiều, (2010), Tiền tệ, Ngân hàng và Thị trường tài chính, NXB Thống kê
2 Bùi Kim Yến và Nguyễn Minh Kiều, (2008), Thị trường tài chính, NXB Thống Kê
3 Miskin, (2010), The Economics of Money, Banking and Financial Markets, Pearson
4 Madura, J (2010), Financial Markets and Institutions, 10th Edtion (E-book)
Lịch học
1 Tiền tệ và các chế độ tiền tệ Tài liệu 1 và 3
2 Hệ thống ngân hàng
Chức năng và hoạt động của Ngân hàng thương mại
Tài liệu 1 và 3
3 Tín dụng
Lãi suất và thời giá tiền tệ
Tài liệu 1 và 3
7 Tổng quan về thị trường tài chính
Thị trường trái phiếu
Tài liệu 2 và 4
9 Thị trường cổ phiếu (tt)
Thị trường tiền tệ
Tài liệu 2 và 4
11 Thị trường tài chính phái sinh Tài liệu 2 và 4
(*) Các bài tập bắt buộc yêu cầu in ra giấy và nộp trực tiếp cho trợ giảng
Đánh giá
Trang 3(1.a) Hoạt động cá nhân 20 %
Giảng viên
PGS.TS Nguyễn Minh Kiều, Trưởng Khoa Tài chính-Ngân hàng, ĐH Mở TP.HCM
Trợ giảng
Ths Nguyễn Kim Phước, NCS Giảng viên Khoa Tài chính-Ngân hàng
Theo dõi và đánh giá quá trình học của học viên
Giao và hướng dẫn học viên làm bài tập
Chấm điểm bài tập nhóm và bài tập cá nhân
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
Chương 1: Tiền tệ và các chế độ tiền tệ
1 VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ
1.1 Vai trò của tiền tệ
1.2 Chức năng của tiền tệ
1.2.1 Chức năng đo lường giá trị
1.2.2 Chức năng trung gian trao đổi
1.2.3 Chức năng bảo tồn và tích lũy giá trị
1.2.4 Chức năng thanh toán
1.2.5 Nhấn mạnh khái niệm tiền tệ
2 CÁC HÌNH THÁI TIỀN TỆ
2.1 Hoá tệ
2.2 Tín tệ
2.3 Bút tệ
2.4 Tiền điện tử
3 CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ
3.1 Khái niệm chế độ tiền tệ
3.2 Chế độ đơn bản vị bạc và chế độ đơn bản vị vàng
3.3 Chế độ song bản vị
3.4 Chế độ bản vị ngoại tệ
4 HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ
4.1 Vàng
4.1.1 Hệ thống tiền vàng cổ điển (1821 – 1914)
4.1.2 Hệ thống tiền tệ hoán đổi ra vàng (1925 – 1931)
4.2 Ngoại tệ
4.2.1 Hệ thống tiền tệ theo Thoả Ước Bretton Woods (1946 – 1971)
Trang 44.2.2 Hệ thống tiền tệ hậu Bretton Woods (1971 – nay)
4.3 Bút tệ SDR
4.4 Đồng tiền chung châu Âu (EURO)
Chương 2: Hệ thống ngân hàng
1 NGÂN HÀNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG TRONG NỀN KINH TẾ
2 TỔ CHỨC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI
2.1 Tổ chức hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế kế hoạch tập trung
2.2 Tổ chức hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế thị trường
2.2.1 Ngân hàng trung gian
a Ngân hàng trung gian là gì?
b Các loại hình ngân hàng trung gian
2.2.2 Ngân hàng trung ương
a Sự cần thiết phải có ngân hàng trung ương
b Một số ngân hàng trung ương tiêu biểu
3 TỔ CHỨC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
3.1 Tổ chức hệ thống ngân hàng trước 1987
3.2 Tổ chức hệ thống ngân hàng thời kỳ 1987 – 1990
3.3 Tổ chức hệ thống ngân hàng thời kỳ 1990 đến nay
3.3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)
3.3.2 Các tổ chức tín dụng (TCTD)
Chương 3: Chức năng và hoạt động của Ngân hàng thương mại
1 CÁC VẤN ĐỀ CĂN BẢN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM)
1.1 Định nghĩa NHTM
1.2 Chức năng của NHTM
2 PHÂN LOẠI NHTM
2.1 Dựa vào hình thức sở hữu
2.2 Dựa vào chiến lược kinh doanh
2.3 Dựa vào quan hệ tổ chức
3 CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA MỘT NHTM
4 CÁC HOẠT ĐỘNG CHỦ YẾU CỦA NHTM
4.1 Hoạt động huy động vốn
4.2 Hoạt động tín dụng
4.3 Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ
4.4 Các hoạt động khác
5 PHÂN LOẠI CÁC NGHIỆP VỤ NHTM
5.1 Dựa vào bảng cân đối tài sản
5.2 Dựa vào đối tượng khách hàng
6 ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG PHÁP LÝ ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM
Trang 56.1 Các quy định về vốn
6.2 Các quy định về dự trữ và bảo đảm an toàn
6.3 Các quy định về cho vay
Chương 4: Tín dụng
1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG
1.1 Khái niệm tín dụng
1.2 Sự ra đời của tín dụng
1.3 Sự phát triển của tín dụng
2 BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÍN DỤNG
3 PHÂN LOẠI TÍN DỤNG
4 CHO VAY DOANH NGHIỆP
4.1 Các khái niệm
4.2 Nguyên tắc vay vốn
4.3 Điều kiện vay
4.4 Mục đích vay vốn
4.5 Hồ sơ vay vốn
4.6 Thẩm định và quyết định cho vay
4.7 Hợp đồng tín dụng
4.8 Hợp đồng tín dụng
4.9 Những trường hợp không cho vay
4.10 Các phương thức cho vay
5 CHO VAY NGẮN HẠN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
5.1 Xác định nhu cầu vốn ngắn hạn của doanh nghiệp
5.2 Phương thức cho vay ngắn hạn
6 CHO VAY TRUNG VÀ DÀI HẠN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
6.1 Mục đích của tín dụng trung và dài hạn
6.2 Thủ tục vay vốn trung và dài hạn
6.3 Thẩm định dự án đầu tư
6.4 Các phương thức cho vay trung và dài hạn
Chương 5: Lãi suất và thời giá tiền tệ
1 LỢI TỨC VÀ LÃI SUẤT TÍN DỤNG
1.1 Khái niệm
1.2 Tác dụng của lãi suất
2 CÁC LÝ THUYẾT VỀ QUYẾT ĐỊNH LÃI SUẤT
2.1 Lý thuyết cổ điển về lãi suất
2.2 Lý thuyết thanh khoản về lãi suất
2.3 Lý thuyết tín dụng về sự quyết định lãi suất
3 CÁC PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH LÃI SUẤT
3.1 Xác định lãi suất cho vay dựa vào lãi suất phi rủi ro và LIBOR
3.2 Xác định lãi suất hiệu dụng dựa vào lãi suất danh nghĩa
4 LÃI SUẤT VÀ GIÁ TRỊ TIỀN TỆ THEO THỜI GIAN
4.1 Tình huống minh họa khái niệm
Trang 64.2 Thời giá tiền tệ của một số tiền
4.3 Thời giá của một dòng tiền
4.4 Thời giá tiền tệ khi ghép lãi nhiều lần trong năm
5 MÔ HÌNH CHIẾT KHẤU DÒNG TIỀN (DCF MODEL)
5.1 Ước lượng dòng tiền
5.2 Ước lượng suất chiết khấu
6 XÁC ĐỊNH THỜI GIÁ TIỀN TỆ – HƯỚNG DẪN TÍNH TOÁN
Chương 6: Các học thuyết tiền tệ
1 HỌC THUYẾT CỔ ĐIỂN
1.1 Học thuyết trọng thương
1.2 Học thuyết số lượng tiền tệ
2 HỌC THUYẾT TÂN CỔ ĐIỂN
2.1 Thuyết giao dịch tiền tệ của Fisher
2.2 Phương trình trao đổi trào lượng lợi tức
2.3 Thuyết tiền tệ Cambridge
2.4 Thuyết tiền tệ của Keynes
3 HỌC THUYẾT TIỀN TỆ HIỆN ĐẠI CỦA FRIEDMAN
Chương 7: Phát hành tiền và lạm phát
1 SỰ PHÁT HÀNH TIỀN CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
1.1 Sơ lượt về việc phát hành tiền tệ ngày xưa
1.2 Việc phát hành tiền tệ ngày nay
1.3 Các trường hợp phát hành tiền
2 SỰ PHÁT HÀNH BÚT TỆ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
2.1 Quan niệm về khối tiền tệ
2.2 Cơ chế tạo ra bút tệ qua nghiệp vụ cho vay và tiền gửi của các NHTM
3 LẠM PHÁT
3.1 Lạm phát là gì ?
3.2 Hình thái và sự phân đoạn quá trình lạm phát
4 NGUYÊN NHÂN CỦA LẠM PHÁT
4.1 Những nguyên nhân liên quan đến số cầu
4.2 Những nguyên nhân liên quan đến số cung
5 HẬU QUẢ CỦA LẠM PHÁT
5.1 Giá cả tăng đời sống kinh tế trở nên khó khăn hơn
5.2 Trật tự kinh tế bị rối loạn
5.3 Tình trạng phân phối lại thu nhập qua giá cả
5.4 Những khó khăn về tài chính
5.5 Địa vị kinh tế quốc gia suy yếu trên thị trường quốc tế
6 BIỆN PHÁP CHỐNG LẠM PHÁT
6.1 Những biện pháp làm giảm bớt số cầu
6.2 Những biện pháp tăng số cung
Trang 7Chương 8: Chính sách tiền tệ quốc gia
1 NHỮNG MỤC TIÊU CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
1.1 Mục tiêu tiền tệ
1.1.1 Mục tiêu điều hòa khối tiền tệ
1.1.2 Mục tiêu kiểm soát tổng số thanh toán bằng tiền
1.1.3 Bảo vệ giá trị quốc nội của đồng tiền
1.1.4 Ổn định giá trị quốc ngoại của đồng tiền
1.2 Mục tiêu kinh tế
1.2.1 Mục tiêu tăng trưởng kinh tế
1.2.2 Mục tiêu tăng mức nhân dụng
1.2.3 Mục tiêu giảm thiểu những thăng trầm có tính chu kỳ của nền kinh tế
2 VẬN DỤNG CÁC CÔNG CỤ CUŒA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
2.1 Vận dụng các công cụ của chính sách tiền tệ đối với ngân hàng trung gian và thị trường tiền tệ
2.1.1 Thay đổi dự trữ bắt buộc đối với ngân hàng trung gian
2.1.2 Thay đổi điều kiện và lãi suất chiết khấu, tái chiết khấu
2.1.3 Vận dụng chính sách thị trường mở
2.1.4 Kiểm soát tín dụng chọn lọc
2.2 Vận dụng chính sách lãi suất tiền vay và lãi suất tiền gửi ngân hàng
2.3 Vận dụng các công cụ của chính sách tiền tệ đối với khu vực tiền tệ đối ngoại
2.3.1 Dự trữ ngoại hối
2.3.2 Can thiệp vào thị trường ngoại hối hay thị trường hối đoái
2.3.3 Chính sách ngoại hối
2.3.4 Sử dụng tỷ giá hối đoái như đòn bẫy thực hiện chính sách tiền tệ
2.4 Vận dụng chính sách tiền tệ đi đôi với chính sách tài chính
Chương 9: Tổng quan về thị trường tài chính
1 CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG TRONG HỆ THỐNG KINH TẾ
2 TÀI SẢN TÀI CHÍNH
2.1 Khái niệm tài sản tài chính (financial assets)
2.2 Định giá tài sản tài chính
2.3 Chức năng của tài sản tài chính
2.4 Các tính chất của tài sản tài chính
3 HỆ THỐNG TÀI CHÍNH
4 THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
4.1 Khái niệm thị trường tài chính
4.2 Vai trò của thị trường tài chính
4.3 Phân loại thị trường tài chính
5 CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH
5.1 Tổ chức nhận tiền gửi (Deposistory institutions)
5.2 Tổ chức không nhận tiền gửi (Nondeposistory institutions)
6 CÁC LOẠI HÀNG HOÁ TRÊN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
7 HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRỪƠNG TÀI CHÍNH
7.1 Tại sao cần có thị trường hiệu quả?
7.2 Làm thế nào để thị trường hiệu quả?
Trang 8Chương 10: Thị trường trái phiếu
1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU
2 LỢI ÍCH CỦA PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU
3 TIỀN ĐỀ CHO PHÁT TRIỂN THÀNH CÔNG THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ
4 PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SƠ CẤP
4.1 Tầm quan trọng của việc phát triển thị trường sơ cấp
4.2 Thành phần tham gia giao dịch
4.3 Lựa chọn phương thức giao dịch trên thị trường sơ cấp
5 PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG THỨ CẤP
5.1 Vai trò của thị trường thứ cấp
5.2 Phát triển các loại giao dịch
6 ĐỊNH GIÁ TRÁI PHIẾU
6.1 Định giá trái phiếu không có thời hạn
6.2 Định giá trái phiếu có kỳ hạn được hưởng lãi
6.3 Định giá trái phiếu có kỳ hạn không hưởng lãi định kỳ
6.4 Định giá trái phiếu trả lãi theo định kỳ nửa năm
6.5 Lợi suất đầu tư trái phiếu
6.6 Phân tích sự biến động giá trái phiếu
6.7 Quyết định đầu tư trái phiếu
Chương 11: Thị trường cổ phiếu
1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG CỔ PHIẾU
2 TẦM QUAN TRỌNG CỦA PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CỔ PHIẾU
3 PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CỔ PHIẾU
3.1 Các yếu tố cấu thành thị trường cổ phiếu
3.2 Phát triển công ty cổ phần – tạo cung và tiền đề cho phát triển ttcp
3.3 Phát triển hàng hoá trên thị trường cổ phiếu
3.4 Thu hút đa dạng các nhà đầu tư – tạo cầu cho phát triển TTCP
4 ĐỊNH GIÁ CỔ PHIẾU
4.1 Định giá cổ phiếu phổ thông
4.1.1 Các tính chất của cổ phiếu phổ thông
4.1.2 Định giá cổ phiếu phổ thông
4.1.3 Mô hình chiết khấu cổ tức
4.1.4 Mô hình chiết khấu dòng tiền tự do (free cash flows)
4.1.5 Phương pháp định giá cổ phiếu theo tỷ số PE (Price-Earnings ratio)
4.2 Định giá cổ phiếu ưu đãi
5 ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU
6 LỢI SUẤT CỔ PHIẾU
6.1 Cổ phiếu ưu đãi
6.2 Cổ phiếu thường
Chương 12: Thị trường tiền tệ
1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
2 CÁC CÔNG CỤ GIAO DỊCH TRÊN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
Trang 92.1 Tín phiếu kho bạc
2.2 Tín phiếu công ty
2.3 Chứng chỉ tiền gửi
2.4 Hợp đồng mua lại
2.5 Ký quỹ liên bang
2.6 Chấp nhận của ngân hàng
3 HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
4 ĐẦU TƯ CÁC CÔNG CỤ NỢ TRÊN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
4.1 Xác định cơ hội đầu tư
4.2 Cách định giá tín phiếu
4.3 Quyết định đầu tư
5 RỦI RO CỦA CÁC CÔNG CỤ GIAO DỊCH TRÊN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
6 SỰ TÁC ĐỘNG QUA LẠI GIỮA LỢI SUẤT CỦA CÁC CÔNG CỤ THỊ TRƯỜNG TIỀN
TỆ
7 THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM
Chương 13: Thị trường ngoại hối
1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI
1.1 Sự ra đời và phát triển của thị trường ngoại hối
1.2 Đặc điểm của thị trường ngoại hối
1.3 Các thành phần tham gia giao dịch
1.4 Cấu trúc thị trường ngoại hối
1.5 Vị trí và vai trò của thị trường ngoại hối
2 THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VIỆT NAM
2.1 Trung tâm giao dịch ngoại tệ năm 1991
2.2 Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng năm 1994
2.3 Sự ra đời của giao dịch kỳ hạn và hoán đổi năm 1998
2.4 Sự ra đời của giao dịch quyền chọn (options) năm 2002
2.5 Tổ chức và hoạt động của thị trường ngoại hối Việt Nam
3 TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI
3.1 Cơ sở xác định tỷ giá
3.2 Quy ước tên đơn vị tiền tệ
3.3 Các phương pháp yết giá
3.4 Các loại tỷ giá thông dụng
3.5 Phương pháp tính tỷ giá chéo
3.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá
4 CÁC LOẠI GIAO DỊCH KINH DOANH NGOẠI HỐI
4.1 Giao dịch giao ngay
4.2 Giao dịch kỳ hạn
4.3 Giao dịch hoán đổi (swaps)
4.4 Giao dịch giao sau
4.5 Giao dịch quyền chọn
Chương 14: Thị trường tài chính phái sinh
Trang 101 KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁI SINH
2 HỢP ĐỒNG KỲ HẠN VÀ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI
2.1 Định nghĩa
2.2 Phân biệt giữa hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai
2.3 Cơ chế mua bán hợp đồng tương lai
2.4 Giá trị nhận được của hai bên trong hợp đồng tương lai
2.5 Định giá hợp đồng tương lai
3 HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN
3.1 Định nghĩa
3.2 Các loại quyền chọn
3.3 Giá trị nhận được của quyền chọn mua vào lúc đáo hạn
3.4 Giá trị nhận được của quyền chọn bán vào lúc đáo hạn
3.5 Giá của quyền chọn