Luận án Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay

Luận án Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay Luận án Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay Luận án Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay

VƯƠNG THỊ NHƯ QUỲNH

QUảN Lý ứNG DụNG CÔNG NGHệ THÔNG TIN

Và truyền thông TRONG DạY HọC khối ngành kỹ thuật ở các trờng đại học trên địa bàn THàNH

PHố Hà NộI HIệN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN Lí GIÁO DỤC

VƯƠNG THỊ NHƯ QUỲNH

QUảN Lý ứNG DụNG CÔNG NGHệ THÔNG TIN Và truyền thông TRONG DạY HọC khối ngành kỹ thuật

ở các trờng đại học trên địa bàn THàNH PHố Hà

NộI HIệN NAY

Chuyờn ngành: Quản lý giỏo dục

Mó số : 914 01 14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN Lí GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 PGS.TS Nguyễn Văn Tuõn

2 PGS.TS Nguyễn Vũ Bớch Hiền

của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu và các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc và xuất

xứ rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Vương Thị Như Quỳnh

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

1.1 Những công trình nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng

công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học 141.2 Những công trình nghiên cứu có liên quan đến quản

lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

1.3 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và

những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu 28

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG

CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC KHỐI NGÀNH KỸ THUẬT Ở

2.1 Lý luận về ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở trường đại học 332.2 Lý luận về quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và

truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ởtrường đại học theo quan điểm “Quản lý sự thay đổi” 532.3 Những yếu tố tác động đến quản lý ứng dụng công

nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khốingành kỹ thuật ở các trường đại học 76

Chương 3: CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ ỨNG DỤNG

CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNGTRONG DẠY HỌC KHỐI NGÀNH KỸ THUẬTCÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH

3.1 Khái quát tình hình giáo dục đại học thành phố Hà Nội 81

3.4 Thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và

truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện

3.5 Đánh giá các yếu tố tác động đến quản lý ứng dụng

công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy họckhối ngành kỹ thuật các trường đại học 1143.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý ứng dụng công

nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khốingành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn

4.1 Biện pháp quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và

truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay 1214.2 Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp 149

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH C A TÁC GI ĐÃ CÔNG B Ụ Ủ Ả Ố

1 Cán bộ quản lý CBQL

3 Công nghệ thông tin và truyền thông ICT

01 2.1 Số lượng các trường đại học chính quy chuyên ngành

02 3.1. Thống kê các ngành và quy mô sinh viên khối ngành

03 3.2 Bảng Hopkins phân tích mối quan hệ tương quan 88

04 3.3 Thực trạng ứng dụng ICT trong tìm kiếm, lưu trữ và

khai thác tài liệu dạy học và quản lý 89

05 3.4 Thực trạng ứng dụng ICT của giảng viên trong dạy

học khối ngành kỹ thuật các trường đại học 91

06 3.5 Thực trạng ứng dụng ICT trong học tập của sinh viên 93

07 3.6. Thực trạng nhận diện và chuẩn bị cho sự thay đổi 94

09 3.8. Thực trạng tổ chức thực hiện sự thay đổi ứng dụng ICT 98

10 3.9 Thực trạng chỉ đạo thực hiện sự thay đổi ứng dụng ICT 99

11 3.10. Kết quả đánh giá thực trạng chỉ đạo ứng dụng ICT

12 3.11 Thực trạng quản lý ứng dụng ICT trong học tập

13 3.12 Kết quả đánh giá thực trạng bồi dưỡng nâng cao năng

14 3.13 Kết quả đánh giá thực trạng đảm bảo cơ sở vật chất,

nguồn lực cho hoạt động ứng dụng ICT 106

15 3.14 Kết quả đánh giá thực trạng hình thành văn hóa thay

16 3.15. Thực trạng kiểm tra đánh giá thay đổi trong quản lý 109

3.16 Đánh giá thực trạng khẳng định và tạo động lực thay đổi 111

17 3.17 Đánh giá thực trạng duy trì phát triển sự thay đổi tiếp theo 112

18 3.18 Kết quả đánh giá các yếu tố tác động đến quản lý ứng

dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật 114

19 4.1 Đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi 150

20 4.2 Tổng hợp kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết các biện pháp 150

21 4.3 Tổng hợp kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 152

22 4.4 So sánh tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

23 4.5 Kết quả đổi mới nội dung, hình thức phương pháp bồi

dưỡng nâng cao năng lực ICT cho CBQL, giảng viêncác trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội sau

25 4.7 Kết quả đánh giá phương pháp, hình thức bồi dưỡng

ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật sau

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ

01 2.1 Mô hình TPACK (Teachnological pedagogical content knowledge

- Kiến thức về nội dung, phương pháp và công nghệ) 47

02 2.2. Mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin

04 2.4. Qui trình quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối

ngành kỹ thuật ở các trường đại học 76

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

01 3.1 Kết quả ứng dụng ICT trong tìm kiếm, lưu trữ và khai

02 3.2 Biểu đồ kết quả ứng dụng ICT trong học tập của sinh viên 94

03 3.3 Biểu đồ thực trạng kế hoạch hóa sự thay đổi 98

04 3.4 Biểu đồ thực trạng chỉ đạo thực hiện sự thay đổi ứng dụng ICT 101

05 3.5 Biểu đồ thực trạng ứng dụng ICT trong giảng dạy của giảng

06 3.6 Biểu đồ thực trạng kiểm tra đánh giá thay đổi ứng dụng ICT 110

07 3.7 Thực trạng thực trạng duy trì phát triển sự thay đổi tiếp

08 3.8 Biểu đồ tương quan giữa đánh giá của giảng viên, CBQL

và sinh viên về các yếu tố tác động của ứng dụng ICT 115

08 4.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý 151

09 4.2 Tính khả thi của các biện pháp đề xuất 153

10 4.3 So sánh tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi 154

11 4.4 Đánh giá phương pháp, hình thức bồi dưỡng ứng dụng

ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trườngđại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay sau tác

12 4.5 Đánh giá phương pháp, hình thức bồi dưỡng ứng dụng ICT

trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học trên địabàn thành phố Hà Nội hiện nay sau tác động thử nghiệm lần 2 163

13 4.6 Kết quả đánh giá phương pháp, hình thức bồi dưỡng ứng

dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật của sinh 165

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT)đang tác động tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có GD&ĐT.Trong kỷ nguyên số hóa, giáo dục đại học sẽ thay đổi sâu rộng từ môi trườnggiáo dục, vai trò của người dạy, người học đến phương pháp dạy học… Nhậnthức được vai trò to lớn của ICT, Đảng ta chủ trương đẩy mạnh ứng dụng ICTtrong giáo dục ở tất cả các cấp học, bậc học: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽphương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lốitruyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cáchnghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới trithức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chứchình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá, nghiên cứukhoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy

và học” [41, tr.128-129] Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011 - 2020cũng đã chỉ rõ: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thôngtrong dạy và học, đến năm 2015, 100% giảng viên đại học, cao đẳng và đếnnăm 2020, 100% giảng viên giáo dục nghề nghiệp và phổ thông có khả năngứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học” [29, tr.25]

Đặc biệt, đối với dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học hiệnnay, việc ứng dụng ICT càng cần phải tổ chức triển khai sâu rộng, thực chấtnhư một giải pháp hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học hữu hiệu, đáp ứngyêu cầu của kỷ nguyên số Tuy nhiên, những gì đã đạt được vẫn còn hết sứckhiêm tốn Ngay ở địa bàn thủ đô Hà Nội, nơi điều kiện kinh tế, xã hội vàkhoa học kỹ thuật phát triển cao thì khó khăn, vướng mắc và thách thức vẫncòn ở phía trước bởi những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn Một số giảng viênchưa hiểu biết về ICT hoặc chưa hiểu nhưng ứng dụng ICT trong dạy học

hoặc hiểu nhưng ứng dụng ICT trong dạy học không hiệu quả Nguyên nhân

cơ bản có thể do nhiều giảng viên ngại thay đổi thói quen dạy học trước đây,ngại tiếp cận với những cái mới dẫn tới càng ngày càng không theo kịp với sựphát triển nhanh chóng của ICT Sức ì về mặt tâm lý và hạn chế về năng lựcứng dụng ICT là những rào cản cơ bản cần được giải quyết bằng những biệnpháp quản lý của người đứng đầu trường đại học để trường đại học có thể tậndụng sức mạnh của công nghệ và nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo

Hơn nữa, ứng dụng ICT trong dạy học chịu sự tác động trực tiếp từ cách

thức quản lý của CBQL Tiếp cận từ góc độ quản lý, có thể thấy các trường đạihọc trên địa bàn thành phố Hà Nội phần lớn mới dừng lại ở chủ trương ứng dụngICT trong dạy học và quản lý, còn thiếu những biện pháp cụ thể để tác động vàliên kết được người dạy với người học, chưa tạo được động lực của việc ứngdụng ICT trong dạy học và quản lý, chưa lựa chọn những nội dung ứng dụngthiết thực và có trọng tâm, chưa tổ chức ứng dụng ICT trong dạy học và quản lýmột cách khoa học, hiệu quả, vì thế chưa tạo nên sự chuyển biến rõ nét về ứngdụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học

Thực tiễn cho thấy, quản lý ứng dụng ICT trong dạy học nói chung vàtrong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học nói riêng đã trở thành nhucầu cấp bách, không thể thiếu trong việc nâng cao chất lượng GD&ĐT ở cáctrường đại học Điều này đòi hỏi sự chỉ đạo đúng đắn của CBQL các trường đạihọc để thực hiện có hiệu quả ứng dụng ICT trong dạy học đáp ứng yêu cầu đổimới căn bản, toàn diện GD&ĐT hiện nay và những năm tiếp theo

Thành phố Hà Nội hiện có 21 trường đại học đào tạo ngành kỹ thuật.Đây là ngành học có đặc điểm nghề nghiệp đặc thù, gồm nhiều chuyên ngànhhọc khác nhau như khối ngành kỹ thuật cơ khí, xây dựng, vận tải, khối ngànhcông nghiệp, khối ngành điện - điện tử và các khối ngành liên quan đến kỹthuật Mặc dù, mỗi chuyên ngành có một đặc thù riêng và áp dụng nhữngthành tựu khoa học - công nghệ vào từng lĩnh vực cụ thể nhưng quá trìnhdạy học khối ngành kỹ thuật có đặc điểm chung là giảng viên và sinh viên

thường xuyên phải tiếp xúc, ứng dụng thành tựu của ICT vào quá trình dạyhọc Với những đặc điểm đặc thù trên, việc quản lý hoạt động ứng dụng ICTtrong dạy học khối ngành kỹ thuật là vấn đề cần thiết.

Ứng dụng ICT trong dạy học và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học

đã có nhiều công trình khoa học của các tác giả trong và ngoài nước đề cậpđến Tuy nhiên, vấn đề: Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹthuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội chưa có công trìnhnào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống và cụ thể

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay” để nghiên cứu là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý ứng dụng ICT trongdạy học khối ngành kỹ thuật bậc đại học, đề xuất biện pháp quản lý ứng dụngICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật, góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Luận giải cơ sở lý luận về ứng dụng ICT, quản lý ứng dụng ICT trong dạyhọc khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học

Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng ứng dụng ICT và quản lý ứngdụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bànthành phố Hà Nội hiện nay

Đề xuất các biện pháp quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành

kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

Tiến hành khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm một

Đối tượng nghiên cứu

Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đạihọc trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay theo quan điểm “Quản lý sự thay đổi”

Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý ứng dụng

ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học công lập củaThành phố Hà Nội hiện nay theo tiếp cận quản lý sự thay đổi

Phạm vi về khách thể khảo sát: 03 trường đại học đại diện cho các

trường đại học có đào tạo khối ngành kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hà Nội

Phạm vi về thời gian: Tiến hành điều tra nghiên cứu và sử dụng các số

liệu để phân tích thực trạng từ năm 2016 đến nay

4 Giả thuyết khoa học

Ứng dụng ICT trong nhà trường nói chung, trong dạy học nói riêng cầnxuất phát từ sự phát triển của khoa học công nghệ, từ mục tiêu chiến lượctrong phát triển nhà trường, phù hợp với lý thuyết quản lý, hướng tới nâng caochất lượng dạy học Nếu các trường đại học có đào tạo khối ngành kỹ thuậttrên địa bàn thành phố Hà Nội áp dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi để quản

lý hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học thì sẽ góp phần đổi mới phươngpháp, hình thức tổ chức dạy học và thay đổi về chất lượng dạy học của cácnhà trường trong bối cảnh chuyển đổi số

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;các quan điểm, chủ trương đổi mới GD&ĐT và QLGD của Đảng Đồng thời

đề tài vận dụng các quan điểm tiếp cận quản lý sự thay đổi, hệ thống - cấutrúc, lịch sử - lôgic, quan điểm thực tiễn, tiếp cận thông tin và quan điểm pháttriển trong triển khai nghiên cứu đề tài luận án

Quan điểm tiếp cận lý thuyết “Quản lý sự thay đổi”: Mục tiêu của

ứng dụng ICT vào dạy học xét đến cùng là việc đưa những tiến bộ khoa

học công nghệ vào quá trình dạy học một cách phù hợp nhằm tạo ra nhữngthay đổi tích cực về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo Mặt khác có thể thấy, mọi sự vật, hiệntượng luôn có sự vận động, thay đổi theo những qui luật nhất định, quá trìnhứng dụng ICT vào dạy học cũng không nằm ngoài qui luật đó, quá trình nàyluôn diễn ra theo qui trình từ xây dựng kế hoạch, chuẩn bị nguồn lực, triểnkhai và kiểm tra đánh giá Trong mỗi giai đoạn của quá trình này luôn chứađựng những thay đổi nhất định Thay đổi là tiền đề cho sự phát triển Để quátrình này mang lại hiệu quả tích cực, đòi hỏi nhà quản lý phải nắm chắc quyluật, đánh giá được những rào cản của sự thay đổi, để từ đó đưa ra nhữngquyết định quản lý nhằm xoá bỏ rào cản của sự thay đổi, dẫn dắt, thúc đẩy sựthay đổi đó phát triển theo chiều hướng tích cực, góp phầntriển khai ứng dụngICT trong dạy học một cách sâu rộng, thực chất và bền vững ở các trường đạihọc khối ngành kỹ thuật, trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Quan điểm tiếp cận hệ thống - cấu trúc: Quá trình ứng dụng ICT và quản

lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở trường đại học là một hệthống toàn vẹn bao gồm các thành tố có quan hệ mật thiết với nhau Các thành tố

đó không tồn tại độc lập mà tác động qua lại và phụ thuộc lẫn nhau Sự vận động,phát triển của thành tố này là cơ sở cho sự vận động và phát triển của các thành tốkhác và ngược lại Hệ thống các biện pháp quản lý ứng dụng ICT trong dạy họckhối ngành kỹ thuật ở các trường đại học cũng mang tính chất ổn định một cáchtương đối, chúng luôn vận động và phát triển theo yêu cầu phát triển của xã hội,được cụ thể hóa trong từng giai đoạn phát triển GD&ĐT

Quan điểm lịch sử - lôgic: Phương pháp tiếp cận lịch sử - lôgic cho

phép nghiên cứu các vấn đề cơ bản thuộc phạm vi nghiên cứu trong nhữngđiều kiện lịch sử theo những mốc thời gian cụ thể, những hạn chế và nguyênnhân, những thành tựu, triển vọng và lôgic phát triển của hệ thống Với cáchtiếp cận này, nghiên cứu quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹthuật ở các trường đại học phải tìm hiểu quá trình hình thành, phát triển của

mô hình quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học theo các giai đoạn phát triển của nhà trường và tính lôgic củaquá trình quản lý Quy trình quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành

kỹ thuật ở các trường đại học là hệ thống các bước thực hiện nội dung theotrình tự, do đó cần được xây dựng theo lôgic hợp lý Tiếp cận lôgic cho thấymối liên hệ và tác động lẫn nhau của các biện pháp quản lý

Quan điểm thực tiễn: Quan điểm tiếp cận này đòi hỏi phải xem xét

quản lý hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học phải xuất phát từ thực tiễn của mỗi trường đại học Thực tiễn

về nhận thức, trình độ và năng lực ứng dụng ICT trong dạy học, trong quản lýcủa CBQL và giảng viên, thực tiễn về hệ thống thiết bị dạy học về ICT trongmỗi nhà trường

Quan điểm tiếp cận thông tin: Quan điểm tiếp cận này thể hiện qua việc

làm rõ bản chất của quá trình dạy và học khối ngành kỹ thuật ở các trường đạihọc chính là quá trình truyền thông và thông tin, thể hiện quá trình thu nhậnthông tin, xử lí thông tin, ra quyết định chính xác và hiệu quả nhất

Quan điểm phát triển: Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành

kỹ thuật ở các trường đại học không phải là vấn đề tĩnh mà luôn thay đổi dưới

sự tác động ảnh hưởng của các nhân tố khác nhau thuộc về chủ thể quản lý;đối tượng quản lý và môi trường quản lý,

Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, mô hình hoá… các tài liệu, các văn bản

có liên quan đến vấn đề nghiên cứu như sách, tài liệu về giáo dục, về QLGD, vềICT và ứng dụng ICT; chủ trương, đường lối, nghị quyết, chính sách của Đảng,pháp luật của Nhà nước, các văn bản của Bộ GD&ĐT về ứng dụng ICT và quản

lý việc ứng dụng ICT nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát: Thông qua dự giờ các tiết dạy có ứng dụng ICT

các tiết thao giảng, bài thi giảng viên giỏi Quan sát hoạt động dạy học tại các

trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội để thấy được thuận lợi, khó khăn

từ đó đánh giá về thực trạng và đề xuất các biện pháp có tính hiệu quả về quản lýứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học

Phương pháp điều tra: Sử dụng phương pháp trưng cầu ý kiến của 60

CBQL, 240 giảng viên và 600 sinh viên các trường đại học để thu thập ý kiến

về ứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật

ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội

Khảo sát trình độ ứng dụng ICT của CBQL, giảng viên đánh giá thựctrạng ứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹthuật ở các trường đại học trên địa bàn Thành phố

Kết quả điều tra, khảo sát được phân tích, so sánh, đối chiếu để tìm ranhững thông tin đảm bảo tính khách quan, tin cậy

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu các kế

hoạch, quyết định, báo cáo tổng kết học kỳ, năm học để đánh giá thực trạngứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ởcác trường đại học trên địa bàn Thành phố

Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành trao đổi, tọa đàm với Ban Giám

hiệu, giảng viên để thu thập những thông tin liên quan đến vấn đề nghiên cứu

Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến các chuyên gia; các nhà khoa học

giáo dục, QLGD; các nhà giáo có chuyên môn sâu và có kinh nghiệm về ứngdụng ICT trong giáo dục để làm rõ các nhiệm vụ của đề tài

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tiến hành các nghiên cứu sản

phẩm giáo dục, tổng kết kinh nghiệm của CBQL các trường đại học với quản

lý ứng dụng ICT trong dạy học để xác định các biện pháp quản lý phù hợp

Phương pháp khảo nghiệm: Để khẳng định tính khoa học, cần thiết,

khả thi của các biện pháp đã đề xuất

Phương pháp thử nghiệm: Thử nghiệm một số biện pháp đã đề xuất để

khẳng định giá trị khoa học của các biện pháp đó trong thực tiễn

- Nhóm phương pháp hỗ trợ thông qua việc sử dụng thuật toán và phần

mềm Excel và SPSS 16.0 xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình điều

tra thực trạng, trong thử nghiệm ứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICTtrong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố

Hà Nội; sử dụng phần mềm tin học để vẽ sơ đồ, đồ thị

6 Những đóng góp mới của luận án

Một là, kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã

được công bố và thực tiễn hoạt động ứng dụng ICT vào quá trình dạy họckhối ngành kỹ thuật các trường đại học, luận án đã xây dựng khung lý luận,luận giải các vấn đề về ICT, ứng dụng ICT trong quá trình dạy học, quản lýứng dụng ICT trong quá trình dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đạihọc hiện nay

Hai là, trên cơ sở tiếp cận lý thuyết về quản lý sự thay, luận án đã xây

dựng khung lý luận về quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ ởcác trường đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội theo quan điểm quản lý sựthay đổi, đồng thời chỉ ra nội dung quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khốingành kỹ thuật

Ba là, từ việc phân tích mối quan hệ giữa các thành tố trong cũng như

mối quan hệ với các yếu tố bên ngoài quá trình quản lý, luận án đã phân tíchlàm rõ những yếu tố tá động trực tiếp đến quản lý ứng dụng ICT trong dạyhọc khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học

Bốn là, xuất phát từ đặc điểm dạy học khối ngành kỹ thuật, từ quy trình

quản lý hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học, luận án đã tiến hành khảo sát thực trạng hoạt động ứng dụngICT và quản lý ứng dụng ICT vào dạy học khối ngành kỹ thuật theo quy trình

6 bước, chỉ ra những ưu điểm, khuyết điểm, xác định rõ nguyên nhân của ưuđiểm khuyết điểm trong quá trình quản lý

Năm là, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận, thực tiễn quản lý ứng

dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật, luận án đã đề xuất các biện phápquản lý hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật trên địabàn Thành phố Hà Nội theo quy trình quản lý sự thay đổi

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Luận án nghiên cứu thành công sẽ góp phần phát triển lý luận về ứngdụng ICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học nói chung, dạy học khốingành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng

Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp những luận cứ khoa học đểCBQL các cấp tham khảo vận dụng vào chỉ đạo, tổ chức thực hiện các khâu,các bước quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở cáctrường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội và các địa phương khác

8 Kết cấu của luận án

Luận án có kết cấu gồm Mở đầu; 4 chương (18 tiết); kết luận và kiếnnghị; danh mục các công trình khoa học đã công bố, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Những công trình nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học

1.1.1 Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Công nghệ thông tin và truyền thông - đặc biệt là Internet, bắt đầu được

sử dụng ở Hoa Kỳ vào năm 1995 (Wiles và Bondi, 2002) và sau đó bắt đầuđược phổ biến rộng rãi trên toàn thế giới Ngày nay, thật khó có thể hình dungđược thế giới của chúng ta sẽ như thế nào nếu như không có các ứng dụngICT Nhiều giảng viên của các trường đại học ở các nước có nền giáo dục tiêntiến từ lâu đã sử dụng những chức năng của công nghệ vào trong giảng dạy

Tác giả Victoria L.Tinio (2001) với cuốn sách “Công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục - ICT in Education-Book” [101] nhằm giúp các nhà

QLGD hoạch định chính sách giáo dục ở các nước đang phát triển, xác định cácphương hướng cho việc sử dụng ICT một cách hiệu quả và phù hợp với thực tiễntrong hệ thống giáo dục của quốc gia, được khái quát ở ba vấn đề cơ bản sau:

Thứ nhất, những ích lợi tiềm năng của việc sử dụng ICT trong giáo dục

và các cách ứng dụng ICT khác nhau đã được sử dụng trong giáo dục từ trước

đến nay Thứ hai, đặt ra bốn vấn đề cơ bản trong việc sử dụng ICT trong giáo dục là tính hiệu quả, chi phí, sự hợp lý và tính ổn định Thứ ba, những thách

thức quan trọng mà các nhà hoạch định chính sách ở các nước đang phát triểncần lưu ý khi đưa ra các quyết định về việc ứng dụng ICT vào giáo dục

Tác giả Sayling Wen (2003) trong cuốn sách “Công nghệ thông tin và nền giáo dục trong tương lai” [103] đã khẳng định: Hiện nay, cả thế giới đã đi

vào công cuộc cải cách giáo dục với mục tiêu là giáo dục phải trở thành nềntảng căn bản nhất đối với mọi quốc gia trong thế kỷ XXI ICT đã tạo ra cácbiến đổi xã hội một cách sâu sắc, toàn diện, giáo dục cũng không còn nằmngoài sự tác động đó ICT đã làm thay đổi mạnh mẽ cách thức dạy, học vàquản lý Vì vậy, mọi tổ chức, cá nhân giáo dục có thể chọn một cách thứchiệu quả nhất đối với công việc cụ thể

Tác giả Zhu Zhiting đã xuất bản hơn chục cuốn sách như: Ứng dụngmạng trong giáo dục; Công nghệ E-learning; Tổng quan quốc tế về thông tin

giáo dục Trong bài viết: “Sự phát triển và ứng dụng công nghệ Elearning Tiêu chuẩn ở Trung Quốc” [138] đã nêu rõ: E-learning ở Trung Quốc đang

-phát triển nhanh chóng với sự hỗ trợ của Internet; một loạt các thông số kỹthuật được sử dụng trong việc phát triển nền tảng khoa học trực tuyến Sựphát triển nhanh chóng của E-learning đang đặt ra nhu cầu rất lớn về việc xâydựng một tập hợp các tiêu chuẩn Bài viết này mô tả các nỗ lực ở Trung Quốc

để tạo ra một khuôn khổ toàn diện của công nghệ tiêu chuẩn E-learning

Tác giả Peter Van Gils (2004) trong cuốn “Công nghệ thông tin trong giáo dục” [45] đã khẳng định những giá trị của CNTT trong một xã hội phát triển và

cách thức tổ chức quản lý, giảng dạy, học tập cũng như ứng dụng CNTT trong tất

cả các nhà trường, từ mầm non, tiểu học, trung học đến các trường dạy nghề,trường đại học Theo ông, những lý do đưa CNTT vào trong giáo dục không phải

là một hình thức đổi mới riêng rẽ mà chính là một phần trong sự phát triển của xãhội hiện nay Vì vậy, CNTT là một công cụ không thể thiếu được trong công táchành chính của giáo dục, nó mang lại sự trợ giúp to lớn cho các nhà QLGD

Tác giả David Mousund trong bài viết “Thông tin và Công nghệ truyền thông trong giáo dục, một quan điểm cá nhân” [110] đã đưa ra luận điểm: (1)

CNTT đang thay đổi nhanh chóng đến mức vượt khả năng cập nhật của đa sốcác nhà lãnh đạo khiến họ lo ngại; (2) Những tư tưởng chủ đạo cơ bản về sửdụng CNTT trong giáo dục tuy đã thay đổi nhưng rất chậm Trong đó, tác giảnhấn mạnh vai trò của CNTT trong đổi mới nội dung chương trình giảng dạy,hướng dẫn và đánh giá kết quả của sinh viên

Ở Ấn Độ, nghiên cứu về ứng dụng ICT trong đào tạo nguồn nhân lực

có tác giả Sukarita Sarkar với công trình “Vai trò của ICT trong giáo dục đại học của thế kỷ XXI” [131] Nội dung công trình nghiên cứu đã chỉ rõ vai trò

của ICT không những quan trọng trong phát triển giáo dục đại học ở Ấn Độ,

mà còn đóng vai trò rất quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội củaquốc gia Vấn đề dạy học trực tuyến đã phát triển và được thực hiện mạnh mẽ

thông qua hệ thống ICT Công cụ này đã giúp cho nhiều sinh viên gặp khókhăn về việc làm, trách nhiệm gia đình, vấn đề sức khỏe, thời gian tiếp tụchọc tập Hệ thống đào tạo trực tuyến này đã thành công trong một số trường ở

Ấn Độ và các quốc gia khác như Canada, Mỹ… Đồng thời, tác giả lưu ý vềbốn vấn đề khi đưa ICT vào hoạt động giảng dạy: Một là, sử dụng công nghệcần phải xem xét nhu cầu của người học và vấn đề nội dung; hai là, không ápđặt hệ thống công nghệ từ trên xuống dưới mà phải thông qua người dạy vàngười học; ba là, áp dụng nội dung từ các khu vực, quốc gia khác phải tùy cơứng biến cho phù hợp với thực trạng; bốn là, xây dựng nội dung, thiết kế bàigiảng phải phù hợp với công nghệ sử dụng

Các tác giả Rae Condie và Bob Munro, Liz Seagraver, trung tâm chất

lượng giáo dục hè Kenessson thuộc đại học Strathclyde (2007), trong cuốn “Tác động của công nghệ thông tin trong nhà trường - Đánh giá khách quan” [128,

tr.75] Các tác giả phân tích tác động của ICT vào lĩnh vực trường đại học trênkhắp Vương quốc Anh Nghiên cứu nhìn rộng hơn về tác động của CNTT đốivới giảng viên trong học tập, lập kế hoạch và quản lý lớp học, hầu hết các sinhviên và giảng viên đều đã tìm thấy việc đưa ICT vào lớp học phát triển tích cực,thúc đẩy sinh viên và giảng viên dần thay đổi hoàn toàn những kinh nghiệm dạy

và học của cả hai Đã có sự thay đổi quan điểm của giảng viên, hơn nữa sự hoàinghi ban đầu và lo lắng đã dần thay thế bằng sự lạc quan và tin tưởng

Các tác giả Cher Ping Lim, Ching Sing Chai, Daniel Churchill (2010),

trong cuốn “Các mô hình ứng dụng CNTT trong giáo dục hiện đại” [119] đã

đưa ra bộ công cụ nâng cao năng lực cho các trường đào tạo giảng viên ở khuvực Châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời giải thích lý do phải ứng dụngCNTT vào nhà trường sư phạm và thực tế tồn tại hiện nay: “Mặc dù đã cónhiều bằng chứng cho thấy CNTT có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chấtlượng dạy và học cũng như việc tiếp cận CNTT ngày càng dễ dàng hơn, đa sốgiảng viên trên thế giới ngày nay vẫn chưa sử dụng công nghệ thành thạo haythường xuyên để có thể khai thác tiềm năng của nó” [119, tr.13] Từ đó, cáctác giả đưa ra những phương tiện đánh giá từ các bài kiểm tra trình độ được

chuẩn hóa đến hồ sơ bài dạy điện tử đã được sử dụng để đánh giá trình độ tíchhợp CNTT phục vụ cho giảng dạy của các giảng viên Việc đánh giá dựa trênbốn phương diện, đó là: khả năng sử dụng CNTT, thái độ và niềm tin đối vớiviệc sử dụng CNTT, lý luận sư phạm và việc sử dụng CNTT trong thực tế.

Tác giả Roy Barton và Terry Haydn (2013) trong bài viết “Việc sử dụng và quản lý CNTT tại các trường đại học: các chiến lược đối với lãnh đạo trường đại học” [130] đã đưa ra một số gợi ý cho các nhà quản lý: Các

nhà lãnh đạo cần hiểu biết về CNTT để luôn đi đầu và trở thành một người cótính cạnh tranh; cần tham gia vào các hoạt động trong tiến trình ứng dụngCNTT; tăng cường quan hệ đối tác và hợp tác để có thể tăng cường phát triểncông nghệ và thúc đẩy việc ra quyết định của lãnh đạo trường CBQL cần cómột tầm nhìn để đưa ra quyết định đúng đắn trong việc tích hợp và quản lýICT trong các trường đại học; lập kế hoạch cho chương trình đào tạo giảngviên để thúc đẩy ý thức về tính chuyên nghiệp trong giảng dạy, thúc đẩy họhọc những kiến thức mới và tiếp thu được các kỹ năng và năng lực mới Các

tác giả đưa ra kết luận: “Quản lý việc sử dụng ICT là cả những thách thức và

bổ ích”; “ICT đã tạo ra những đòi hỏi đối với những thay đổi có hệ thống trong các trường đại học Chắc chắn các nhà lãnh đạo của trường và giảng viên cảm thấy áp lực phải thay đổi và phải tìm cách thực hiện và duy trì sự đổi mới công nghệ” [130, tr.257-272]

Từ những vấn đề nêu trên có thể nhận định rằng: Các nước phát triển,đang phát triển đã ứng dụng ICT vào giảng dạy hầu hết các bậc học theonhiều hình thức tổ chức và quản lý khác nhau Các tác giả đưa ra những kinhnghiệm khác nhau trong quản lý, đồng thời sử dụng ICT trong QLGD có thểgiải quyết rất nhiều vấn đề cần thiết cho người học, người dạy và hoạt độngquản lý đào tạo Các nghiên cứu chỉ ra những thuận lợi, tiềm năng của ICT vàkhó khăn thử thách tại mỗi trường và cũng đưa ra những gợi ý về tầm chiếnlược cho các nhà quản lý định hướng nghiên cứu cho tương lai vì nội dungliên quan của giáo dục được thực hiện bằng ICT sẽ trực tiếp ảnh hưởng đếntoàn bộ chất lượng giáo dục của quốc gia Đây cũng chính là nội dung nghiêncứu dựa trên sự kế thừa và phát triển của khuôn khổ luận án

1.1.2 Những công trình nghiên cứu của các tác giả ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu ứng dụng ICT trong giáo

dục, đào tạo ở Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục, cơ quan,đơn vị quan tâm, tiêu biểu các công trình nghiên cứu sau:

Tác giả Phó Đức Hòa và Ngô Quang Sơn trong cuốn sách “Ứng dụng CNTT trong giảng dạy tích cực” (2008) đã giới thiệu cách khai thác, sử dụng

các tiện ích của CNTT cho việc thực thi các PPDH tích cực như khai thácthông tin, soạn giáo án có ứng dụng CNTT, sử dụng máy tính để tổ chức cáchoạt động dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học, cách sử dụnghiệu quả giáo án có ứng dụng CNTT trong quá trình dạy học tích cực Đây làcông trình tương đối hoàn chỉnh về ứng dụng CNTT trong giảng dạy [50]

Các tác giả Jef Peeraer và Trần Nữ Mai Thi, Trần Thị Thái Hà (2010) với

công trình “Công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học tích cực” [71] đã khẳng định “ứng dụng CNTT không chỉ đơn thuần là về bản thân công cụ mà cả

về giáo dục và cách thức giảng viên và người học sử dụng các công cụ này để

hỗ trợ việc dạy và học” [71, tr.51] Cuốn sách đưa ra bộ công cụ bao gồm 7

mô-đun; trong mỗi mô-đun giới thiệu ngắn gọn về một công cụ và thiết kế hướngdẫn, cho phép thấy tác dụng của thiết kế hướng dẫn thúc đẩy công nghệ đó.Cuốn sách được sử dụng làm tài liệu tự học về CNTT cho giảng dạy tích cực vàgiới thiệu một số khả năng ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy và học

Tác giả Hoàng Kiếm (2011) với công trình “Công nghệ thông tin và đại học sáng tạo” [59] đã làm rõ vai trò của CNTT trong đổi mới phương thức

quản lý, đổi mới phương pháp dạy và học ở trường đại học Tác giả khẳngđịnh: Sự phát triển nhanh chóng của ICT và xu hướng toàn cầu hóa đã tạo ranhu cầu và môi trường cho phép mở rộng các hoạt động của trường đại học.Cùng với đó là thách thức đòi hỏi trường đại học phải có các thay đổi nhằmđáp ứng các yêu cầu và nhiệm vụ mới của việc đào tạo nguồn nhân lực có khảnăng làm việc trong bối cảnh hội nhập toàn cầu Trong những năm qua, nhiềutrường đại học đã bước đầu xây dựng nền tảng cho đại học sáng tạo Một sốtrường đại học đã triển khai thành công mô hình này như: EUK - Anh CyberUniversity - Hàn Quốc, USQ - Australia, Viện Đại học MIT - Mỹ…

Tác giả Đào Thái Lai (2012) trong bài viết “Công nghệ thông tin và những thay đổi trong giáo dục” [64] đã khẳng định: Cần phải đưa giáo dục vào

bối cảnh cuộc cách mạng CNTT, đồng thời làm thế nào để đưa ứng dụng CNTTvào các hoạt động giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục, tập trung ở hai khíacạnh: Khía cạnh thứ nhất, giáo dục sẽ phải đào tạo như thế nào để đáp ứngnguồn nhân lực, yêu cầu phát triển nền kinh tế tri thức; khía cạnh thứ hai, ICT sẽ

có tác động tới hoạt động giáo dục, tạo ra cuộc cách mạng trong giáo dục Tácgiả nhấn mạnh: Sử dụng ICT các nhà quản lý sẽ có cơ hội nắm thông tin chínhxác, kịp thời mà không phải qua cấp trung gian nào để có những quyết địnhđúng đắn và đưa ra các chính sách phù hợp góp phần làm tăng hiệu quả QLGD

Tác giả Vũ Đức Thông (2016) với bài báo “Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên” [93, tr.198-199] đã chỉ ra khung năng lực

ICT chung cho tất cả mọi người cũng như khung năng lực ICT cụ thể củagiảng viên, giảng viên, sinh viên và sinh viên Theo tác giả, khung năng lựcICT cho giảng viên, giảng viên gồm: Hiểu biết về ICT trong giáo dục; chươngtrình học và đánh giá; Sư phạm; ICT - ICT; Tổ chức và quản lý; Học tậpchuyên môn của giảng viên Khung năng lực ICT được sắp xếp thành 3 bậc:Bậc 1, làm quen với công nghệ; bậc 2, hiểu sâu; bậc 3, sáng tạo Đây là nhữngđóng góp rất quan trọng của tác giả đối với quá trình hình thành kỹ năng ứngdụng ICT trong dạy và học ở các cấp học, bậc học ở nước ta hiện nay

Các tác giả Vương Quốc Anh, Đào Ngọc Chính, Phan Thị Bích Lợi

(2019) với bài báo “Vai trò của ICT trong xây dựng trường đại học thông minh

ở một số nước trên thế giới và giải pháp ứng dụng ICT trong phát triển trường đại học thông minh ở Việt Nam” [1, tr.106-110] đã trình bày những vấn đề cơ

bản về trường đại học thông minh và vai trò của ICT trong trường đại học thôngminh ở một số nước trên thế giới Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất một số giảipháp ứng dụng ICT trong việc phát triển trường đại học thông minh ở Việt Namnhư: Nâng cấp, đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin; quản lý, điềuhành trường đại học; tăng cường hợp tác, tổ chức chương trình đào tạo…

Việc ứng dụng ICT để đổi mới PPDH ở trường đại học cũng đã được nhiều

nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, như bài viết “Ứng dụng CNTT trong giảng dạy

và học tập hóa vô cơ” của tác giả Tú Sỹ Chương [35] đã đưa ra những kinh nghiệm

ứng dụng CNTT vào đổi mới giảng dạy bằng các PPDH hiện đại kết hợp với truyền

thống; bài viết “Ứng dụng CNTT hỗ trợ đổi mới PPDH” của hai tác giả Trần Đình

Châu và Đặng Thị Thu Thủy [23] đã đề xuất một số vấn đề liên quan đến ứng dụngCNTT trong giai đoạn hiện nay và đề xuất một số biện pháp ứng dụng CNTT đổimới PPDH Ngoài ra còn nhiều tác giả có các công trình nghiên cứu, bài báo khoahọc, báo cáo về ứng dụng ICT trong dạy học như: Lưu Lâm [65]; Trần Khánh [58];Nguyễn Thị Ban, Trần Hoài Phương [6]; Tôn Quang Cường [38].v.v… Các nghiêncứu đã đề cập đến nhiều vấn đề như: tổng quan về ứng dụng ICT trong giáo dục,trong dạy học tiếng Việt, trong xây dựng bài giảng điện tử… Tuy nhiên, các nghiêncứu mới tập trung vào nghiên cứu lý luận, chưa đưa ra được những biện pháp cụthể, nhất là với giáo dục đại học

Thực tế cho thấy, việc ứng dụng ICT trong dạy học, nhất là ở bậc đạihọc ở nước ta vẫn còn hạn chế so với các quốc gia trên thế giới do nhiều yếu

tố khách quan và chủ quan Vì vậy, các nghiên cứu khoa học về ứng dụngICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật là rất cần thiết để góp phần vào việcđổi mới PPDH đáp ứng yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay

1.2 Những công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học

1.2.1 Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học đã được các cơ quan chức năng, cácnhà khoa học, nhà QLGD trên thế giới nghiên cứu ứng dụng mạnh mẽ ngay từ khiphát minh ra máy tính điện tử Các nhà QLGD và chuyên gia về giáo dục đãnghiên cứu và khai thác dưới nhiều quan điểm tiếp cận khác nhau, điển hình như:

Tác giả Sukanta Sarkar với bài viết “Vai trò của Công nghệ thông tin

và truyền thông trong giáo dục đại học của thế kỷ XXI - The Role of Information and Communication Technology (ICT) in higher Education for the 21 st” [131] đã đề cập đến vai trò nổi bật của ICT trong giáo dục đại học ở

thế kỷ XXI Theo tác giả, ICT đã tác động vào thực tiễn giáo dục, góp phầntăng trưởng đáng kể cho các hoạt động giáo dục đại học… Từ một số nghiêncứu cho thấy việc sử dụng ICT trong giáo dục đang làm phát triển rất nhanhcác hoạt động giáo dục ở nhiều tiểu bang của Ấn Độ Đồng thời, tác giả chothấy, qua nhiều năm giảng dạy trực tuyến ở Ấn Độ đã phát triển phổ biến vàđược thực hiện mạnh mẽ dựa trên hệ thống ICT Công cụ này đã giúp chonhiều sinh viên gặp khó khăn do bận làm việc, trách nhiệm gia đình, vấn đềsức khỏe, về thời gian… không thể đến trường được, thì giáo dục trực tuyến

là lựa chọn duy nhất cho họ Hệ thống đào tạo trực tuyến này đã thành côngtrong một số trường ở Ấn Độ và các trường đại học khác như: Đại họcPhoenix, Đại học Harvard (Mỹ), Đại học Athabasca, Toronto (Canada).Sukanta Sarkar xem việc tích hợp CNTT&TT trong giảng dạy và học tập làvấn đề quan trọng trong việc đổi mới giáo dục đại học

Giáo sư Rae Condie và Bob Munro cùng với Liz Seagraves và Trung tâmchất lượng giáo dục mùa hè Kenesson (2007), Đại học Strathclyde với công

trình “Tác động của công nghệ thông tin truyền thông trong nhà trường - đánh giá khách quan” [128] Các tác giả đã phân tích tác động của ICT vào lĩnh vực

giáo dục đại học trên khắp Vương quốc Anh Nghiên cứu đã nhìn rộng hơn vềtác động ICT đối với giảng viên trong học tập, lập kế hoạch và quản lý lớp học:

Hầu hết các sinh viên và giảng viên đều đã tìm thấy việc đưa ICT vàolớp học phát triển tích cực, thúc đẩy sinh viên và giảng viên và thay đổihoàn toàn những kinh nghiệm học tập của cả hai Đã có một sự thay đổiquan điểm của giảng viên, đặc biệt, với sự hoài nghi ban đầu và lo lắngđang dần dần thay thế bằng sự lạc quan và tự tin [128, tr.75]

Peter Van Gils (2004) tác giả của cuốn “Công nghệ thông tin trong giáo dục - ICT in Education-Book” [45] đã viết: “Những ứng dụng của CNTT có thể

cung cấp cho các nhà trường cơ hội được tối ưu hóa toàn bộ hoạt động của mình.Một nhà trường thường xuyên ứng dụng CNTT thì chính nhà trường đó đangtiếp cận với cách giải quyết các công việc hành chính và các hoạt động phát sinh

một cách chuyên nghiệp hơn” Trong công trình này, ông đã nhấn mạnh vàkhẳng định những giá trị của CNTT trong một xã hội phát triển và cách thức tổchức quản lý, giảng dạy, học tập cũng như ứng dụng CNTT trong tất cả cáctrường từ mầm non, tiểu học, trung học đến các trường dạy nghề, trường đại học.Theo ông, những lý do đưa CNTT vào trong giáo dục không phải là một hìnhthức đổi mới riêng rẽ mà chính là một phần trong sự phát triển của xã hội hiệnnay Vì vậy, CNTT là một công cụ không thể thiếu được trong công tác hànhchính của giáo dục, nó mang lại sự trợ giúp to lớn cho các nhà QLGD.

Nhóm tác giả của Dự án ngày mai (2010) trong cuốn sách Giáo dục mới của 3E: thẩm quyền, tham gia, trao quyền Sinh viên hôm nay sử dụng các công nghệ mới để học tập như thế nào? [127] Các tác giả cho rằng “mỗi

sinh viên có quyền được hưởng một nền giáo dục chất lượng cao và giáo dụcchính là chìa khóa để phá vỡ chu kỳ của đói nghèo” [127, tr.36] Các tác giảđưa ra kết luận về các yếu tố cần thiết để ICT được sử dụng có hiệu quả trongdạy học khối ngành kỹ thuật là: (1) Học tập dựa trên tính chất xã hội; (2) Họctập cần được diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi; (3) Giảng viên và sinh viên cần cókiến thức và kinh nghiệm sử dụng các công cụ kỹ thuật số Các nhà nghiêncứu chỉ ra các cản trở lớn trong quá trình ứng dụng ICT trong dạy học, đó là:(1) Thiếu thốn về cơ sở vật chất và phương tiện ICT; (2) Chương trình giáodục, nội dung sách giáo khoa lạc hậu chưa tương thích với sự phát triển như

vũ bão của khoa học công nghệ; (3) Thiếu sự hợp tác và chia sẻ; (4) Khảnăng thích ứng với các phương tiện ICT mới chưa cao; (5) Thiếu hiểu biết

và chưa có sự hỗ trợ các hình thức học tập ở ngoài lớp học

Nghiên cứu vấn đề ảnh hưởng của CNTT trong các trường đại học; tác

giả Mojgan Afshari (2012), Đại học Malaya đã có bài viết: “Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng trong việc thực hiện CNTT trong các trường đại học” [123] Bài viết này, dựa trên phản hồi của

320 hiệu trưởng ở Iran và đưa ra kết quả nghiên cứu như sau: trình độ sử dụngCNTT của hiệu trưởng trường trung học gián tiếp ảnh hưởng đến vai trò lãnh

đạo của hiệu trưởng trong thực hiện CNTT trong các trường đại học; cần đàotạo, cung cấp kiến thức kỹ năng cho CBQL từ đó tạo sự uy tín cũng nhưtruyền cảm hứng để tạo động lực khuyến khích các cá nhân trong trường đạihọc tham gia ứng dụng CNTT trong lĩnh vực của họ [123].

Trong bài viết “Thông tin và Công nghệ truyền thông trong giáo dục, một quan điểm cá nhân - Information and Communications Technology in Education, A Personal Perspective” [110] của tác giả David Mousund (2002) đã

đưa ra luận điểm: (1) ICT đang thay đổi nhanh chóng đến mức vượt khả năng cậpnhật của đa số các nhà lãnh đạo khiến họ lo ngại; (2) Những tư tưởng chủ đạo cơbản về sử dụng ICT trong giáo dục tuy đã thay đổi nhưng rất chậm Trong đó, tácgiả nhấn mạnh vai trò của ICT trong nội dung chương trình giảng dạy, hướng dẫn

và đánh giá kết sinh viên; tập trung hướng dẫn, đánh giá, phát triển năng lực vềgiải quyết các vấn đề của sinh viên và các khía cạnh khác trong công việc chuyênmôn của giảng viên; chỉ ra vấn đề là cần phải thay đổi tư tưởng của nhà quản lý,

sự mâu thuẫn giữa ICT và tư tưởng của nhà quản lý [110]

Nhóm tác giả Sharmila Devi, Mohammad Rizwaan, Subhash Chander Ấn

Độ (2012) với công trình nghiên cứu “ICT cho chất lượng giáo dục ở Ấn ICT for quality of education in India” [134] đã làm rõ các nội dung sau: Một

Độ-là, ứng dụng ICT là thành phần không thể thiếu của văn hóa đương đại, đang lan rộng trên toàn cầu; Hai là, ICT trong ngành giáo dục đã thúc đẩy nâng cao

chất lượng nội dung; nó được sử dụng chính trong lĩnh vực giáo dục, bên cạnh

đó nó cũng hỗ trợ cho sự phát triển nội dung và quản lý

Tác giả Doug Johnson (2013) trong bài viết “Tăng sức mạnh! Kỹ năng công nghệ mà mỗi giảng viên cần” [113] đã nghiên cứu về sử dụng ICT trong

giảng dạy của giảng viên Tác giả đã khẳng định: “thay vì bắt đầu bằng kỹnăng công nghệ và áp dụng chúng vào giáo dục, cách tiếp cận tốt hơn sẽ bắtđầu với những phương pháp giảng dạy giỏi và xem xét kỹ thuật có thể củng

cố các thực tiễn đó như thế nào” [113]

Tác giả Olatundun, S.A., Ph.D và Adu, E.O., Ph.D (2013) trong bài viết

“Việc sử dụng và quản lý CNTT tại các trường đại học: các chiến lược đối với lãnh

đạo trường đại học” [124] đã đưa ra một số gợi ý cho các nhà quản lý trong việc

thiết kế các giải pháp quản lý ứng dụng CNTT trong trường đại học, đó là: Việc xâydựng chính sách về CNTT của nhà trường cần phù hợp, có hệ thống và tiến bộ Cácnhà lãnh đạo cần hiểu biết về CNTT để luôn đi đầu và trở thành một người có tínhcạnh tranh; cần tham gia vào các hoạt động trong tiến trình ứng dụng CNTT; tăngcường quan hệ đối tác và hợp tác để có thể tăng cường phát triển công nghệ và thúcđẩy việc ra quyết định của lãnh đạo trường CBQL cần có một tầm nhìn để đưa raquyết định đúng đắn trong việc tích hợp và quản lý ICT trong các trường đại học;lập kế hoạch cho chương trình đào tạo giảng viên để thúc đẩy ý thức về tính chuyênnghiệp trong giảng dạy, thúc đẩy họ học những kiến thức mới và tiếp thu được các

kỹ năng và năng lực mới Nhà lãnh đạo cần đánh giá và trao đổi thông tin cáctrường khác để so sánh và trao đổi kinh nghiệm, có dự đoán và chuẩn bị cho sự thayđổi liên tục trong tương lai về CNTT; Các giảng viên nên được khuyến khích chia

sẻ các phương pháp sư phạm và kỹ thuật CNTT làm việc theo nhóm để lồng ghépCNTT vào giảng dạy và học tập Các tác giả đưa ra kết luận: “Quản lý việc sử dụngICT là cả những thách thức và bổ ích” [124]

Vấn đề phát triển mô hình quản lý cho các trường đại học đã được YanPiaw Chua và Pei Pei Chua (2017) nghiên cứu khá toàn diện với bài viết:

“Phát triển một mô hình nền tảng cho các thực tiễn lãnh đạo công nghệ giáo dục” [137] Trong công trình này, các tác giả khẳng định: “Các chiến lược

hiệu quả bao gồm việc phát triển một sứ mệnh và tầm nhìn quan trọng về mạnglưới, cung cấp đào tạo về thông tin truyền thông qua máy tính, tăng cường họctập suốt đời, xây dựng mối quan hệ gần gũi, tích cực giữa người sử dụng vàthúc đẩy việc sử dụng tối đa nền tảng E-learning Để cải thiện thực hành lãnhđạo công nghệ, trường đại học phải tạo cơ sở hạ tầng thuận lợi cho việc dạy vàhọc điện tử, kích thích sự hợp tác điện tử giữa người sử dụng và bên ngoài,khen thưởng các sáng kiến tự học trực tuyến” [137, tr.76]

Từ vấn đề trên, có thể khẳng định: Các nước có nền giáo dục phát triển

đã ứng dụng ICT vào giảng dạy ở hầu hết các cơ theo nhiều hình thức tổ chức

và quản lý khác nhau Các tác giả đưa ra những kinh nghiệm quản lý ứng

dụng ICT trong dạy học tại các trường đại học, các nghiên cứu chỉ ra thuậnlợi, tiềm năng và những khó khăn thách thức tại mỗi nhà trường và đưa ra cácgợi ý về tầm nhìn chiến lược cho các nhà quản lý và định hướng nhữngnghiên cứu cho tương lai Đây chính là các nội dung được nghiên cứu, kếthừa và phát triển trong khuôn khổ của luận án.

1.2.2 Những công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu về quản lý ứng dụng ICTtrong hệ thống giáo dục ở Việt Nam đã được được nhiều cán bộ nghiên cứu

và các đơn vị quan tâm Một số các hội nghị, hội thảo, đề tài nghiên cứu vềứng dụng ICT vào giáo dục đều có đề cập đến vấn đề quản lý ứng dụng ICT

và khả năng áp dụng vào nước ta như:

Về ứng dụng ICT trong dạy học tích cực, tác giả Ngô Quang Sơn

(2002) với cuốn sách “Áp dụng dạy và học tích cực” [82] đã nêu quá trình

nghiên cứu về công nghệ dạy học với việc thiết kế giáo án dạy học tích cực cóứng dụng ICT để nâng cao chất lượng dạy học Tác giả đánh giá cao nhữngtác động tích cực của việc quản lý ứng dụng ICT đối với việc đổi mới và nângcao chất lượng dạy học [82]

Tác giả Trần Kiểm (2006) trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của khoa học” [60] đã cung cấp một số vấn đề cơ bản khoa học trước xu thế phát triển

hiện nay Tác giả nhấn mạnh: Một trong bảy xu thế lớn của giáo dục thế giới

trong thế kỷ XXI là: “Áp dụng rộng rãi CNTT- một hướng đổi mới giáo dục

có hiệu quả”; “Tác động của CNTT đối với lĩnh vực giáo dục đang tạo ra một cuộc cách mạng về giáo dục mở” [60, tr.25].

Nhóm tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2009) trong

cuốn “Từ điển giáo dục học” [55] đã đề cập vấn đề QLGD cần ứng dụng công

nghệ hiện đại để tăng hiệu quả quản lý, chỉ rõ một trong những phương tiện củacông nghệ hiện đại là ứng dụng ICT vào quản lý; đồng thời, các tác giả nhấn

mạnh ICT là công cụ của hệ thống thông tin, là “nền” của QLGD trong nhà

trường Công cụ ICT sẽ là phương tiện để xử lý, chọn lọc thông tin cho hoạtđộng quản lý và quản lý đào tạo trong nhà trường [55, tr.40]

Hội thảo quốc gia về ICT lần thứ IV diễn ra tại thành phố Huế với chủ đề

“Công nghệ thông tin và sự nghiệp giáo dục - y tế” đã đặt ra vấn đề: làm thế nào

để thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động ứng dụng ICT nhằm phục vụ một cách hiệu quảnhất cho sự phát triển của giáo dục trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế của

nước ta Hội thảo khoa học toàn quốc về “Các giải pháp công nghệ và quản lý trong ứng dụng ICT vào đổi mới phương pháp giảng dạy” do trường đại học Sư

phạm Hà Nội phối hợp với dự án Giáo dục đại học tổ chức từ ngày 9 và10/12/2006 Nội dung Hội thảo bàn đến một số vấn đề chính như sau: Các giảipháp về công nghệ trong đổi mới phương pháp giảng dạy (phổ thông, đại học vàtrên đại học): Công nghệ tri thức, công nghệ mã nguồn mở, các hệ nền và công

cụ tạo nội dung trong E-learning, các chuẩn trao đổi nội dung bài giảng, côngnghệ trong kiểm tra, đánh giá Các giải pháp, chiến lược phát triển ứng dụngICT vào đổi mới phương pháp giảng dạy: chiến lược phát triển, kinh nghiệmquản lý, mô hình tổ chức trường đại học điện tử, mô hình giảng dạy điện tử Các kết quả và kinh nghiệm ứng dụng ICT trong giảng dạy: xây dựng và sử dụngphần mềm giảng dạy, kho dữ liệu điện tử

Về ứng dụng bài giảng điện tử trong thực hiện PPDH tích cực, tác giả

Phan Văn Tỵ (2013) chủ nhiệm Đề tài khoa học cấp học viện “Ứng dụng bài giảng điện tử trong thực hiện PPDH tích cực ở Học viện Chính trị” đi sâu

phân tích, chỉ ra cách thức ứng dụng ICT khai thác, kỹ thuật sử dụng các phầnmềm phù hợp với từng bộ môn để làm thay đổi cách dạy và học nhằm đạthiệu quả cao trong dạy học bộ môn Đề tài cũng đã đề xuất biện pháp đểCBQL các cấp của Học viện xây dựng chủ trương, xác định kế hoạch và tổchức chỉ đạo ứng dụng vào thực tiễn [98]

Bàn về vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở cơ sở, tác giả

Triệu Thị Thu (2013) với đề tài luận án tiến sĩ “Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên tại Thành phố Hà Nội” [91] đã khẳng định ý nghĩa tầm quan trọng của ứng dụng CNTT trong

quản lý; căn cứ nghiên cứu trên thực tiễn, tác giả đề xuất một số biện pháp

cần thiết, khả thi, nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý dạy học

tại các trung tâm giáo dục thường xuyên tại Thành phố Hà Nội [91]

Tác giả Vũ Lộc An (2018) với đề tài luận án “Quản lý bồi dưỡng cán

bộ, công chức ở các trường chính trị tỉnh trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin” đã đi sâu vào các Khái quát, luận giải đặc trưng bồi dưỡng cán bộ,

công chức; vai trò, nội dung ứng dụng CNTT và quản lý bồi dưỡng cán bộ,công chức trên cơ sở ứng dụng CNTT; đánh giá làm rõ thực trạng bồi dưỡng

và quản lý bồi dưỡng cán bộ, công chức ở các trường chính trị trên cơ sở ứngdụng CNTT; đồng thời đề xuất 7 biện pháp trong quản lý bồi dưỡng cán bộ,công chức ở các trường chính trị trên cơ sở ứng dụng CNTT [1]

Về vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở cơ sở giáo dục, tác

giả Phạm Thị Lệ Hằng (2018) với đề tài luận án tiến sĩ “Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường trung học cơ sở Thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” [50], đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễnquản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường trung học cơ sở, trên cơ sở

đó đề xuất giải pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường trunghọc cơ sở Thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các nhàtrường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trung học cơ sở hiện nay

Nhiều hội thảo khoa học được tổ chức, luận bàn các giải pháp cho ứngdụng ICT trong dạy học và các định hướng nghiên cứu cho tương lai như: Hội

thảo về “Nghiên cứu và triển khai E-learning” do Viện Công Nghệ Thông tin

của đại học Quốc gia Hà Nội và Khoa Công nghệ Thông tin của Đại học Bách

khoa Hà Nội phối hợp tổ chức tháng 02/2005 [100]; Hội thảo “Các giải pháp công nghệ và quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục” được tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh năm 2006 [20]; Hội thảo “Chính phủ điện tử ngành giáo dục và đào tạo, Công nghệ thiết kế bài giảng E-learning” do Cục Công nghệ

Thông tin - Bộ GD&ĐT tổ chức 11/2017 [34] Các nghiên cứu đã đề cập đếnnhiều vấn đề, nổi bật là vấn đề vai trò của các cấp trong quản lý ứng dụngcông nghệ thông tin trong giáo dục đào tạo; ứng dụng công nghệ thông tintrong xây dựng chính phủ điện tử ngành giáo dục hay việc ứng dụng côngnghệ thông tin nhằm phát triển hình thức dạy học mới…

Việc quản lý ứng dụng ICT để đổi mới PPDH cũng được nhiều nhàkhoa học quan tâm nghiên cứu Tác giả Lê Hồng Sơn (2002) với bài viết:

“Công nghệ thông tin và truyền thông với giáo dục, đào tạo ở Việt Nam” đã

đưa ra cách nhìn tổng quan về mô hình hoạt động tương tác sư phạm và việcứng dụng phương pháp và công nghệ dạy học trong môi trường này ở các loạihình nhà trường khác nhau Đồng thời, tác giả cũng đưa ra quan niệm về côngnghệ dạy học và những biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bịdạy học ở trường phổ thông [81]

Tác giả Ngô Quang Sơn (2009) trong bài viết: “Quản lí hoạt động ứng dụng CNTT, truyền thông nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông dân tộc nội trú” đã phân tích thực trạng quản lí ứng dụng CNTT trong

việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông dân tộc nội trú;trên cơ sở thực trạng đó, tác giả đã đề xuất nhiều giải pháp quản lí ứng dụngCNTT ở các loại hình trường phổ thông dân tộc nội trú [84]

Các tác giả Nguyễn Thanh Bình [8], Trần Khánh [58], Trần Ngọc Giao[44], Đỗ Mạnh Cường [37], Hoàng Trung Sơn [80]… đã khẳng định vai trò củaICT, quản lý ứng dụng ICT và tập trung nghiên cứu việc quản lý ứng dụng ICTtrong dạy học tại các nhà trường với nhiều góc độ khác nhau

Tổng quan các công trình trên tạo ra bức tranh tổng quát về ứng dụngICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học tại các trường đại học trong vàngoài nước Đây là nguồn tham khảo hữu ích cho cho việc kế thừa, phát triểntrong quá trình nghiên cứu luận án Thông qua đó cũng cho thấy, việc nghiên

cứu sâu về “Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay” là cần thiết, cấp

bách và có ý nghĩa thiết thực

1.3 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn

đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan

Từ tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận áncho thấy:

Một là, khi thế giới bước sang thế kỷ XXI, trước sự phát triển mạnh mẽ

và tính hiệu quả của việc ứng dụng ICT trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội,việc nghiên cứu ứng dụng ICT nói chung, ứng dụng ICT trong dạy học ở các

trường đại học được nhiều tác giả nghiên cứu, tiếp cận dưới nhiều góc độ, đềcập đa chiều, trên nhiều khía cạnh khác nhau, đảm bảo tương đối hoàn chỉnh,

có tính hệ thống, khoa học, chuyên sâu cả trên phương diện lý luận cũng nhưthực tiễn Nhìn chung, những công trình này đã tập trung làm vị trí, vai tròcủa ứng dụng ICT trong đổi mới phương pháp dạy học, trong đổi mới quytrình dạy học, trong hiện đại hóa phương tiện dạy học, trong xử lý nội dungdạy học… từ đó khẳng định ứng dụng ICT trong dạy học là giải pháp quantrọng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường hiện nay

Hai là, ở nước ta, nghiên cứu vấn đề ứng dụng ICT trong dạy học ở các

trường đại học ngày càng được coi trọng Những công trình này chủ yếu lànhững bài báo khoa học, các luận án tiến sĩ và thường tiếp cận nghiên cứudưới góc độ khoa học Quản lý giáo dục Các công trình thường tập trung phântích, chỉ rõ những nội dung cơ bản và kinh nghiệm ứng dụng ICT trong dạy học ởmột số quốc gia có nền giáo dục phát triển trên thế giới Đặc biệt, trong các côngtrình nghiên cứu trên đều đưa ra được những định hướng và giải pháp ứng dụngICT trong dạy học ở các trường đại học đảm bảo phù hợp với tính đặc thù, điềukiện, hoàn cảnh, yêu cầu, nhiệm vụ và chiến lược phát triển GD&ĐT của cáctrường, cũng như quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay

Ba là, các công trình nghiên cứu đều khẳng định: để thực hiện hiệu quả

việc quản lý ứng dụng ICT trong dạy học, nhà quản lý cần quan tâm đến côngtác bồi dưỡng đội ngũ CBQL, giảng viên, sinh viên; đầu tư CSVC và các điềukiện hạ tầng ICT; nắm rõ các mức độ phát triển của ICT trong dạy học để đưa rabiện pháp ứng dụng ICT, xây dựng môi trường ICT để thúc đẩy và tiện lợi hóaviệc sử dụng ICT trong dạy học phù hợp với điều kiện của nhà trường hiện đại

Bốn là, một số nghiên cứu chỉ ra việc khai thác và phát huy hiệu quả

các tiện ích của ICT còn có những mặt còn hạn chế; việc quản lý ứng dụngICT trong dạy học trong nhà trường vẫn chưa được thực hiện đồng bộ, từ việcxây dựng kế hoạch tới việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện cũng như kiểm tra,đánh giá Qua nghiên cứu và khảo sát thực trạng, các tác giả đề xuất một sốbiện pháp quản lý ứng dụng ICT trong dạy học ở các trường đại học nhằmnâng cao chất lượng dạy học

Tuy nhiên, hầu hết các công trình nghiên cứu đều đề cập đến vai trò củaứng dụng ICT trong dạy học, tác động ứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICTtrong dạy học ở các trường đại học Một số nghiên cứu đưa ra phương pháp ứngdụng ICT trong dạy học môn học cụ thể, chủ yếu các nghiên cứu hướng vào đốitượng trường trung học phổ thông, cao đẳng và đại học Các nghiên cứu chưa đisâu vào việc quản lý ứng dụng ICT trong dạy học các ngành học cụ thể Đặc biệttrong giai đoạn sắp tới, việc đổi mới nội dung chương trình giáo dục được thựchiện cùng với cuộc Cách mạng 4.0 đang diễn ra ở mọi nơi sẽ tạo sự thay đổi vềquan niệm, tư duy của quá trình dạy và học là một trong những yếu tố then chốt

để tiến tới đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, nhất là ở bậc đại học

1.3.2 Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu

Một là, tiếp cận chức năng quản lý và nội dung quản lý đã nhiều công trình

nghiên cứu thực hiện Tuy nhiên để nhận diện và xoá bỏ các rào cản ứng dụng

ICT trong dạy học cần xây dựng cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của quản lý ứng

dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật các trường đại học theo tiếp cận quản

lý sự thay đổi Điều này có nghĩa, luận án cần tập trung làm sáng tỏ những căn cứkhoa học để tiến hành quản lý hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành

kỹ thuật phù hợp với thực tiễn, nhằm đổi mới nâng cao chất lượng dạy và học

Hai là, hiện nay để thực hiện thành công việc chuyển đổi số trong nhà

trường, đòi hỏi phải ứng dụng ICT vào tất cả các hoạt động của Nhà trường,trong đó ứng dụng ICT vào quá trình dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng.Nhiều tác giả đã thực hiện nghiên cứu ứng dụng ICT ở giáo dục đại học nhưngchưa đi cụ thể vào khối ngành kỹ thuật Vì vậy, luận án cần phân tích rõ nhữngthuận lợi, khó khăn của việc ứng dụng ICT vào dạy học, chỉ ra được đặc thù dạy

và học khối ngành kỹ thuật các trường đại học, trên cơ sở đó xác định phươnghướng cho hoạt động quản lý ứng dụng ICT có hiệu quả

Ba là, hiện nay để thực hiện thành công việc chuyển đổi số trong nhà

trường, đòi hỏi phải ứng dụng ICT vào tất cả các hoạt động của Nhà trường,trong đó ứng dụng ICT vào quá trình dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng

Mục đích của hoạt động ứng dụng ICT vào dạy học là nhằm đổi mới hình thức tổchức, PPDH và kiểm tra đánh giá kết quả học tập, góp phần nâng cao chất lượngdạy và học Mặt khác, bản thân hoạt động ứng dụng ICT luôn chịu sự chi phối bởi

sự phát triển của khoa học, công nghệ và năng lực của mỗi chủ thể Cho nên, đểứng dụng ICT trong dạy học mang lại hiệu quả, luận án cần dựa trên quan điểm tiếpcận “Quản lý sự thay đổi”, để luận giải, xác định nội dung, quy trình và biện phápquản lý, nhằm phát huy cao nhất hiệu quả hoạt động ứng dụng ICT trong dạy học

Bốn là, những nghiên cứu trước đây đã đề cập tới các yếu tố tác động

đến quản lý ứng dụng ICT trong nhà trường nhưng ở mỗi thời điểm khác nhau

và với mỗi loại hình trường khác nhau sẽ có những yếu tố tác động khác nhau.Trên cơ sở phân tích các yếu tố tác động của bối cảnh hiện tại và tương lai đếnứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở trường đại học, luận án cầnchỉ ra tính đặc thù, tính đa dạng, phức tạp, những mâu thuẫn cơ bản của quátrình ứng dụng ICT, từ đó để xác định những biện pháp quản lý phù hợp

Năm là, tiến hành đánh giá thực trạng hoạt động ứng dụng và quản lý

ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật chỉ ra những ưu điểm, khuyếtđiểm, nguyên nhân của những ưu điểm và khuyết điểm trong quản lý ứng dụngICT vào dạy học, làm căn cứ đề xuất các biện pháp, nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng quản lý ở nhà trường

Sáu là, trên cơ sở đánh giá thực trạng ứng dụng và quản lý ứng dụng

ICT trong dạy học, luận án đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ, phùhợp, hiệu quả, đồng thời tiến hành thử nghiệm một số biện pháp để khẳng địnhtính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

Kết luận chương 1

Vấn đề ứng dụng ICT và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học đã đượcnhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, nhưng quản lý ứng dụng ICT trongdạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học thì còn ít công trình nghiêncứu có tính hệ thống, chuyên sâu

Ứng dụng ICT trong dạy học đại học là việc sử dụng các tiện ích củaICT vào các hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạtđộng dạy của giảng viên, hoạt động học của sinh viên và hoạt động quản lýgiáo dục của CBQL

Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học đại học là hệ thống những tácđộng của tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến khách thể và đốitượng quản lý nhằm ứng dụng có hiệu quả ICT trong quá trình dạy và học ởtrường đại học

Quản lý ứng dụng ICT trong dạy học đại học thể hiện thông qua nhữnghành động quản lý, trên cơ sở thực hiện các chức năng của chủ thể quản lý,được triển khai thông qua một hệ thống tổ chức chặt chẽ, hướng tới mục tiêuchung là thay đổi cách dạy và cách học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quảGD&ĐT của các trường đại học

Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về ứng dụng ICTtrong dạy học và quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ởcác trường đại học; đánh giá và phân tích thực trạng ứng dụng ICT và quản lýứng dụng ICT trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học từ đó

đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý ứng dụng ICT trong dạy học khốingành kỹ thuật ở các trường đại học hiện nay Luận án kiểm chứng tính cầnthiết và tính khả thi của các biện pháp và thử nghiệm một số biện pháp đểkhẳng định hệ thống biện pháp đưa ra phù hợp và hiệu quả

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC KHỐI NGÀNH KỸ THUẬT Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC

2.1 Lý luận về ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở trường đại học

2.1.1 Khái niệm ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học khối ngành kỹ thuật ở trường đại học

2.1.1.1 Công nghệ thông tin và truyền thông

* Công nghệ thông tin

Thuật ngữ Công nghệ thông tin xuất hiện lần đầu vào năm 1958 trong

bài viết của hai tác giả Leavitt và Whisler trên tạp chí Harvard BusinessReview Các tác giả cho rằng: “Công nghệ mới chưa thiết lập một tên riêng

Chúng ta sẽ gọi là công nghệ thông tin” (Informations Technology - IT).

Công nghệ thông tin là một nhánh ngành kỹ thuật sử dụng máy tính vàphần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền tải và thuthập thông tin CNTT được phát triển trên nền tảng của các công nghệ Tinhọc - Điện tử - Viễn thông và Tự động hóa CNTT nghiên cứu về các khảnăng và các biện pháp, tức là nghiêng về công nghệ theo nghĩa truyền thống

Tin học là một ngành khoa học chuyên nghiên cứu quá trình tự độnghóa việc tổ chức, lưu trữ và xử lý thông tin của một hệ thống máy tính cụ thểhoặc trừu tượng (ảo) Với cách hiểu hiện nay, tin học bao hàm tất cả cácnghiên cứu và kỹ thuật có liên quan đến việc mô phỏng, biến đổi và tái tạothông tin Trong nghĩa thông dụng, tin học còn có thể bao hàm cả những gìliên quan đến các thiết bị máy tính hay các ứng dụng tin học văn phòng Theo

Edsger Dijkstra: “Quan hệ giữa tin học với máy tính không khác gì quan hệ giữa thiên văn học với kính viễn vọng”.

Thuật ngữ “Tin học” đã được dịch từ informatique trong tiếng Pháp;

trong tiếng Anh từ informatics được bắt nguồn từ informatique trong tiếng