Some well known old bridges in the periphery ofTharg Long were built from the middle of the lTth century to the beginning ofthe t9th century, such as Gi6y bridge and Quang Binh bridge Ba
Trang 1qfi 151
PTIAM THI THUY VINH
Tom r&: Thrng Long - Hd Ngi c6 nhtng c6y ciu cti tluo c ghi I4i trong v6n bia tu rh6 ti' XVt A6n diu th6 ki XX C6c c6y ciu tluo c v6n bia phan 6nh phan lon thuQc c6c huyQn ngoai thdnh ci vi c6c huy€n moi nhip vi He NOi tri theng 8 nim 2008 M$t s6 cdy ciu c6 ti€u bi€u thu0c vtng ngoai vi.Thdng Long tlugc xdy dqng tu gita the ki XVII d0n tl6u th6 kj'XlX, nhu Cdu Gi6y, ciuQuang Bintr (ciu Bing) b[c tr€n s6ng T6, c6u Dich Lu tr€n s6ng Lu vir cdu Do trCn sdng NhuC Bdi vi6t tl€ c4p ddn c6c ciy cdu cd cira ThIng Long (Hd NOi) tluo c phdn 6nh qua vdn bia H6n Ndm
Tt khda: Thdng Long, Hi NQi, cdu, ki€u s6ng Td, sdng Lu, s6ng NhuQ
Abstract: There are old bridges in Thang Long (Ha Noi nowaday) mentioned in Han Nom inscriptions fiom the l6th to the early 20th centuries These bridges are mainly located in the old suburban
districts as well as the districts merged into Hanoi since August 2008 Some well known old bridges in
the periphery ofTharg Long were built from the middle of the lTth century to the beginning ofthe t9th century, such as Gi6y bridge and Quang Binh bridge (Bang bridge) across the Td Llch river, Dich Lu
bridge on the Lu river and Do bridge on NhuQ river, to name but a few The article studies those bridges bases on their records in Han Nom inscriptions.
Keryords:Thang Long, Hanoi, bridge, Td river, Lu river, NhuQ river
klr6ng cdn Di6u niy rluo c khing tlinh qua c6c thiic bdn van bia do ViQn ViEn D6ng Bric
c6 Phep (EFEO) tai Hd NQi thr,rc hicn trong viri chpc ndm ddu cria thd ky XX vd VNCFIN ti6p tuc thuc hiQn tu cutii th6 k1,xx a6n aiu the ki xxr.
L Khdi luqc vi vdn bia ciu ilb cia Hd
NQi qua danh mqtc th6ng kA
Trong kho thrlc b6n vdn khic Hrin N6m cua VNCHN hiQn c6 gin 8.000 don vi th6c bdn vln khic Hrin N6m cira Hd NQi, nhmg
trong s6 d6 chi c6 76 vrn bia phdn rinh vd
ciu, rld Di6u d6 cho thdy ty l€ thit khi6m tdn,
chi6m khoing lYo trong toin bQ s6 luqng
v6n klic Hdn N6m cua Thu tl6 Tuy s6
luqng kh6ng nhidu, nhrmg nQi dung ph6n rlLnh l4i r6t da dang 56 vdn bia ndy tta phAn
d crlc vtng ngo4i thinh vd cua tinh Hd Tdy
ci nhrip vd Hir NQi chtng duoc phrin b6 theo
c6c quA-n, huyQn, th! xi nhu sau (chring t6i
dtng clia danh duo c ghi trong cric bQ Thu
mqc vln bia)
fr
la a NOI ngdy nay lir rung dit k6t
hqp nhieu vtng midn dia lj kh6c nhau, tu
Thdng Long xua vcri 36 phuong thuQc hai
huyQn Vinh Xuong vd Qudng Dric, d6n nay
Hd NQi da c6 12 quin, 17 huyQn vd I thi x5
Theo th6ng k€ cta chring t6i, trong kho
th6c brin vdn khic Hrin N6m, Vi€n Nghi6n
cuu Hrin N6m (\TNCHN) tlang luu giit 76
thriLc bdn vdn bia v,i ciu dd (chi duy nh6t mQt
bia vd btin tld) thuOc tlia bdn Hd NOi Vnn
bia tld ghi l4i qu:i trinh xdy dyng, trung tu,
tl6ng g6p cdng suc kinh phi dd hinh thdnh
n6n ciic cdy ciu phuc vu diin sinh D6 c6 rhd
li ciu tt6 hoic cAu 96 dugc xAy dpg, trung
tu tu dau th6 ki xvl diin nua ddu thii ky xx.
Voi hon UOn ttrii ky dd qua vdi nhidu su x6
dich thay d6i cua lich st, nhirng chi6c ciu c6
cl6 hiu nhu ki6ng cdn nta, nhtmg may min
ld th6ng tin vd cdu dl ttu-o c ghi t4i tr€n bia
d6 dit canh cric cdy cdu khi moi xiy dgng
cho d6n dAu ttrti k1,xx rhi c6 nhitiu bia dri
cl6 vin cdn duoc tl6t t4i ch5 cfr, di ciu c6
39 .'
PGS.TS., ViQn Nghi€n cuu H6n N6m
Trang 2rAP cHi HAN NoM sii 4 (173 ) - 2022 PHAM TH! THUY V'NH
Xem: b6ng l- Th6ng ki vdn bia ciu dd cia Hd NQi theo dia danh hdnh chinh
(Chlng tdi phdn loqi dia danh hdnh chinh theo lqc khoan ghi khi sw in tv li(u,
chra qui d6i theo dia danh hiQn noy)
56 TT T0n qu{n, huvQn 56 luanq bia Ghi cht
I Hai Ba Tnmg I Tt s6 I d€n s6 4 ld t6n qu{n
5 Ba Vi/huv6n I tt sii s diln s6 l8 le ten huyqn
t4 Thanh Tri t2 MQt s6 xd cta huygn Thanh Tri dd bi cit ra
dii thdnh l{p quin Hodng Mai vd qu{n Thanh Xudn do do c6 the trong s6 vin bia cta huyQn Thanl Tri ct nay da thuoc quan Hodng Mai hodc qu6n Thanh XuAn.
t7 Tt Li6m l Huy$n Tu Li6m nay kh6ng con nta, vi da
chia tdch thanh hai qudn Bic Tt Li€m vd Nam Tu Li€m Ngodi ra co mQt sr5 xd dl cit
nh6p vao quin Ciu Gdy vd qudn Thanh Xudn.
19 Hd D6ng/ thi xi l Nay dn thdnh quln Hd D6ng
2lt Son Tay/thi xa I Nay ld thi xa Son Tay
2t Todn tp He Noi 16
Qua th6ng k6 tr6n, ta thdy bia ciu cht
yeu.xuat hi6n.o cr4c huy€n c6 dia th6 trlng,
nhi6u s6ng h6 nhu huy6n Thanh Tri, huy6n
Gia Liim, huy6n Thach ThAt, huy6n Dan
Phuqng, huyQn Thanh Oai, huy6n Hodi
Duc Cric quan n6i d6 c[ cta Hn NQi hdu
nhu ving b6ng, chi c6 bia vr5 ciu Th6 Hric
vdo dCn Ngoc Son cria qufln Hodn Ki6m vi
bia li6n quan diin cAu d6 vdo chtra cta qu{n
Hai Bi Tnmg
S6ng T6 Lich chriy qua kinh thanh ThAng
Long nhmg nhirng cay cAu bic ngang s6ng
T6 lai thu6c dia phdn cta hai huy6n Tt Li0m
vd Thanh Tri - ngoai vi Thing Long
Khao srit ni6n dai van bia ciu cua Hd
NQi cho thiy m6t s6 vAn dd sau:
Bang 2- Niin dai vdn bia
stt Ni6n hiiu 56 tu.dng stt NiOn hiiu 56 luqng Ghi chri
Trang 3vAN BIA pHAN ANH vt cAc cAv cAu co cun
ni€n hiOu
t2 Vinh Khrinh I 25 Tdng c$ng
Qua bing thi5ng k6 ni6n dai cria vin bia
qua cAc nien hi€u vua cho th6y:
- VEn bia phin 6nh ciu cua Hir NQi c6
nien dai tu nta dau th€ kj,XVI ddn nta ddu
th6 ki xX, Eai qua cAc ridu dai: Ld so, Mac,
Ld Trung hrmg, Tdy Son, Nguy6n
- Th6ng k€ ni6n d3i chi ra trieu LC so c6
I bia, Mpc c6 7 bia, L6 Trung hmg c6 45 bia,
Tdy Son c6 I bia, Nguy6n c6 I I bia; l0 bia
kh6ng ghi ni€n tlai vd chi ghi nlm can chi,
kh6ng ghi ni6n hieu de biCt ven bia duqc so4n
viro tridu dai ndo
- s6 tieu vd ni6n it4i bia cdu cua Hd N6i
cho thdy cric ciy cAu duoc xdy dpg, trtng
ru nhidu nh6t vio thoi L€ Trung hung, th6 ki
XVII, XVIII, nhmg tlp trung vdo giai tlo4n
nria cu6i th6 ki XVII vd nua dAu th6 kj'
XVIII Ddy cfing li giai doan c6 nhiAu khoi
sic trong ldng xd ViQt Nua cutii th6 k1'
XVIII do nQi chiiln li6n mi€n, kinh tii kh6ng
6n dinh, co dd cira tri6u clinh L6 - Trinh bi
lung lay cliin tin g6c 16 vd sup ttii tru6c thti
lyc cira nlri Tdy Son ttang l6n, vi thii md s6
bia ghi vidc xAy cdu thoi kj' ndy k6m hin.
- Thdi Nguy6n cing kh6ng tao dlmg
ttuqc nhidu cdy ciu mdi cho Hd NQi, di tri6u
tt4i ndy ttn k6o ddi d6n gin 150 n[m C6 ld
do ctidu kign kinh t6 sau chi6n tranh, lo4n lac
da bi t6n th6t nghi6m trong, nOn phai m6y
chpc nam sau khi nhir Nguy6n thitit lAp nha
nudc thi mQt s6 ciy cdu mdi dugc tao dlmg
vd ru sta lai
2 Vi ctic logi ciu ttrqc thi hiQn qua
tdn bia
Th6ng tin tr6n vdn bia cAu cho bitit nfri6u
v6n cl€ li6n quan (l€n tung cdy cdu cg th6, nhu xdy dqmg tu khi niro, do ai khdi xudng,
kinh phi il6ng g6p, kich cd quy m6 cria ciu,
nguydn vflt li6u xdy dmg cdu, li ciu <li hay
96, cdu bic tr6n s6ng hay tr0n dim h6 Nhung il6 li phAi vio nQi dung chinh cria
vin bia moi c6 th6 n5m du-o c cq th6 Tuy vdy,
chi cin clqc ten bia ld co ben c6 th6 biiit d6
li lo4i cAu gi, qua t6n bia c6 thii bi6t lo4i hinh
cdu x6y dqmg ld ciu tl6 hay cAu g5; t6n bia
cing c6 thd cho biait tdn gqi cua ciu hoec t6n
<Iia danh gin lidn voi ciu Th6ng k6 cric bia
ciu dd cta Hi N6i, cho ttriy nOi tr6i l€n 2 loai ciu.chinh, d6 li ciu tki vd ciu gd c6 mrii che Di6u niy cflng nem trong tuong quan chinh cria vln bia cAu Vigt Nam t4i cric tlia
phuong kh6c
C6 40 bia ciu cta Hir N$i truc tiLip n6i
vd ciu tld vdi t€n bia gin li€n voi chn thqch
kiiu Et6, nhu Ttin tqo thqch kiiu san bi *fi
,LEffi+i4: Thqch kiiu bi hi, Et64iL:
Tdn rqo cdu Chit ciu DuyOn thqch kiiu chi
bi *ft#.'P-M*-*46t$iL; DQng khiu
thqch kiiu bi tl"l 8ffi4; Thqch kiiu tdp
thi€n bi lcj'zt6*14iL; Sdng ldp thqch
kiiu bi ki A'l jLEt*+iL; Kim Lfi Dinh
C6ng thach kiiu bi kiE&LthEffi4iL:
Cdu uic thach kiiu ti ki lt4FE64iL;
Hrrng c6ng tgo/ttic thqch kieu/bi ki tv *'h
#-14+ E6l4fL&: Trilng tu Trang giang
thach kiiu bi lcj, E+rilaEt64iL: Quang Li€t xd/Cdu Buou xt/rao thqch kiiutminh bi
pf, lc n\it t tt' N, Fet &tl E 4* t 4 $iL ; H trn g
c6ng tdp phuc nhi xd/ cdu kidu xt rao lqp
4t
Ghi ndm can chi
'76
Trang 4PHAM THI THUY VINH
thach kiiu cdu fic bi cQng ki Rrh *xA:-iL
t*-ffiRj€_iE6t*+t4*a
V6i tdn bia nhu th6 ndy cho thiy lo4i
hinh ciu d6 khri ph6 bi6n trong tldi siing
ling xn Vi6t Nam 56 36 bia cdn l4i (trong
d6 c6 I bia ue aO) Ad c6-p d6n ciu 96 ciu
c6 m6i che vd cfrng c6 cd ciu <t6 nhrmg
kh6ng gin voi tOn bia ld thqch kiiu 6ffi.
D6 nhan ra ci, g5 c6 mdi che qua t6n bia
nhu: Ngda kiiu thqch bi F-#84, nhmg
khri nhi6u tOn bia kh6ng chi ra dugc nQi
dung bdn trong dd c6p d6n ciu 96 hay ciu
d6, nhu Tr ng tu Trudng Lac kiiu bi €l+k
*t*4: Thu Qud xd ritng tu Dinh Gid ttr
tinh Dia Nsuc kiiu 4ktLtt€*6lE4it 1;
Httng tqo kiiu luong bi ki R&-M*4iL;
Bdng Lai xd kiiu bi *XiLffifl; KhA Tang
kiiu bi &*.ffi; Cd Nhui kiiu bi ki/philc li
vlnh tuy tiht64iLl4A&x!.*; Kiijn lqp
Ngqc Hsch xd kiiu minh t{i]*Mir+#4
43 Nhirng t6n bia nhu th6 niy kh6ng chi ra
tlugc bin ch6t cta toai ciu, cAu xiy dung
bing ch6t liQu gi nhmg l4i cho ta bi6t ciu d6
thu6c vd dia phuong ndo, t6n ciu ld gi
Thuong t€n ciu hay gin liAn vdi t6n tlia danh
ldng xi, ctng tuc ld khing <linh chi sd hriu
cta tlia phuong tt6 d5i v6i cdy ciu Nhu tOn
bia Thu Qu€ xd tring tu Dinh Gid u rinh Dia
Nguc kieu Am Tv D6i Hii Thanh Luong qutin
bi ki 4k t il€1t14 R + fr,tu niffi"r4.tr tf
E)+ *.$E 1+)"L cho ta t6n ba th6ng tin quan
trong, thf nh6t ld t6n cdu, ciu tdn Dia Ngpc,
thft hai ld tdn chta, li chta Dinh Giri, thft ba
td t6n xi, ld xi Thu qu6 Hoac ten bia Ci NhuA
kiiu bi ki/Phtlc ti vinh tuy
t)fr64iLl4eiR-,j<3* thi ta bi6t day h ciu C6 Nhu6, tuy tCn
ciu kh6ng tli kdm t€n xi nhr.mg vdi t6n goi
C6 NhuA ki1u thi nguoi ta cing s6 nghi ngay
d6n dia danh xa, th6n C6 Nhuit, huy6n Tu
Li6m xua vd ntiu k6t hqp voi m6t vrii th6ng
tin khric trong v5n bia, trong lac khoiin nguoi
tti suu tim ghi vi: dla diilm lrru giir hi6n vdt
ld c6 thii khing dinh chic chin vC ala dantr
lang/ xe C6 Nhu6 g6n voi cAy ciu niry
Ctng nhu vdy, tdn bia KhA Tang kiAu bi ',X*ffi4 thi cAu Kh6 Tang it U gE nnO ath
tlia danh Kh6 Tang vir chung ta sE li6n hQ ngay
<10n lang KhO Tang xi Cu Kh6 huygn Thanh Oai, Hd N$i Tru6c tldy Khd Tang le t6n xe,
sau niy do c6 sr,r thay d6i dia danh hanh chinh
ndn xi Kh6 Tang cta th6 ki X\/I - XVIII da thanh th6n KhC Tang cta xi Cu Kh€ huyQn Thanh Oai 0 the lcJi XXL
Cdn nhu t6n bia r(i dn lQp Ngpc Hqch xd
kiiu minh *iLfriirffi+4i thi r5 ring ttd cho biilt dAy ld ciu cria xd Ngoc Hpch Hay
t€nbia Bing Lai xd kiiu bi E*iLt64 de,
khing dinh <tiy ti ciu cira xii Bdng Lai; Bia
Kin Lfi Dinh C6ng thach kiiu bi ki b&L
,h E 6a+iL thi ta bi6t chic ciu dri ndy ti6n
quan d6n hai tlia danh Kim L[ vd Dinh C6ng thu6c huy€n Thanh Tri
M6t vdi vi dq nhu vdy il6 thiy rang ten
ciu ghi trong t6n vdn bia phin nhi6u gin voi
t6n dia danh xdy drmg cAu Tu ciu o xa
Thlng Long d6n ciu cdn tC tinh *ranfr OAu
c6 t6n ciu gin v6i t6n tlia danh, hay n6i crich kh6c h 6y <lia danh det cho tCn cdu d6 ghi nho Dia danh d6 c6 th6 h don vi hirnh chinh
so htu cdy ciu, cfing c6 th6 lA g6n voi t6n
s6ng md cdy ciy duo c bic qua Tai phia nam
Hd NQi c6 vdnbia Dich Lu kiiu bi W 4\fd i6af?L soan ndm Phric Thei thft 2 (1644), d6y li bia ghi lai ciu drmg tr€n s6ng Lu md
nay dAu v6t cia s6ng c6 vin cdn2 Lu li crich dqc N6m, cdn tr6n vln bia cht H6n li Lu,
nhu vAy h-r t6n bia lai cho ta goi nh6 ten s6ng Hoac bia cAu Quang Binh bic ngang s6ng
T6 Lich vdi tln bia Quang Binh kiiu bi kv
tinh minh lL+64iLfr-eA tao nlm Long
Dric thu 3 ( 1732) thuqc dia phdn 2 xi Quang
Li€t vA Bnng/Binh LiQt huy6n Thanh Tri,
nay thu6c xa Thanh Li6t huy$n Thanh Tri vd phuong Hodng Li6t qu6n Hodng Mai Ddu tich ciu ci nay li ciu Bing thuQc xd Thanh
Liet vA phudng Hoirng Li6t Hogc bia Tr ng
tu T6 giang kiiu bi W €\+&)t-ffflittao
ndm Vinh Tri thu 4 ( 1679) thu6c xd Thuong Y6n Quy6t huygn Tri Li6m xua, nay thu6c
rAP CHi u,rn xdlr sii 4 1t 73 ) - 2022
Trang 5dia phin quin Cdu Gidy, cho biOt cldy ti ciu
b6c qua s6ng T6 Lich
Nhu vdy, trong r6t nhidu truong hqp chi
cin dgc tdn bia ciu ld c6 th6 dorin dinh tluoc
2 didu co bin: holc ld cho bi6t ci, 96 hay
ciu <t6; holc ld ttia danh gin voi tlia dii5m
xdy d\mg ciu Ddy cing ld didu chu 1i cria
I r.
nguoi xua mu6n nhdn m4nh, truydn lai cho
hfu thti th6ng tin cAn thitit li6n quan d6n cdy
ciu Mu6n bitit cu th6 chi ti6t li€n quan d6n
vi6c x6y dpg ciu duong nhi€n phai dqc n6i
dung trong vdn bia
3 Vi ctic cAy ciu cia Thdng Long vd
ving phy cQn itngc ghi lgi trong vdn bia
Tru6c h6t cin d€ cip d6n rung l6i cta
Hd NQi ngdy nay, d6 ld c6c quAn nQi thAnh
ci nhu Ba Dinh Hodn Ki6m D6ng Da Hai
Bir Tnmg; ciic quin tl6 nim gAn trung khop
voi virng trung tam ctra kinh thdnh Thing
Long xua N6u l6y ciic qu4n niy d6 tim hiiiu
vd c6c cdy ciu c6 cria Thing Long sE khan
hiiim th6ng tin vi s6 bia cAu cdn lai qu6 it,
chr con l6c d6c vdi t6m bia Duy nh6t c6 mQt
t6m bia ph6n rinh vd ciy ciu gin li€n vdi di
tich ntii ti6ng cira Hd Noi ld bia ciu Thd
Hric tl6n Ngoc Son, h6 Hodn Ki6m Nhung
ttAy ld criy ciu bic tt bo hd ra ddn Ngqc
Son kh6ng phrii ciu bdc tr€n s6ng Do ddn
Ngoc Son ctng chi m6i xdy dmg vdo cu6i
th6 ki XIX n€n vln bia vA cdu Th6 Hirc
tlugc vi6t v?ro nlm Khdi Dinh, ttiu ttrii ti'
XX D6 lA bia Tritng ru n6i diin cdp tu bo
Th€ Htic kiiu Trdn Ba dinh€16NW.Ll6
fr+*)gm.*&&F, tao nlm Khii Dinh,
N'49415, tai tl6n Nggc Son phuong Lf
Thrii T6 qudn Hodn Ki6m
Ydrbia Cdu fic thach kiiu bi ki l*ft A
ffi4i1-tqo nlm Vinh Thlnh thu 14 (1718),
N"452-53, thuQc phucrng Bpch Mai quAn
Hai Bd Tnmg, ttAy ld bia ciu b6c trdn h6 nhd
vdo chtra ling Hdng Mai klr6ng ph:ii cdu
.!
Dac ren song
Bia Dich Ln kiiu bi kj, W h1t64iL tqo
n[m Phric Thai thri 2 (1644), moi suu tim
n khu vuc tl6n Ltr phuong Hodng VIn Thu
quin Hoing Mai vi bia,(iz Lti Dinh C6ng
thqch kiiu bi ki +&rLrh.Et#4iL tao
nim Quli Mti? N"495, xi Khuong Dinlr, huydn Thanh Tri, nay thuQc quin Hodng
Mai, Hd NOi
Bia Trilng tu T6 Giang kiiu bi kj, tao
nim \tnh Tri thu 4 (1679), N"4123-24, le bia cAu xd Y6n Quyi5t, huycn Ttr Li6m, nay
thu6c phudng Trung Hda qufn Ciu Gi6y
Ven bia tl6 cfp vri: cdy Ciu GiAy, bic qua ddng s6ng T6
Bia C6 NhuA ki)u bi ki/Phtic li r'lnh tu1'
ti\t64iLllah,ic/* kh6ng ghi ni6n <lai, N"1638-41, li bia cdu xa Ci5 Nhuii huyQn Tu
Li€m, nay thu6c phuong C6 Nhu6, qudn B6c
Tt Li6m
Bia Sdng lQp thqch kiiu bi bi El iE 16
$iL tao nlm Vinh Khrinh thu 4 (1732),
N"2221 td bia ciu xd Tdy Tuu huyQn Tu
Li6m nay thu6c phuong Tiy Tgu qqin Bic
Tt Li€m
HuyQn Thanh Tri ct c6 nhidu ciu nhung chi cdn 5 vln bia crla 4 cAu:
- Ciu Quang Binh c6 2 bia diu cing
ni€n tlai Long Dric thri 3 (1732), tl6 ld bia
Quang Binh kiiu bi kj,, rt +*6r+?a
N"410-13 vd N"50709-50'712 vitbia Quang Binh
kiiu bi lcj, tlnh minh/ThQp phrong hpi chi bi
ki, /"+ ffiqiL fr-4A tt i E irh lk
N"461-64 vi N%61-464 Dla di6m suu tim
th6c b6n vrn bia <liu th6 ki xx ghi ld: cAu Quang Binh xi Thanh LiQt t6ng Thanh Li€t
huy€n Thanh Tri tinl Hd D6ng: dia tti6m suu tim th6c bdn dAu thti k! xxl ghi dia didm dyng bia li ciu Bing, th6n Bing A, phudng Hodng Lift, qu{n Hodng Mai
- Ciu btin Dai vo,bia Tqo Biin Dqi kiiu
lip bi &.if xt6 i4 N'72+, nicn dai Hoing
Dinh thu l8 (1617), bia d khu vuc cAu B6n
D4i xi Bing Li€t huyQn Thanh Tri
vAN BIA pHAN ANH vt cAc cAy cAu cd cOA
43
Trang 6T4P CHi HAN NoM s6 4 O73 | - 2022 PHAM THI THTJY VINH
- CAu Quang An v abia Quang An thqch
tr4 thqch kiiuhhqch qudn bi ki /L,$E kZ
6E$EqiL ni6n ctai Brio Th6ithits (1727),
N"879-880, bia d th6n Trung xi Thanh Ligt
huy6n Thanh Tri
- Ciu Buou vabia Quang Ligt xd/Ctiu
Btrou xtr/tqo thqch kiiu/minh bi ld, /Liltf
tiifr,tFcit AffiiA4?L nien d4i Vinh Hsu
thu 3 (1737), N'867-70, bia o th6n Gi6p
Trung, xd Quang LiQt, huyQn Thanh Tri
Trong s6 5 vEn bia dd c4p diSn 4 cdy ciu
cria huyQn Thanh Tri c6 3 bia vAn cdn <l6n
diu th6 ki Xxl qua dgr suu rim cua
VNCFINT D6 lir bia ciu Quang Binh ciu
Quang An, ciu Buou, chi ti6c ld ciu c6 gid
kh6ng cdn nta.
^L, i ! ,.
Cdu chu y6u gin voi con s6ng ld c6c truc
tludng giao th6ng chinh, cric ddng s6ng chiy
trong ldng Thing Long xua cdn tuu tai d6n
ngiy nay li s6ng T6 Lich vd xa hon ngodi
kinh thirnh ld s6ng Kim Nguu Stich Dai
Nom nhh th6ng cii cta cho bitit tr€n s6ng T6
I-ich c6 8 ciu vd.tr€n s6ng Kim Ngm c6 5
c6u Chtng ta bi6t reng s6ng Kim Nguu ld
m6t ph6n nhinh cta s6ng T6 Lich vd s6ng
Lt lai la mQt phdn luu cua s6ng Kim Nguu
Tr6n ba con s6ng nhd chriy quanh kinh
Thing Long ra crlLc vung phu cdn thi c6 hai
s6ng voi 13 chi6c cAu duo c sitch D.qi Nam
nhdt th6ng chi dE cip, nhmg cdu s6ng
Luls6ng Lu kh6ng duo c nh6c toi
C6c cdy ciu c6 r6t dep cua Hd N6i tlugc
ghi lai trong v5n bia ddu nim o ngoai vi kinh
thinl Thang Long hiQn nay d6u tich cua
^ : : ( -i
nnung cay cau co ay deu 0lren quan mol cua
Hi N6i nhu CAu Gi6y, Hodng Mai Hai quin
ndy vdi chpc nim truoc ddy ld phin dAt cta
huyQn Tu Li6m vd Thanh Tri Xa hon mQt
chtit li ciu Do cia huy€n Thanh Oai, nay
thu6c qudn Hd D6ng
Xin gioi thi€u v6 b6n ciiy cdu ti6u bi€u
o cta ngd phia tdy, triy nam vd phia nam
kinh.thdnh Thing Long thi! ky XVII, XV[l
vir tldu XIX.
CAu YGn Quy6t hay cdn ggi li CAu Gi6y
D6 li loai ciu c6 ki6n truc thuqng gia h4
ki6u, li ciu c6 mili che cho ngudi qua t4i
dugc tru chAn khi muu ning Ciu bic trCn
s6ng T6 Lich, d cta ng5 phia tdy cta Thing Long
Biri vdn bia Tritng tu T6 giang kiiu bi lq, so?n nem Vinh Tri thf 4 (1679) da ghi lai
:^
quii trinl x6y dmg ciu tr6n s6ng T6 nhu sau:
"Ngdy 16 th6ng l0 nlm Dinh Ty (1677) thi
dung cQt Dinngdy 22 th6ng 7 ndm Ky Mii
(1679) thi hoin thdnh MQt cdy ciu g6m l5
gian lidn m4ch Ting ting lop lop d6i nhau
nh6 len troi cao xani: Nhlp ciu u6n luon vdng quanh dgi sic dd ruc trOn ldu ddi di6n giic Sdm sdm sing sAng, lung tung linh linh
Cgt dri dUng thmg gina ddng, vut l€n cao
nhu dgng tr6n dAt bing Thao lugc huydn bi,
mAc tinh ti6n 6ng thu btt; xe cao ngua t6t,
dic 1i ke si dd tho Kd si trong tridu; nhd ndng th6n dn ddu ilugc thod ldng; kd bu6n o cho, lri kh6ch tr6n dudng ddu c6 ch5 cho minh"a
Nhu v4y, ciu s6ng T6 niy di xdy dgng trong gan hai n[m moi hoan thdnh, g6m 15 gian blc ngang qua s6ng T6 Lich, ilo4n s6ng
thudc xd Thuong Ydn Quy6t tlang Gi6y) Xe Thucmg Y6n Quy6t xua thu6c dia phdn hai
phudng Y€n Hda vd Quan Hoa quan Ciu GiAy
Quy m6 c6u chi ghi ld 15 gian, kh6ng l6n so
voi cric ciy cdu kh6c cing tlugc xdy dr,rng uong cric th6 ky XVI-XVIII vi c6 criy ciu dii vdi chuc gian d6n hiurg nnm gian
Vd vi tri cta ciu vdn bia cho bi6r: "Nay
nghi, cric bic tlai si o t6ng Dich Vong, huyQn
Tt Lidm mo.rQng ldng nhdn ru dao Bd dd
thAy vtng th6ng Clia Thuong Ydn Quy6t c6
cdy cdu n6i ti6ng blc qua s6ng T6, phia tl6ng cAu cin kC v6i thanh ThAng Long,.vin vdt tu h6i, thuy6n xe tap nap; phia t6y ciu nhin xa
xa ld nrii Tin lhh thi€ng, hinh d6ng kj,tu;
Mdt dii s6ng Nhi Hd chny d phia bic, cAu
Thin mi6u5 o phia nam, ddn trong vtng
tluo c quli hidn Hai b6n cAu hdng quriLn la li6t,
tr6n duong hdnh kh:ich tAp nflp, b6n phia luu
th6ng CAu di c6 tu xua, trei qua tu sua, den
Trang 7vAN BrA pHAN ANH vt cAc cAy cAu cd c0e
nay kh6ng phrii chi diu tich cta mQt -rrgdy,
mi viQc hrmg ph6, di6n cich thay d6i trdi
khdng biiit bao nhi6u lAn"6
Tu nQi dung ndy cho ta bi6t o phia Tdy
cta thinh Thing Long <ld c6 mQt cdy ciu c6
tu ldu tloi vi tldy li cdy ciu n6i ti6ng gAn set
v6i kinh thinh Ciu ci khdng 16 li ciu lo4i
gi, chi n6u li hai bdn cAu hdng qu6n bdy la
li6t, hdnh kh6ch tli lai tdp ni-p trCn dudng,
b6n phia ildu th6ng thoiing Do thoi gian tiu
nlm ndn ciu dn trii qua nhidu lin tu sira
D6n nhm Dinh Ty (167'l) citc sii vii, tl4o
tring cta 5 xd thuQc t6ng Dich Vong, huyOn
Tu Li6m lir: Thuong YEn Quy6t Ha Y6n
Quy6t, Dich Vqng, Mai Dich, Cd Nhui5 cing
ctiLc hQi cht sinh s6ng trong n6i thirnh vi c6c
vtrng lin cdn hmg c6ng xriy dgng l4i ciu.
Thoi gian cu the khoi drmg cdu ld ngdy 16
thrlng l0 ndm Dinh Ty vd thdi gian hoin
thinh li ngdy 22 thing 7 nim Kj'Mti (1799),
m6t 22 th6ng ciu moi hodn thdnh Bia d6 lflp
vdo thring m4nh tl6ng (thring I l) nem Kj'
Miri, vin bia do Ti6n s! ho Biti d5 kloa Ky
Hqi ( 1659) ngudi xd Huong Canh, huyQn Tt
Li6m, chric B6i qrng Hinh b0 Htu Thi lang
soan Tt lhdi gian sogn vin bia cho bi6t sau
khi ciu hodn thirnh khoing 4 thring, tu thring
7 tliin th6ng I I thi moi so4n xong bdi vln vd
d1mg bia
C6y ciu ndy chinh ld cdu duo c sitch Dai
Nam nhh th6ng chi nhic d6n diu ti€n trong
mgc Ciu ild cua tinh Hn NQi: "CAu Y6n
Quyiit qrc ggi CAu Gi6y, ddi 3 truqng, tr€n
ciu c6 nhir lqp ng6i, o huypn Tt Li6m"'
Th6ng tin ndy cho ta biiit dtin gita th6 ki
XD( ciu ng6i tren s6ng T6 Lich <lo4n chiy
qua ling Y6n Quydt huydn Tu Li€m vin
tlang cdn tdn tai vd ttdy chinh le Ciu Gi6y,
cing ld t€n qu4n hi6n nay
Vi tri cira cAu duoc m6 td trong vln bia
gAn voi rl6n tho Linh Lang tuc ddn Voi Phuc,
kni 5y gei ld Tm ng khuvit:
"Crinh thing Tu Li6m
Thi6n b6o vit hoa
T6 Lich thuj,triAu
Mit tiilp Long thinh
-, I han I mleu .: Dao , an
L! nhdn Ydn Quyiit
Dia linh nhnn ki9t
Giang luong kidu thiiit
Cin chiem tuong khuy6t
Khich triAn sdm li6t
Nghia ld:
Th6ng c6nh Ttr Li6m
Ldng nhnn Y6n QuyiSt
Troi quj vAt tlgp
Dia linh nhdn kiet
S6ng lon T6 Lich
Bic ciu ki6n thiiit
Tiiip girlp Long thdnh Gdn tr6ng cira TuongT
-.: I han mleu .: - glu yen^
Kh6ch qua la liQt"
Nhtng ngucri kh&i c6ng <l6ng g6p chinh
cho viQc xdy t4i ciu li c6c tlai s!, sdi vdi, <lao trang cia t6ng Dich Vgng g6m cilc xi Dich Vgng, Thuqng YOn Quy6t, H4 Y6n QuYOt, Mai Dich, Ciir Nhui5 B6n canh d6 cdn c6 nhd
sy it6ng g6p cta mot vi Thi nQi Cung tAn h9
Vuong trong Vuong pht: "Lai nho Vuong
phir Thi nQi cung tAn Vuong quj tinh tini nhdn duc, mo ldng rQng rdi nr bi, thudng hay tich phtc tich nhAn, vui lirm c6ng dric, tg b6 nhiAu xiu tiAn bac, xdy dlmg Tam brio, l4i
huy ilQng crla cdi cta tin cht b6n phuong
C6ng dric ban ra v6 luqng" B€n c4nh bd
Cung tdn niy cdn bi Vuong Pht Thi n$i
Cung tin hiqu ld Di€u Mini ve mQt s6 cec vi quj t6c ho Trinh cfing tham gia d6ng g6p
trong vi6c xdy cAu: "Nguoi huong BiQn
Thuong ld Quin Chta Trinh Thi Ngqc Finh, Qudn chria Trinh Thi Ngqc Giai, D6 d6c Phuong QuQn c6ng Trinh Th6n" Cing g6p
tidn xdy ciu li r6t nhi6u cdc hQi chi.r, th|p
phuong c6ng duc tu c6c xi, phuong ven d6
45
Trang 8TAP cHi HAN NoM sii 4 (r73 ) - 2022 PHAM fHI THUY VINH d€n cric xd xa hon D6 ld c6c phudng Thinh
Quang, phuong C6ng BQ, phuong Y€n Thrii,
phuong Hd KhAu, tr4i Ngoc Khrinh, xi Bii
D6, xa Nghia D6, xi Y6n Ling, xi Kinh Cht,
xi C6 Nhu6 "Trai Ngoc Khrlnh trong n6i
thdnh: Trin Tuc vo li Phgm Thi Tin",
"nguoi nuoc Dai Minh, s6ng o xd Nghia D6
ld TrAn E3i Ttc vo ld Nguy6n Thi An"
Ciu Quang Binh: Cung trdn ddng sdng
^ : ,
I-o xuoi v€ phia tdy nam c6 m6t s6 c6y ciiu
khilc duo c x.4y dr,mg vdo diu thii ki XVIII.
M6t trong s6 cl6 ld cdu Quang Binh bdc qua
s6ng T6 Lich, nay di tich cdn lgi ld ciu BAng
tiiip n6i gita xi Thanh LiCt, huy6n Thanh Tri
vd phuong Hodng LiCt quan Hofug Mai Ven
bia Quang Binh kiiu bi Ly soan nim Long
Dric thu 3 ( 1734) da cho bi€t: "Nay ciu Quang
Binh, mach th6ng Tdy H6 ddng lidn T6 Lich
Tti khi ciu <luoc drmg <t6n nay, tnii m6y tinl
suong ngiry thriLng ldu ddi n€n bi hu h6ng
nef il nre rOl nho dn rluc cta l6nh bd quj tQc
tridu L6 xu6t tidn cira cho xdy dung lai: "*
Euc l6nh bde, phdt tam U6 dd ban c6p ti,5n
kho d€ girip viOc vin chuydn 96 nmg, dd sU
h5 tro tluoc thdnh c6ng Vrin thi dirng 96 lim
d6ng danlr luyfn thdm hoa vin duong l6i
Mu6n c6ng vio vi6c, ching m6y ch6c lai
thinh Che lqp ph6 truong moi clep, s6ng s0a
md rQng rdi, tl6i thay md ruc rd, thuc mu6n
van nim b6n virng tu ddy Ciy ciu 6y, vfng
vdng diiy s6ng gi&a ddng nhr-r mii rdn thing
nhon, nhu to giAy phing bing Di tr€n 6y nhu
cli tlu<rng rQng, vuqt qua rliy nhu tr6n ttit
blng Phdm ki6u ngga lai qua, thuong khrich
bu6n brfur, ching phrii phi6n dd rlua, thuydn
mring dOu wi v6 nhd on" (Quang Binh kiiu
bi A, /L+ 6 qiL, N.50709-507 I 2).
Vdn bia khdng noi rd ddy ld loai ciu 96
c6 lqp ng6i hay kh6ng, nhrmg qua sg khiii
qu6t cria th6ng tin c6 thd dorin rl6y ld ciu 96
lim c6 mdi che voi chi ti6t: VAn thi dtng 96
lim, che lqp ph6 truong moi dgp Ciu b6c
qua hai xd Quang Li0t vd Bing Li6t, huy€n
Thanh Tri pht Thuong Tin xua Bia cdu
drmg ngay gAn ciu Bing phudng Hodng Li6t,
quan Hoirng Mai ngdy nay, c6 thO hi6u tl6 chinh li d6u tich cira ciu Quang Binh ct.
Chir Hdn * c6 th6 doc bing hai Am Binh
/Bing, vi thii ngdy nay cAu moi c6 tdn gqi ld
ciu Bing thuQc lang Bing CAu Quang Binh
dA trai qua nhi6u lin tu sua, d6n ndm Biio
Dai tht 16 (1941) dan so tai dd khic ghi them th6ng tin bing cht qu6c ngt tr6n bia
nlu sau: "Ciu Quang Binh tr6n s6ng T6
Lich do ldu ddi da bi hu hdng Nim Long Duc thu 3 (1734) bn * Duc nhd Ld khuyiln
gi6o thdp phuong vd xu6t cia nhd tim lai, tr6n ld cQt tim du<yi ld gach dri, cu5n thrinh cdu c6ng, dlrng bia ghi lai Nnm 1940, nha nuoc khoi s6ng din thriy, bo cdu c6ng, bic
ciu 96, ch6n xi mang c6t sit, met ciu 96 lim,
gSch tl6 giao gii so tai Thanh LiCf' d dey
chtng t6i cing chua hi6u crich goi ciu c6ng trong van bia dd c{p lir loai ciu gi? C6 rhe la
duoi ldng s6ng xiy thdnh ciu cu6n vdm, cdn tren mat c6u xdy mdi che voi nhring c6t 96
lim tl0 m6i, ld cdt dtng cho cric gian cdu 0
tr6n, phia dudi ldng s6ng c6 tru bing gach
vd ttri? Th6ng tin cdn cho bi6t n6m 1940 nhd
nuoc c6 chu truong nao vdt sdng dd dAn nu6c n€n tli bo ciu c6ng ci, bic lai cAu bing
g,5, duoi chan ld xi mang c6t sit, mIt ciu vin let 96 lim - chic ld g5 lim c[ duo c t6i dirng
Rd rdng chi qua vin bia chring ta moi
bi6t du-o c lai lich cta cdy ciu nriry rti trdi qua
nhi6u lin trung ru sta chta Tham gia vi€c
sua chta lai cdu Quang Binh nIm Long Duc
thu 3 ( 1734) ld Lgnh bd * Dric trong Vuong
phu, klr6ng rd l6nh bd ld ai nhtrng trong phin
d6ng g6p ti6n tlii cirng tu sta lai cAu c6 ghi th6m ten Vuong dd Trinh Doanh ct6ng g6p 5 quan c6 tiAn VIn bia cing cho bi6t le bn *
Duc da xudt tidn nr ngdn kh6 cta pht 116 ban
cho vi6c tu sta cAu Quang Binh "Ngudng
m6ng V Duc h{u phrir e6 Od ban phu kh6 chi tidn di tuong kj, hdu vdn son
ldm chi m6c di trq lcj, thenh / Kinh d6i
on V Duc lenh ba'o, ph6t tam UO ae Uan
cdp ti,in kho trong pht dE girip vi6c vAn
chuydn 96 nmg, d6 su h6 tro dugc thinh
Trang 9c6ng" "DC nhat Hqi cht ph6t tdi phqng
ban c6 tidn nhi b6ch quan, Vuong tlQ
Trinh Doanh quan c6ng tluc c6 tidn ngi
quan/ L€nh b?r xu6t ra 200 quan c6 ti6n va
em trai Vuong ld Trinh Doanh g6p 5 quan
c6 tiCn dd xiy ciu Quang Binh"
Xem quri trinh ru sta l4i ciu Quang Binh
duo c ghi trong van bia thi chi th6y c6 su
tl6ng g6p cria bd'7 Duc vd Trinh Doanh, ngoii
ra kh6ng c6 thdm hQi cht hung c6ng kh6c
Ydnbia Quang Binh kiiu bi kj, doThi
nQi Thu ri Thuy binh phiOn Trinh th6 Khoa
nguoi xd Ha Thanh Oai huydn Thanh Oai,
ving ghi ch6p, chi n6u sg tl6ng g6p tidn cria
bd 'i Dtc vir Trinh Doanh trong viQc xdy
dqmg lai cAu D6n nim 1941, sau gAn hai
trdm nem, lai klic th6m biri vdn bia cht
Qu6c ngt cho bi6t c6u ci dd bi dd bo dd thay
bing cAu mdi "Khi 6y vidn Huong c6 v6n
Hdn ldm Ddi chi6u Nguy6n VIn Nhdn, c6 tdi
c6 luc climg l6n hung c6ng xuit tidn hi(p
v6i huong h6i, tldng din tlem gach d6 6y xdy
hd b6n nguyQt, nhir thty ta o tru6c ven u,
.: ^.- ,i
.-via quanh gi6ng Giira d6 gi& nuoc trong sach,
m6y lOn bi! lgc, cu6n nhd dgng lai bia c6 d
b6n ciu mdi, truoc san sau chg, hai b€n cdy
c6i xanl um huong hoa thom mrit dd ghi
nho nguoi tu thien doi tru6c, khich khuyiin
nguoi hi6u thi6n tloi sau, c6ng dric <liii s6ng
.^.:
I o ngan L9 ben wrg tau &ll
Tr€n cl6y lit bia Quang Binh ki.iu bi.ki,
N'50709-50712, dit d dia tli6m ciu Bing,
th6n Bing A phuong Hoang Li6t, quin
Hoing Mai K j hiiu th6c.bdn vin bia cho bi6t
<l6y ld bia tlugc in rip v6 sau, giai doan d6u
th6 ki xxl do vNCHN ti6n hdnh Bia niry
con mQt kj hi6u nta lar N"410-13 ttia didm
dr;ng bia ld ciu Quang Binh, xI Thanh LiCt,
t6ng Thanh Ligt, huyQn Thanh Tri, tinh Hd
D6ng K1i hi6u thdc bdn do EFEO sm tim in
rip diu thii lcj, xx, dia danh dit bia ghi theo
don vi hdnh chfnh nua diu th6 h.i XX nOn
huyQn Thanh Tri b6y gio thuQc tinh Hd D6ng
Ddy ld hai bin rip vd ctrng mQt bia nhrmg
duo c thuc hi€n d hai kloing thoi gian c6ch
xa nlau, lin thir nh6t li cuiii trii:u Nguy6n, ldn hai thuc hien tt cu6i ttrii to; xx ailn aiu
th6 xx duoi ch6 d0 Cong hda xn h6i chri nghia ViQt Nam
Nhmg li6n quan d6n viQc hrmg c6ng,
khdi ph6t xdy dmg l4i ciu Quang Binh vdo
nim Long D{rc thu 3 (1734\ cdn c6 thdm
mot bia khdc, lip ctng thoi gian v6i bia Quang Binh kiiu bi ld /L+Mn+iL, tl6 li bia
Quang Binh kiiu bi bj' tinh minh/ Thap
phwrng hei chn bi ky /L+M4'ILfr.ibl+
i+i4iL Bia niy dn ghi lai nguy€n do
xiy dmg l4i ciu Quang Binh v?r su d6ng g6p titin bac crla n}6n dAn quanh vtng cing th4p phuong c6ng tluc
Tucrng t.u nhu bia Quang Binh kiiu bi bjt,
bia Quang Binh kiiu bi kj,tinh minh/Thdp
phuong hQi chi bi hj, cfing c6 2 bin r4p voi
2 kli hiQu khiic nhau, do in rip o hai giai do4n khric nhau Thric bin bia Quang Binh
kiiu bi l<y tinh minh/ThQp phuong h\i chn.bi
kj,,Long Dftc thu 3, N"50713-716 tlia di6m dyng bia li ciu Bing, th6n Bing A, phuong
Hodng Li€t, qu4n Hodng Mai, Hd N6i vd thric bAn Quang Binh kiiu bi ki tinh minh/
ThQp phwng hQi chil bi bj,, Long Duc thti 3,
N"461-64, dia ditim li ciu Quang Binh, xi
Thanh LiQt, huydn Thanh Tri, tinh Hd D6ng
Nhu vfy, ctng mQt t6m bia v€ ciu Quang
Binh tao ndm Long Duc thu 3 ( I 732) c6 hai don vi hdnh chinh tren lac khoin do nguoi
di in rd-p ghi vdo Don vi hdnlr chinh hic cli
in rdp thric bAn o cd hai giai tlo4n cing gi6ng nhu bia Quang Binh kiiu bi ,tv Diu th6 ky
XX cAu Quang LiQt thuQc dia phin xi Thanh
Li€t, huyen Thanh Tri, tinh Hd DOng, sang th{p ni6n diu cta tht5 kj, XXI thi bia cAu
Quang Binh thuQc th6n B[ng A, phuong Hodng Ligt, quan Hoing Mai, thanh phi5 Hd
NQi Chi ri€ng <lia danh hinh chinh trong khodng thoi gian tti in rip th6c bin cli cho th6y c6 nhi6u sg d6i thay tt c6p xn phuong d6n quin huy€n vd tinh thdnh
vAN BrA pHiN ANH vt cAc cAy clu co CUA
Trang 10rAP cHi HAN NoM s6 4 (ri3) - 2022
Hai bia vd cAu Quang Binh ctng ctuoc
[6p vio nim Long Duc thu 3, ctng th6ng
ctng ntrm li "Long Euc tam ni0n ru6 thri
GiSp Din xudn nguy€t ciic nhit lLtk = + F*
)kY F E- n * E " Tr€n thric bin suu tim
Aiu ttr6 ti, XX ghi tlia 6iiim cira 2 bia gi6ng
h€t nhau ld cdu Quang Binh, xn Thanh Li6t,
t6ng Thanh LiQt, huyQn Thanh Tri, tinh Hd
D6ng Trdn dia diiim suu tim thric brin cliu
rh6 ky Xxl ghi dia didm dsng bia ld ciu
Bing, thdn Bing A, phuong Hoing LiQt,
qufln Hoirng Mai Cdn dia danh ghi trong
v[n bia tai thdi di6m ndm Long Dr?c tht 3
( 1732) lai li xd Quang Li€t xa Ainlr,tsing
Li€t, huyQn Thanh Tri phir Thuong Tin
Didu niy cho thAy dn c6 su x€ dich nhidu vd
dia danh hinh chinlr li6n quan cliin cAu
Quang Binh trong ba m5c thoi gian khric
nlrau Chinh tlia danh cfr trong vin bia dd cho
bi6t vi sao lai c6 t6n cAu ld Quang Binh
NQi dung vdn bia Quang Binh kiiu bi l9'
tlnh minh/ThQp phuong h6i chi 6i kv tld ctro
bi€t nguydn nhdn cria vi0c xdy dlmg c6u,
.l ^ ,, cong viec ndy duoc driy I€n boi vi mr tri chua
ld "Sa di tang, ten tg li Tinh Tuy6n, qud x5
Ninh Vi huy€n D6ng An phu Khorii ChAu,
xuAt gia tru tri biin chtra cira hai xd Quang
Li6t vd Binh Li6t".
Nguydn vdn: "Khorii Chdu pht E6ng
An huy6n Ninh Vt xd xudLt gia tu tai Thanh
Tri huy6n Quang Li6t Binh LiCt nhi xa tru tri
bin tu hrmg c6ng h6i chi Sa di tu Tinh
Tuy€n/,l* rrJ nr *-* &4 * t\it * 4 b & A
:,&,41;
)L,tt).+ ,r:).:_iLla++ +-+ *'h +
il)-il1.18 +t*-8" Ddng ghi danh nhd su di cho
bi6t 6ng chinh ld nguoi dn dimg ra hLmg
cdng hQi cht xdy dmg lai ciu Quang Binh,
6ng tru tri tai ng6i chta cta hai xi Quang
Ligt vd Binh Li€t Didu ndy cho bi6r vi sao
cdu lai mang tCn ld Quang Binh, chinh vi n6
<lugc chi6t tu tt hai cht ddu cua dia danh
hAnh chinh Quang Li6t vd Binh Li6t
Ddy ld n6i dung cho bi6t vC cau Quang Binh:
Kinh nghi: ciu Quang Binh luu th6ng
dong T6 Lich, ld nhrinh mo r6ng c[ra s6ng
Nhi Hi CAu xua trmg x6y dpg da nhi6u
nlm nhrmg do l6u ngdy bl d6 net, mta d6ng
mta hp khic nghi6t ai c6 thd kh6ng suy nghi -r .
d€n md v6 tdm voi vi6c xAy dgng lai? Nay
nghi: Try tri bdn chua o hai xi Quang Li€t
vd Binh Li€t tuy c6 ldng mu6n xdy drlng,
nhmg cria cii vi suc lgc chua alt Nhen d6
md dtng ven di ph6 h6a, khuy6n gi6o, tr6n
nr c6ng hiu trem quan, du6i xu6ng thiQn
nam tin nir, diy l6n ldng thiQn ddu phat tam
Bd dd de cdng duc, cip ti6n tlii mua g5 uit d
khip noi tu nrii ttiin s6ng, moi th6m th<r bria
tho riu nhidu nhu mdy hgp, x6m ldng chan ch6t tdp hqp d6ng il6o, luin phi6n xdy dpg
6 d6y, 4rc r0 o diy! Dai kh6i ld xua muc n6t
md nay ki6n c6, xua ci md nay moi Tt nay giling nhu ban dAu vd-y, b6ng phing nhu gi6y,
vftng chic nhu sit, ld ch5 c6ng hiu khanh
tu6ng qua t4i th6ng su6t nhu dim l6n d6t
bing, ld ch6 v[n nhdn tdi tu buoc di nhu trdn cluong mAy Ngudi bu6n brln, nguoi chin
^ ,i ,a , ^
trau, nguoi cdy cdy v6n kh6ng cirng tli tr6n mQt chi6c thuydn tu md ddu cim thiy vui v6
Cdy ciu il6 cfu girip con nguoi rAt tiQn lgi,
dAc biqt lai duoc vui vd Vi th6 chric cho
hoing t16 cirng c6, vuong nghiOp ddi liu,
nhdn ddn <l6u budc l€n ddi xuin vgc tho MQt tAm ldng thi6n d6y t6n mi c6ng viQc
tluqc thi hinh, bdn khic vdo cli d6 luu tn-rydn
mai mei/a*,lEt + Zffi )t &&lE, )t,84
E + E? €i4t s fr 4 ffi vt E ft & !e 4,ffi
a L +EEtEhEA+e,*z-,e R zflz_ih"
*, ; * tgt? &- b.'tE *, lL :-illa ++
^
+ {E 4,c **+t ffi et h <_+.tL, B +d,,- {}
a^&6ET^4fl4t*tf-fr@.1,c
Y) * + +e-6 * Z il + rkfr ?* Z vt +? €t w
n , +t t-lq Anl W *-E ft t EILE Xrflret
* * tAtt fi &!.s.zsz#E, 4.$ Efr
fr g Zr* rn $ Z A + F *h + &-M tu-, 4o ltt
$ + *" N., tt 4
^t*+at+
<_Ffr & * E_+
,b t
^t + ZFrr L* )eE ffr ZE Zi"*<_
4k z1* H 4 rk &.hifr li.* * fr i*
1*- rL E- A- $- skti Z4 L fr t v\ ix- 9@ +
H L X fr *.,fi Nt+ Rdi4+ &z + i44:
*<D.i.;i -,s< 4- * tt fr # z4, enl + Evtfrfit't."
PHAM THI THUY VINH