Nguồn gốc, lịch sử hình thành và phát triển của phong cách vị lai

Thế kỉ 21 đánh dấu bước chuyển mình đầy ngoạn mục của thời trang. Trong bối cảnh nhân loại ngày càng dấn thân vào những phát minh khoa học công nghệ thì thời trang cũng không nằm ngoài xu hướng phát triển chung đó. Sự ra đời của hàng loạt chất liệu futuristic chất liệu mới trong thời trang giao thoa với công nghệ khoa học đã mở ra một tân thế kỷ cải tiến cục diện nhận thức về trang phục con người.

M Ụ C L Ụ C

MỞ ĐẦU

C H Ư Ơ N G I P H O N G C Á C H

P H O N G C Á C H F U T U R I S T I C

1 1 K h á i n i ệ m v ề p h o n g c á c h f u t u r i s t i c

1 2 L ị c h s ử h ì n h t h à n h p h o n g c á c h

1 3 F u t u r i s t i c t r o n g c á c l ĩ n h v ự c

1 4 C á c đ ặ c t r ư n g c ủ a p h o n g c á c h

1 5 C á c n h à t h i ế t k ế t i ê u b i ể u c ủ a p h o n g c á c h

f u t u r i s t i c , c á c i c o n

1 6 C á c s ự k ế t h ợ p m ớ i c ủ a p h o n g c á c h t r o n g

g i a i đ o ạ n h i ệ n t ạ i

CHƯƠNG I

PHONG CÁCH

FUTURISTIC

1 1 K h á i n i ệ m v ề p h o n g c á c h

F u t u r i s t i c

Futuristic (phong cách thuộc về tương lai) còn nguồn gốc có tên gọi khác Futurism (chủ nghĩa vị lai) xuất phát từ phong trào chính trị, xã hội gây nhiều tranh cãi vào thế

kỷ 20 Cả một phong trào nghệ thuật và xã hội, chủ nghĩa vị lai là một sự từ chối triệt

để mọi thứ không hoàn toàn mới, tán dương tình yêu chóng vánh, bạo lực, máy móc,

sự khinh miệt phụ nữ và coi chiến tranh như một cách thanh lọc thế giới

Chủ nghĩa vị lai được sinh ra tại Milan, Ý vào năm 1909 qua Bản tuyên ngôn chủ nghĩa vị lai

do nhà thơ Filippo Tommaso Marinetti viết, đăng trên nhật báo La Gazzetta Dello Sport và

sau đó là tạp chí Le Figaro vào ngày 20/2/1909 đã đánh dấu sự có mặt của Chủ nghĩa Vị lai

trên bản đồ châu Âu

Chủ nghĩa vị lai là một trào lưu nghệ thuật tiên phong và gây sốc nhất cùng với Chủ nghĩa siêu thực, trào lưu được biết đến với nhiều xung đột bên trong Hơn cả một trào lưu thông thường, chủ nghĩa vị lai trở thành một nghệ thuật sống ảnh hưởng tới hội hoạ, điêu khắc, kiến trúc, điện ảnh,…

1 2 L ị c h s ự h ì n h t h à n h p h o n g c á c h

Động cơ của việc khai sinh Chủ nghĩa Vị lai

đến từ sự chán ghét những giá trị xưa cũ

truyền thống, vốn đi theo nước Ý với

những hào quang từ thời kỳ Phục Hưng và

La Mã cổ đại Những người theo Chủ nghĩa

Vị lai vì thế khẳng định sự theo đuổi cực

đoan một hiện thực trẻ trung, năng động

và mạnh mẽ Phá bỏ mọi quy tắc, chuẩn

mực cứng nhắc của nghệ thuật truyền

thống, chủ nghĩa vị lai tán dương thế giới

hiện đại, đặc biệt là văn minh đô thị, máy

móc và vận tốc

Nhờ vào những bản tuyên ngôn hùng hồn,

đẹp đẽ, dồn dập, chủ nghĩa vị lai đã được

lan tỏa mạnh mẽ và rộng rãi trên khắp thế

giới, và đặc biệt là châu Âu, đạt được

những thành công vang dội trước thế chiến

Thứ nhất

Các nghệ sĩ vị lai tôn thờ công cuộc công

nghiệp hóa với những nhà máy, xí nghiệp,

máy móc hiện đại… Đối với họ, quá khứ là

một điều gì đó thật đáng xấu hổ Máy bay

và xe hơi xuất hiện nhiều trong tác phẩm

của họ, tượng trưng cho tốc độ phát triển

tới chóng mặt của thế giới

Chủ nghĩa Vị lai mang tư tưởng cực đoan | Nguồn: Getty Images

Tạp chí Le Figaro

Một yếu tố dặc trưng khác của nghệ thuật Vị lai là tính bạo lực thuần tuý Khác với các trường

phác đương đại khác, chiến tranh là một nhân tố được tôn vinh, cường điệu hoá Như

Marinetti-nhà văn, Marinetti-nhà thơ viết kịch tiên phong cho phong trào nghệ thuật Futurism đã khẳng định ‘‘

Nghệ thuật, không gì hơn là bạo lực, tàn nhẫn và công lý.’’

Các nghệ sĩ Vị lai mong muốn tạo ra các tác phẩm có thể minh hoạ nhũng chuyển động, năng

động như đại diện cho sự xô bồ của cuộc sống hiện đại Sự liên hệ giũa tốc độ và hiện đại được

khẳng định trong Bản tuyên ngôn của Hoạ sĩ Vị lai (1910), rằng người hoạ sĩ phải vẽ ‘‘ những điều

kỳ diệu của cuộc sống đương đại – bao gồm các hệ thống truyền thông, các phương tiện giao

thông hiện đại, xe tăng chiến hạm, máy bay – cũng như thể hiện khát vọng dấu tranh để chinh

phục những điều chưa được biết.’’

Các nghệ sĩ vị lai cũng chịu ảnh hưởng lớn từ trường phái Lập thể, lần đầu được phổ biến với nhóm bởi Gino Severini Severini lần đầu tiếp xúc với phong cách này trong một chuyến tham quan Paris, Pháp ấn tượng bởi các tác phẩm sử dụng mảng màu đứt quãng và nét vẽ ngắn Nhóm họa sĩ vị lai ngay sau đó đã áp dụng kỹ thuật này để khắc họa một cách ấn tượng các chủ đề từ người đạp xe, các vũ công, hay là những công trình thi công trong thành phố

Nghệ thuật vị lai còn có ảnh hưởng lớn tới các trào lưu nghệ thuật sau này của thế kỷ 20 bao gồm trường phái Dada, chủ nghĩa Siêu thực, và Art-Deco – một trường phái nghệ thuật và trang trí mang tính chiết trung

1 3 F u t u r i s t i c t r o n g c á c l ĩ n h v ự c

1 3 1 H ộ i h o ạ

Simultaneous Visions, 1911-1912 (Simultaneous Visions)

Dynamism of a Car , 1912 – 1913 ( Luigi Russolo) Gino Severini - Dynamic Hieroglyphic of the Bal Tabarin, 1912

Chủ nghĩa vị lai ra đời mở đường cho thế giới hiện đại và văn minh

đô thị Chủ nghĩa này bắt đầu trở thành nghệ thuật ảnh hưởng tới kiến trúc, đặc biệt là về hình ảnh thế giới hiện đại xoay quanh khoa học viễn tưởng

Những năm 1913-14 được đánh dấu bằng sự mở rộng của chủ nghĩa Vị lai sang điêu khắc, kiến trúc

và âm nhạc Năm 1913, Boccioni sử dụng nghệ thuật điêu khắc để tiếp tục thể hiện tính năng động

của Vị lai với tác phẩm Các hình dạng độc đáo về sự liên tục trong không gian (Unique Forms of

Continuity in Space) (1913), nhằm tìm cách trình bày hành động mạnh mẽ cũng như ý tưởng về cơ

thể được cơ giới hóa

Tác phẩm Các hình dạng độc đáo về sự liên tục trong không gian (Unique Forms of Continuity in Space) (1913) của Boccioni tích hợp quỹ đạo của tốc độ và lực vào việc

mô tả hình dáng của bước sải chân.

Trong thiết kế nội thất thường sử dụng các đường cong, cung tròn, tạo nét uốn lượn trong không gian kiến trúc Các vật dụng nội thất

đi kèm thường có thiết kế lạ mắt, mới mẻ, kết hợp cùng các thiết bị điện tử hiện đại.Về màu sắc, phong cách này phá vỡ ánh sáng và tạo nên những mảng màu sắc mang tính tương phản cao, mang đến sự trẻ trung và cảm giác mãnh liệt Có thể bắt gặp rất nhiều thiết kế

sử dụng màu vẽ tạo thành một loạt các chấm hoặc dạng hình học mang đến sự độc đáo riêng

1 3 2 Đ i ê u k h ắ c

Sự phát triển của một cái chai trong không gian (1912) – Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại, New York, Mỹ và Bảo tàng của Thế kỷ 20 (Museo del Novecento), Milan, Ý Tượng đồng.

1 3 3 K i ế n t r ú c

Mặc dù đã suy giảm từ những năm 1944, sau sự qua đời của “cha đẻ” Bản tuyên ngôn nhưng sức ảnh hưởng của nó vẫn tồn tại cho tới những thập kỷ sau trong Thời đại Không gian, khi niềm tin vào công nghệ, công nghiệp đang ở mức cao trào và các cường quốc trên thế giới đang chạy đua từng ngày để đưa con người đặt chân lên Mặt trăng

Một số biểu tượng của Thời đại Không gian, khoa học viễn tưởng những năm 70:

Tiêu biểu nhất phải kể đến tác

phẩm điêu khắc bằng đồng Unique

Forms of Continuity in Space Nó

biểu tượng cho động lực và sự trôi

chảy Một sự thật ít ai ngờ là phiên

bản gốc của bức tượng thực chất

không được đúc từ đồng mà thay

vào đó là thạch cao, hiện đang

được lưu giữ và trưng bày tại Bảo

tàng đương đại São Paulo Đến năm

1931, người ta mới tiến hành sao

bản bức tượng thạch cao thành các

phiên bản bằng đồng, và một trong

những phiên bản đó được trưng bày

tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại ở

thành phố New York, Mỹ

Ngôi nhà nguyên mẫu Futuro (Matti Suuronen, 1968)

Kiến trúc vị lai dẫ thay đổi trong 100 năm

Mặc dù trông giống như bối cảnh của

bộ phim khoa học viễn tưởng nhưng khu phố ở Hà Lan này được xây dựng bởi chính bàn tay con người Nghệ sĩ và nhà điêu khắc Dries Kreijkamp đã thiết

kế những căn hộ khác thường này giữa những lối đi quanh co và hàng cây cao, bên cạnh con kênh uốn lượn

Makedonium hay còn được biết đến là Đài tưởng niệm cuộc nổi dậy của Ilinden chống lại Đế chế

Ottoman, nằm ở điểm cao nhất của ngọn đồi Gumenja, nhìn ra thị trấn Kruševo Mỗi chi tiết đều

mang tính biểu tượng sâu sắc Trung tâm đài tưởng niệm là tác phẩm điêu khắc bằng bê tông trắng

hình cầu có đường kính khoảng 20m, đặc trưng bởi các cửa sổ hình bầu dục lớn Mỗi mặt đều thể

hiện rõ các mốc sự kiện ý nghĩa đối với Ilinden

A trip to the moon (1902) là một trong những bộ phim có giá trị rất lớn trong nghệ thuật điện ảnh của nhân loại do Georges Méliès làm đạo diễn Cùng với anh em nhà Lumiere, Georges Méliès được mệnh danh là một trong những vị cha đẻ của ngành điện ảnh và là người đầu tiên đưa kỹ xảo vào trong dựng phim A trip to the moon còn cho chúng ta thấy được tư duy của con người đầu đầu thế

kỷ 20 về mặt trăng – một phần không thể thiếu trong vũ trụ bao la Qua đó, chúng ta cảm nhận được khát khao khám phá và chinh phục vũ trụ của con người lớn nhường nào

Futuristic chính là nguồn cảm hứng cho các tác phẩm phim khoa học viễn tưởng (sci-fi) - thể loại phim manh tính tiên đoán và hư cấu dựa trên khoa học về các hiện tượng mà khoa học chính thống không chấp nhận đầy đủ như sinh vật ngoài Trái Đất, thế giới người ngoài hình tinh, siuee anh hùng, du hành thời gian,… cùng với các yếu tố tương lai như tàu vũ trụ, robot, sinh vật cơ khí hoá,

du hành liên sao,…Với nội dung lôi cuốn, sáng tạo, đầu tư cao về kỹ xảo, bối cảnh, thời trang, âm nhạc; những bộ phim về đề tài này luôn là " bom tấn" gây sốt mỗi lần công chiếu

Một số bộ phim viễn tưởng gây ấn tượng nhất thời đại:

1 3 4 Đ i ệ n ả n h

Nhà hình cầu của cộng đồng Bolwoningen (Kreijkamp, 1980-1985)

Makedonium (Jordan Grabuloski và Iskra Grabuloska, 1974)

Ngôi nhà trông giống phi thuyền của người ngoài hành tinh hơn một tòa nhà này được thiết kế bởi

kiến trúc sư người Phần Lan Matti Suuronen vào năm 1968 Thiết kế cấp tiến sau đó đã được tiếp thị

tới công chúng như một ngôi nhà đúc sẵn nhỏ, dễ dàng lắp ráp và có thể đặt trên mọi địa hình Kết

cấu nhựa và thẩm mỹ theo chủ nghĩa tương lai của nó đã được kết hợp để tạo ra sản phẩm có thể

đồng nhất với cả tương lai và quá khứ

Cùng lúc với ý niệm về tương lai được mở ra thì vai trò của thuyết vị lai với thời trang cũng hình thành Vào đầu thập niên 60, trong suốt một kỷ nguyên thời trang mà biên tập viên tạp chí Vogue – Diane Vreeland miêu tả là “Youthquake” (Chấn động tuổi trẻ), nền văn hoá mà giới trẻ chiếm ưu thế đã sản sinh ra phong cách nhấn mạnh sự độc đáo và tính bình đẳng Những nhà thiết kế tiên phong người Pháp như André Courrèges, Paco Rabanne, Pierre Cardin giới thiệu những bộ sưu tập dành cho kỷ nguyên du hành vũ trụ với hình dáng được lấy cảm húng từ các vệ tinh, du hành vũ trụ, tên lửa,… Sự kết hợp hình học, đường cut-out trên chất liệu tổng hợp hiện đại, tạo nên tinh thần vị lai cho các thiết kế

1 3 5 T h ờ i t r a n g

Thập niên 60s-70s và sự ra đời của Futuristic

1 3 5 1 Q u á t r ì n h p h á t t r i ể n c ủ a t h ờ i t r a n g

p h o n g c á c h f u t u r i s t i c Ở giai đoạn thập niên 60-70 không thể kể đến ‘Bậc thầy may đo đến từ tương lai’ Pierre Cardin –người đã kết hợp kết cấu hình học, đường cut-out trên chất liệu tổng hợp hiện đại, tạo nên tinh thần

vị lai cho các thiết kế lúc bấy giờ

Nhắc tới Pierre Cardin là nhắc tới những thiết kế Futuristic đi trước thời đại Một trong những tác phẩm ấn tượng nhất là “bộ váy bong bóng” (bubble dress) ra mắt vào năm 1954 Hay những bộ váy

ra mắt thập niên 60 - những đường cắt xén mạnh mẽ và phần tay áo cách điệu - đến nay vẫn không lỗi thời, thậm chí có thể coi là “sự quý phái trong tương lai” Bộ sưu tập Cosmos ấn tượng ra mắt vào năm 1964 đã dự đoán trước xu hướng quần áo unisex, và cách ông tận dụng những vật liệu chắc chắn nhưng linh hoạt như vải jersey hay lụa crepe đã thay đổi hoàn toàn thế giới thời trang Ông thậm chí đã sáng chế ra vật liệu mang tên mình - Cardine - chất liệu cho phép đúc nhiệt thành các cấu trúc hình học phức tạp

“Tôi thích tạo ra quần áo cho những sự sống chưa ra đời - cho thế giới tương lai,” nhà thiết kế người Pháp phát biểu tại Bảo tàng V&A ở London hồi năm 1990 Ngoài những đột phá trong kĩ thuật may mặc, chất liệu, và cấu trúc kiểu dáng, Cardin cũng góp phần lớn giúp định hình ngành công nghiệp thời trang như ngày hôm nay

Kể từ khi anh hùng Yuri Gagarin là người đầu tiên thực hiện chuyến bay vào vụ trụ vào ngày

12/4/1961 trên tàu vũ trụ Phương Đông, lịch sử ngành hàng không đã sang một trang mới.Những mẫu

thiết kế đặc biệt, chuyên dụng giúp các phi hành gia chịu được cuộc sống bên ngoài vũ trụ Bên cạnh

đó, phi hành gia vẫn được thoáng khí, trong nhiệt độ thoải mái, đồng thời an toàn trước bức xạ và tác

động xung quanh Thời gian đầu mới xuất hiện, trang phục này khá cồng kềnh và nặng nề, dần dần

sau đó được cải tiến hơn rất nhiều, tiện ích hơn, nhẹ nhàng hơn

Trong khi đó, thế giới thời trang cũng mang nha những sản phẩm lấy cảm hứng từ phi hành gia Hàng

chục năm đã trôi qua, song dường như chủ đề này vẫn chưa bao giờ giảm nhiệt Thậm chí, nó ngày

càng ấn tượng và mang hơi thở hiện đại hơn rất nhiều Những thiết kế kiểu "phi hành gia" thường

được sử dụng chất liệu vải ánh bạc, polyester, nhựa PVC

Hình ảnh Gagarin người đầu tiên bay vào vũ trụ

Hình ảnh Cardin và các người mẫu

Kết cấu hình học, những đường

cut-out táo bạo, trang sức và khoá

kéo khổ lớn kết hợp các chất liệu

tổng hợp hiện đại như acrylic,

vinyl, sequin, sợi kim tuyến, vải

ánh kim,… thường xuất hiện trong

các thiết kế Cardin Tiêu biểu là

chân váy nhựa Vinyl kèm khăn

quàng đồng điệu Tấm che mặt

bằng mica (trái) cũng là một dấu

ấn trong sự nghiệp của Cardin khi

tiên phong chất liệu mới năm

1970

Những năm 2000 và Futuristic

Digital Rain trong The Matrix Ảnh: Logic/Warner Bros Pierre Cardin vinyl eyewear, 1970

Trong ảnh, người mẫu Veruschka (trái) diện chiếc váy với điểm nhấn là hạt pha lê tạo thành hình bông hoa trên nền vải voan đen, phần dưới là chân váy lụa satin

ôm lấy vòng hông Người mẫu Dorothea McGowan (phải) diện đầm satin hoạ tiết kẻ ô vuông, ở

eo có diểm nhấn là một bông hoa nhỏ Và ở giữa là chiếc váy váy ấn tượng có cấu trúc hình cầu khiến nhiều người liên tưởng tới chai nước hoa

Thập niên 1990 là kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ của công nghệ vi tính Tuy nhiên, sự hỗn loạn vì năm 2000 ập đến cũng đủ để tạo nên dấu ấn lên giới trẻ và làng thời trang thời bấy giờ, tạo nên phong cách Y2K kinh điển Cụm từ Y2K có nghĩa là “Year 2000”, tức năm

2000 trong tiếng Anh Chữ Year được rút ngắn lại Ký hiệu K đại diện cho nghìn/ngàn trong tiếng Anh – như vậy, 2K có nghĩa là 2000

Làn sóng hình thành phong cách gọi là Y2K thực chất bắt đầu từ sớm hơn năm 2000 Đỉnh điểm của

nó rơi vào giai đoạn 1993 đến 2003 Phong cách Y2K là kết hợp sự nổi loại và yếu tố futuristic

Khái niệm Y2K xuất hiện từ trước khi năm 2000 chính thức sang trang Thuở sơ khai, nó là một thuật ngữ đến từ giới công nghệ, sau đó mới từ từ lan tỏa sang những lĩnh vực khác

Yếu tố vị lai (futuristic) chính là khía cạnh đầy hy vọng của phong cách Y2K Nó phản ánh kỷ nguyên mang nhiều hy vọng vào sự phát triển vượt bậc của công nghệ vi tính Đây là giai đoạn hình thành của Internet, của đĩa CD-ROM, của những chiếc iMac đầy màu sắc Ngành điện ảnh cũng dần hoàn thiện công nghệ CGI, tạo nên những thế giới giả tưởng như The Matrix hay bộ phim 3D trọn vẹn đầu tiên, Final Fantasy: The Spirits Within Công nghệ đại diện cho một lối sống mới với nhiều hoài bão và cơ hội hơn