Báo chí học, thực trạng đăng tải các tác phẩm báo chí có nội dung được gọi là “sến sốc sex” trên báo chí việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay cụm từ “sến sốc sex” thường được dùng để chỉ những tin, bài đăng tải trên báo chí có nội dung được coi là sướt mướt, ủy mị, giật gân, “độc” và đề cập đến chuyện tình dục, hình ảnh đồi trụy với mục đích “câu like, câu view” một cách lộ liễu trên báo chí nhưng về bản chất, những tin, bài ấy không hề có giá trị xã hội, không thực hiện đúng, tốt chức năng của một tác phẩm báo chí. Thậm chí, nhiều tin, bài thuộc dạng này còn làm cho trình độ văn hóa của công chúng ngày càng đi xuống. Bên cạnh đó, việc xuất hiện ngày càng nhiều dạng tin, bài với nội dung bị coi là “sến sốc sex” cũng thể hiện một bộ phận không nhỏ phóng viên, nhà báo, những người làm báo và cơ quan báo chí đang tự hạ thấp và vi phạm đạo đức nghề nghiệp của chính mình. Thông qua nghiên cứu, dựa trên kết quả khảo sát trên các báo Đời sống Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ đời sống baotuoitredoisong.com; khảo sát về nhu cầu cầu đọc, ý kiến của bạn đọc đối với thực trạng sử dụng các tác phẩm có nội dung được coi là sến sốc sex trên báo chí, từ đó đề ra những giải pháp thực tế, hữu ích nhằm cải thiện tình hình, xây dựng một nền báo chí trong sạch, vững mạnh. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài: Kết quả sau khi tìm hiểu và khảo sát có một số đề tài đã nghiên cứu liên quan đến đề tài “Thực trạng đăng tải các tác phẩm báo chí có nội dung được gọi là “sến sốc sex” trên báo chí Việt Nam hiện nay (Khảo sát báo Đời sống Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ đời sống từ tháng 12015 đến tháng 32015)” như sau: Khóa luận tốt nghiệp “Đầu đề tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam (Khảo sát trên Vietnamnet, VnExpress, Dân trí từ tháng 42007 đến tháng 52008)”, người thực hiện Lê Thị Lệ Cẩm, chuyên ngành Báo mạng điện tử, năm 2008: Đề tài nghiên cứu về thực trạng sử dụng đầu đề của các tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử trong đó có nêu ra tình trạng “Đầu đề có nội dung giật gân, câu khách”. Khóa luận tốt nghiệp “Độ tin cậy của thông tin trên báo mạng điện tử ở Việt Nam (qua khảo sát Vietnamnet, VnEpress, Dân trí)”, người thực hiện Hoàng Thu Oanh, chuyên ngành Báo mạng điện tử, năm 2008: Đề tài nghiên cứu về mức độ tin cậy của các thông tin được đăng tải trên báo mạng điện tử Việt Nam trong đó có nêu ra tình các tình trạng: quá trình đưa tin không có kiểm chứng thông tin, đặt tít mang tính giật gân câu khách do sự chạy đua thông tin giữa các trang báo mạng điện tử. Khóa luận tốt nghiệp “Đầu đề tin trên báo mạng điện tử”, người thực hiện Trần Hoàng Kim, chuyên ngành Báo mạng điện tử, năm 2008: Đề tài nghiên cứu về thực trạng sử dụng đầu đề thể loại tin trên báo mạng điện tử trong đó có đề cập đến vấn đề “Đầu đề không khớp với nội dung tin”, “Đầu đề giật gân”. Tọa đàm “Tử tế báo chí” do viện Isee và Tuần lễ tử tế + tổ chức tại Hà Nội chiều ngày 1492014: Hội thảo đã đề cập đến nguyên nhân và dự đoán về tương lai của thực trạng đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi là sến sốc sex trên báo chí Việt Nam. Trong thực tế, các đề tài nghiên cứu nói trên chỉ đề cập đến một phần, một khía cạnh trong thực trạng sử dụng những tin, bài có nội dung được gọi là sến sốc sex trên báo chí Việt Nam: sử dụng tít giật gân, câu khách; thông tin không được kiểm duyệt kỹ càng trước khi đưa lên mặt báo gây ảnh hưởng nghiệm trọng đến đời sống kinh tế xã hội. Chỉ tại tọa đàm “Tử tế báo chí” thì cụm từ “sến sốc sex” mới được gọi đích danh và được trình bày dưới hình thức là mục tiêu chính cần thảo luận. Tuy nhiên, trong thời gian ngắn ngủi, vấn đề vẫn chưa được phân tích kỹ càng, không có những số liệu, các biện pháp cụ thể cũng như những lý luận chính xác, khoa học được đưa ra. Điểm mới của đề tài nghiên cứu “Thực trạng đăng tải các tác phẩm báo chí có nội dung được gọi là “sến sốc sex” trên báo chí Việt Nam hiện nay (Khảo sát báo Đời sống Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ đời sống từ tháng 12015 đến tháng 32015)” đó chính là nhìn nhận vấn đề “sến sốc sex” được một các toàn diện, khoa học, đưa ra được những số liệu cụ thể về thực trạng và từ thực trạng này đề ra những biện pháp điều chỉnh, cải thiện sát với thực tế, chính xác, khoa học hơn.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay cụm từ “sến - sốc - sex” thường được dùng để chỉ những tin,bài đăng tải trên báo chí có nội dung được coi là sướt mướt, ủy mị, giật gân,

“độc” và đề cập đến chuyện tình dục, hình ảnh đồi trụy với mục đích “câulike, câu view” một cách lộ liễu trên báo chí nhưng về bản chất, những tin, bài

ấy không hề có giá trị xã hội, không thực hiện đúng, tốt chức năng của mộttác phẩm báo chí Thậm chí, nhiều tin, bài thuộc dạng này còn làm cho trình

độ văn hóa của công chúng ngày càng đi xuống

Bên cạnh đó, việc xuất hiện ngày càng nhiều dạng tin, bài với nội dung

bị coi là “sến - sốc - sex” cũng thể hiện một bộ phận không nhỏ phóng viên,nhà báo, những người làm báo và cơ quan báo chí đang tự hạ thấp và vi phạmđạo đức nghề nghiệp của chính mình

Thông qua nghiên cứu, dựa trên kết quả khảo sát trên các báo Đời sống

& Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống - baotuoitredoisong.com; khảosát về nhu cầu cầu đọc, ý kiến của bạn đọc đối với thực trạng sử dụng các tácphẩm có nội dung được coi là sến - sốc - sex trên báo chí, từ đó đề ra nhữnggiải pháp thực tế, hữu ích nhằm cải thiện tình hình, xây dựng một nền báo chítrong sạch, vững mạnh

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

Kết quả sau khi tìm hiểu và khảo sát có một số đề tài đã nghiên cứu liênquan đến đề tài “Thực trạng đăng tải các tác phẩm báo chí có nội dung đượcgọi là “sến - sốc - sex” trên báo chí Việt Nam hiện nay (Khảo sát báo Đờisống & Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống từ tháng 1/2015 đến tháng3/2015)” như sau:

- Khóa luận tốt nghiệp “Đầu đề tác phẩm báo chí trên báo mạng điện

tử Việt Nam (Khảo sát trên Vietnamnet, VnExpress, Dân trí từ tháng 4/2007

đến tháng 5/2008)”, người thực hiện Lê Thị Lệ Cẩm, chuyên ngành Báo mạngđiện tử, năm 2008: Đề tài nghiên cứu về thực trạng sử dụng đầu đề của cáctác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử trong đó có nêu ra tình trạng “Đầu đề

có nội dung giật gân, câu khách”

- Khóa luận tốt nghiệp “Độ tin cậy của thông tin trên báo mạng điện tử

ở Việt Nam (qua khảo sát Vietnamnet, VnEpress, Dân trí)”, người thực hiệnHoàng Thu Oanh, chuyên ngành Báo mạng điện tử, năm 2008: Đề tài nghiêncứu về mức độ tin cậy của các thông tin được đăng tải trên báo mạng điện tửViệt Nam trong đó có nêu ra tình các tình trạng: quá trình đưa tin không cókiểm chứng thông tin, đặt tít mang tính giật gân câu khách do sự chạy đuathông tin giữa các trang báo mạng điện tử

- Khóa luận tốt nghiệp “Đầu đề tin trên báo mạng điện tử”, người thựchiện Trần Hoàng Kim, chuyên ngành Báo mạng điện tử, năm 2008: Đề tàinghiên cứu về thực trạng sử dụng đầu đề thể loại tin trên báo mạng điện tửtrong đó có đề cập đến vấn đề “Đầu đề không khớp với nội dung tin”, “Đầu

đề giật gân”

- Tọa đàm “Tử tế báo chí” do viện Isee và Tuần lễ tử tế + tổ chức tại

Hà Nội chiều ngày 14/9/2014: Hội thảo đã đề cập đến nguyên nhân và dựđoán về tương lai của thực trạng đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi

là sến - sốc - sex trên báo chí Việt Nam

Trong thực tế, các đề tài nghiên cứu nói trên chỉ đề cập đến một phần,một khía cạnh trong thực trạng sử dụng những tin, bài có nội dung được gọi làsến - sốc - sex trên báo chí Việt Nam: sử dụng tít giật gân, câu khách; thôngtin không được kiểm duyệt kỹ càng trước khi đưa lên mặt báo gây ảnh hưởngnghiệm trọng đến đời sống kinh tế - xã hội Chỉ tại tọa đàm “Tử tế báo chí”thì cụm từ “sến - sốc - sex” mới được gọi đích danh và được trình bày dướihình thức là mục tiêu chính cần thảo luận Tuy nhiên, trong thời gian ngắnngủi, vấn đề vẫn chưa được phân tích kỹ càng, không có những số liệu, cácbiện pháp cụ thể cũng như những lý luận chính xác, khoa học được đưa ra

Điểm mới của đề tài nghiên cứu “Thực trạng đăng tải các tác phẩm báochí có nội dung được gọi là “sến - sốc - sex” trên báo chí Việt Nam hiện nay(Khảo sát báo Đời sống & Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống từ tháng1/2015 đến tháng 3/2015)” đó chính là nhìn nhận vấn đề “sến - sốc - sex”được một các toàn diện, khoa học, đưa ra được những số liệu cụ thể về thựctrạng và từ thực trạng này đề ra những biện pháp điều chỉnh, cải thiện sát vớithực tế, chính xác, khoa học hơn.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu gồm nhữngcông việc như sau:

- Nghiên cứu các văn bản, tài liệu có liên quan đến vấn đề thực trạng sửdụng các tin, bài có nội dung được gọi là sến - sốc - sex của báo chí Việt Nam

- Khảo sát, điều tra thực trạng sử dụng tin, bài có nội dung được gọi làsến - sốc -sex trên báo chí Việt Nam

- Khảo sát, điều tra nhu cầu đọc của công chúng; ý kiến của côngchúng và giải pháp kiến nghị nhằm cải thiện thực trạng sử dụng các tin bài cónội dung được coi là sến - sốc - sex trên báo chí Việt Nam hiện nay

- Đề ra các giải pháp thực tế, hữu ích nhằm cải thiện tình hình, xâydựng một nền báo chí trong sạch, vững mạnh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các tác phẩm có nội dung được gọi là sến

-sốc - sex đăng trên báo giấy Đời sống & Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ & đờisống (baotuoitredoisong.com)

- Phạm vi nghiên cứu:

 Không gian nghiên cứu: tiến hành khảo sát thực trạng đăng tải cáctác phẩm báo chí có nội dung được gọi là sến - sốc - sex trên báo giấy Đờisống & Pháp luật, báo mạng điện tử Tuổi trẻ & đời sống

 Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1/2015 đến tháng 3/2015

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lí luận của đề tài chính là dựa trên cơ sở lí luận báo chí, vai tròcủa thực tiễn trong hoạt động báo chí nói chung và hoạt động đào tạo báo chínói riêng; dựa trên những đặc điểm của lao động báo chí, và đặc biệt là dựatrên tính thực tế của báo chí Đồng thời dựa trên lí luận báo chí về thể loại báochí, chuyên đề báo chí, pháp luật và đạo đức báo chí để hình thành quy chuẩncho việc đánh giá chất lượng các tác phẩm báo chí

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu xã hội học để có thểđưa ra những con số khách quan nhất về thực trạng đăng tải các tác phẩm cónội dung được gọi là sến - sốc -sex trên báo chí

- Phương pháp thống kê, phân tích nội dung thông điệp đối với các tácphẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex đăng tải trên báo giấy Đời sống

& Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống

- Điều tra bằng bảng hỏi về đánh giá của độc giả với thực trạng đăngtải các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex trên báo chí Việt Namhiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài nghiên cứu

- Đề tài góp phần làm sáng tỏ một số kiến thức lý luận về vai trò và tácđộng của báo chí đối với đời sống xã hội; về mối quan hệ qua lại giữa báo chí

và công chúng; về vấn đề quản lý chất lượng nội dung, hình thức cũng nhưhoạt động của cơ quan báo chí và nhà báo nhằm phát huy ảnh hưởng đối vớicác mục tiêu phát triển lành mạnh của xã hội

- Về mặt thực tiễn, người thực hiện mong rằng đề tài sẽ góp phần vàoviệc cải thiện những yếu kém còn tồn tại của báo chí Việt Nam hiện nay,những khuyến nghị sẽ có hiệu quả trong thực tế và giúp xây dựng một nềnbáo chí lành mạnh, vừa đáp ứng được nhu cầu của độc giả, thu hút được độcgiả mà không cần những yếu tố “sến - sốc - sex”

7 Kết cấu của khóa luận:

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Khóa luận gồm 3chương, 10 tiết, 77 trang, 2 hình ảnh, 3 bảng và 10 biểu đồ minh họa

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN CÁC TÁC PHẨM BÁO

CHÍ CÓ NỘI DUNG ĐƯỢC GỌI LÀ SẾN - SỐC - SEX

1.1 Các khái niệm liên quan

Theo Từ điển Tiếng Việt (Được biên soạn bởi Nhà xuất bản Đà Nẵng,

Trung tâm Từ điển học năm 2009) các từ “sến” và “sốc” được hiểu như sau:

- Sến:

 Danh từ: cây lấy gỗ, mọc ở rừng, thân thẳng, lá dài, gỗ có lõi màunâu đỏ, thớ mịn, nặng và bền, được coi là một trong bốn loại gỗ tốt nhất(đinh, lim, sến, táu) dùng trong xây dựng

 Tính từ: bộc lộ tình cảm yếu đuối đến mức ủy mị, sướt mướt mộtcách rẻ tiền

Ngoài ra, tra cứu tại một số trang web và diễn đàn trên Internet còn cómột giải thích về nguồn gốc của tính từ “sến” này như sau: Bắt nguồn từ từgốc "Ma-ri Sến", ý là rất dài dòng, ủy mị, dạt dào cảm xúc một cách quáđáng, nhiều khi thành quê mùa

Quay ngược lại lịch sử khoảng từ 1958 cho tới những năm đầu thậpniên 60, phong trào học hỏi theo văn minh phương Tây diễn ra mạnh mẽ ratrong giới trung lưu và thượng lưu Việt Nam từ thời Pháp thuộc Trong bốicảnh đó, bộ phim nổi tiếng "The Brothers Karamazov" được du nhập vào ViệtNam Với hình ảnh của cô đào mới nổi có thân hình rực lửa tên là MariaSchell, suốt bộ phim, cô thường nhảy những giai điệu lãng mạn với những bài

ca mùi mẫn Đường phố Sài Gòn trở nên phổ biến những hình ảnh lớp ngườitrẻ bình dân lao động thích đi bộ nhún nhảy và hát nghêu ngao những bài camùi mẫn, sướt mướt giai điệu và lời ca trữ tình ướt nhẹp, dễ dãi, ví dụ như

“Em ơi, nếu mộng không thành thì sao." Báo chí lúc đó đã đăng một bài đểphê phán cái tâm lý học đòi hình thức trống rỗng không có nội dung của cái

trào lưu kia, và họ đã chính thức dùng từ "Ma-ri Sến" (phiên âm của "MariaSchell") để chỉ trạng thái sướt mướt, ủy mị mà sáo rỗng này

- Sốc: Danh từ - Chỉ tình trạng toàn thân suy sụp đột ngột do rối loạn

chức năng sinh lý quan trọng, có thể dẫn tới tử vong

Theo Từ điển Anh - Việt (Được biên soạn bởi Hoàng Văn Lộc, Nhà

xuất bản Thuận Hóa) thì từ “sex” được hiểu như sau:

Từ những định nghĩa trên, ta có thể khái quát như sau:

Những tác phẩm được đăng tải trên báo chí có nội dung được gọi là sến - sốc - sex là những tác phẩm báo chí có sử dụng các tình tiết, sự việc, sự kiện, hình ảnh đề cập đến các câu chuyện lâm ly, bi đát, ủy mị, sướt mướt;đi sâu khai thác đời sống riêng tư của nhân vật, bạn bè và người thân của nhân vật mà những thông tin đó lại không có giá trị; thông tin một cách cụ thể, chi tiết những hình ảnh bạo lực, gợi dục, hở hang; những sự việc trái với sự thật,

mê tín dị đoan hay không có gì đặc biệt trong khi tiêu đề của tác phẩm lại được đặt theo lối giật gân nhằm thu hút sự chú ý của độc giả.

1.2 Bối cảnh đời sống xã hội dẫn đến việc xuất hiện các tác phẩm

có nội dung được gọi là sến - sốc - sex trên báo chí

1.2.1 Mặt trái của sự phát triển:

Sau gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới (1986-2015), đất nước ta

đã và đang ngày một phát triển vượt bậc trên nhiều lĩnh vực: cơ cấu kinh tế đã

dịch chuyển theo hướng tích cực, phát huy tiềm năng của từng ngành, từngvùng, từng thành phần kinh tế; các lĩnh vực văn hóa, y tế, chăm sóc người cócông với cách mạng đều có bước tiến quan trọng;… Qua đó đời sống conngười ngày càng được nâng cao và hoàn thiện hơn Tuy nhiên, song song với

sự phát triển đó là những hệ quả đáng lo ngại về sự xuống cấp trầm trọng củađạo đức con người

Đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống, dựa trên nền tảng của hoạtđộng sản xuất kinh tế - xã hội C Mác và Ph Ăngghen đã chỉ ra rằng: “Chínhcon người, khi phát triển sự sản xuất vật chất và sự giao tiếp vật chất củamình, đã làm biến đổi, cùng với hiện thực đó của mình, cả tư duy lẫn sảnphẩm tư duy của mình Không phải ý thức quyết định đời sống mà chính đờisống quyết định ý thức” Như vậy, với tư cách là một nội dung của phạm trù ýthức xã hội, đạo đức cũng là sản phẩm của những điều kiện lịch sử - xã hội, vìvậy khi xã hội thay đổi thì đạo đức cũng có sự biến đổi nhất định Trong bốicảnh công nghiệp hoá hiện đại hoá hiện nay, kỹ thuật công nghệ đang dần trở

thành nhân tố thống trị J.Ellul trong bài viết: Nghiên cứu về một nền đạo đức trong một xã hội kỹ thuật đã viết: “Kỹ thuật là môi trường phức tạp và đầy đủ

trong đó con người sống, theo đó con người phải tự xác định mình… xem xétlại hoàn toàn các phương thức ứng xử cũ, kể cả những giá trị đạo đức truyềnthống” Thực tế cho thấy, công nghiệp hoá - hiện đại hoá cũng mang tính haimặt Bên cạnh việc tạo ra động lực thúc đẩy sự biến đổi căn bản to lớn về cácmặt vật chất kỹ thuật, phương pháp sản xuất, tạo điều kiện cho con người trởnên tích cực năng động hơn, thì công nghiệp hoá - hiện đại hoá cũng tác độnglên những mặt nhân cách con người, tạo cho con người tâm lý sùng bái vậtchất, khao khát sự hưởng thụ, các giá trị tinh thần, văn hóa bị xáo trộn,…vàxuất hiện những nhu cầu, thị hiếu tầm thường

1.2.2 Từ những hiện tượng tâm lý, thị hiếu thiếu lành mạnh trong một bộ phận công chúng

Nhu cầu này của một bộ phận công chúng xuất phát từ nhiều lý do

Mặ trái của sự phát triển đó chính là áp lực cuộc sống của con ngườingày càng tăng cao: áp lực vì công việc, vì miếng cơm manh áo, gia đình, cácmối quan hệ, học tập,… Cũng chính từ đây mà con người hình thành nhu cầumuốn được giải tỏa tâm lý, muốn được thư giãn, giải trí Trong vốn thời gian

eo hẹp cùng với sự phát triển của công nghệ (yếu tố này sẽ được làm rõ ởphần tiếp theo), nhiều người đã lựa chọn đọc những tác phẩm báo chí có nộidung hời hợt, vô bổ, không nặng về giá trị thông tin như là một hình thức

“giải trí” của mình

Tiếp theo, tâm lý “tò mò, hiếu kỳ” cũng là một trong những nguyên dokhiến con người tìm đọc những tin, bài có nội dung được gọi là sến - sốc -sex Thực tế không thể phủ nhận rằng càng những điều gì “duy nhất, độc, lạ”,những gì càng “rúng động”, “bàng hoàng”, “kinh hoàng”, “bi thương”…thìcàng dễ nhận được sự chú ý của xã hội Nắm bắt được vấn đề này, nhiềuphóng viên nhà báo, cơ quan báo chí đã chăm chăm khai thác, triển khai thựchiện các tác phẩm báo chí “rẻ tiền” nhằm thu hút độc giả, tăng lợi nhuận

Một lý do nữa đó chính là do tác động của “xu thế đám đông” (Đámđông ở đây không đặt vào một số lượng nhất định mà là đối chiếu với một cánhân, do đó, đám đông có thể từ hai người trở lên) Đó là hiện tượng mọingười xung quanh đang bình luận, bàn tán về một tin tức nào đó mà bản thânngười còn lại không hề hay biết Khi gặp phải trường hợp như vậy, phản xạtất yếu của con người đó là cố gắng hòa vào cuộc trò chuyện, cố gắng tìm đọccho biết để bản thân không bị lạc lõng Và những tin, bài có nội dung đượcgọi là sến - sốc - sex đã được lưu truyền như vậy Ngày nay, cùng với sự pháttriển mạnh mẽ của internet, những tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc

- sex lại càng được chia sẻ nhanh chóng Chỉ cần một cú nhấp chuật là hàngloạt thông tin có thể được chia sẻ một cách dễ dàng hơn

Và như một điều tất yếu, đã có “cầu” thì dĩ nhiên phải có “cung” Khimột bộ phận công chúng đã nhu cầu muốn tìm, đọc thì cũng sẽ xuất hiệnnhững người làm báo đáp ứng được thị hiếu của độc giả

1.2.3 Từ việc chạy theo tâm lý, thị hiếu tầm thường của nhà báo và

cơ quan báo chí trong khai thác đề tài, nội dung

Thời điểm hiện tại, cuộc cạnh tranh thông tin dường như trở nên khốcliệt hơn bao giờ hết

Khởi đầu chỉ là những bảng tin mang tên Acta Diurna của người Lã Mãxuất hiện khoảng năm 59 tr.CN, trải qua hàng chục thế kỷ, với thời kỳ đỉnhcao của báo giấy, rồi sự xuất hiện của phát thanh, đến truyền hình và dù là

“sinh sau đẻ muộn” nhưng giờ lại được xem là “đối thủ đáng gờm” nhất - báomạng điện tử

Bước phát triển nhảy vọt của kỹ thuật truyền thông là một trong nhữnghiện tượng gây tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, làm thay đổi cả bảnchất của xã hội cũng như đời sống tâm lý, các chuẩn mực văn hoá và nhữngthói quen của con người Sự tiếp cận dễ dàng với điện thoại di động và máy vitính được kết nối mạng Internet toàn cầu, đã giúp cho công chúng có thể gửi

đi một cách chớp nhoáng thông điệp và lời nói, hình ảnh tĩnh và động đếnnhững nơi xa xôi và cô lập nhất của thế giới - một khả năng mà các thế hệ đitrước khó thực hiện nổi

Với sự hình thành của Internet, người sử dụng có nhiều tiện ích như hệthống thư điện tử, trò chuyện trực tuyến, truy tìm dữ liệu, giao thức truyền tệptin trên mạng, dịch vụ thông tin diện rộng… ngoài ra còn những dịch vụ caocấp khác như kỹ thuật truyền tải giọng nói qua Internet, hội nghị truyền hình,giao thức ứng dụng không dây Internet là công cụ tiện lợi để truyền tải mộtkhối lượng thông tin khổng lồ, với tốc độ nhanh nhất, cho một lượng côngchúng đông đảo mà không bị rào cản bởi biên giới địa lý Đồng thời, côngnghệ truyền thông hội tụ đã xuất hiện, tạo điều kiện cho các loại hình truyềnthông khác nhau cùng tồn tại có thể hỗ trợ và bổ sung cho nhau trên môitrường Internet

Một tiện ích khác của Internet là sự hình thành mạng xã hội, dịch vụkết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet với nhiều tính năng như

chat, email, phim ảnh, voice chat, chia sẻ tệp tin, blog… Năm 2010, danhhiệu uy tín “Nhân vật của năm” do tạp chí "Time" bình chọn được trao choMark Zuckerberg, người sáng lập trang mạng xã hội Facebook nổi tiếng Tạpchí "Time" còn đánh giá Facebook giờ đây là thế giới thứ ba trên Trái đất.Theo kết quả khảo sát của một nhà nghiên cứu (Nguyễn Thành Lợi, năm2012), ở Việt Nam, hơn 60% nhà báo có tham khảo blog - mạng xã hội nhưmột dạng nguồn tin Thậm chí, khá nhiều đề tài báo chí do phóng viên thựchiện xuất phát từ những gợi ý, từ thông tin trên môi trường mạng xã hội,blog… Có những sự kiện bắt đầu từ mạng xã hội, nhưng nhanh chóng trởthành điểm nóng, mang tính thời sự cao trên báo chí như vụ nickname "KẹoMút Chơi Bời” lên Facebook khoe khoang gây tai nạn và thách thức dư luận(tháng 8/2011), sự kiện "trung úy Trần Đại Phúc tấn công cảnh sát giaothông” (28/7/2011), vụ gian lận trong thi cử của trường THPT Đồi Ngô (BắcGiang) (5/2012)…Có thể nói, với sự góp mặt của Internet và sự phát triển củangành công nghệ đã tạo nên một nền báo chí đa dạng, năng động và phongphú hơn ở Việt Nam

Tuy nhiên, chính điều này cũng khiến cho những giá trị đạo đức củanghề báo, của người làm báo đứng trước cảnh báo nguy hiểm Thực tế, cuộccạnh tranh thông tin không chỉ tồn tại giữa những người làm báo, giữa những

cơ quan báo chí, giữa các loại hình báo chí mà giờ còn giữa báo chí và cáctrang mạng xã hội

Còn nhớ thời điểm bùng nổ dịch sởi vào những tháng đầu năm 2014,Phó thủ tướng Vũ Đức Đam đã chia sẻ rằng ông nắm được tình hình dịchbệnh thông qua Facebook của một bác sĩ đang công tác ở Bệnh viện NhiTrung ương (vị bác sĩ này đã viết về tình trạng có quá nhiều trẻ tử vong do sởi

và đưa lên Facebook), do đó mà Phó thủ tướng mới biết được tình hình và đếnkiểm tra tận nơi Sau khi Phó thủ tướng kiểm tra tình hình, Bộ trưởng Bộ Y tếmới thị sát và dư luận biết được thông tin dịch sởi đang hoành hành, nguyhiểm ra sao

Và hệ quả của sự cạnh tranh này đã buộc các cơ quan báo chí dễ dãihơn trong khâu kiểm duyệt tin, bài; đẩy những người làm báo trở nên buôngthả với chính ngòi bút của chính mình Thông tin bịa đặt, thậm chí bịa đặthoàn toàn, hoặc thông tin không phù hợp với thuần phong mỹ tục, văn hóaViệt Nam, thông tin thiên về bạo lực, tình dục, vụ án, đời tư nghệ sỹ, ngườinổi tiếng, tai tiếng, mê tín dị đoan là những vấn đề nổi cộm của đạo đức báochí thời gian qua Một số tờ báo, nhà báo mạng điện tử có xu hướng khai thácnhững chuyện nhảm nhí, thô tục, “bới” chuyện đời tư éo le, giật gân, tô đậmmặt trái của xã hội… để câu khách một cách rẻ tiền.

Cũng nói về thực trạng “giật tít câu view” và sự “dễ dãi” của người làm

báo trong thời đại công nghệ hiện đại hiện nay, trong bài viết Thảm họa câu view - Kỳ 2: Hoặc tin bài, hoặc nghỉ việc, theo phóng viên Hà Châu - Thạch

Hà (3/11/2013), báo Tuổi trẻ TP HCM có nội dung như sau:

Hẹn với N.Lê, một “phóng viên” có thâm niên viết cho các báo mạnggiải trí vào 8g sáng, nhưng đến 10 giờ chúng tôi mới có thể gặp qua Facebook N.Lê nói: “Tôi dậy từ 6g sáng, nhưng đến giờ chưa ăn sáng

vì bận viết tới bốn bài giải trí cho tờ báo mạng đang làm!”

Tốc độ làm việc kinh khủng này được N.Lê thừa nhận là không thể

có bài sâu mà chỉ dựa vào sự giật gân của sự kiện, nếu sự kiệnkhông giật gân thì tít tựa phải giật gân Cốt sao để người đọc càngnhiều càng tốt

Nhưng N.Lê cho rằng ngay cả “phóng viên” khi đã quyết định theovào làm ở một tờ báo kiểu lá cải thì họ cũng không có lựa chọn nàokhác là phải “vồ” lấy những tin giật gân, câu khách và tìm cáchkhuếch đại nó lên nếu không muốn bị cấp trên của mình chế tài.Nếu không “phóng viên” đó cũng sẽ phải tìm cách để xin lại hìnhảnh, thông tin từ đồng nghiệp khác, hoặc xào xáo thông tin rồi thêmmắm thêm muối vào để đạt được yêu cầu mà “tờ báo” đặt ra Chính

vì vậy theo N.Lê, sẽ khó có chuyện chấm dứt hay giảm bớt việc đưatin, giật tít câu view với một người đã trót tham gia vào một tờ báochạy theo giật gân Chuyện đó sẽ ngày càng diễn ra với mức độ dàyhơn, tính chất “lá cải” đậm đặc hơn, cho đến khi từ bỏ công việccủa mình làm.

P mới tốt nghiệp đại học được một năm nhưng đã có kinh nghiệmviết bài cho một trang thông tin tổng hợp gần hai năm “Mỗi ngàytôi phải sản xuất 15 tin bài, trong đó có khoảng 40% tin bài copy từbáo khác” Thay vì được đào tạo về cách kiểm nghiệm thông tin thì

P cùng các bạn được dạy về cách giật tít câu khách: “Chúng tôiđược tập huấn về kỹ thuật để post bài lên mạng, đồng thời cũngđược các anh chị phụ trách trong công ty dặn dò phải làm sao chotin bài của mình hấp dẫn, câu view gây sốc” Cụ thể, P kể để cóđược tít hấp dẫn bạn đọc, P và các bạn không nhất thiết phải rút títđúng với nội dung: “Quan trọng là tít nào gây được sự tò mò chobạn đọc thôi, còn lại nội dung không quan trọng Và nhuận bútđược chấm phụ thuộc rất nhiều vào lượng view của bài đó Thường

sẽ được trả từ 50.000-80.000 đồng/bài” P nói và lấy ví dụ: một cô

ca sĩ nhưng làm DJ, và đương nhiên DJ là công việc cô ấy cũngđược học song song với học hát nhưng có thể giật tít là: “Ca sĩ H

bỏ hát làm DJ” Tít này gây tò mò cho người đọc và có cớ để viếtbài, chứ nếu chờ vào sự kiện để viết thì quả thật không thể có đủ tinbài để viết

Tương tự, trang thông tin tổng hợp S ra đời đã được sáu năm vàthường xuyên đưa tất cả thông tin kinh tế xã hội, văn hóa giải trí vàpháp luật Cũng giống nhiều trang thông tin mạng khác, S hướngđến tiêu chí là số lượt truy cập nên những người trẻ tham gia viếtbài cho trang mạng này khá đông đảo Những người viết của trangthông tin tổng hợp S phải sản xuất hàng trăm tin bài mỗi tháng

“Nói là không định mức gì nhưng nếu một tháng không đạt chỉ tiêunhuận bút thì bị cắt lương cứng đấy”, Lan M., một người chuyênviết mảng an ninh pháp luật trên trang mạng, cho biết Bởi khôngđược coi trọng về nguyên tắc làm tin bài nên việc sai sót xảy ra kháthường xuyên “Đứa này viết một chiều, người ta kiện thì đứa kiaphải đi viết lại, thanh minh cho người ta là bình thường Nhất làchuyện tranh chấp đất đai, nhà cửa, tài sản là có sai sót”, M - mộtngười viết 30 tuổi - cho biết.

Từ những chia sẻ trên, có thể thấy trong môi trường cạnh tranh thôngtin khốc liệt hiện nay, để bào toàn “miếng cơm manh áo”, nhiều người làmbáo buộc phải làm trái với lý tưởng của bản thân, đạo đức của nghề nghiệp

Từ những lý do nêu trên, những tác phẩm với nội dung sai lệch, thông tin thiếu tính giáo dục, nhảm nhí, giật gân, bới móc đời tư của người khác,….hay có thể gọi là những tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex ra đời.

1.3 Hệ quả của việc đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex trên báo chí.

1.3.1 Làm ô nhiễm môi trường văn hóa

Báo chí vừa là kết quả của sự phát triển, vừa là động lực và đồng thờicũng chính là thước đo của trình độ phát triển xã hội Hoạt động của báo chí

có tác động rất to lớn đến nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, và bao gồm

cả văn hóa

Đặc biệt trong bối cảnh ngày nay, trong quá trình hội nhập nhanhchóng, internet cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin đẽcho phép con người - không phân biệt vị trí địa lý, màu da, ngôn ngữ,…đều

có thể dễ dàng giao lưu, hợp tác với nhau như trong một “thế giới phẳng” màkhông gặp bất kỳ khó khăn nào Do đó, với tất cả những “vũ khí” mà mình có

- bằng hình ảnh, ngôn từ, thông tin,…báo chí có nhiệm vụ là làm thế nào phảigiữ được bản sắc độc đáo của văn hóa dân tộc đồng thời mang tính nhân loại

phổ biến, hiện đại hóa để làm giàu thêm cho chính mình bằng tinh hoa vănhóa thế giới trong khi vẫn nhất quán với chính mình.

Nhưng nếu những hình ảnh, ngôn từ, câu chuyện mà báo chí truyền tảilại là những cảnh bạo lực, đâm chém; những câu chuyện tình lâm ly bi đát,yêu đương sai trái; những cảnh nóng bỏng, hở hang, lộ hàng; những thông tin

mê tín, dị đoan, hoàn toàn sai sự thật…thì văn hóa nước ta sẽ ra sao?

Câu trả lời chính xác là văn hóa sẽ bị ô nhiễm Có thể lấy một ví dụ đểthấy rõ hệ quả này

Một trong những phong cách thời trang được ưa chuộng nhất trong thờigian vừa qua chính là kiểu “áo giấu quần” Báo chí Việt Nam, đặc biệt lànhững tờ báo chuyên về thời trang, những tờ báo có đối tượng phục vụ chính

là giới trẻ cũng đã đăng tải rất nhiều hình ảnh về phong cách thời trang này

với nhiều đề tài như: Sao Việt mặc sơ mi giấu quần khoe nét sexy khi làm MV (Khôi Ngô, 3/9/2014, news.zing.vn), Mai Phương Thúy giấu quần khoe bốt lạ

(Thiên Thảo, 20/2/2014, ione.vnexpress.net),

Xét trên phương diện thẩm mỹ, phong cách này đem lại sự trẻ trung,năng động, thoải mái cũng như tôn lên được vẻ đẹp của người mặc Nhưng vìkhông có sự khéo léo, hạn chế về đối tượng, không gian nên hậu quả dẫn đến

là Thời trang học đường khó coi của nữ sinh (Theo Khám phá, 30/9/2014, saostar.vn), Nhức mắt với thời trang học đường của nữ sinh Việt (19/5/2014,

thoibao.vn), Nếu báo chí có sự điều chỉnh về đối tượng, không gian, địađiểm thì phong cách này sẽ không trở nên phản cảm, gây nên những “vết sẹo”xấu xí trong văn hóa học đường nước ta

1.3.2 Sự lây lan lệch lạc về thông tin hây ảnh hưởng đến cộng đồng,

xã hội

Báo chí giờ đây đã trở thành phương tiện thông tin hàng đầu của xãhội Mọi kiến thức, sự việc, sự kiện diễn biến hàng ngày của một công đồngdân cư, quốc gia và toàn thế giới đều được báo chí cập nhật liên tục Thông

qua những thông tin mà báo chí mang lại, con người có thể vận dụng, biến nóthành lợi thế của mình như: thông tin về cách làm nông, cập nhật giá cả,thông tin về sự cải cách giáo dục,… Do đó, kiểm tra, xét duyệt thông tin kỹlưỡng trước khi đăng tải thông tin đến công chúng là một trong những khâuquan trọng của lao động báo chí.

Tuy nhiên, như đã giải thích ở phần “Bối cảnh đời sống xã hội dẫn đếnviệc xuất hiện các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex trên báochí”, việc xuất hiện những tác phẩm với nội dung chưa chính xác, sai lệch gây

ra nhiều thất thiệt về kinh tế, tổn hại đến danh dự, nhân phẩm của ngườikhác… đã không còn là hiếm trong làng báo Việt Nam

Người nông dân Việt Nam có lẽ sẽ không bao giờ quên vụ việc “ănbưởi bị bệnh ung thư” do báo chí thông tin Xuất phát từ những nghiên cứucủa 2 trường đại học là Nam California (USC) và Hawaii, được công bố vàogiữa tháng 7/2007, rồi được tờ báo Bristish Journal of Cancer đăng tải lại -cho biết 2 trường nêu trên, sau khi tiến hành nghiên cứu và khảo sát trên 50nghìn phụ nữ đã qua tuổi mãn kinh mà trong đó, có 1.657 người tiền sử bị ungthư vú, thì thấy rằng: Nếu ai thường xuyên ăn 1/4 quả bưởi mỗi ngày, sẽ cókhả năng tăng 30% nguy cơ mắc ung thư vú so với người không ăn Đến cuốitháng 7, nhiều hãng thông tấn như BBC, CNN, Reuter cùng các tạp chí nhưTime, Sécurité Alimentaire, Daily Mail , đồng loạt trích đăng

Một số tờ báo trong nước ta, kể cả vài đài truyền hình cũng sốt sắngkhông kém và đã khẳng định sai lệch là: “Ăn bưởi bị ung thư”, “Bưởi lànguồn gốc gây ra ung thư vú”, “Nguy cơ từ trái bưởi” Hệ quả dẫn đến là bàcon nông dân cùng trái bưởi phải chịu nhiều tổn thất nặng nề, cụ thể trong bài

Oan cho…trái bưởi Việt Nam (6/9/2007, antg.cand.com.vn) đã chỉ rõ:

Tại bến Bình Đông, quận 8, TP HCM, hàng chục chiếc ghe đưabưởi từ miền Tây lên, cắm sào neo đậu, chủ ghe lặng lẽ nhìn nhữngquả bưới héo dần, héo mòn

Quốc lộ 1A đoạn qua khỏi thị xã Tân An, tỉnh Long An hoặc đoạnđường từ phà Rạch Miễu dẫn vào thị xã Bến Tre, mới chỉ vài hômtrước đây, xe cộ còn tấp nập dừng lại bên lề đường để khách du lịchthưởng thức miễn phí từng múi bưởi "Năm Roi", bưởi “Da xanh”trước khi quyết định mua về làm quà, thì nay đìu hiu gió thổi.

Còn trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, bưởi Biên Hòa cũng rớt giá thêthảm không kém Mỗi quả bưởi chỉ còn trên dưới 1.000 đồng tronglúc bình thường, nếu trả giá 5.000 - 6.000 đồng, người bán khôngthèm nói một tiếng.”

Dù sau đó các cơ quan quản lý nhà nước liên quan cũng như các tòasoạn báo đã có những cải chính và biện pháp ứng xử với sự việc nhưng nhữngthiệt hại mà bà con phải hứng chịu là không hề nhỏ Nếu cứ tiếp tục tình trạngchạy theo lợi nhuận, chỉ chăm chăm “giật tít câu view” mà bỏ qua, xemthường việc kiểm duyệt thông tin thì hệ quả tồi tệ mà cộng đồng phải hứngchịu là vô cùng nghiêm trọng

1.3.3 Chất lượng nội dung báo chí, đạo đức người làm báo xuống cấp

Tỷ lệ nghịch với sự gia tăng của sự tồn tại của những tác phẩm có nộidung được gọi là sến - sốc - sex trên báo chí chính là sự xuống cấp của đạođức người làm báo nói riêng và chất lượng báo chí nói chung Thời gian qua,trong thực tiễn hoạt động báo chí ở nước ta cũng đã xuất hiện và tồn tại nhiềukhuyết điểm, yếu kém rất đáng lo ngại

Một số cơ quan báo chí chưa làm tốt chức năng tham gia quản lý, giámsát xã hội, có biểu hiện xa rời tôn chỉ, mục đích thay vào đó là chạy theo lợinhuận Hậu quả của tình trạng này là không ít cơ quan báo chí, nhà báo đã cónhững bài viết mang nội dung thông tin thiếu trung thực, thiếu chính xác,phản ánh một chiều thông tin về mặt trái của xã hội - phản ánh quá nhiềunhững vụ việc bạo lực (cướp - giết - hiếp), các tệ nạn xã hội,… gây ra sự bất

an, hoang mang trong xã hội; chưa quan tâm phát hiện, biểu dương nhân tốtích cực, điển hình tiên tiến trong các phong trào thi đua yêu nước.

Nhiều nhà báo không chịu khó đi thực tế mà thường ngồi bàn giấy,quán cà phê, quán nhậu… rồi chỉ dựa vào mạng internet để kiếm thông tin,dựa vào thông tin đồng nghiệp “chia sẻ” qua email để viết bài, đưa tin màkhông hề thực hiện công đoạn đối chiếu, kiểm chứng Thay vào đó là họ bịađặt, thêm thông tin, chi tiết hư cấu trong tác phẩm Không ít tờ báo tập trungđưa nhiều tin, bài không phù hợp với thuần phong mỹ tục, văn hóa Việt Nam,thông tin thiên về bạo lực, tình dục, vụ án, đời tư người nổi tiếng, mê tín dịđoan,… để câu khách một cách rẻ tiền

Một số báo chạy theo xu thế thông tin nhanh, soi mói những chi tiếtphản cảm, phi văn hóa để cạnh tranh với báo khác; thông tin hời hợt, không rõtính mục đích, tính định hướng của thông tin; không phân định được ranh giớigiữa quyền của báo chí và sự xâm phạm đời tư, nhân phẩm con người Hiệntượng này không chỉ xuất hiện trên những trang báo mạng điện tử mới ra đời

mà có ở cả một số tờ báo mạng điện tử, báo in đã được xuất bản và lưu hànhlâu năm…

Bàn về đạo đức của người làm báo, trong tư tưởng của Hồ Chí Minh đãchỉ rõ rằng: “Nhà báo phải hành nghề trung thực, khách quan, tôn trọng sựthật” Một nhà báo chân chính phải chuyên nghiệp trong cách hành nghề, phảitrung thực, khách quan, tôn trọng sự thật Người nói: “Không biết rõ, hiểu rõ,chớ nói, chớ viết Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết, chớ nói, chớviết càn” và “chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”;

“Viết giản dị thôi, và phải đúng sự thật Không được bịa ra”; “Không nên chỉviết cái tốt và giấu đi cái xấu Nhưng phê bình phải đúng đắn Nêu cái hay, cáitốt thì phải có chừng mực, chớ phóng đại Phê bình thì phải phê bình mộtcách thật thà, chân thành, đúng đắn”

Xét những lời Bác dạy, ta thấy được người làm báo cần phải biết tiếtchế, đối với những vấn đề mà bản thân chưa nắm chắc, chưa có đầy đủ thôngtin, chứng cứ thì không nên viết, nếu viết sẽ có thể trở thành vu khống hoặc sẽ

tự đẩy mình vào những khó khăn, nguy hiểm Nhà báo và các cơ quan báo chítrước “biển” thông tin thì cần có sự tỉnh táo, nhạy bén của nghề nghiệp để cóthể xác định đúng đắn được những điều nên viết và những điều không nênviết Không chỉ vậy, báo chí là tường thuật thông tin, mỗi người làm báo cómột cách riêng để truyền tải thông tin đến công chúng sao cho hấp dẫn nhất,thuyết phục nhất nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc được phép thêmthắt, bịa đặt….Nếu các nhà báo cùng các cơ quan báo chí làm được nhữngđiều như vậy thì dù nhu cầu muốn đọc những tác phẩm có nội dung được coi

là sến - sốc - sex của một bộ phận công chúng tự nó cũng sẽ giảm dần và thayvào đó là nền báo chí lành mạnh, trong sạch hơn

Tiểu kết chương 1

Những lý luận trên đây sẽ giúp ta hiểu rõ hơn về khái niệm “sến sốc sex”, như thế nào là báo chí có nội dung được gọi là sến - sốc - sex? Báo chíđược gọi là sến - sốc - sex tại sao lại hình thành? Thực trạng đăng tải các tácphẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex có những tác động như thế nàođến xã hội, con người? Trả lời được những câu hỏi này cũng đồng nghĩa ta cóthể hiểu được giá trị của đề tài nghiên cứu khoa học, có thể nhận diện rõ ràngnhững tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex so với các tác phẩmlành mạnh khác, từ đó tiến hành thu thập tài liệu phục vụ cho khảo sát, điềutra, nghiên cứu đề tài khoa học được nhanh chóng, thuận tiện hơn Mặt khác,hiểu rõ về mặt lý luận của vấn đề giúp ta có thể áp dụng và giải thích đượcnhững kết quả thực tế khảo sát thu được, và dựa vào đấy mà tìm ra các biệnpháp giải quyết vấn đề khoa học, chính xác, thực tế

-CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ĐĂNG TẢI CÁC TÁC PHẨM BÁO CHÍ

CÓ NỘI DUNG ĐƯỢC GỌI LÀ SẾN - SỐC - SEX TRÊN

BÁO CHÍ VIỆT NAM HIỆN NAY (KHẢO SÁT BÁO ĐỜI SỐNG & PHÁP LUẬT, BÁO ĐIỆN TỬ TUỔI TRẺ

& ĐỜI SỐNG TỪ THÁNG 1 ĐẾN THÁNG 3 NĂM 2015)

2.1 Một số nét về báo Đời sống & Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ

& đời sống - baotuoitredoisong.com:

- Về báo Đời sống & Pháp luật:

Báo Đời sống & Pháp luật là cơ quan ngôn luận của Hội Luật gia ViệtNam Ngày 2/3/2001, số báo Đời sống & Pháp luật số đầu tiên đã ra đời với 8trang khổ A2, kỳ hạn xuất bản 1 số /tuần Đến nay, báo Đời sống & Pháp luậtphát hành trong cả nước với số lượng lớn Báo xuất bản ngày thứ 2, thứ 4, thứ

6, chủ nhật hàng tuần và báo tháng với số lượng khoảng 140.000 tờ/số Bêncạnh đó, báo Đời sống & Pháp luật còn nhiều ấn phẩm như Người Đưa Tin,xuất bản thứ 3, thứ 5 và thứ 7 hàng tuần với số lượng khoảng 30.000 tờ/ số;

ấn phẩm Pháp luật & Đời sống xuất bản thứ 7 hàng tuần; Hôn nhân & Phápluật xuất bản thứ 5 hàng tuần Bên cạnh đó có nhiều trang báo điện tử trựcthuộc báo Đời sống & Pháp luật như nguoiduatin.vn; phunutoday.vn;muaban.net

- Về báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống - baotuoitredoisong.com:

Báo điện tử Tuổi trẻ và đời sống là trang Thông tin của Hội Người ViệtNam tại Châu Âu: http://www.baotuoitredoisong.com Báo được phát hànhtheo giấy phép và luật thông tin của EU, trụ sở chính của báo được đăt tại địachỉ: Giesebrecht Strasse 2 • D-10629 Berlin Germany

- Lý do chọn báo giấy Đời sống và Pháp luật, báo điện tử Tuổi trẻ vàđời sống làm khách thể nghiên cứu:

Theo TS Vũ Thị Kim Hoa, phó Trưởng ban Quản lý đào tạo Học việnBáo chí và Tuyên truyền: Từ ngữ gây sốc thường được sử dụng nhiều nhất ởlĩnh vực: văn hóa - giải trí, pháp luật, đời sống, giới tính Về nội dung, cáclĩnh vực này thường đăng tải những tin, bài về vụ án, những sự việc xảy ratrong đời sống thường ngày, những thông tin giáo dục giới tính, chuyện củagiới văn nghệ sĩ,… Đây vốn là đề tài dễ gây sự chú ý của giới trẻ Với nhómđối tượng này, việc sử dụng những chi tiết, những từ ngữ một cách mới lạ,

hấp dẫn là tiêu chí để thu hút sự chú ý của họ (Sử dụng từ ngữ gây sốc trên báo chí - Thực trạng và những vấn đề đặt ra, Tạp chí lý luận chính trị và

Truyền thông: Tuyển tập các bài báo khoa học (1994-2014), tr.640)

Mặt khác, những lĩnh vực nêu trên lại là trọng tâm hướng đến của cảbáo giấy Đời sống & Pháp luật và báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống Do đó,người thực hiện đề tài quyết định khảo sát hai báo này nhằm thu được nhiều

tư liệu, thông tin phục vụ cho công việc nghiên cứu

2.2 Thực trạng đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi là sến sốc - sex trên báo Đời sống & Pháp luật và báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống (từ tháng 1/2015 đến tháng 5/2015)

-Người thực hiện đề tài đã tiến hành khảo sát trên báo Đời sống & Phápluật, báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống phát hành từ tháng 1/2015 đến tháng3/2015 và kết quả thu được đó là: có 60 bài trên báo Đời sống & Pháp luật, 40bài trên báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống được đăng tải có nội dung được gọi làsến - sốc - sex

2.2.1 Một số nội dung và hình thức các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex thường thấy trên báo chí

2.2.1.1 Về hình thức

a) Về thể loại của các tác phẩm báo chí đăng tải được gọi là sến - sốc - sex:Thể loại tác phẩm của mỗi tác phẩm được lựa chọn trình bày trên mặtbáo sẽ thể hiện vị trí, tầm quan trọng của tác phẩm đó với tờ báo, tòa soạn

Biểu đồ 1: Thể loại các tác phẩm báo chí đăng tải được gọi là sến sốc

Có 63/100 bài khảo sát có nội dung được gọi là sến - sốc - sex được

đăng tải thuộc thể loại Phản ánh, sau đó là thể loại Tin với kết quả là 21/100 bài và xếp thứ ba là thể loại Phóng sự với số lượng là 16/100 bài Đây là

những thể loại được sử dụng phổ biến hiện nay trên báo chí Việt Nam Vớinhững thể loại này, kể, liệt kê, miêu tả là phương pháp thể hiện đặc trưng Tậndụng yếu tố này, nhiều phóng viên đã dễ dàng đưa vào sản phẩm của mìnhnhững yếu tố được coi là sến - sốc - sex nhằm thu hút độc giả Mặt khác,những thể loại này có độ dài (số lượng chữ) lớn, chiếm nhiều diện tích trênmặt báo Do đó có thể thấy rằng, những tác phẩm có nội dung được gọi là sến

- sốc - sex được báo Đời sống & Pháp luật và báo điện tử Tuổi trẻ & đời sốngđược sử dụng như những “bài đinh” để thu hút độc giả

b) Ảnh sử dụng trong các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex:Như đã đề cập ở phần trước, hầu hết các tác phẩm có nội dung được gọi

là sến - sốc - sex thường được viết với các thể loại có số lượng chữ yêu cầunhiều, do đó mà việc sử dụng ảnh sẽ giúp mỗi bài viết không bị nhàm chán,đồng thời người đọc có điểm dừng để không cảm thấy quá mệt mỏi

Biểu đồ 2: Tỷ lệ các tác phẩm báo chí đăng tải được gọi là sến - sốc - sex sử

-có nhiều yếu tố bất ngờ từ những sự việc như: tình tiết các vụ án, những yếu

tố tâm linh, các câu chuyện về người nổi tiếng,…Đây chính là cơ sở để một

số nhà báo, phóng viên dựa vào để “giật tít, câu view” dù trong nhiều trườnghợp, những tình tiết ấy không hề có thật hay không có cơ sở khoa học chứngthực rõ ràng

Biểu đồ 3: Về lĩnh vực mà các tác phẩm báo chí có nội dung được gọi là

Thế giới Pháp luật sống Đời

xã hội

Giới trẻ Giáo dục Khác0

Theo đó, 55/100 tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex viết

về lĩnh vực Pháp luật, chiếm 55% tỷ lệ; 19/100 tác phẩm có nội dung đượcgọi là sến - sốc - sex viết về lĩnh vực Văn hóa - giải trí; một số lĩnh vực khácđược đề cập đến đó là: Đời sống - xã hội, Kinh tế - chính trị, Thời sự, Giáodục, Giới trẻ Đây đều là những lĩnh vực thu hút được sự chú ý lớn của độcgiả hiện nay

b) Về sử dụng tít trong các tác phẩm được gọi là sến - sốc - sex:

Mặt khác, song song với khảo sát các báo, người thực hiện đề tài cũng

đã tiến hành khảo sát với 100 độc giả có độ tuổi từ 15 đến 30 tuổi về “Đánhgiá của độc giả với thực trạng sử dụng các tác phẩm có nội dung được coi làsến - sốc - sex trên báo chí Việt Nam hiện nay” Khi được hỏi về nguyên nhântại sao các bạn đọc những tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex,phần lớn đều có câu trả lời là “vì tò mò” Và yếu tố đóng vai trò thúc đẩy sự

“tò mò” của độc giả, khiến độc giả quyết định đọc một tác phẩm báo chí haykhông thì phụ thuộc nhiều vào tiêu đề của tác phẩm đó

Đặt tít sao cho thật hay, vừa hấp dẫn vừa thể hiện được nội dung chínhcủa tác phẩm là điều ngay cả một nhà báo lâu năm cũng cảm thấy khó khăn.Đặt mục tiêu là phải thu hút được độc giả ngay từ tiêu đề, đặc biệt hiện naynhiều báo mạng điện tử ở nước ta đã chuyển sang tính nhuận bút bằng số lượtđọc của độc giả, do đó mà nhiều phóng viên, nhà báo đã cố tình sử dụngnhững tiêu đề mang tính giật gân, câu khách Nhiều tác phẩm đã biểu hiệntính chất sến - sốc - sex ngay từ tiêu đề.

Biểu đồ 4: Số lượng tác phẩm báo chí đặt tít với thông điệp

được coi là sến - sốc - sex

Có 92

Không 8

Theo kết quả khảo sát, có 92/100 tác phẩm khảo sát sử dụng tít cóthông điệp, sử dụng các từ ngữ được gọi là sến - sốc - sex Có thể việc đặt tiêu

đề như vậy sẽ thu hút được công chúng như đó chỉ là thời điểm tức thời Khi

đã bị hấp dẫn bởi tít của bài báo, công chúng dĩ nhiên sẽ tiếp tục tìm hiểu,muốn đọc sâu để xem, nắm bắt rõ ràng câu chuyện hơn Lúc này, khi nhận ranội dung tác phẩm không hề như mong đợi, độc giả sẽ thất vọng và quay lưnglại với chính tờ báo đó

Với bài Giải mã tiếng chuông pháp khí thấu lòng người và chuyện

“oán tình nhân” ở chùa Thiên Mụ (Mới biết một nửa, Đời sống & Pháp luật,

số 6, 14/1/2015, tr.11), người đọc đều bị kích thích bởi cụm từ “giải mã”trong tiêu đề của tác phẩm Nhưng nội dung của bài viết không hề có thôngtin giải thích, chứng minh vấn đề một cách khoa học, logic Thay vào đó lànhững thông tin cũ, không có giá trị giải quyết đề tài chính, thậm chí là cònmang tính chất mê tín, dị đoan, gây hoang mang và ấn tượng mạnh cho ngườiđọc hơn cả những lý giải mà người viết trình bày ở cuối bài viết một cách sơsài, không được đặt làm trọng tâm.

Theo lời kể của cô Trần Thị Tuệ, người con đất Kim Long (Huế) đãsống ở đây nhiều năm với gánh nước trà, được nghe nhiều câuchuyện từ khách thập phương thì, có lẽ mọi tin đồn đều bắt nguồn

từ câu chuyện tình đầy nước mắt của một đôi trai gái từ thời chúaNguyễn cai trị Đàng Trong Chuyện kể rằng, đôi trai gái rất mựcyêu thương nhau nhưng do gia cảnh người con trai nghèo khó nêngia đình nhà gái không chấp thuận, thế rồi cả hai tìm đến cái chếtdưới dòng Hương Giang để thể hiện tình cảm của đôi lứa Nhưngngang trái sao, cô gái không chết mà được người dân cứu sống rồinăm tháng dài quên đi tình yêu cũ để cưới một người con của giađình làm quan Linh hồn người con trai năm xưa không tìm đượcngười yêu của mình, uất ức mới nhập vào nơi cửa tự rồi quyết chia

rẽ những cặp nhân tình đến thăm chùa…

c) Về thực trạng sử dụng các từ, cụm từ liên quan đến nội dung đượcgọi là sến - sốc - sex trong các tác phẩm báo chí:

Một đặc trưng để nhận biết đâu là một tác phẩm có nội dung được gọi

là “sến - sốc - sex” đó chính là sự xuất hiện của những từ, cụm từ mô tả sắcthái biểu cảm gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc Các nhóm từ, cụm từ gâysốc thường sử dụng đó là:

- Kinh hoàng/ sững sờ/ rùng mình/ bàng hoàng/ dã man

- Đắng lòng/ bức xúc/ xót lòng/ chua lòng/ nghẹn lời

- Rúng động/ xôn xao/ động trời

- Bí mật/ bí ẩn

- Nghi án/ nghi vấn/ uẩn khúc/ ẩn khúc

- Giải mã/ lật tẩy/ đằng sau/ tiết lộ/ lên tiếng

- Làm tình/ mây mưa/ lên giường/làm chuyện ấy/ yêu/ quan hệ/chuyện thầm kín

- Gợi cảm/ nóng bỏng/ sexy/ quyến rũ

- Bi kịch/ thảm họa/ chết lặng/ sững sờ

- Cái ngàn vàng/ đời con gái

- Tiết lộ/ lộ/ khoe

- Nghiện/ cuồng/ ham muốn

- Sốc/ giật mình/ điếng người

- Tâm sự/ trải lòng/ nỗi lòng

- Xúc động/ nghẹn ngào/ rơi nước mắt/ đẫm nước mắt/ cạn nước mắt

Biểu đồ 5: Thực trạng sử dụng các từ, cụm từ liên quan đến nội dung được

gọi là sến - sốc - sex trong các tác phẩm báo chí

0 20 40 60

80 72

43 37 18

2 13 7 19 3 1 10 6 7 11

35

Số lần xuất h

Những từ ngữ trong biểu đồ trên dễ mang đến cho người đọc cảm giác

về sự kinh hoàng, sợ hãi hoặc kích động bạo lực (các từ Kinh hoàng/ sững sờ/rùng mình/ bàng hoàng/ dã man được sử dụng 72 lần trong 100 tác phẩm thựchiện khảo sát) Điều đáng buồn là những từ ngữ này được sử dụng ở các lĩnhvực không hề liên quan đến chiến tranh hay những vấn đề thảm họa nhân loại.Đáng phê phán hơn, nhiều người còn sử dụng những từ ngữ mà bản thân nómang đậm tính chất bạo lực, cách hành xử thiếu văn hóa, đi ngược với cáchứng xử văn hóa, với thuần phong mỹ tục của người Việt Nam

Có những trường hợp, người viết lại cố tình dùng những từ ngữ kíchthích hoặc dễ dẫn dụ độc giả liên tưởng tới dục tính (Làm tình/ mây mưa/ lêngiường/làm chuyện ấy/ yêu/ quan hệ/ chuyện thầm kín; Gợi cảm/ nóng bỏng/sexy/ quyến rũ;… được sử dụng 43 lần trong 100 tác phẩm thực hiện khảosát) dù trên thực tế, những trường hợp người viết thể hiện trong bài hoàn toàn

có thể dùng những từ ngữ khác hợp lý hơn và việc dùng từ ngữ như vậy thực

ra chỉ là một chiêu câu khách của người viết

Bên cạnh đó, khá nhiều trường hợp, tác giả cố tình sử dụng từ ngữkhông đúng về nghĩa biểu cảm, gây phản cảm và thiếu ý nghĩa giáo dục Ví

dụ với bài Chồng hờ nhẫn tâm sát hại con riêng của vợ rồi thả xác xuống sông ở Hải Dương: Mẹ hồn nhiên nằm ngủ trên giường mà không biết xác con trai ở dưới (Dọc đường tố tụng, Đời sống & Pháp luật, số 4, 9/1/2015,

tr.14), ở đây từ “hồn nhiên” ý chỉ người mẹ hoàn toàn không biết về tội ác củangười tình khiến con mình thiệt mạng, nhưng nó cũng có thể khiến độc giảphán đoán liệu có phải tác giả đang châm biếm người mẹ?

Việc sử dụng từ ngữ đối với nhà báo nếu không cẩn trọng thì có thể gâytổn hại đến uy tín, danh dự của bản thân

d) Về nội dung của ảnh được sử dụng trong các tác phẩm có nội dungđược gọi là sến - sốc - sex:

Sau ngôn ngữ, hình ảnh là một trong những yếu tố truyền tải thông tinmạnh nhất của báo chí Đối với người đọc, tùy từng thể loại, ảnh báo chí cómỗi vai trò riêng Trong một bài phóng sự chân dung, ảnh nhân vật đang làmviệc giúp người đọc biết và cảm nhận rõ hơn chân dung, cuộc sống của nhânvật đó; còn đối với một bài điều tra, ảnh và video lại như một bằng chứngquan trọng để tố cáo sự sai phạm của đối tượng, sự việc mà người viết đangmuốn đưa ra ánh sáng,… Còn trong một tác phẩm báo chí có nội dung đượcgọi là sến - sốc - sex, ảnh lại trở thành tác nhân khiến cho nỗi ám ảnh của bàiviết càng trở nên nặng nề hơn với độc giả, có thể gây kích động, cổ súy hoặclàm ảnh hưởng đến đời sống của các nhân vật và người thân của họ

Biểu đồ 6: Tỷ lệ về nội dung của ảnh sử dụng trong các tác phẩm được

4.53

29.22 19.75

%

Điều 10, Chương III Nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí trong Luậtbáo chí đã quy định: “Không được kích động bạo lực, tuyên truyền chiếntranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước, kích

động dâm ô, đồi trụy, tội ác;”, “Không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vukhống nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của côngdân.” Bên cạnh đó, đạo đức nghề báo yêu cầu người làm báo phải luôn bảo

vệ nguồn tin, đối tượng, người thân của đối tượng mà mình đề cập trong bàibáo Đối với những tin, bài viết về pháp luật thì càng phải cẩn trọng, lưu ýhơn trong việc đưa hình ảnh vào bài viết Tuy nhiên, nhìn vào biểu đồ ta thấy,

có đến 33.33% các bức ảnh được sử dụng trong các bài viết có nội dung đượcgọi là sến - sốc - sex là ảnh thật, không có sự tác động nào của người chụpnhằm che giấu, trong đó ảnh chụp chân dung nhân vật mà không được chegiấu chiếm đến 76.54%; dù chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng những hình ảnh có nộidung đồi trụy (hoàn toàn không được che), bạo lực (hoàn toàn không đượcche) vẫn được sử dụng Đây là một thực trạng đáng báo động và cần có sựthay đổi nhanh chóng vì việc làm này không những vi phạm quy định củaLuật báo chí, trái với đạo đức nghề nghiệp mà quan trọng hơn là nó có thể dẫnđến những tác động xấu đối với cá nhân đối tượng được nhắc đến nói riêng và

xã hội nói chung

Trong tác phẩm Chồng hờ nhẫn tâm sát hại con riêng của vợ rồi thả xuống sông ở Hài Dương: Mẹ hồn nhiên nằm ngủ trên giường mà không biết xác con trai ở dưới” đăng trên báo Đời sống & Pháp luật (Dọc đường tố tụng,

Đời sống & Pháp luật, số 4, 9/1/2015, tr.14), tác giả đã chụp và đăng tải ảnhcủa mẹ đối tượng phạm tội mà không che giấu Việc làm này có thể gây ảnhhưởng đến cuộc sống, sự an toàn của mẹ của đối tượng: làm nặng thêm sự xalánh của cộng đồng, người nhà nạn nhân hoặc bạn bè có thể có những hànhđộng gây tổn thương đến mẹ của đối tượng nhằm trả thù,…

Hay trong tin IS tung loạt ảnh quy trình cưa tay tội phạm ăn cắp ghê rợn (Thời sự, baotuoitredoisong.com, 7/3/2015) có đưa tin với những hình

ảnh chi tiết về sự việc mà không hề có sự điều chỉnh hay giản lược

Hình ảnh cắt từ bài báo: Cảnh chặt tay, máu bê bết đã được báo đưa lên

Một bài báo khác Sao Việt mất điểm vì diện áo mỏng lộ nội y phản cảm

(Giải trí, baotuoitredoisong.com, 17/3/2015), dù có ý định tốt là phên phánphong cách thời trang gây phản cảm, trái với thuần phong mỹ tục của ngườiViệt Nam nhưng loạt ảnh mà tờ báo sử dụng lại đăng y nguyên sự “hớ hênh”

của đối tượng được chụp Chính điều này đã khiến cho mục đích ban đầu trởnên vô nghĩa (ảnh trên).

e) Về các đối tượng được nhắc đến trong bài viết:

Tùy theo nội dung, lĩnh vực đăng tải mà các nhân vật được nhắc đếntrong một bài báo (dù là đối tượng chính hay chỉ là nhân chứng) thì người viếtluôn cần phải có sự cân nhắc cẩn trọng về việc đưa các thông tin cá nhân củanhân vật lên mặt báo: từ tên, địa chỉ, chức danh và người thân của họ Sở dĩcòn bao gồm cả người thân của các nhân vật cần phải được lưu ý vì nếu nhưviết về đối tượng là người phạm tội, phóng viên đưa cả hình ảnh, thông tin cụthể về người thân đối tượng có thể khiến cho cuộc sống của họ trở nên khókhăn hơn khi vấp phải sự dè bỉu từ xã hội hay có thể tổn thương vì bị trả thù.Hoặc trong một bài nói đến đối tượng chính bị cưỡng hiếp, bị xâm phạm tìnhdục, dù bài báo có giấu tên, làm mờ khuôn mặt nạn nhân nhưng thông tin cánhân còn lại cũng như người thân của nhân vật được nêu ra cụ thể thì sự chegiấu của tác giả cũng trở nên vô ích

Biểu đồ 7: Thực trạng sử dụng tên các đối tượng chính trong bài viết của

các tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex

Tên đầy đủ Viết tắt Đổi tên nhân

vật Không nhắc đến 0

Theo kết quả nghiên cứu, trong 67 tác phẩm có tên của đối tượng chínhđược nhắc đến đầy đủ có: 20 tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sexviết về lĩnh vực pháp luật (chiếm tỷ lệ lớn nhất) mà trong đó có 17 tác phẩmvới đối tượng chính là thủ phạm được nhắc tên đầy đủ, 3 tác phẩm với đốitượng chính là nạn nhân được nhắc tên đầy đủ Hành vi vi phạm quy địnhpháp luật của các tội phạm là điều cần phải lên án, phê phán và sự sai lầm đó

đã được pháp luật xử lý thích đáng, đúng tội trạng Tuy nhiên, khi câu chuyệnđược triển khai thành những tác phẩm báo chí có nội dung được gọi là sến -sốc - sex, với mục tiêu thu hút sự chú ý của độc giả nhằm tăng lợi nhuận, vớiviệc sử dụng một loạt các từ, cụm từ có sắc thái biểu cảm gây ấn tượng mạnh,người viết đã khiến cho nỗi đau của nạn nhân càng trở nên “bi thảm”, tội lỗicủa người phạm tội thêm “độc ác”, khiến cho mâu thuẫn, thù hằn thêm giatăng và sâu sắc Điều này không những đem lại tâm lý lệch lạc, tiêu cực cho

xã hội mà còn đi lại vơi truyền thống sống bao dung, vị tha của dân tộc ta

Bài Kẻ giết người máu lạnh tuổi teen với ước nguyện mang theo lời kinh sám hối xuống địa ngục (Bên ngoài phòng xử, Đời sống và Pháp luật, số

31,13/3/2015, tr 16) nói về sự hối hận của một tù nhân sau 4 năm nhận nhậnđược án tử hình Mục đích của bài viết là “thông qua mỗi câu chuyện của một

tử tù sẽ là một bài học cảnh tỉnh cho mọi người…” Đây là một mục đích tốt,

có ý nghĩa giáo dục Tuy nhiên, xét trên phương diện của các đối tượng chính,thì những bài viết này như đang đào xới lại nỗi đau của họ, làm cho nỗi daydứt, cắn rứt của họ càng gia tăng khi mà tác giả gọi họ là “kẻ giết người máulạnh”, nội dung bài viết không chỉ nói về sự sám hối mà còn kể lại quá trìnhphạm tội một cách kỹ lưỡng, chi tiết: “Trên đường đưa ông Po đưa Phóng về,qua khu vực Rừng ma, Phóng lấy lý do muốn đi vệ sinh, khi xe dừng lại, từphía sau, Phóng đâm vào sườn phải ông Po, đẩy ông ngã xuống rồi tiếp tụcđâm nhiều nhát tới khi nạn nhân chết hẳn…”

Trong 19 tác phẩm có tên của đối tượng chính được viết tắt thì tất có 16tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex thuộc lĩnh vực pháp luật Và

trong những tác phẩm này thì có đến 10 tác phẩm với đối tượng chính là nạnnhân, chỉ có 6 bài viết với nhân vật chính là thủ phạm Trong ngành pháp luật,yêu cầu đảm bảm an toàn cho nạn nhân luôn được đặt lên hàng đầu Do đó mànhững tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex đề cập đến lĩnh vựcpháp luật mà đối tượng chính là nạn nhân được nhắc đến với tên với tắt đãphần nào đã thực hiện đúng nguyên tắc, đạo đức nghề nghiệp.

Cũng trong 67 tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex với tênnhân vật được nhắc đến đầy đủ thì có đến 14 tác phẩm thuộc lĩnh vực Vănhóa - Giải trí Người viết có thể biện minh rằng nhân vật được đề cập đến lànhững người nổi tiếng, công chúng đều biết rõ về họ thì không cần phải chegiấu Nhưng đối với một bài báo có nội dung được gọi là sến - sốc - sex thì

không đơn giản như vậy Trong bài Bí mật về quan hệ đặc biệt của Đàm Vĩnh Hưng và Dương Triệu Vũ? (Giải trí, baotuoitredoisong.com, 19/3/2015), dù

người viết đã đặt dấu hỏi chứ không phải là một lời khẳng định thì người viếtnày đã xâm phạm đời tư cá nhân của người khác, gây ảnh hưởng đến danh dự,

uy tín của những nhân vật trong bài viết

Xét trên một số yếu tố thông tin cá nhân khác, ta có kết quả khảo sátnhư sau:

Bảng 1: Thực trạng sử dụng chức danh của các đối tượng chính trong tác

phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex Chức danh đầy đủ Chức danh chung

chung

Không nhắc đến

Bảng 2: Thực trạng sử dụng địa chỉ của các đối tượng chính trong tác

phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex Địa chỉ đầy đủ Viết tắt địa chỉ Không nhắc đến

Bảng 3: Thực trạng dùng thông tin gia đình, bạn bè và đồng nghiệp của

đối tượng chính trong các tác phẩm có nội dung được gọi là

sến - sốc - sex Nhắc đến với thông tin

Xét trong bài Clip mẹ chồng giúp con dâu đánh ghen xôn sao dư luận Hưng Yên: Nạn nhân từng bị đánh ghen nhiều lần (Công lý trái tim, Đời sống

& Pháp luật, số 30, ngày 11/3/2015, tr.15), dù tác giả đã che mặt và viết tắttên nạn nhân nhưng thay vào đó, độ tuổi, nghề nghiệp, địa chỉ nạn nhân sinhsống lại “được” phóng viên thông tin đầy đủ Mặt khác, sự việc này như tiêu

đề đưa đã nhận được sự quan tâm rất lớn từ người dân Hưng Yên Do đó màdanh tính chính xác của cô gái trẻ trong bài sẽ không khó khăn bị tìm ra vàtruyền đạt trong cộng đồng

Một điểm tích cực đó chính là thông tin về gia đình, bạn bè và đồng nghiệpcủa các đôi tượng chính được nhắc đến với thông tin không đầy đủ (56 bài) haykhông nhắc đến (30 bài) với số lượng lớn Đây là việc làm cần được khuyến khích

và áp dụng cả đối với những thông tin cá nhân của đối tượng chính

2.2.2 Số lượng, tần suất đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi

là sến - sốc - sex trên báo chí

Khảo sát trên báo Đời sống & Pháp luật từ tháng 1/2015 đến tháng3/2015, kết quả có 60 tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex Mặt

khác, báo giấy Đời sống & Pháp luật phát hành vào các thứ Hai, thứ Tư, thứSáu, Chủ nhật và một số Cuối tháng, như vậy, từ tháng 1/2015 đến tháng3/2015, có 51 số báo phát hành đăng tải các tác phẩm có nội dung được gọi làsến - sốc - sex Từ đây có thể thấy, bất kỳ số báo nào của báo Đời sống &Pháp luật nào cũng có 1 tác phẩm được sử dụng có nội dung sến - sốc - sex.Các tác phẩm này đăng tải chủ yếu trên các chuyên mục: Dọc đường tố tụng,Mới biết một nửa, Ký sự pháp đình, Bên ngoài phòng xử, Án nóng, Theo dấutội phạm, Phía sau tội ác, Giải mã tội phạm, Công lý trái tim, Cận cảnh 48h.

Khảo sát báo mạng điện tử Tuổi trẻ & đời sống từ tháng 1/2015 đếntháng 3/2015, kết quả có 40 tin, bài có nội dung được gọi là sến - sốc - sex.Cùng với đó, báo này phát hành đều vào các ngày trong tháng, do đó có thểsuy ra mỗi số báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống đều sử dụng một tác phẩm cónội dung được gọi là sến - sốc - sex Cá tác phẩm này đăng chủ yếu trên cácchuyên mục: Thời sự, Giải trí, Nhịp sống trẻ, Phóng sự, Xã hội

Như vậy, nếu là một độc giả trung thành của hai báo Đời sống & Phápluật và báo điện tử Tuổi trẻ & đời sống, mỗi số báo người đọc sẽ luôn phải đọchoặc nhìn thấy một hoặc hơn một tác phẩm có nội dung được gọi là sến - sốc -sex Sự “tiếp xúc” ổn định qua thời gian này sẽ trở nên quen thuộc đối vớingười đọc Lúc này, những câu chuyện sến - sốc - sex sẽ không còn giật gân, sẽkhông còn “rùng mình”, “ghê rợn”,… Hay nói cách khác, dần dần, trong tiềmthức của độc giả, sự cảnh giác, phản biện giảm và thay vào đó là sự nhượng bộ,chấp nhận và thậm chí là…học theo Đó là kết quả cuối cùng và đáng lo nhấtsau hàng loạt tác động của những tác phẩm báo chí được gọi là sến - sốc - sex:người làm báo, thông tin báo chí xuống cấp; đạo đức, văn hóa xã hội bị suythoái, ô nhiễm, Do đó, nếu không có biện pháp khắc phục, cải thiện kịp thời thìnền báo chí Việt Nam sẽ ngày một tàn lụi - đây là điều mà không một côngdân, không một đất nước nào mong muốn vì một nền báo chí “mạnh hay yếu”cũng thể phản ánh trình độ phát triển của quốc gia đó như thế nào

2.2.3 Đánh giá chất lượng tác phẩm

Như đã trình bày ở trong phần khái niệm, các tác phẩm báo chí đượcgọi là sến - sốc - sex trong phần nghiên cứu này được lựa chọn có thể thuộcmột hoặc nhiều nhóm sau:

 Trình bày dài dòng, lan man trong khi vấn đề đặt ra thì không được

đề cập đến, không được giải quyết cụ thể

 Trình bày sướt mướt, ủy mị, quá nhiều thông tin dư thừa mà lạikhông có giá trị

 Bài viết xoáy sâu vào đời tư của nhân vật và người thân, bạn bè củanhân vật mà không cần thiết

 Trình bày chung chung, không có thông tin cụ thể và bằng chứng xác thực

 Miêu tả sự việc một cách sâu sắc (bao gồm những hình ảnh đồi trụy,bạo lực)

 Có nhiều yếu tố không chính xác, sai sự thật, mê tín, dị đoan

 Sự việc không giống với vấn đề mà tít nêu ra (tít một đằng - nội dungmột nẻo)

Và kết quả khảo sát về nội dung trong các tác phẩm được gọi là sến sốc - sex trên các báo ta có kết quả như sau:

-Biểu đồ 8: Chất lượng các tác phẩm được gọi là sến - sốc - sex đăng tải

Dài dòng, kể lan man trong khi vấn đề chính

thì không được đề cập đến, không được đi

sâu khai thác, giải quyết triệt để

Quá xoáy sâu vào đời tư của nhân vật và

người thân, bạn bè của nhân vật mà không

cần thiết.

Miêu tả sự việc một cách sâu sắc (bao gồm

những hình ảnh đồi trụy, bạo lực)

Sự việc không giống với vấn đề mà tít nêu ra

39 24

5 8

63 15

47

Số bài

Có đến 63 tin, bài được đăng tải mà người viết miêu tả một cách tỉ mỉtừng diễn biến của vụ việc (bao gồm cả hình ảnh bạo lực, đồi trụy) Theo kếtquả nghiên cứu về lĩnh vực mà các tác phẩm báo chí có nội dung được gọi làsến - sốc -sex đề cập đến, lĩnh vực pháp luật chiếm số lượng lớn với 55/100tác phẩm Vậy nếu phóng viên luôn khai thác đề tài một cách sâu sắc thì chắcchắn những tác phẩm này sẽ trở thành những “bộ phim kinh dị” với các chitiết giết người, đâm chém nhau,…khiến độc giả rợn người

Ví dụ như trong bài Bắt khẩn cấp gã cuồng dâm 9X giết người đốt xác phi tang chấn động Sơn La (Theo dấu tội phạm, Đời sống & Pháp luật, số 27,

4/3/2015, tr 22) có đoạn miêu tả kỹ hành vi bạo lực của thủ phạm như sau:

Lợi dụng lúc chị Th Đang cúi đầu xuống, không để ý, Cằm nhặtngay một chiếc cuốc tại nhà mương vung lên đập vào đầu và vùnggáy phía sau đầu làm chị Th Ngã chúi về phía trước Không dừnglại ở đó, Cằm tiếp tục dùng cuốc đánh vào đầu, làm chị Th gục hẳn,bất động mới dừng lại Sau đó, Cằm vứt cuốc vào sàn nhà nương,

kéo chị Th, đã bất tỉnh ra giữa lán thực hiện hành vi đồi bại Tronglúc Cằm hiếp dâm, chị Th giãy chết đã dùng tay cào nhiều cái vào

bả vai của Cằm Sau khi thực hiện hành vi đồi bại, Cằm đã cầm haichân, kéo chị Th vào gầm sàn lán, rồi lấy các bó gianh, phên gianhphủ lên xác chị Th Hắn dùng lửa đang nấu cám lợn, châm đốt cháynhà lán cùng xác chị Th để phi tang

Thực trạng “tít một đằng, thân một nẻo” cũng chiếm tỷ lệ lớn với 47 tácphẩm Kết quả này cũng tương ứng với kết quả về sử dụng tít của những tácphẩm có nội dung được gọi là sến - sốc - sex, phù hợp với bản chất của sến -sốc - sex đó chính là “giật tít câu khách”

Ví dụ với bài Trương Quỳnh Anh chỉ được hạnh phúc khi có tiền và sự nghiệp thành công? (Giải trí, tuoitredoisong.com, 25/3/2015), đọc tiêu đề độc

giả liên tưởng về một bài phỏng vấn giữa phóng viên và nhân vật trong đó cónhững tâm sự của nhân vật về sự nghiệp, đời sống Nhưng thực tế, bài viếtnày chỉ liệt kê những diễn biến về cuộc hôn nhân của ca sĩ Trương QuỳnhAnh và Tim, một loạt ảnh chụp chung của vợ chồng ngôi sao này mà không

hề có ý kiến của nhân vật, không một thông tin, dữ liệu nào cho thấy nội dungbài viết phù hợp với tít của nó

Xét về chức năng của báo chí, ta có:

Trước hết, báo chí có chức năng thông tin Tuy nhiên, theo kết quảkhảo sát trên, có đến 47 tác phẩm đăng tải mà “sự việc không giống với vấn

đề mà tít nêu ra”, 15 tác phẩm sử dụng “nhiều yếu tố không chính xác, sai sựthật, mê tín, dị đoan”, 8 tác phẩm có nội dung “Trình bày chung chung, không

có thông tin cụ thể và bằng chứng xác thực”,…Kết quả này cho thấy nhữngtác phẩm này đã không thực hiện tốt chức năng thông tin của báo chí: thôngtin trung thực, khách quan, chính xác, công bằng

Tiếp theo, về chức năng giáo dục Giáo dục - là hoạt động nhằm hìnhthành ý thức ở đối tượng Khi nhận được những thông tin (về quá khứ và hiện