TIẾT 2,3: BẦY CHIM CHÌA VÔI Nguyễn Quang Thiều I. Mục tiêu 1. Kiến thức HS nhận biết được các sự việc chính, nhân vật chính trong văn bản HS phân tích được các chi tiết nói về nhân vật cũng như tính cách của nhân vật Mên và Mon trong văn bản “Bầy chim chìa vôi” HS nhận xét được nội dung, ý nghĩa của câu chuyện. Hiểu được cách thể hiện tư tưởng, tình cảm của tác giả trong tác phẩm. 2. Năng lực a. Năng lực chung: Hướng học sinh trở thành người đọc độc lập với các năng lực giải quyết vấn đề, tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, trình bày, thuyết trình, tương tác, hợp tác. b. Năng lực riêng: Năng lực văn học: nhận biết, bước đầu nhận xét, phân tích được ngôn ngữ, sự kiện trong văn bản Năng lực ngôn ngữ: Hiểu ý kiến các bạn, nắm bắt được thông tin từ phần giới thiệu bài 3. Phẩm chất: Yêu quý tuổi thơ và trân trọng giá trị của cuộc sống.
Trang 1TIẾT 2,3: BẦY CHIM CHÌA VÔI Nguyễn Quang Thiều
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- HS nhận biết được các sự việc chính, nhân vật chính trong văn bản
- HS phân tích được các chi tiết nói về nhân vật cũng như tính cách của nhân vật Mên và Mon trong văn bản “Bầy chim chìa vôi”
- HS nhận xét được nội dung, ý nghĩa của câu chuyện Hiểu được cách thể hiện
tư tưởng, tình cảm của tác giả trong tác phẩm
2 Năng lực
a Năng lực chung:
- Hướng học sinh trở thành người đọc độc lập với các năng lực giải quyết vấn
đề, tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, trình bày, thuyết trình, tương tác, hợp tác
b Năng lực riêng:
- Năng lực văn học: nhận biết, bước đầu nhận xét, phân tích được ngôn ngữ, sự kiện trong văn bản
- Năng lực ngôn ngữ: Hiểu ý kiến các bạn, nắm bắt được thông tin từ phần giới thiệu bài
3 Phẩm chất:
Yêu quý tuổi thơ và trân trọng giá trị của cuộc sống
II Thiết bị dạy học và học liệu
1 Chuẩn bị của GV
- Giáo án;
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
- Các phương tiện kỹ thuật;
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà
2 Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi
hướng dẫn học bài, vở ghi
III Tiến trình dạy học
1 Hoạt động 1: Khởi động
a Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học
tập của mình HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học
b Nội dung: HS chia sẻ kinh nghiệm của bản thân.
c Sản phẩm: Những suy nghĩ, chia sẻ của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Trang 2- GV trình chiếu những bức hình về các loài chim Yêu cầu HS nêu hiểu biết về những loài chim
- GV dẫn dắt vào bài mới: Ai cũng có bầu trời tuổi thơ cho riêng mình Ở bầu
trời đó, ta thấy được cách nhìn, cách cảm nhận thế giới khi ta còn là một đứa
trẻ Mon và Mên trong câu chuyện Bầy chim chìa vôi cũng có được bầu trời
tuổi thơ cho riêng mình Hai cậu đã nhìn thế giới bằng con mắt của tình yêu thương, sự quan tâm Cụ thể Mon và Mên đã nhìn nhận và cảm nhận thế giới như thế nào, chúng ta cùng đi vào bài học hôm nay.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung
a Mục tiêu: Nắm được thông tin về tác giả, tác phẩm.
b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để trả lời câu hỏi.
c Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Thao tác 1: đọc- chú thích
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS: Đọc phân vai văn
bản
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
I Đọc- tìm hiểu chung
1 Đọc- chú thích
- HS đọc phân vai
- Giọng đọc to, trôi chảy, phù hợp về tốc độ đọc, phân biệt được lời người
kể chuyện và lời nhân vật
Trang 3Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực
hiện nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo
luận
- HS quan sát, theo dõi, suy ngẫm
- GV quan sát, hỗ trợ
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
hoạt động
- GV nhận xét, đánh giá
Thao tác 2: Tìm hiểu về tác giả, tác
phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS: Đọc phần tiểu dẫn
SGK, hoàn thành Hồ sơ tác giả
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực
2 Tìm hiểu chung
a Tác giả
- Tên thật: Nguyễn Quang Thiều
(1957)
- Quê : Hà Nội
- PCST: chân thực, gần gũi với cuộc
sống
- Sáng tác tiêu biểu: Bí mật hồ cá
thần; Con quỷ gỗ; Ngọn núi bà già mù
- Ông từng được trao tặng hơn 20 giải thưởng văn học trong nước và quốc tế
b Tác phẩm
- Đề tài: viết về trẻ em
- Xuất xứ: in trong tập “Mùa hoa cải
trên sông”
- Thể loại: truyện ngắn
- Nhân vật chính: Mên và Mon
- Ngôi kể: ngôi thứ ba
- Bố cục: 3 phần
Trang 4hiện nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo
luận
- HS trả lời câu hỏi;
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung
câu trả lời của bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
hoạt động
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức Ghi lên bảng
+ Phần 1: Từ đầu “sinh nở của
chúng”
Cuộc trò chuyện của Mon và Mên ở phần 1
+ Phần 2: Tiếp lấy đò của ông Hào
mà đi
Cuộc trò chuyện của Mon và Mên ở phần 2
+ Phần 3: Còn lại
Hình ảnh bầy chim chìa vôi
- Tóm tắt: Vào một đêm mưa bão,
hai anh em Mon và Mên trằn trọc không ngủ được vì lo lắng cho bầy chim chìa vôi, làm tổ ở bãi cát giữa sông Suy nghĩ lo lắng khiến cả hai anh em không ngủ được, quyết tâm đi đến bờ sông ngay trong đêm để mang những chú chim vào bờ Khi bình minh lên, dải cát vẫn còn lộ ra trên mặt nước, trong khoảnh khắc cuối cùng, những chú chim non bay lên không trung khiến hai đứa trẻ vui mừng, hạnh phúc.
Hoạt động 2: Khám phá văn bản
a Mục tiêu: Cuộc trò chuyện với Mon và Mên và hình ảnh bầy chim chìa vôi
b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.
c Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Thao tác 1: Tìm hiểu về Cuộc trò
chuyện với Mon và Mên ở đoạn 1
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- HS đọc sgk Hoàn thành Phiếu học tập
II Khám phá văn bản
1 Cuộc trò chuyện với Mon và Mên ở đoạn 1
Trang 5Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
- HS đọc cá nhân
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- HS trình bày sản phẩm;
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu
trả lời của bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
hoạt động
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức
Ghi lên bảng
* Thời gian: Khoảng hai giờ sáng
* Hoàn cảnh:
- Mưa vẫn to
- Nước sông dâng cao xiên xiết chảy
* Cuộc trò chuyện:
- Mưa có to không?
- Nước sông lên có to không?
- Bãi cát giữa sông đã ngập chưa?
- Em sợ chim chìa vôi non bị chết đuối
- Chúng nó có bơi được không?
- Sao nó lại không làm tổ ở trên bờ?
- Lại chẳng to
- Bây giờ phải ngập đến cánh bãi dưới rồi
- Sắp ngập đến bãi cát rồi
- Tao cũng sợ…
- Chim thì bơi làm sao được
- Tao không biết
Mên và Mon lo sợ bầy chim chìa vôi non sẽ bị chết đuối trước nguy cơ bãi cát giữa sông bị ngập.
Trang 6* Tâm trạng: Hai anh em cùng
lo lắng, lo sợ bầy chim non sẽ chết đuối
=> Nhận xét: Nghệ thuật: ngôn
ngữ đối thoại bình dị, gần gũi với đời thường
Mên và Mon hồn nhiên, ngây thơ, có trái tim trong sáng, giàu tình yêu thương đối với loài vật.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV: Tổ chức hoạt động nhóm
Nhóm 1: Tìm những chi tiết nói về cuộc
trò chuyện của Mên và Mon xoay quanh
việc giải cứu bầy chim chìa vôi non
Nhóm 2: Tìm những chi tiết nói về cuộc
trò chuyện của Mên và Mon xoay quanh
việc giải cứu cá bống
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS thảo luận
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
HS báo cáo kết quả, nhận xét
Bước 4: Kết luận, nhận định.
GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức
2 Cuộc trò chuyện với Mon và Mên ở đoạn 2
Giải cứu bầy chim chìa vôi
- Anh đã nhìn thấy chim chìa vôi nó bay từ bãi cát vào bờ bao giờ chưa?
- Tổ chim sẽ bị chìm mất
- Hay mình mang chúng
nó vào bờ
- Tổ chim ngập mất anh
ạ Mình phải mang chúng
- Chưa
- Thế làm thế nào bây giờ?
- Bây giờ nước
to lắm, làm sao
mà lội ra đấy được
Trang 7nó vào bờ, anh
ạ
- Vâng, cứ lấy
đò của ông
Hảo mà đi
- Đi bây giờ à?
Nghệ thuật: sử dụng ngôn
ngữ đối thoại
Nội dung: Thể hiện quyết
tâm giải cứu bầy chim chìa vôi
ở bãi cát giữa sông của hai đứa trẻ
Giải cứu con cá bống
- Cả một con
cá bống rất to
và đẹp Em lấy
trộm con cá
bống
- Em thả
xuống cống rồi
- Cái hốc cắm
sào đò ngập
bủm rồi anh
nhỉ?
- Thế để đâu rồi?
- Ngập đến mái nhà con bống cũng chẳng sợ
Mon đã trộm cá bống của
bố và đem thả
NT: cuộc đối thoại,
Trang 8những câu hỏi ngây thơ
Mon là một cậu bé có trái tim nhân hậu
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV: đặt câu hỏi
- Thời gian và không gian bầy chim chìa
vôi xuất hiện?
- Hành trình cất cánh của bầy chim chìa
vôi được diễn ra như thế nào?
- Mon và Mên khi chứng kiến cảnh đó có
tâm trạng gì?
- Trong đoạn kết của truyện, Mên và Mon
không hiểu rõ vì sao mình lại khóc Em
hãy giúp nhân vật lí giải điều đó?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS trả lời
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
HS báo cáo kết quả, nhận xét
Bước 4: Kết luận, nhận định.
GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức
3 Hình ảnh bầy chim chìa vôi
* Thời gian: Vào buổi sáng bình
minh
* Khung cảnh bãi sông: Dòng
nước khổng lồ nuốt chửng phần còn lại cuối cùng của dải cát
* Hành trình cất cánh của bầy chim chìa vôi
- Một cảnh tượng như huyền thoại
hiện ra
- Những cánh chim bé bỏng và
ướt át đột ngột bứt khỏi dòng nước khổng lồ
- Cuối cùng bầy chim đã thực
hiện xong chuyến bay quan trọng, đầu tiên và kì vĩ nhất trong đời của chúng…
* Tâm trạng của Mon và Mên khi chứng kiến cảnh đó
- Đứng không nhúc nhích.
- Trên gương mặt tái nhợt của chúng hửng lên ánh ngày
- Cả hai đã khóc tự lúc nào
- Chúng cùng nhìn nhau và bật cười
* Nhận xét
Trang 9 Nghệ thuật: miêu tả tâm lí
nhân vật
Lúc đầu, Mên và Mon căng thẳng, lo lắng Sau khi bầy chim chìa vôi non cất cánh thì Mên và Mon sung sướng, hạnh phúc.
* Nhận xét chung về MON VÀ MÊN
- Là hai anh em gắn bó, đoàn kết, chia sẻ, yêu thương nhau
- Là những đứa trẻ thông minh, hiểu biết
- Là những đứa trẻ ngây thơ nhưng có trái tim nhân hậu, yêu thương động vật
* Nhận xét về Khung cảnh làng quê
- Một khung cảnh yên bình với thiên nhiên chan hòa
- Sự gắn bó, gần gũi của con người với thiên nhiên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS khai quát nội dung nghệ
thuật của bài
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực
hiện nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Tình huống truyện tự nhiên, hấp dẫn
- Sử dụng ngôn ngữ đối thoại, giản dị, phù hợp với trẻ thơ
- Miêu tả tâm lí nhân vật
Trang 10Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- HS trả lời câu hỏi;
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu
trả lời của bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
hoạt động
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức
Ghi lên bảng
2 Nội dung
- Kể về cuộc cất cánh của bầy
chim chìa vôi non qua điểm nhìn của hai cậu bé Mên và Mon
- Qua đó ca ngợi trái tim ngây thơ, tràn đầy tình yêu thương, nhân hậu của trẻ nhỏ
Hoạt động 3: Luyện tập
a Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học.
b Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.
c Sản phẩm học tập: Kết quả của HS.
d Tổ chức thực hiện:
- GV tổ chức trò chơi Ôn tập bài học LUCKY STAR
1 Cuộc trò chuyện của Mon và Mên bắt đầu vào thời gian nào? Ai là người bắt đầu câu chuyện?
Thời gian: khoảng 2 giờ sáng Mon là người đánh thức và bắt đầu câu chuyện với anh Mên
2 Em hãy xác định đề tài và ngôi kể của truyện Bầy chim chìa vôi?
- Đề tài: trẻ em
- Ngôi kể: ngôi thứ ba
Trang 113 Trong câu chuyện diễn ra mấy cuộc giải cứu, kể tên cuộc giải cứu đó?
Câu chuyện diễn ra 2 cuộc giải cứu
- Giải cứu chim chìa vôi
- Giải cứu con cá bống
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.
Hoạt động 4: Vận dụng
a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập, củng cố kiến thức.
b Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi.
c Sản phẩm học tập: Sản phẩm của HS.
d Tổ chức thực hiện:
- GV yêu cầu HS:
+ Từ hành trình cất cánh, học bay của đàn chim chìa vôi, em rút ra được bài học gì cho bản thân mình?
GV gợi ý trả lời:
- Thử thách cũng chính là cơ hội
- Vượt qua thử thách bằng sự nỗ lực của chính bản thân là cách tốt nhất để trưởng thành
+ Viết đoạn văn (từ 5 – 7 câu) kể lại một sự việc bầy chim chìa vôi bay lên khỏi bãi sông bằng lời của một trong hai nhân vật Mên hoặc Mon (ngôi kể thứ nhất).
Bài viết tham khảo:
Khi bình mình le lói trên mặt sông, cũng là lúc tôi và anh Mên được chứng kiến một cảnh tượng như huyền thoại hiện lên: từ mặt sông những cánh chim bé bỏng à ướt át đột ngột bứt khỏi dòng nước ướt át bay lên Lúc này tôi và anh im lặng như nín thở cầu mong cho những cánh chim yếu ớt cất lên Những chú chim non cũng đã hoàn thành chuyến đi đầu tiên của mình, tôi và anh nín thở và không biết chúng tôi đã khóc từ bao giờ Chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của
Trang 12chú chim non, tôi thầm nghĩ mình cũng phải mạnh mẽ bứt phá trong chặng đường đời còn lại
+ Em hãy sưu tầm các câu nói, câu danh ngôn nổi tiếng viết về tinh thần ý chí của con người
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.