Thường dùng PPA chống cảm lạnh, giảm ho, chống xung huyết mũi, viêm mũi dị ứng, còn gây chán ăn chống béo phì.. Trước đây, hàng năm đã có nhiều tủ liều dùng được phân phối khắp thế giới,
Trang 1TCNCYH 34 (2) - 2005
128
Cần thận trọng với phản ứng có hại (ADR) của
Phenylpropanolamin
(Be aware of adverse reactions of Phenylpropanolamin)
GS Hoàng Tích Huyền 1
Bộ môn Dược lý – Trường Đại học Y Hà Nội
Phenylpropanolamin (viết tắt: PPA) là
norephedrin cường gia cảm có cấu trúc
liên quan tới các admin làm co mạch (như
adrenalin, norephedrin, ephedrin) hoặc
kích thích thần kinh trung ương (như
ephedrin, amphetamin) Thường dùng
PPA chống cảm lạnh, giảm ho, chống
xung huyết mũi, viêm mũi dị ứng, còn gây
chán ăn chống béo phì Trước đây, hàng
năm đã có nhiều tủ liều dùng được phân
phối khắp thế giới, khiến PPA là một
trong những thuốc không kê đơn được
dùng phổ biến nhất
Phản ứng có hại của PPA rất được
quen biết, không có gì mới!
Ngay từ năm 1979, có 30 trường hợp
chảy máu nội sọ do uống PPA, ngay với
liều dùng PPA, đòi hỏi phải có đơn kê của
bác sĩ khi dùng quá liều một lần 25mg
Theo thống kê dịch tễ học tại Hoa Kỳ
(1977 - 1981), PPA có thể gây chảy máu
não ở bệnh nhân dưới 65 tuổi, ngay cả
khi chưa hề có tiền sử tăng huyết áp hoặc
chảy máu nội sọ
Từ những năm 1985, - 1987, Anh quốc,
Hồng Kông, Đức đã hạn chết hoặc rút giấy
phép lưu hành các sản phẩm chứa PPA,
ngay cả khi chỉ ding để chống cảm lạnh
Tình hình từ năm 2000, nhận được quá
nhiều báo cáo về độ quỵ do PPA, nên Cơ
quan Thực - Dược phẩm (FDA) Hoa Kỳ
đã quyết định rút thuốc này khỏi thị
trường và cảnh báo cần thay đổi bằng
những công thức thuốc Pháp, Croatia,
Tunisia, Thái Lan, Cộng hòa Séc,
Iceland, Ykrâin, Singapore, Bồ Đào Nha,
Nhật Bản đã cấm dùng hẳn hoặc chỉ hạn
chế dùng PPA ở hàm lượng dưới 50mg
(như ở Philippin, Na Uy)
PPA đã gây những phản ứng quá quen
biết của một chất cường giao cảm, như
tăng huyết áp, loạn nhịp tim, tăng áp lực
nội sọ, nhịp tim nhanh, đánh trống ngực, viêm mạch tại chỗ, có khi gây loạn thần, nhức đầu nghiêm trọng (do chảy máu não) Trong khi người lớn hay bị kích thích, như buồn nôn, nôn, lo âu, mất ngủ,
dị cảm, run, đau cơ, thì trẻ em hay gặp rối loạn hành vi (hiếu động, kích ứng, gây gổ, rối loạn giấc ngủ), có khi co giật, mê sảng, ảo giác thính giác và thị giác
Nếu uống quá liều, sẽ gặp tăng huyết
áp mạnh và thất thường, nhịp tim quá rối loạn, chảy máu não, triệu chứng thần kinh, tâm thần (loạn thần cấp tính, kích động) Cũng có gặp một số trường hợp riêng biệt, như tụ máu (ở trán, nhân vỏ hến, dưới màng nhện), bệnh cơ tim, mạch tâm thất nhịp đôi, tăng huyết áp phổi hoặc loạn thần dạng paranid, ảo giác bị ngược
đãi, hưng phấn quá độ, hành vi tự vẫn Cần lưu ý là ngay với "liều thấp" 75mg, tuy chống xung huyết rõ ở niêm mạc mũi khi chữa cảm lạnh, cũng có khi có thể gây tăng huyết áp và nhiều phản ứng khác Gần đây, đã có rải rác những trường hợp phải cấp cứu và sử dụng Phenylpropanolamin (PPA) ở nước ta, PPA nằm trong công thức thuốc chống cảm cúm hoặc thuốc gây chán ăn chống béo phì (đã ngừng lưu hành, nhưng còn trôi nổi trên thị trường) Xin lưu ý bạn đọc
đến phản ứng có hại của họat chất này, ngay cả khi dùng liều thông thường để chữa cảm cúm
Tài liệu tham khảo chính
1 Dukes, M.N.G.: Meyler's Side
effects of Drugs (Elsevier; 1992; 12 Edition
2 Vigimef@lists.wh.umc.org
3 Reactions Weekly; 2001 - 2003
4 Medline; 1995 - 2004