Nghiên cứu thâm nhiễm tế bào lympho tại mô ung thư phổi Phạm Văn Linh 1 , Văn Đình Hoa 2 , Lê Đình Roanh 2 1 Trường Đại học Y Hải Phòng, 2 Trường Đại học Y Hà Nội Sự tập trung các tế b
Trang 1Nghiên cứu thâm nhiễm tế bào lympho
tại mô ung thư phổi
Phạm Văn Linh 1
, Văn Đình Hoa 2
, Lê Đình Roanh 2
1
Trường Đại học Y Hải Phòng, 2
Trường Đại học Y Hà Nội
Sự tập trung các tế bào miễn dịch đặc hiệu tại chỗ là đặc điểm chính của đáp ứng miễn dịch đối với các khối u Nghiên cứu được tiến hành ở 73 trường hợp ung thư phổi của viện Lao và bệnh phổi trung ương: khảo sát sự thâm nhiễm các tế bào lympho trong các mô bệnh phẩm của bệnh nhân ung thư phổi tiên phát được phẫu thuật Xác định sự thâm nhiễm lympho bằng phương pháp nhuộm HE, trong đó 47 trường hợp nhuộm hoá mô miễn dịch với kháng thể chống CD3, CD20, CD8 Thâm nhiễm lympho được tìm thấy ở 64% các mô ung thư, trong đó 42,5% trường hợp có thâm nhiễm lympho ở mức cao Thâm nhiễm lympho ở mô đệm và khu vực xen kẽ giữa các tế bào ung thư, nhưng chủ yếu là ở mô
đệm Hình thái nang chỉ thấy ở mô đệm Sự thâm nhiễm các tế bào miễn dịch vào mô ung thư đã được phân tích và bàn luận
i Đặt vấn đề
Ung thư là một trong những nguyên
nhân gây tử vong hàng đầu, là một vấn đề
lớn của toàn cầu
Cho đến hiện tại đã có nhiều công trình
nghiên cứu về miễn dịch ung thư, nghiên
cứu khả năng cơ thể loại trừ mô ung thư
thông qua đáp ứng miễn dịch Tuy vậy
phản ứng của cơ thể chống lại mô ung thư
vẫn chưa có những hiểu biết đầy đủ về
bản chất của sự đáp ứng và sự liên quan
với tình trạng bệnh lý
Trong số các ung thư, ung thư phổi là
một trong những ung thư thường gặp nhất
Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong chiến lược
phát hiện, chẩn đoán và điều trị, sự sống
thêm của bệnh nhân ung thư phổi gần như
chưa thay đổi [4, 6]
Về miễn dịch, sự xâm nhiễm của các tế
bào lympho tại mô ung thư với các thành
phần tế bào liên quan đến đáp ứng miễn
dịch tự nhiên hay đáp ứng miễn dịch đặc
hiệu thể hiện một đáp ứng miễn dịch tại chỗ chống lại mô ung thư ở Việt Nam sự ứng dụng hoá mô miễn dịch trong những năm gần đây đã giúp ích cho việc phân loại và chẩn đoán nhiều bệnh lý ác tính Tuy vậy chưa có công trình nào ứng dụng hoá mô miễn dịch nghiên cứu đáp ứng miễn dịch tại mô ung thư phổi
Mục tiêu:
- Nghiên cứu đáp ứng miễn dịch tại chỗ chống tổ chức ung thư phổi
- Phân tích sự thâm nhiễm các tế bào lympho tại mô ung thư phổi
ii Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
1 Đối tượng nghiên cứu
73 bệnh nhân được chẩn đoán ung thư phổi tiên phát và được phẫu thuật tại khoa Phẫu thuật lồng ngực viện Lao và bệnh phổi trung ương từ năm 1998-2000
Trang 22 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu hồi cứu cắt ngang
* Các bước nghiên cứu:
1 Thu thập thông tin và bệnh phẩm
2 Tiến hành các kỹ thuật
- Kỹ thuật mô học thường quy
- Kỹ thuật hoá mô miễn dịch: sau khi xử
lý, phủ các kháng thể, nhuộm theo quy
trình hoá mô miễn dịch (kháng thể đơn
clôn chống CD3, CD8, CD20, kháng thể
cầu nối biotin, phức hợp avidin – biotin –
peroxidase …) đánh giá kết quả trên kính
hiển vi quang học
+ Thâm nhiễm lympho B, T: cả hai tiêu
bản nhuộm CD3 và CD20: nếu tồn tại cả
hai loại tế bào tương ứng với mức phân tán
(D2, D3) và nhiều ổ (MF): thâm nhiễm kết
hợp
Nếu chỉ có một loại tế bào (tương ứng
mức D2, D3, MF): thâm nhiễm một loại tế
bào đó
+ Thâm nhiễm tế bào TCD8(+): thâm
nhiễm < 5 tế bào/ 1 vi trường: ít thâm
nhiễm Thâm nhiễm > 5 tế bào/ 1 vi trường
ở D1: ít thâm nhiễm Thâm nhiễm > 5 tế
bào/ 1 vi trường ở D2: thâm nhiễm nhiều
* Xử lý kết quả
Các kết quả nghiên cứu được xử lý
bằng chương trình thống kê Epi Info phiên
bản 6.04, chương trình Microsoft Excel, với
các thuật toán thống kê thích hợp
iii Kết quả
Trên 73 bệnh nhân mà chúng tôi nghiên
cứu có 47 trường hợp (64,4%) được đánh
giá là có thâm nhiễm lympho theo cách
đánh giá trình bày ở phần đối tượng và
phương pháp nghiên cứu Trong số 47
bệnh nhân này, 31 bệnh nhân có thâm
nhiễm lympho ở mức cao được chúng tôi
Bảng 1: Tỷ lệ có thâm nhiễm Lympho
tại mô ung thư phổi
Thâm nhiễm lympho n %
Tổng số 73 100
Bảng 2: Vị trí của thâm nhiễm Lympho
Vị trí thâm nhiễm n %
ở mô ung thư đệm 37 78,7 Kết hợp 10 21,3 Tổng số 47 100
Trong số 47 trường hợp được đánh giá
có thâm nhiễm ở mô ung thư, có 10 trường hợp (21,3%) sự thâm nhiễm kết hợp vừa ở mô đệm vừa xen kẽ giữa các tế bào ung thư Các trường hợp còn lại (37 trường hợp)
sự thâm nhiễm chỉ có ở mô đệm ung thư
Không có trường hợp nào có sự thâm nhiễm xen kẽ ở các tế bào ung thư mà ở mô đệm không có sự thâm nhiễm
Về hình thái thâm nhiễm chúng tôi thấy các hình thái thâm nhiễm tập trung ở mô
đệm ung thư và có kết hợp hoặc không với thâm nhiễm xen kẽ với các tế bào ung thư
Bảng 3: Vị trí và hình thái thâm nhiễm
Tại mô đệm Kết hợp Phân tán 22 3 Tập trung 2 0 Kết hợp 13 7 Tổng số 37 10
Theo cách đánh giá mức độ thâm nhiễm lympho tại mô ung thư được trình bày tại phần đối tượng và phương pháp
Trang 3trình bày ở bảng 4 Trong tổng số 47
trường hợp được xác định có thâm nhiễm
lympho tại tổ chức ung thư có 31 trường
hợp có mức độ thâm nhiễm cao (chiếm
42,5%), số còn lại (16 trường hợp) có mức
độ thâm nhiễm vừa, chiếm 21,9%
Bảng 4: Mức độ thâm nhiễm lympho
Thâm nhiễm n %
Mức độ nhiều 31 42,5
Mức độ vừa 16 21,9
Không hay rất ít 26 35,6
Tổng số 73 100
Trên 31 bệnh nhân được xác định ung
thư phổi và được đánh giá có mức độ thâm
nhiễm cao các tế bào lympho tại tổ chức
ung thư, chúng tôi tiến hành nhuộm hoá
mô miễn dịch với kháng thể kháng CD3,
CD20, và CD8 cho mỗi trường hợp
Đánh giá kết hợp kết quả nhuộm hoá
mô miễn dịch xác định CD3 và CD20 trên
từng trường hợp cho thấy trên một nửa số
các trường hợp có sự thâm nhiễm kết hợp
cả 2 loại tế bào CD20 (+) và CD3 (+)
Khoảng 1/3 số các trường hợp có tế bào
thâm nhiễm chủ yếu là CD3 (+) Một số
nhỏ (3/31) có tế bào thâm nhiễm chủ yếu
là CD20 (+) Các tế bào CD20 (+) có chủ
yếu ở các vị trí tế bào lympho thâm nhiễm
thành đám và tập trung tại phần trung tâm
và trong một số trường hợp phân tán trong
mô đệm hay xen kẽ giữa các tế bào ung
thư Các tế bào CD3 (+) phân bố phân tán
trong mô đệm, xen kẽ giữa các tế bào ung
thư hay tập trung ở vùng ngoại vi của các
vùng tế bào lympho thâm nhiễm thành
đám
Bảng 5: Kết quả xác định CD3 và CD20
Tế bào thâm nhiễm Số lượng Tỷ lệ (%)
Tế bào CD20 (+) chiếm chủ yếu
3 9,7
Tế bào CD3 (+) chiếm chủ yếu
10 32,3
Kết hợp cả 2 loại 18 58 Tổng số 31 100
Kết quả không mong đợi mà chúng tôi nhận được là hầu hết các trường hợp được
đánh giá có thâm nhiễm tế bào lympho ở mức độ cao tại mô ung thư không có hoặc
có rất ít thành phần tế bào CD8(+)
Bảng 6: Kết quả nhuộm xác định CD8
Tế bào thâm nhiễm n % Không có 18 58
Có với số lượng ít 10 32,3
Có nhiều 3 9,7 Tổng số 31 100
iv Bàn luận Trên 73 bệnh nhân được nghiên cứu theo phương pháp mô học với nhuộm HE nhằm tìm hiểu về tỷ lệ cũng như mức độ của thâm nhiễm lympho tại tổ chức ung thư phổi có 47 trường hợp (64,4%) được đánh giá là có thâm nhiễm tế bào lympho mô ung thư Trong số 47 bệnh nhân này, 31 bệnh nhân (42,5%) có thâm nhiễm lympho
ở mức cao
Tác giả Angelo Di Giorgio và cộng sự (2000) trong một nghiên cứu gần đây trên tổng số 172 bệnh nhân thấy 36,6 % có thâm nhiễm tế bào lympho tại mô ung thư phổi ở mức độ cao [1]
Trang 4Fajac và nhóm nghiên cứu ở Pháp
(1992) nhận thấy có sự thâm nhiễm ở mức
độ cao các tế bào lympho tại mô đệm tổ
chức ung thư phổi cũng như xen kẽ giữa
các tế bào ung thư trong tất cả các trường
hợp nghiên cứu [2]
Về hình thái thâm nhiễm các tế bào
lympho tại mô ung thư phổi còn ít các
nghiên cứu mô tả Trên tiêu bản nhuộm
HE chúng tôi thấy hình thái thâm nhiễm
phân tán thấy cả ở mô đệm và xen kẽ giữa
các tế bào ung thư Thâm nhiễm tế bào
lympho ở vị trí xen kẽ giữa các tế bào ung
thư chỉ thấy kết hợp cùng với thâm nhiễm
lympho ở mô đệm ung thư và ở vị trí xen kẽ
giữa các tế bào ung thư, chúng tôi không
thấy hình thái tập trung thành nang mà chỉ
thấy hình thái thâm nhiễm phân tán Tại
mô đệm ở các vị trí tế bào lympho thâm
nhiễm tập trung thành nang chúng tôi thấy
trên các tiêu bản nhuộm HE hình ảnh của
nang lympho thứ phát
Kết quả nghiên cứu ở các trường hợp có
thâm nhiễm lympho tại mô ung thư trên
các tiêu bản nhuộm HE và các tiêu bản
nhuộm hoá mô miễn dịch kết hợp xác định
CD3, CD20, CD8 của chúng tôi xác nhận
trong hơn một nửa số các trường hợp có
thâm nhiễm tế bào lympho tại mô ung thư,
hình thái đáp ứng miễn dịch kết hợp của cơ
thể
Trong nghiên cứu của chúng tôi, ngay
cả trên những trường hợp có thâm nhiễm
chủ yếu các tế bào T, có một tỷ lệ rất thấp
có thành phần TCD8 (+) trong các tế bào
T thâm nhiễm và trên những đối tượng có
thâm nhiễm, mật độ tế bào này cũng rất
thưa thớt Qua kết quả nghiên cứu này có
thể thấy được rằng hiệu quả của đáp ứng
miễn dịch thông qua vai trò gây độc tế bào
phổi là rất thấp Giải thích cho điều này theo chúng tôi có liên quan đến cơ chế nhận diện kháng nguyên và hoạt hoá tế bào T độc Một nghiên cứu xác định rằng các tế bào lympho thâm nhiễm khối u không có hay có ở mức rất thấp tính độc tế bào [3, 5]
v Kết luận
1 Tỷ lệ có thâm nhiễm lympho mô ung thư phổi tương đối cao (64,4%) trong đó 42,5 % trường hợp có thâm nhiễm nhiều Các tế bào lympho thâm nhiễm khối u gặp cả ở mô đệm ung thư lẫn xen kẽ giữa các
tế bào u
2 Các trường hợp thâm nhiễm đều có hình thái của một đáp ứng kết hợp của các
tế bào lympho B và T Trong thành phần các tế bào thâm nhiễm không có hoặc có rất ít tế bào TCD8 (+)
Tài liệu tham khảo
1 Di Giorgio A, Mingazzini P, Sammatino P, et al (2000), Host defense and survival in patients with lung carcinoma, Cancer, 89(10), pp: 2038-45
2 Fajac I, Tazi A, Hance AJ, et al (1992), Lymphocytes infitrating normal human lung and lung carcinomas rarely express gamma delta T cell antigen receptors Clin Exp Immunol, 87(1), pp: 127-31
3 Gotoh K, Gouchi A, Akura Y, et al (1991), Augmentation of cytotoxicity of tumor-infiltrating lymphocytes by biologycal response modifier Ins J Immunopharmacol, 13 (5), pp: 485-92
4 John D.M (1998), Neoplasms of the lung In: AS Fauci, E Braunwald, KJ Isselbacher: Harrison s Principles of Internal Medicine Mc Graw-Hill, 14 th Ed,pp: 552-61
Trang 55 Tizard IR (1999), Resistance to
Tumors In: Immunology, 4 Ed,pp: 306-19
6 TrÐdaniel J, Strucker I, Migand I
(1991), DÐpistage du cancer bronchique
RÐalitÐ et persspectives Rev Mal Resp,
1991, 8, pp: 543-50
Summary
Study on infiltrated lymphocytes in lung cancer
A central feature of any immune response toward tumor is the recruiment of specific immune cell populations Study carried out in National institute of Tuberculosis and Pulmonary Diseases, investigating the infiltration of lymphocytes in surgically resected specimens of primary lung cancer Lymphoid infiltrates were quantified on standard HE stained section and, in a subset of 47 cases, immunohistochemistry using antibodies to CD3, CD20, CD8
A lymphoid infiltration was mainly observed in the stroma and, to a lesser extent, between tumor cell The follicular aspect was found only in the stroma The immune cell types infiltrating tumor tissue are also analyzed and discussed
