Ngoài việc học các bài hát, các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như: Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca theo nhạc và được làm các bài t
Trang 1MỤC LỤC
Lời nói đầu 2I PHẦN MỞ ĐẦU
3
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Xác định mục đích nghiên cứu 3
3 Phạm vi nghiên cứu 4
4 Đối tượng nghiên cứu 4
5 Đối tượng khảo sát thực nghiệm 4
6 Phương pháp nghiên cứu 4
7 Thời gian thực hiện 4
8 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu 4
II NỘI DUNG 5
1 Cơ sở lý luận 5
2 Cơ sở thực tiễn 5
3 Thực trạng của vấn đề 6
3.1 Thuận lợi 6
3.2 Khó khăn 6
III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN 6
1 Nội dung 6
2 Giải pháp thực hiện 7
3 Một số giải pháp để tiến hành giải quyết vấn đề 12
3.1 Một số giải pháp khi học hát 12
3.2 Một số giải pháp khi học Tập đọc nhạc 21
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 27
4.1 Kết quả đạt được 27
4.2 Thuận lợi 28
4.3 Khó khăn 28
IV KẾT LUẬN 29
1 Bài học kinh nghiệm 29
2 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm 29
2.1 Đối với bản thân 29
2.2 Đối với đơn vị bạn 29
3 Khả năng ứng dụng triển khai 30
4 Những kiến nghị, đề xuất 30
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 1
Trang 2Lời nói đầu
Trong lịch sử, bất kỳ một nền giáo dục nào cũng đều quan tâm đến giáo dục
toàn diện, để phát triển năng lực sẵn có của các thế hệ trở thành những con người
toàn diện về các mặt “Đức - Trí - Thể - Mỹ” Kết hợp cùng với các bộ môn khác,
môn Âm nhạc cũng góp phần giáo dục cho các em để trở thành những con người
phát triển toàn diện về mọi mặt
Ngày nay trong công cuộc phát triển của nước ta Đảng đã xác định “Đầu tư
cho giáo dục là đầu tư cho giáo sự phát triển” Được làm việc và học tập trong điều
kiện xã hội phát triển và lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ, bản thân tôi đã thấy được
trách nhiệm của mình, phải ra sức học tập và rèn luyện để trở thành con người hoàn
thiện
Muốn đạt được những yêu cầu của ngành giáo dục đề ra, người giáo viên tiểu
học cần phải xác định rõ nhiệm vụ của mình là phải làm sao để giờ học đạt hiệu
quả cao, thu hút được học sinh, tạo cảm giác nhẹ nhàng cho giờ học đạt chất lượng
Là một giáo viên trẻ tôi luôn tìm hiểu và xây dựng những phương pháp dạy tốt
nhất, để học sinh thêm đam mê và nhiều hứng thú hơn trong giờ âm nhạc
Qua sáng kiến này tôi rất mong muốn mang lại chút ít những kinh nghiệm
trong thời gian học tập và công tác của mình vào môn nghệ thuật mà bản thân tôi
đang đảm nhiệm trong nhà trường tiểu học
Để hoàn thành được bài viết này tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của
lãnh đạo cấp trên, Ban giám hiệu nhà trường nơi tôi công tác, các bạn bè đồng
nghiệp trong và ngoài nhà trường và đặc biệt là các em học sinh trường Tiểu học
Hồ Văn Thanh Qua đây tôi xin chân thành cảm ơn các cấp lãnh đạo, Ban giám
hiệu nhà trường cùng các em học sinh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài
này Trong quá trình làm đề tài này chắc chắn sẽ không tránh khỏi sự thiếu xót Tôi
rất mong được sự đóng góp ý kiến và sự giúp đỡ của các cấp lãnh đạo cũng như các
bạn đồng nghiệp để sáng kiến nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 2
Trang 3
Mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người phát
triển toàn diện, có đủ kiến thức kỹ năng, năng lực, phẩm chất cần thiết, đáp ứng
sự đòi hỏi của cuộc sống hiện đại
Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạo
đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội mà còn
phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm
đẹp cho cuộc sống nói chung, cuộc sống của mình nói riêng.Vì vậy, có thể nói rằng
giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được
Mà một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là
giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật.Trong đó Âm nhạc có vị trí rất quan
trọng Đặc biệt trong những năm gần đây, bộ giáo dục và đào tạo đã điều chỉnh nội
dung giáo dục nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc, trong
đó có môn Âm nhạc
Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở
bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức
ban đầu về ca hát, về kiến thức Âm nhạc, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế
giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các
em học tốt các môn học khác
Ngoài việc học các bài hát, các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc
với các hình tiết tấu đơn giản như: Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca
theo nhạc và được làm các bài tập nhạc và các kĩ năng hát như: Tư thế hát, cách
lấy hơi, giữ hơi, tập hát rõ lời, phát âm gọn tiếng, tập hát những câu dài liền mạch,
tập hát đúng những chỗ có luyến hai nốt nhạc Hơn thế nữa, việc thể hiện tình
cảm, sắc thái của bài hát cũng đòi hỏi cao hơn Làm thế nào để đạt được điều đó?
Đó là điều tôi đã trăn trở và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả dạy học
môn Âm nhạc Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài “Một số kĩ năng giúp học sinh
học tốt phân môn Âm nhạc ở Tiểu học” để nghiên cứu.
2 Xác định mục đích nghiên cứu
- Mục đích của việc nghiên cứu là nắm bắt được khả năng tiếp thu của học
sinh khi áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy
- Tìm tòi, nghiên cứu, tìm ra nhiều các phương pháp, nhiều cách giảng dạy
nhằm lôi cuốn học sinh, giúp học sinh học thuộc, hát đúng và biết trình bày một
cách chủ động, sáng tạo trong bất kì bài hát và bài tập đọc nhạc nào
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 3
Trang 4
- Phân tích các ưu, nhược điểm trong các tiết dạy.
- Đề xuất các biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn
âm nhạc đặc biệt là việc học phân môn TĐN trong nhà trường Tiểu học
- Giúp giáo viên dạy tốt, học sinh tiếp thu tốt phân môn Âm nhạc
3 Phạm vi nghiên cứu
- Học sinh khối Tiểu học Quận 12, TP HCM
4 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh trường Tiểu học Hồ Văn Thanh, Khu phố 6, Phường Tân Chánh
Hiệp, Quận 12, TP Hồ Chí Minh
5 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm
- Học sinh học tốt môn âm nhạc khảo sát học sinh toàn trường
- Học sinh học tốt phân môn Tập đọc nhạc là học sinh khối 4, khối 5
6 Phương pháp nghiên cứu
Trong thời gian nghiên cứu tôi sử dụng các phương pháp sau:
* Phương pháp trực quan
Trong mỗi tiết dạy âm nhạc, dù đó là nội dung gì: Học hát hay phát triển khả
năng âm nhạc, việc học sinh quan sát tài liệu, tư liệu và giáo viên quan sát mức độ
chú ý của học sinh là hết sức cần thiết
* Phương pháp đàm thoại
Trao đổi với học sinh để tìm hiểu tâm tư suy nghĩ và sở thích của các em khi
tham gia học tập môn Âm nhạc Ngoài ra trao đổi đàm thoại với các bạn bè đồng
nghiệp, tìm ra những giải pháp để lôi cuốn học sinh tham gia học tập môn Âm nhạc
với thái độ tích cực
* Phương pháp đối chiếu so sánh
Dự giờ các bạn bè đồng nghiệp và so sánh, đối chiếu với những tiết học sử
dụng phương pháp cũ
7 Thời gian thực hiện
- Từ tháng 08 năm 2017 đến tháng 9 năm 2018: Khảo sát thực tế.
- Từ tháng 10 năm 2018 đến tháng 5 năm 2019: Vừa nghiên cứu tài liệu, dự
giờ, trao đổi đồng nghiệp, đề xuất các giải pháp mới và áp dụng thử nghiệm,
thống kê kết quả và so sánh kết quả với năm học 2018 - 2019
- Từ tháng 8 năm 2019 tiến hành viết bản nháp Hoàn thành đề tài vào cuối
tháng 9 năm 2019
8 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
- Học sinh nắm vững hơn về kiến thức âm nhạc
- Phụ huynh học sinh sẽ chủ động và quan tâm hơn việc học môn Âm nhạc
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 4
Trang 5
- Tất cả học sinh trong lớp học sẽ tập trung hơn trong việc tiếp thu kiến thức
âm nhạc, không còn học sinh đứng bên lề lớp học
- Dễ phát hiện học sinh có năng khiếu cũng như học sinh còn tiếp thu kiến
thức chậm từ đó giáo viên có giải pháp phù hợp để bồi dưỡng hay hỗ trợ kịp
thời
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học
Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ
phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp
truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em
cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội
Âm nhạc là môn nghệ thuật tác động rất mạnh đến cảm xúc con người Nó
đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê và có một chút “năng khiếu”
Thông qua những câu hát, lời ca, cử chỉ, điệu bộ, giúp các em nhận thức những
hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm
thụ những giai điệu đẹp qua từng bài hát, từng câu nhạc
Giáo viên Tiểu học là người hình thành ở các em những cơ sở ban đầu cho
sự tiếp thu nghệ thuật âm nhạc và phát hiện những mầm non có năng khiếu âm
nhạc để sớm có điều kiện bồi dưỡng các em thành nhân tài của đất nước Muốn
vậy, GV dạy bộ môn Âm nhạc phải có hiểu biết cơ bản về lý thuyết âm nhạc, phải
rèn luyện để có những kĩ năng thực hành giúp các em hát kết hợp gõ đệm đúng
với tất cả sắc thái biểu cảm và hình thành ở các em cảm xúc và thị hiếu lành
mạnh
2 Cơ sở thực tiễn
Qua nhiều năm thực tế giảng dạy, điều mà tôi trăn trở là làm thế nào để học
sinh tiếp cận với bộ môn Âm nhạc và đặc biệt là trong giờ Âm nhạc một cách
hứng thú và hiệu quả nhất
Sau khi xem xét, cân nhắc, dựa vào cơ sở nêu trên, tôi đề xuất một số giải
pháp mới mang lại hiệu quả cao nhất Các giải pháp này phát huy được tính tự
giác, tích cực, chủ động, sáng tạo dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên,
kiến thức thu nhận được, kỹ năng vận dụng thao tác biểu diễn sẽ trở thành tài sản
riêng của các em Vì vậy các em hiểu bài sâu hơn, nắm kiến thức chắc hơn, hình
thành kỹ năng, kỹ xảo để phối hợp lời ca, giữ nhịp điệu và phong cách biểu diễn
tự tin hơn
Ngoài ra, tôi còn nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài:
+ Tài liệu SGK, Sách giáo viên môn nghệ thuật Tiểu học của Nhà xuất bản
Giáo dục
+ Tình hình thực tế của học sinh Trường Tiểu học Hồ Văn Thanh về khả
năng học Âm nhạc, kết hợp qua nhiều năm giảng dạy, tiếp cận, tôi đã đúc kết
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 5
Trang 6
được nhiều kinh nghiệm, kết hợp sự trao đổi rút kinh nghiệm giữa các bạn bè
đồng nghiệp và sự tạo điều kiện giúp đỡ của nhà trường
Để hoàn thành được đề tài này, bản thân tôi đã dựa vào những điều kiện
thuận lợi có thể phát huy được, trong quá trình nghiên cứu tôi đã được các đồng
nghiệp giáo viên trong tổ tham khảo góp ý từ giảng dạy thực tế môn Âm nhạc ở
Trường Tiểu học Hồ Văn Thanh Sau đó áp dụng cho giáo viên giảng dạy môn
Âm nhạc để thử nghiệm và vận dụng đã nâng cao hiệu quả học hát cho học sinh
3 Thực trạng của vấn đề
3.1 Thuận lợi:
- Bản thân là giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên môn, bồi dưỡng về
chuyên nghành âm nhạc và được trực tiếp tham gia giảng dạy âm nhạc
Trường tiểu học Hồ Văn Thanh
- Được sự quan tâm hỗ trợ của Ban giám hiệu nhà trường, giáo viên chủ nhiệm
và các bạn bè đồng nghiệp
- Học sinh đa số rất yêu thích học môn âm nhạc
3.2 Khó khăn:
- Đa số các em đều ở tỉnh lẻ tập trung về, gia đình đa số là công nhân ở nhà
thuê nên chưa tiếp cận nhiều về các hoạt động văn hóa văn nghệ dành cho
thiếu nhi
- Khuôn viên nhà trường hạn hẹp nên việc tổ chức các hoạt động cho học sinh
còn hạn chế chưa đạt hiệu quả tốt nhất
- Mức độ cảm nhận âm nhạc của các em không đồng đều
- Phụ huynh học sinh chưa quan tâm đến việc học môn âm nhạc mà chỉ chú
trọng vào các môn học khác cho nên còn xem nhẹ việc học môn âm nhạc
- Cơ sở vật chất, phòng đọc, phòng chức năng, phòng thư viện của trường
chưa đạt yêu cầu
III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Nội dung
Là một giáo viên Âm nhạc, tôi rất chú trọng sử dụng đồ dùng hỗ trợ dạy học
nhằm tăng hiệu quả của tiết dạy Do vậy việc sử dụng nhạc cụ để đệm hát cho học
sinh trong giờ học hát là rất cần thiết Với phương pháp này giáo viên có thể chủ
động hơn trong công việc, tiết học sẽ diễn ra một cách nhẹ nhàng, học sinh sẽ cảm
thấy hứng thú và tập trung vào nội dung của bài học
Với kinh nghiệm 10 năm công tác của mình, và với mấy năm thực hiện dạy
và học theo phương pháp mới trong chương trình thay SGK của Bộ giáo dục và đào
tạo Tôi đã áp dụng triệt để phương pháp mới trong quá trình giảng dạy Kết quả áp
dụng đạt được rất khả quan, luôn tạo được hứng thú và yêu thích cho học sinh trong
giờ học
Giải pháp mới có tầm quan trọng trong dạy Âm nhạc Tiểu học, phù hợp với
trình độ học sinh, đã và đang áp dụng vào thực tiễn giảng dạy Âm nhạc ở Trường
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 6
Trang 7
Tiểu học Hồ Văn Thanh đạt kết quả cao và có thể vận dụng trong ngành Giáo dục
để nâng cao hiệu quả giáo dục môn Âm nhạc nói chung Bởi giải pháp này, giúp
cho giáo viên có những định hướng mới giúp học sinh học tốt Âm nhạc
Thông qua các giải pháp sẽ giúp học sinh yêu âm nhạc, thích học và học
được môn âm nhạc chính là mục tiêu giáo dục thẩm mỹ cho học sinh Giải pháp
thành công sẽ mang lại hiệu quả thiết thực trong giáo dục Âm nhạc cho HS
2 Giải pháp thực hiện
Sau đây là các bước tiến hành một bài dạy Âm nhạc có áp dụng “Một số kĩ
năng giúp học sinh học tốt phân môn Âm nhạc ở Tiểu học”.
Trong phần giới thiệu bài:
Để thu hút học sinh vào tiết học ngay từ đầu tiết học, trước khi đến lớp, tôi
chuẩn bị kĩ càng và phải nắm được những nội dung chính như:
- Xác định được nội dung bài dạy
- Nắm được ý nghĩa và tính chất giáo dục trong nội dung bài dạy
- Tìm hiểu và biết sơ lược về thân thế sự nghiệp của tác giả bài hát
- Biết tên và có thể hát một vài bài nổi tiếng của tác giả đó để minh hoạ
- Tranh ảnh tác giả hoặc tranh ảnh có nội dung phù hợp với nội dung bài hát
để học sinh quan sát và liên tưởng
Với phương pháp này, giáo viên đã giúp học sinh không chỉ nhớ ngay được
tên bài hát, tên tác giả của bài hát đó mà còn mở rộng kiến thực cho học sinh, qua
đó sẽ gây được tính tò mò của học sinh và muốn tìm hiểu xem nội dung bài học có
hấp dẫn như những thông tin mà giáo viên đã truyền đạt không
Phần học hát:
Để thực hiện tốt phần dạy hát, giáo viên âm nhạc bắt buộc phải có khả năng
nghe và hát chuẩn xác về cao độ, trường độ và tiết tấu của bài Các bước thực hiện
như sau:
- Hát mẫu: Việc giáo viên hát mẫu là rất quan trọng vì khi giáo viên hát mẫu,
giáo viên có thể kết hợp với một vài động tác phụ hoạ đơn giản và nhịp nhàng, học
sinh sẽ cảm thấy thích thú hơn là khi nghe bài hát qua Rađiô
- Sau khi nghe, yêu cầu học sinh cảm nhận về giai điệu của bài hát, tính chất
của bài (phần này khuyến khích tự do cảm nhận)
- Cho học sinh đọc lời ca (đối với học sinh lớp 1-2), chia đoạn chia câu (đối
với học sinh lớp 3-4-5)
- Dạy hát từng câu theo lối móc xích, giáo viên dùng đàn tấu câu hát đó 2
đến 3 lần để học sinh xác định được độ cao và trường độ của câu hát sau đó mới bắt
nhịp
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 7
Trang 8
Giáo viên hát mẫu bài hát và cho học sinh luyện đọc lời ca theo tiết tấu
Giáo viên cho học sinh khởi động giọng trong giờ học hát
* Lưu ý: Sửa sai cho học sinh ngay khi phát hiện học sinh hát sai, khen và
biểu dương những em hát đúng, động viên và nhẹ nhàng uốn nắn những em thực
hiện chưa chính xác
- Tổ chức ôn luyện hát theo các hình thức gõ đệm, hát đối đáp từng câu theo
tổ nhóm gọi ý học sinh nêu nội dung và ý nghĩa của bài hát
- Khuyến khích những em có khả năng hát tốt trình bày lại bài hát cho cả lớp
nghe nhằm giúp động viên tinh thần chủ động và tự tin đứng trước các bạn
- Tổ chức thi đua hát giữa các tổ nhóm để tạo không khí sôi nổi của lớp học
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 8
Trang 9
Giáo viên hướng dẫn học sinh hát từng câu theo lối móc xích
Cách sử dụng nhạc cụ gõ đơn giản trong phần học hát:
Sau khi tập hát xong, giáo viên tổ chức các hoạt động kết hợp để thay đổi
không khí học tập của học sinh Hoạt động kết hợp thường được sử dụng là hát kết
hợp gõ đệm với nhạc cụ gõ đơn giản, vừa để học
Kể chuyện âm nhạc:
Nhằm mục đích giúp học sinh nắm được thẩm mĩ và tầm quan trọng của môn
âm nhạc đối với cuộc sống của con người Người giáo giáo viên cần nắm được các
kĩ năng sau:
- Nghiên cứu kĩ nội dung câu chuyện sẽ kể
- Biết vài nét tiểu sử của một số nhạc sĩ nổi tiếng để minh hoạ nếu câu
chuyện liên quan đến một nhân vật nhạc sĩ nào đó.Ví dụ: Nếu muốn giới thiệu đến
nhạc sĩ được mệnh danh là thần đồng âm nhạc (Nhạc sĩ Môza), giáo viên cần sưu
vài nét về thân thế sự nghiệp và một vài tác phẩm nổi tiếng, tìm và sưu tầm ảnh của
nhạc sĩ (nếu có thể), cho học sinh nghe tác phẩm của nhạc sĩ qua băng catset
- Sưu tầm tranh ảnh, hoặc vẽ tranh minh họa phù hợp theo nội dung câu
chuyện để tăng phần hấp dẫn
- Để tiết học kể chuyện âm nhạc đạt kết quả cao thì giáo viên phải kể bằng
giọng truyền cảm thì mới thu hút được học sinh
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 9
Trang 10
Tập đọc nhạc:
Bên cạnh việc dạy hát và phát triển khả năng nghe nhạc, môn âm nhạc khối
4-5 còn cung cấp cho các em một số kiến thức về âm nhạc thông qua phân môn
Tập đọc nhạc Dạy Tập đọc nhạc sẽ rất vất vả nếu không có sự trợ giúp của đàn
phím Trước hết giáo viên chọn tiếng Piano để dạy Tập đọc nhạc Hướng dẫn học
sinh luyện đọc cao độ với tất cả tên nốt có trong bài Tập đọc nhạc theo thứ tự từ
thấp đến cao rồi ngược lại Nâng cao hơn, giáo viên chỉ nốt nào học sinh đọc cao
độ của nốt đó Trong lúc hướng dẫn học sinh luyện đọc, giáo viên chú ý nghe và
sửa sai nếu có những em đọc sai cao độ để hướng dẫn kịp thời Nếu không sử dụng
đàn, giáo viên sẽ phải dùng giọng hát của mình để xướng âm còn tay chỉ theo nốt
nhạc cho học sinh đọc Như vậy học sinh sẽ bị áp đặt và tiếp thu bài một cách thụ
động vì nếu giáo viên đọc cao độ sai thì học sinh cũng đọc sai bởi các em đọc bắt
chước theo giọng cô giáo
Sau khi luyện đọc cao độ và tiết tấu, hướng dẫn học sinh tập đọc nhạc là lúc
cây đàn phím giúp ích cho giáo viên và học sinh một cách đắc lực Giáo viên đàn
từng chuỗi âm thanh ngắn, hướng dẫn học sinh lắng nghe, nhẩm theo; khi giáo viên
bắt nhịp thì cùng hòa giọng vào với đàn.Với cách làm như vậy, giáo viên không
phải đọc mẫu tự học sinh lắng nghe âm thanh và tự đọc bài theo những gì các em
cảm nhận được Các em sẽ rất thích thú vì tự mình tự khám phá giai điệu của bài
đọc nhạc, và tự ghép được lời ca Và sẽ thích thú hơn khi các em được nghe trọn
vẹn bài hát có đoạn trích là bài tập đọc nhạc mà các em vừa học Lúc này giáo viên
cần đến sự hỗ trợ của thiết bị khác như là máy nghe hoặc băng đĩa mẫu Để thực
hiện được phần này giáo viên cần:
- Chuẩn xác về cao độ, không được chênh phô, tiết tấu phải chính xác
- Kết hợp với âm thanh trên đàn để kiểm tra chính xác cao độ của học sinh
khi đọc bài
Giáo viên hướng dẫn học sinh luyện tập cao độ trong giờ học Tập Đọc Nhạc
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 10
Trang 11
- Kết hợp trò chơi như đọc tiết tấu theo âm thanh của các nhạc cụ, thi đua
đọc nhạc theo tổ để tạo không khí sôi nổi trong lớp học
- Sưu tầm thêm các bài tập đọc nhạc ngắn để khuyến khích các em có năng
khiếu được phát triển khả năng của bản thân
Giáo viên hướng dẫn luyện tiết tấu và sửa sai học sinh trong giờ học Tập Đọc Nhạc
Công tác bồi dưỡng:
Trong quá trình thực hiện công tác giảng dạy, giáo viên cần phát hiện được
những cá nhân có năng khiếu để kịp thời bồi dưỡng để giúp các em phát huy theo
khả năng Qua hình thức kiểm tra thường xuyên để đánh giá khả năng của từng em,
tôi rút ra được một số kinh nghiệm như sau:
- Luôn luôn động viên những em có năng khiếu, có khả năng biểu diễn,
khuyến khích các em tham gia các chương trình văn nghệ của trường, của lớp
- Trong các tiết học, nên khuyến khích các em tự sáng tạo động tác phụ họa
cho các bài hát trong chương trình học qua gợi ý của giáo viên
- Chú trọng hướng dẫn các em tác phong và dáng đứng khi hát như, mắt nhìn
thẳng và mở rộng tầm nhìn, tư thế thoải mái, nét mặt tươi tắn rạng ngời
- Hướng dẫn các em cách nhả chữ khi hát sao cho tròn vành, rõ chữ
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 11
Trang 12
- Dạy thêm các bài hát ngoài chương trình mang nhiều phong cách để các em
phát huy năng khiếu của mình
- Đối với phân môn tập đọc nhạc, ngoài những bài tập đọc nhạc các em học
trong chương trình, khuyến khích các em tập đọc nhạc nhẩm theo các bài hát đã
học và các bài hát ngắn đơn giản nhằm rèn luyện kĩ năng đọc tốt cao độ của nốt
- Tổ chức cho học sinh thực hiện hát theo nhóm, qua đó giúp học sinh mở
rộng sâu thêm kiến thức âm nhạc và nghệ thuật diễn tả nội tâm khi trình bày bài
hát Thông qua hoạt động này giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng
vận động, bồi dưỡng phương pháp tự học tự nghiên cứu.Tạo nên mối quan hệ hai
chiều giữa học sinh và giáo viên ngày càng gắn bó
3 Một số giải pháp để tiến hành giải quyết vấn đề
Với thực trạng, ý nghĩa và mục tiêu đã xác định, bản thân đã đề ra một số
giải pháp mới để áp dụng thực nghiệm Đối với các em học sinh Tiểu học, yêu cầu
các em phải biết thế nào là học hát và học nhạc, yêu cầu các em phải thuộc lời bài
hát và biết được nội dung của bài hát, và phải biết cao độ và trường độ của các nốt
nhạc Lúc đó, giáo viên sẽ giúp các em hoàn thiện kỹ năng học môn âm nhạc bằng
các biện pháp cụ thể sau đây
3.1 Một số giải pháp khi học hát
Luyện hát đúng giai điệu:
Giới thiệu bài hát một cách sinh động, gây sự chú ý, tò mò cho học sinh Các
em nghe hát mẫu và đọc lời ca, giải nghĩa những từ khó để giúp các em hiểu được
ý nghĩa của lời ca
Ví dụ: Trong bài “Hoa lá mùa xuân” (Nhạc và lời của Hoàng Hà) Khi đọc
lời ca phải hướng dẫn các em đọc theo tiết tấu và ngắt ở cụm từ như sau:
Tôi là lá, / tôi là hoa / Tôi là hoa lá hoa mùa xuân /…
Để các em đọc đúng tiết tấu, giáo viên chỉ bảng phụ và hướng dẫn các em
đọc câu theo mẫu Sau khi giúp học sinh đọc đúng lời ca giáo viên phải hướng
dẫn các em khởi động giọng
Ví dụ: Khởi động theo mẫu âm “a”
Khi tập hát cần sự đồng đều hoà giọng chính xác và diễn cảm với những
trạng thái khác nhau Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, giáo viên
đàn, hát mẫu Việc tập hát từng câu và kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em
mau nhớ lời ca và hát chuẩn xác giai điệu hơn Việc củng cố luyện tập từng đoạn
của bài hát giúp các em cảm nhận giai điệu và lời ca, tự tin Đặc biệt là giúp các
em loại bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được bài tập
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 12
Trang 13
Luyện đọc cao độ các âm khó đọc trong các bài học hát:
Trong các bài hát và tập đọc nhạc thường có các âm khó đọc, hoặc có
những quãng nhảy xa tương đối khó, dự kiến học sinh dễ đọc sai, tôi chọn ra ghi
vào bảng phụ để cho học sinh luyện trước khi vào học bài hát hoặc tập đọc nhạc
Hạn chế việc học sinh đọc sai rồi mới sửa vì sửa sai trong âm nhạc là rất khó khăn
và mất nhiều thời gian nhưng kết quả lại không cao Chính vì vậy cần cung cấp
mẫu cho học sinh đọc, hát đúng ngay từ đầu
Ví dụ: Trong bài “Tre ngà bên lăng Bác” của nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích có
những câu nhạc sau:
Khi tìm hiểu bài hát, nhận thấy có các quãng nhảy xa như: La – Pha, Si –
Mi, Mi – La, các âm cách nhau ½ cung rất khó hát như Đô – Si… (Những nốt
nhạc khoanh tròn) tôi chọn những âm có quãng nhảy xa ghi vào bảng phụ Học
sinh nhìn và dựa theo đàn để luyện đọc cao độ Khi vào bài hát, tôi lưu ý những
chỗ vừa luyện đọc ứng với lời ca trong bài hát cho học sinh
Hướng dẫn học sinh hát kết hợp gõ đệm:
Việc sử dụng các nhạc cụ để gõ đệm theo khi hát làm cho bài hát sinh động,
gây hứng thú, giúp các em giữ được nhịp độ của bài mà không bị cuốn nhanh
Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài hát đó là: Hát gõ
đệm theo nhịp, phách, tiết tấu Tuy nhiên tuỳ theo từng bài hát cụ thể mà vận
dụng cho phù hợp
Ví dụ: Bài "Quê hương tươi đẹp" dân ca Nùng.
Sử dụng cách gõ đệm theo phách và gõ đệm theo tiết tấu đã được viết sẵn
vào bảng phụ trên khuông nhạc chia làm 2 cách gõ đệm khác nhau
* Gõ theo tiết tấu:
Trang 14Mỗi nốt trên khuông nhạc giáo viên đã đánh dấu “x” tương ứng với tiếng
được gõ trong ô nhịp Không giải thích vì sao chỉ nhận xét về hai cách gõ Sau đó
hướng dẫn học sinh cách tự xác định tiết tấu, phách ở những câu còn lại trong bài
hát
Để phân biệt hai cách gõ trên giáo viên chia lớp thành hai nhóm, mỗi nhóm
thực hiện gõ một cách, khi đã được gõ và được nghe các em sẽ nhận biết được
điểm khác của hai cách gõ trên
Ví dụ: Bài hát "Gà gáy" lớp 3, dân ca Cống, lời mới nhạc sĩ Huy Trân Để
các em hát và gõ đúng nhịp, phách, tiết tấu thì lần lượt cho học sinh nêu 3 cách gõ
đệm với câu hát như sau:
* Gõ đệm theo tiết tấu
Để củng cố kĩ năng gõ đệm giáo viên tổ chức trò chơi thi đua trong các
nhóm Bằng cách chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm chịu trách nhiệm một cách
gõ Hát theo kiểu nối tiếp đến câu hát nào ở nhóm đó sẽ có cách gõ riêng về nhịp,
tiết tấu hay phách Nhằm tạo một không khí sôi động khi các em hát và tạo điều
kiện cho học sinh nắm vững giai điệu của bài hơn
Với bài hát viết ở nhịp 3/4 hoặc 3/8 có 3 phách trong một nhịp thì giáo viên
chọn cho học sinh cách gõ theo phách là phù hợp, thông qua 2 cách gõ sau để giữ
vững phách
Ví dụ: Bài "Cùng múa hát dưới trăng"
Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ nhất
Giáo viên giải thích: Đây là bài hát được viết ở nhịp 3/8 nên mỗi phách
được tính bằng một nốt móc đơn Tiếng “ Mặt” là phách lấy đà ta không gõ
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 14
Trang 15
x - - x - - x
Tiếng "trăng" là phách mạnh hai tay vỗ vào nhau ở phách 1, tiếng "tròn",
“nhô" là phách nhẹ hai tay vỗ nhẹ lên mặt bàn ở phách 2 và 3 cứ như vậy cho
đến hết bài
Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ hai
Hai học sinh ngồi gần nhau quay mặt vào nhau hát và gõ phách 1 hai tay
mình tự vỗ vào nhau, phách 2 và 3 hai tay của hai bạn sẽ chạm vào nhau Thực
hiện đều đặn như vậy sẽ giữ vững được cao độ, trường độ bài hát Đồng thời góp
phần tạo thêm sự hào hứng cho học sinh
Không phải bài hát nào cũng có tiết tấu đơn giản và giống nhau mà còn có
những bài hát viết ở dạng đảo phách trong ô nhịp
Ví dụ: bài "Tập tầm vông" ở lớp 1 Có đảo phách chỗ tiếng “vó, tay”.
x x x x x x x x x x x x
Những bài hát có sử dụng đảo phách thuộc loại bài khó Để dạy cho học
sinh nắm chắc được tiết tấu, nhịp, phách trong bài hát, giáo viên phải tạo cho học
sinh tư thế chủ động, hướng dẫn học sinh biết cách xác định nhịp, phách trong
bài
Giáo viên hướng dẫn luyện hát kết hợp vận động nhạc ở học sinh Lớp 1
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 15
Trang 16
Luyện hát thể hiện tính chất nhạc điệu, kết hợp vận động:
Tiết 2 trọng tâm là luyện tập, cho HS nghe bài hát qua băng để nhớ lại giai
điệu của bài Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại bài hát Phát hiện những câu, từ
trong bài các em hát chưa đúng để sửa Giáo viên đàn đúng theo bản nhạc khoảng
2 lần, hát mẫu lại câu hát đó và bắt nhịp cho tập lại theo
Thực hiện hát gõ đệm theo tiết tấu, thể hiện tính chất nhạc điệu của bài Hát
ôn dưới dạng trò chơi: hát đuổi, hát đối đáp, bên hát lời, bên gõ đệm theo phách,
nhịp, hát kết hợp vận động
Ví dụ: Giáo viên đàn lại bài hát, yêu cầu học sinh gõ đệm theo nhịp, theo
phách hoặc tiết tấu Giáo viên yêu cầu học sinh hát câu 1, nhẩm và gõ theo phách
câu 2 rồi lại hát câu 3, gõ đệm câu 4 cũng có thể chỉ cho các em gõ theo tiết tấu
của bài
Trên đây là một số giải pháp tôi đã áp dụng khi dạy âm nhạc trong năm học
2018 - 2019 và đã thành công Song trong quá trình thực hiện tôi khám phá ra
rằng các giải pháp trên chưa đủ nên đã bổ sung nhiều thủ pháp khác không kém
phần tâm đắc như sau:
Một số thủ pháp dạy học sinh hát chuẩn xác một bài hát:
Thủ pháp “Phiên âm”: (cho những tiếng hát có âm láy, luyến)
Giáo viên chỉ ra những tiếng hát có âm luyến, láy trong câu hát Vừa giải
thích cách luyến, láy vừa phiên âm trên bảng cho học sinh nhận biết
Ví dụ: Bài “Em yêu hoà bình” - Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn - lớp 4
“ yêu từng gốc đa, bờ tre đường làng” tiếng hát “tre” và “đường” là hai
âm luyến giáo viên phiên âm giải thích như sau:
“ Tre”= tre è (son-pha) “ đường”= đường ương ( rề-la).
GV hát mẫu vài lần, tập riêng các tiếng hát có âm luyến vài lần rồi mới
chuyển sang dạy cả câu hát
Thủ pháp “Thêm bớt đấu thanh”: (sử dụng cho những câu hát có âm vực
trầm, cao, nửa cung nhằm giúp cho học sinh hát đúng cao độ)
Sau khi đàn giai điệu và hát mẫu câu hát cần tập, giáo viên chỉ ra những
tiếng hát cần thêm bớt dấu thanh
Dùng phấn màu thêm hoặc bỏ dấu thanh những tiếng hát khó hát
Ví dụ: Dạy bài “Chị Ong Nâu và Em bé” Nhạc và lời Tân Huyền ( lớp 3)
có các câu hát “Chị Ong Nâu nâu nâu nâu” (đồ, pha, pha, pha, pha) ta dùng thanh
huyền thêm vào tiếng “Chị” = chì Câu “Ông mặt trời mới dậy” (pha, rê đồ, rê
-pha, rê) ta thêm bớt dấu thanh như sau: “Mới dậy” = mơi dầy (bỏ thanh sắc ở
tiếng “mới”, thêm thanh huyền ở tiếng “dậy”).
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 16
Trang 17
Giáo viên đàn giai điệu và hát mẫu câu hát đó rồi bắt giọng cho học sinh
tập hát
Thủ pháp “gõ đệm theo phách”:
Những chỗ có đảo phách, nghịch phách trường hợp rất khó dạy cho HS hát
đúng vì trọng âm của tiết tấu không trùng với trọng âm của nhịp như bài “Tiếng
hát bạn bè mình” Nhạc và lời Lê Hoàng Minh (lớp 3) Bài “Em yêu hoà bình”.
Nhạc và lời Nguyễn Đức Toàn (lớp 4) Với trường hợp này GV cần phân tích rõ
cách gõ phách và dùng mũi tên () ghi vào bên dưới các tiếng hát Phân tích cho
HS nắm được tiếng hát nào rơi vào lúc động tác gõ phách xuống, tiếng hát nào
rơi vào lúc động tác đưa phách lên, tiếng hát nào ngân dài cả 2 động tác gõ xuống
và đưa lên
GV hát mẫu kết hợp dùng thước đánh theo mũi tên đã ghi vài lần
Bắt giọng cho HS tập hát từ tốc độ chậm đến nhanh cho thật thuần thục rồi
mới chuyển sang câu hát khác
Thủ pháp “đếm phách”:
Có những tiếng hát phải ngân dài 3 phách trở lên, các em thường ngân dài
không đủ phách nên vào hát câu hát tiếp sau thường bị sai nhịp
Muốn khắc phục trường hợp này, giáo viên cần phải tập chính xác ngay từ
đầu các câu hát đó: Khi HS hát tới chỗ có ngân dài, giáo viên và HS cùng đếm, gõ
phách bằng những tiếng đếm “Hai-ba” hay “Một- hai”, “Hai-một” hoặc
“hai-ba-bốn-năm” …( đếm thành tiếng những lần đầu sau đó tập đếm thầm)
Mỗi một học sinh phải đảm bảo có một Thanh phách nhằm luyện tập tốt
khả năng phân biệt nhịp, phách và tiết tấu
Ví dụ: Dạy bài hát “Đếm sao” Nhạc và lời Văn Chung lớp 3
Trước khi cho HS hát nối từ câu 1 sang câu 2, từ câu 2 sang câu 3, GV lưu
ý các em phải ngân dài tiếng “sao” (son trắng chấm dôi) tiếng vàng (mi trắng
chấm dôi) trong thời gian đếm “hai-ba” mới vào hát tiếp câu sau.
Hoặc bài “Tre ngà bên lăng Bác” Nhạc và lời Hàn Ngọc Bích - lớp 5.
Trong khi HS đang ngân dài tiếng “hoa” cuối câu “đón nắng đâu về mà
thêu hoa thêu hoa” giáo viên liền đếm “hai-ba-bốn-năm” giúp các em vào câu
hát “rất trong là tiếng chim ” được đúng nhịp.
Thủ pháp “Trò chơi”: Tôi đã linh hoạt sử dụng Trò chơi âm nhạc tuỳ vào
từng bài học, mục tiêu tiết học, cảm nhận của học sinh Học sinh rất hưng phấn
khi học tiết âm nhạc và còn giúp các em thư giãn giữa các tiết học
Ví dụ: Trong tiết ôn tập bài hát “Đếm sao” tôi sử dụng trò chơi hát bằng
nguyên âm (O, A, U, I) Tôi dùng kí hiệu tay cho các em nhìn và hát nhằm củng
cố về tiết tấu và nhịp cho học sinh
Thủ pháp “chỉ huy” (làm nhạc trưởng):
Giáo viên thực hiện: Trần Quốc Thượng Trang 17