Tiểu Luận - Luật Nhân Quả Là Cơ Sở Nền Tàng, Là Kim Chỉ Nam Để Xây Dựng Đạo Đức Kinh Doanh.docx

Trong quá trình đó sẽ phát sinh những xung đột, mâu thuẫn giữa mục tiêu lợi nhuận và đạo đức kinh doanh.. Tính trung thực đòi hỏi chủ thể kinh doanh không dùng các thủ đo

I Đặt vấn đề:

Chúng ta đang sống trong thời kỳ toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, trong đó các nền kinh tế, doanh nghiệp trên thế giới đang đồng thời vừa hợp tác vừa cạnh tranh gay gắt Đặc biệt, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những cơ hội cũng như những thách thức to lớn, đòi hỏi phải nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ bằng nguồn vốn, chiến lược kinh doanh, công nghệ, năng suất, chất lượng, hiệu quả, mẫu mã sản phẩm mà còn bằng uy tín, thương hiệu và đạo đức kinh doanh Ngày nay, một doanh nghiệp kinh doanh không chỉ là mang tính cá nhân của doanh nghiệp đó mà nó còn là đại diện cho hình ảnh, trách nhiệm xã hội của quốc gia, dân tộc mà nó mang theo

ra thị trường quốc tế Chúng ta có thể nhận thấy rằng, thế giới ngày nay đang đi dần đến cùng chung một quan điểm khẳng định rằng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong môi trường toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế chính là cạnh tranh về văn hóa, trong đó đạo đức kinh doanh là một yếu tố có ý nghĩa quyết định

Tuy nhiên như chúng ta đã biết, hoạt động kinh doanh là một hoạt động mang tính đặc thù về mục tiêu lợi nhuận Các doanh nhân luôn mong muốn tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa chi phí Trong quá trình đó sẽ phát sinh những xung đột, mâu thuẫn giữa mục tiêu lợi nhuận và đạo đức kinh doanh Có những lúc, tình thế thị trường đặt doanh nghiệp vào bài toán Đúng – Sai, Tốt – xấu, buộc chúng ta phải lựa chọn Vậy đâu là cơ

sở nền tảng, là kim chỉ nam để doanh nghiệp luôn luôn chọn cho mình được những quyết định có đạo đức?

Cách đây hơn 2600 năm về trước, thế giới đã chứng kiến sự ra đời vĩ đại của một bậc thánh nhân tuyệt thế, đó là Thái tử Tất Đạt Đa Người đã từ bỏ cung vàng điện ngọc, từ bỏ gia đình, xuất gia và trở thành bậc Chánh đẳng chánh giác Chính Người đã tìm ra, hiểu rõ và dành trọn cuộc đời giáo hóa để tuyên thuyết về Luật nhân quả Luật Nhân quả là quy luật tự nhiên của vũ trụ, nó chi phối tất cả vạn vật, sự sống Tất tần tật mọi điều trong vũ trụ của chúng ta đều không nằm ngoài Nhân quả Việc hiểu rõ luật nhân quả, ứng dụng nó vào đời sống sẽ đem lại cho chúng ta những lợi lạc tốt đẹp, làm cho cuộc sống của con người trở nên thánh thiện, xã hội trở nên hòa bình thịnh trị, đạo đức được xương minh Chính vì lẽ đó, việc xây dựng đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp cũng không nằm ngoài quy luật này, dựa vào nhân quả, hiểu rõ nhân quả để làm kim chỉ nam cho hoạt động kinh doanh của mình

II Đạo đức kinh doanh là gì?

Để hiểu được Đạo đức kinh doanh là gì, trước tiên chúng ta sẽ cùng nhau thảo luận Đạo đức là gì?

1 Đạo đức là gì?

Quả thực chúng ta rất khó để định nghĩa một cách cụ thể về đạo đức Nó là một phạm trù mang tính trừu tượng Trong khuôn khổ bài tiểu luận nhỏ này, chúng tôi thật khó mà có thể liệt bày hết được các tư tưởng, khái niệm về đạo đức của các bậc tiền nhân từ trước đến nay, chỉ xin được trích lược tư tưởng về đạo đức của Giảng sư Phật học, TT Thích Chân Quang – Một con người đã dành trọn cả cuộc đời giáo hóa của mình để nghiên cứu và xây dựng lại đạo đức cho xã hội - trong bộ sách “Tâm lý đạo đức” và của Richard L Daft trong “Kỷ nguyên mới của quản trị”

Trước tiên, đạo đức là một từ Hán-Việt, theo từ điển Nguyễn Quốc Hùng thì Đạo đức là chỉ chung những điều dựa theo lẽ phải và nết tốt của con người, mà ai cũng phải theo để sống có ý nghĩa

Theo Giảng sư Phật học, tiến sỹ luật học, Thượng tọa Thích Chân Quang trong bộ sách “Tâm lý đạo đức” thì “Đạo đức là những khuynh hướng tốt trong tâm ta, mà những khuynh hướng đó tạo nên những lời nói và hành vi bên ngoài khiến cho mọi người

chung quanh ta được chuyển hóa, an vui, lợi ích.” (Tâm lý đạo đức – quyển 1, TT Thích

Chân Quang) Như vậy, theo TT Thích Chân Quang, Đạo đức là cái tốt ở bên trong

nhưng được đánh giá bằng biểu hiện ở bên ngoài Chúng ta khẳng định lại Đạo đức không phải là hành vi hay lời nói bên ngoài Đạo đức chỉ chi phối hành vi và lời nói bên ngoài Đạo đức là gốc của những hành vi lời nói tốt đẹp bên ngoài

Cũng theo Tác giả Thích Chân Quang, một nội tâm tràn đầy Đạo đức thì luôn luôn

bị thúc đẩy phải đối xử tử tế với mọi người, phải đem an vui lợi ích cho mọi người Nếu chúng ta không thấy mình xấu, nhưng không hề bị thúc đẩy phải cư xử tốt với mọi

người thì hãy biết rằng mình chưa có Đạo đức sâu sắc (Tâm lý đạo đức – quyển 1, TT

Thích Chân Quang).

Theo tác giả Richard L Daft trong giáo trình “Kỷ nguyên mới của quản trị” thì:

“đạo đức là một bộ quy tắc về đạo lý và những giá trị điều khiển hành vi của một cá nhân hay một nhóm được dùng để đánh giá điều gì là đúng hay sai Đạo đức còn thiết lập những tiêu chuẩn để xem xét điều gì là tốt hay xấu trong hoạt động quản trị và ra quyết định Một vấn đế đạo đức sẽ xuất hiện trong tình huống nào đó khi những hành động của con người hay tổ chức có thể gây tổn hại hay đem lại lợi ích cho người khác

Tuy nhiên vấn đề đạo đức đôi khi quá phức tạp để xác định Cùng một tình huống, con người có thể có những quan điểm khác nhau rất lớn vế những hành động phù hợp hay

không phù hợp về đạo đức” (“Kỷ nguyên mới của quản trị” – tr.171-172)

Cũng theo Richard L Daft, “đạo đức có thể được thấu hiểu rõ ràng hơn khi so sánh

giữa hành vi bị kiểm soát bởi luật pháp và tự nguyện.” (“Kỷ nguyên mới của quản trị”

– tr.172)

Như vậy chúng ta thấy rằng, tuy có những phát biểu khác nhau về đạo đức, nhưng tựu chung lại, các tác giả đều nhìn nhận chung ở một điểm, cho rằng: đạo đức là những điều được đánh giá tốt hay xấu, đúng hay sai từ trong tâm và phát xuất ra trong hành vi, suy nghĩ của mình, và nó phải phù hợp với chuẩn mực của xã hội, phải được xã hội công nhận, đem lại những điều tốt đẹp cho xã hội Và cũng qua những trích dẫn ở trên về khái niệm đạo đức, chúng tôi cho rằng, quan điểm của TT Thích Chân Quang – một bậc mô phạm về đạo đức – là thực sự sâu sắc hơn, nó đi sâu vào được nguồn gốc của vấn đề, chính vì vậy, trong bài tiểu luận này, chúng tôi xin được phân tích và đưa ra những nhận định của mình dựa trên quan điểm của Giảng sư Phật học, Tiến sĩ Luật học, Thượng tọa Thích Chân Quang

2 Đạo đức kinh doanh là gì?

2.1 Khái niệm

Nhiều nước trên thế giới từ lâu đã chú trọng vấn đề đạo đức kinh doanh Đạo đức kinh doanh là một bộ phận cấu thành và không tách rời của đạo đức xã hội nói chung Có nhiều định nghĩa về đạo đức kinh doanh, tuy nhiên qua tổng hợp các ý kiến tại các cuộc hội thảo, trên báo chí và trong xã hội, có thể định nghĩa khái quát như sau: Đạo đức kinh doanh là một tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức hoặc luật lệ có tác dụng chỉ dẫn, điều chỉnh và kiểm soát hành vi nhằm bảo đảm chuẩn mực và sự trung thực trong hoạt động của chủ thể kinh doanh Với tư cách là một dạng đạo đức nghề nghiệp mang tính đặc thù cao vì gắn liền với các lợi ích kinh tế, đạo đức kinh doanh chính là phạm trù đạo đức được vận dụng vào hoạt động kinh doanh nhưng nó không tách rời nền tảng của nó là đạo đức xã hội chung và phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội

Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh là chủ thể hoạt động kinh doanh bao gồm tất cả các chủ thể của các quan hệ và hành vi kinh doanh, trong đó có doanh nhân và tổ chức kinh doanh như hộ gia đình, công ty, xí nghiệp, tập đoàn cũng như đối tác và

khách hàng Đạo đức kinh doanh có phạm vi áp dụng rộng rãi bao gồm tất cả các thể chế xã hội, tổ chức và cá nhân liên quan hay tác động đến hoạt động kinh doanh như thể chế chính trị, chính phủ, công đoàn, nhà cung ứng, khách hàng, cổ đông, chủ doanh nghiệp, cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh…

2.2 Những chuẩn mực, nguyên tắc của đạo đức kinh doanh

Môi trường kinh doanh hiện đại đề ra những chuẩn mực về đạo đức kinh doanh như:

- Tính trung thực

- Tôn trọng con người

- Gắn liền lợi ích của doanh nghiệp cùng với lợi ích khách hàng, xã hội

- Coi trọng hiệu quả với trách nhiệm xã hội

- Giữ bí mật, trung thành với trách nhiệm

(Nguồn tham khảo: https://jobsgo.vn/blog/dao-duc-kinh-doanh-la-gi)

Trong đó có hai yếu tố quan trọng nhất, đó là tính trung thực và tôn trọng con người

Tính trung thực đòi hỏi chủ thể kinh doanh không dùng các thủ đoạn gian xảo hoặc phi pháp để kiếm lời, cạnh tranh không lành mạnh Đối với đối tác, khách hàng và người tiêu dùng, chủ thể kinh doanh phải giữ chữ tín trong kinh doanh, theo đó doanh nghiệp, doanh nhân phải giữ chữ tín trong quan hệ, bảo đảm thực hiện đúng nghĩa vụ và cam kết; không sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng độc hại cho sức khỏe con người, quảng cáo sai sự thật, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhãn mác và xuất xứ hàng hóa Chủ thể kinh doanh phải chấp hành nghiêm luật pháp của Nhà nước, theo đó doanh nghiệp, doanh nhân không trốn thuế, lậu thuế, sản xuất kinh doanh những mặt hàng quốc cấm Đối với xã hội, chủ thể kinh doanh không được làm ô nhiễm môi trường tự nhiên (xả thải độc hại ra môi trường, tàn phá hệ sinh thái) và môi trường xã hội (kinh doanh những hàng hóa hay dịch vụ có hại cho thuần phong mỹ tục, ảnh hưởng đến giáo dục con người), thực hiện các trách nhiệm xã hội

Nguyên tắc tôn trọng con người đòi hỏi chủ thể kinh doanh phải tôn trọng phẩm giá, quyền lợi chính đáng (lương, bảo hiểm, hưu trí, các chế độ chính sách); bảo đảm an toàn lao động; tạo điều kiện phát triển về thể lực và trí tuệ của đội ngũ cán bộ, công nhân viên trong doanh nghiệp; mở rộng dân chủ và khuyến khích phát huy sáng kiến, cải tiến công nghệ; tôn trọng nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng; cạnh tranh lành

mạnh và công bằng với đối thủ cạnh tranh, thúc đẩy không khí vừa hợp tác vừa cạnh tranh lành mạnh; gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của khách hàng và xã hội, coi

trọng hiệu quả kinh doanh gắn với trách nhiệm xã hội (Nguồn tham

khảo: http://tbtagi.angiang.gov.vn/vai-tro-cua-dao-duc-kinh-doanh-trong-phat-trien-doanh-nghiep-thuc-trang-va-giai-phap-71674.html)

2.3 Vai trò của đạo đức kinh doanh đối với doanh nghiệp

Thực tế cho thấy mức độ phát triển bền vững của doanh nghiệp phụ thuộc vào đạo đức kinh doanh và sự tăng trưởng về lợi nhuận gắn liền với việc thực hành đạo đức kinh doanh

Đạo đức kinh doanh như một bộ phận cấu thành quan trọng nhất của văn hóa kinh doanh, là yếu tố nền tảng tạo nên sự tin cậy của đối tác, khách hàng và người tiêu dùng đối với doanh nghiệp Đạo đức kinh doanh chính là cơ sở để xây dựng lòng tin, sự gắn kết và trung thành của đội ngũ cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp, bảo đảm từ lãnh đạo đến toàn thể cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp có những ứng xử đúng chuẩn mực đạo đức, qua đó không ngừng nâng cao hình ảnh, uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp Sự tồn vong, phát triển cũng như lợi nhuận của doanh nghiệp chính là do người tiêu dùng quyết định, do đó doanh nghiệp muốn đạt được tỷ suất lợi nhuận cao và

thành công bền vững thì phải xây dựng được nền tảng đạo đức kinh doanh cho doanh

nghiệp mình

2.4 Sự mâu thuẫn giữa thực hành đạo đức kinh doanh và mục tiêu lợi nhuận

Việc xây dựng và thực hành Đạo đức kinh doanh rõ ràng mang đến cho doanh nghiệp rất nhiều lợi ích như đã đề cập ở trên Tuy nhiên, như chúng ta biết, Doanh nghiệp là một tổ chức kinh doanh, mọi hoạt động của nó đều vì mục tiêu lợi nhuận, đó là tính đặc thù của doanh nghiệp Khi thực hành đạo đức kinh doanh, có thể doanh nghiệp sẽ phải hi sinh đi những lợi ích kinh tế của mình, họ phải bỏ ra nhiều chi phí hơn, thu hẹp lại khoảng lợi nhuận Ví dụ, một thực tế ở các doanh nghiệp (DN) Việt Nam hiện nay, hầu hết các doanh nghiệp đều ký hợp đồng với người lao động (NLĐ) với mức lương tối thiểu so với mức lương thực tế mà DN chi trả cho NLĐ, ví dụ, NLĐ

A nào đó nhận được mức lương hàng tháng là 20 triệu đồng, tuy nhiên mức lương trong hợp đồng lao động mà anh ta ký với DN chỉ là 7 triệu đồng mà thôi Điều này sẽ giúp cho DN tiết giảm được một khoản tiền kha khá từ việc đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc,

bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn… Đây là một mánh khóe mà hầu hết các DN ở Việt

Nam đang áp dụng nhằm giảm chi phí và tăng lợi nhuận về cho DN Về Lý thì DN đã làm đúng theo pháp luật, tuy nhiên về Tình thì chúng ta thấy đây cũng là một biểu hiện

của việc lách luật, thiếu đạo đức Đến lượt nhân viên, họ cũng tìm cách “lách luật”, lợi dụng vào các quy định của công ty để nhằm làm “tăng thu nhập” cho chính mình Công

ty A có ra quy định về định mức công tác phí cho nhân viên đi công tác: tiền ăn 200.000đ/ngày, chi phí khách sạn: 650.000đ/ đêm, tiếp khách 5.000.0000đ/tháng… nhân viên của công ty đã “tận dụng” tối đa quy định này Anh ta có thể ở những nhà nghỉ 200.000đ và mua hóa đơn khách sạn 650.000đ, tuy tháng đó anh ta không hề tiếp khách nhưng anh ấy vẫn có hóa đơn tiếp khách 5.000.000đ để thanh toán chi phí với công ty… Rõ ràng đây là một hành vi phi đạo đức, có thể nói là hành vi tham nhũng trong công ty Có những công ty biết rõ điều này nhưng họ không biết phải làm sao, họ cũng không thể làm gì nhân viên của mình vì mọi hóa đơn đều hợp pháp… Như vậy, rõ ràng việc công ty lách luật trong việc ký hợp đồng cũng trở thành hợp pháp và việc anh nhân viên kinh doanh lách luật để tăng thu nhập nó cũng hợp pháp về mặt chứngtừ, nó không sai Nhưng về mặt luân thường đạo lý, về phương diện đạo đức thì cả 2 cùng là hành vi vô cùng xấu xí

Việc DN phải áp dụng theo đúng pháp luật về việc xử lý nước thải trước khi xả thải vào hệ thống chung sẽ làm cho DN tiêu tốn một khoản tiền rất lớn, qua đó làm cho mục tiêu lợi nhuận của DN sẽ bị ảnh hưởng Đề giảm đi chi phí này, các DN đã tìm cách xả thải trực tiếp vào hệ thống mà không qua xử lý Đây là một hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh nghiêm trọng

Chính sự mâu thuẫn này đã đặt chủ thể kinh doanh đứng giữa sự lựa chọn Đúng – Sai, Tốt – Xấu Lựa chọn Đúng – Sai là dựa trên những quy định, pháp luật, còn lựa chọn Tốt – Xấu là dựa trên Tâm của người ra quyết định, cái quyết định của người đó nó thể hiện cái Tâm và cái tầm của họ Có những lúc, doanh nghiệp phải đứng giữa nga

ba đường lựa chọn Đúng (với luật pháp, với quy định) nhưng lại Xấu (gây hậu quả tiêu cực với người chịu quyết định đó) hoặc lựa chọn Sai (không phù hợp với quy định) nhưng lại Tốt (mang đến nhiều lợi ích tốt đẹp cho xã hội) Doanh nghiệp đối mặt với sự giằng xé nội tâm, sự đánh đối như vậy, quyết định như thế nào nó phụ thuộc vào trí tuệ của người lãnh đạo doanh nghiệp, mà theo Giảng sư Phật học TT Thích Chân Quang

“Đạo đức là nhân, Trí tuệ là quả” Như vậy, để ra được một quyết định Có trí tuệ,

doanh nghiệp phải thực sự có đạo đức … và chính sự lựa chọn này của họ quyết định rằng họ là doanh nghiệp có đạo đức hay vô đạo đức Vấn đề đặt ra ở đây, dựa vào đâu

và phải làm sao để chủ thể kinh doanh luôn luôn đưa ra được những quyết định CÓ

ĐẠO ĐỨC?

Dựa vào luật pháp ư? Chúng ta đã có khung luật pháp cho những hành vi phi đạo đức nhưng “nén bạc đam toạc tờ giấy” là một thực trạng có thật trong xã hội, lúc đó đạo đức bị bỏ qua vì mục tiêu lợi ích

Dựa vào luân lý xã hội ư? Như đã nói ở trên, vì ích kỷ cá nhân, vì lợi ích mà con người đã bỏ qua luôn những luân lý của xã hội Vậy thì còn lại điều gì để giúp cho chủ thể kinh doanh giữ lại được đạo đức trong mình, vượt qua được những cám giỗ của lợi ích? Chúng ta sẽ cùng thảo luận về điều này ở phần sau

2.5 Thực trạng đạo đức kinh doanh tại Việt Nam hiện nay.

Việt Nam mới chỉ bước vào xây dựng kinh tế thị trường từ khi bắt đầu công cuộc Đổi mới với Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, lại xuất phát từ một nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp Văn hóa kinh doanh, trong đó quan trọng nhất là đạo đức kinh doanh, đến nay dư luận chung trong xã hội vẫn cho là còn “bỏ ngỏ” Trong hoạt động sản xuất kinh doanh đã xảy ra hàng vạn vụ vi phạm luật pháp và đạo đức kinh doanh với rất nhiều hiện tượng tiêu cực như sử dụng các thủ đoạn đớn hèn, bất hợp pháp, thậm chí mang tính chất mafia….để đạt lợi nhuận càng nhiều càng tốt; sản xuất, nhập khẩu hoặc kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng quốc cấm, hàng kém chất lượng, độc hại, kể cả trong sản xuất kinh doanh dược phẩm và thực phẩm không an toàn; không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các chế độ chính sách đối với người lao động như về tiền lương, bảo hiểm, an toàn lao động, chế độ hưu trí; thiếu tôn trọng lợi ích người tiêu dùng, khách hàng và đối tác; trốn thuế, buôn lậu, gian lận thương mại; gây ô nhiễm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội; không thực hiện các trách nhiệm xã hội, v.v… Chúng ta có thể kể đến những vụ việc đau lòng và hết sức nhức nhối gần đây như vụ nâng khống giá kit test của Việt Á, hay vụ gian dối, tháo túng chứng khoán của chủ tịch tập đoàn FLC Trịnh Văn Quyết Vụ án sản xuất, tiêu thụ hàng chục triệu lít lăng giả của Trịnh Sướng Vụ án buôn bán thuốc điều trị ung thư giả của VN Pharma Vụ án lừa đảo khách hàng tại Alibaba….vân vân

Tình trạng vi phạm đạo đức kinh doanh đã trở thành một vấn đề “nhức nhối” trong

xã hội hiện nay Chỉ riêng vấn đề vi phạm đạo đức kinh doanh trong sản xuất thực phẩm

đã dấy lên hồi chuông báo động đỏ – như một đại biểu Quốc hội đã phát biểu: “Con đường từ dạ dày đến nghĩa địa chưa bao giờ ngắn và dễ dàng như hiện nay!” Trước

tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 15/3 hằng năm là Ngày Bảo vệ quyền người tiêu dùng Việt Nam và chủ đề của năm 2016 là “Quyền được an toàn của người tiêu dùng” Đài Truyền hình Việt Nam cũng có hẳn một chuyên mục “Nói không với thực phẩm bẩn!”, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến thì từng phát biểu: “ăn thì chết từ từ, không ăn thì chết đói”… Qua đó chúng ta thấy rằng, vấn đề đạo đức kinh doanh trong ngành thực phẩm ở Việt Nam quả thực đang cực kỳ đáng báo động, vô cùng nhức nhối Tuy nhiên, việc kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) hiện nay còn nhiều bất cập và thực tế tình trạng này vẫn chưa được kiểm soát tốt Người dân vẫn hoang mang vì "không biết ăn gì cho an toàn"

Bên cạnh đó, việc thiếu tính trung thực, thiếu đạo đức kinh doanh cũng đã gây ra những hậu quả vô cùng nặng nề trong việc xuất khẩu nông sản của Việt Nam ra thế giới Trong những năm vừa qua, chúng ta nghe rất nhiều thông tin về những lô hàng nông sản Việt Nam bị trả về, gây thiệt hại vô cùng nặng nề về tiền bạc và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế Người nông dân vì lợi nhuận và trà trộn những loại hàng không đạt chuẩn vào hàng đạt chuẩn, hàng hóa bị dư lượng thuốc BVTV, phân hóa học… Hay như gần đây, khi trái sầu riêng Đắc Lắc được phía Trung Quốc cấp mã vùng trồng để xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc thì ngay lập tức xuất hiện rất nhiều nơi lợi dụng, sử dụng mã vùng trồng này để nhằm kiếm lợi, điều này có thể dẫn đến việc phía Trung Quốc sẽ ngừng hợp tác và không nhập sầu riêng từ Việt Nam, có thể dẫn đến một hậu quả vô cùng khôn lường Chính cái tính ích kỷ, khôn lỏi vô đạo đức này có thể dẫn đến những hậu quả vô cùng nặng nề không chỉ về tiền bạc mà còn cả thương hiệu và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế

Chữ tín đối với nông dân hay người kinh doanh nông sản là vô cùng rẻ Chúng tôi thực sự đau lòng khi nói về điều này Là một người hoạt động lâu năm trong ngành kinh doanh dịch vụ nông nghiệp, chúng tôi đã rất nhiều lần chứng kiến những hợp đồng, giao kèo giữa nông dân và doanh nghiệp bị xé bỏ chỉ vì lợi nhuận Một mặt, người nông dân khi giá nông sản thấp, họ yêu cầu Nhà nước hỗ trợ Với trách nhiệm của mình, Nhà Nước đã đứng ra làm trung gian tạo điều kiện cho các doanh nghiệp về làm việc với nông dân, ký kết bao tiêu sản phẩm với mức giá cao hơn giá thị trường… Doanh nghiệp yên tâm về vùng nguyên liệu và đi ký kết hợp đồng xuất khẩu Tuy nhiên, đến mùa thu hoạch, bỗng giá nông sản trên thị trường cao hơn mức dự kiến, nếu bán theo giao kèo nông dân cảm thấy bị thiệt, nên họ đã chấp nhận xé bỏ hợp đồng đã ký với doanh nghiệp mà bán nông sản cho thương lái Doanh nghiệp vì không mua được nông sản nên không có hàng giao cho đối tác và họ cũng phải đền hợp đồng… Ngược lại, khi giá

nông sản xuống quá thấp, thấp hơn giá cam kết thu mua từ nông dân, doanh nghiệp nếu mua sẽ bị lỗ vì không thể xuất khẩu với giá cao hơn được… và như vậy doanh nghiệp chấp nhận xé bỏ hợp đồng với nông dân, “chạy trốn”, lặn mất tăm… Quả thực đây là một vấn đề hết sức nhức nhối Thực tế gần đây, chúng tôi có dịp đi thăm một HTX sản xuất lúa ST25 theo hướng Vietgap do một Phòng nông nghiệp của huyện ở tỉnh Hậu Giang đứng ra chủ trì, có một doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu gạo lớn của Vùng Miền Tây đứng ra bao tiêu và ký giao kèo sẽ mua lúa cao hơn giá thị tường 300đ/kg… tuy nhiên số hộ nông dân “ra-vào” HTX là thường xuyên, khi họ thấy giá ngoài thị trường cao hơn giá mua của HTX hõ sẽ “ra” khỏi HTX, khi họ thấy giá ngoài quá rẻ, họ lại xin “vào” HTX…

Vấn đề thiếu tính trung thực trong kinh doanh không chỉ diễn ra đối với các doanh nghiệp Việt Nam mà nó cũng diễn ra ngay cả với những tập đoàn kinh doanh toàn cầu như Coca Cola… Trong những năm gần đây, chúng ta rất hay gặp những báo cáo của

sở thuế thông báo về tình trạng gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp của doanh nghiệp này Họ luôn có báo cáo tài chính lỗ, mặc dù công việc của kinh doanh của họ rất phát triển, mở rộng thị trường, mở rộng kênh phân phối, xây dựng nhà xưởng… nhưng luôn báo lỗ Tính trạng báo lỗ, chuyển giá, gian lận để tránh phải thực hiện nghĩa vụ thuế ở các tập đoàn dạng như vậy là rất phổ biến ở Việt Nam Trong những năm sắp tới, chắc chắn Chính Phủ Việt Nam sẽ có những ràng buộc về mặt pháp lý để xử lý tình trạng này, tránh thất thoát ngân sách nhà nước Tuy nhiên, “phòng hơn chữa”, chúng ta cũng cần những biện pháp để nâng cao tính tự giác của doanh nghiệp, một trong những điều đó là làm sao để cho họ hiểu rõ được luật nhân quả

Từ thực trạng đạo đức kinh doanh như vậy đòi hỏi chúng ta cần phải cấp thiết có giải pháp để nâng cao đạo đức kinh doanh cho các chủ thể kinh doanh, doanh nghiệp ở Việt Nam Chúng ta cần một nền tảng, một triết lý làm kim chỉ nam để các chủ thể kinh doanh nương tựa vào đó mà luôn đưa ra được những quyết định có đạo đức Ở đây, chúng tôi xin mạnh dạn đề xuất về Luật nhân quả trong đạo phật Chúng tôi cho rằng, chỉ có khi chủ thể kinh doanh, doanh nghiệp thấm nhuần được Luật nhân quả, hiểu rõ nhân quả, biết sợ nhân quả… thì đến khi đó họ mới là người đưa ra được những quyết định Có đạo đức Vậy Luật nhân quả là gì? Chúng ta sẽ cùng thảo luân ngay sau đây

III Luật nhân quả

1 Khái niệm

Trong tâm thức của người dân phương đông nói chung và người Việt Nam ta nói riêng, từ xa xưa cho đến nay, mọi người đều chấp nhận một định luật rằng: Gieo gió ắt gặt bão, gieo nhân nào gặt quả nấy, làm thiện được lành, làm ác gặp họa Những điều đó đã thấm nhuần trong tư tưởng, văn hóa của người Việt điều đó cho thấy, Người Việt chúng ta từ trong sâu thẳm tâm thức đã rất mực tin vào luật nhân quả, chính điều đó đã giúp cho con người luôn làm những việc phúc thiện, tránh gây tạo lỗi lầm cho nhau Theo Giảng sư Phật học, tiến sỹ luật học TT Thích Chân Quang, Luật nhân quả là

“một nguyên lý mà con người phải chịu lấy trách nhiệm hành động của mình Không phải thần linh nào khác đã qui định thưởng phạt kiếp sống của con người, chính con người thật sự là Thượng đế tối cao của họ, họ muốn làm chủ đời sống hay muốn mất quyền làm chủ, họ muốn khổ hay muốn vui, hoàn toàn bởi họ, không do một ai khác Luật Nhân Quả là nền Đạo Đức nhân bản cao cả hơn mọi nền Đạo Đức nào khác, trong

đó giá trị con người được nâng cao không còn giới hạn.” (Luận về nhân quả - TT Thích

Chân Quang)

Cũng theo TT Thích Chân Quang trong “Luận về nhân quả” khi con người không tin luân hồi, thấy kiếp người chỉ tồn tại vài mươi năm, họ sẽ sinh ra khuynh hướng hưởng thụ vội vàng cho bản thân, từ khuynh hướng đó, nền Đạo Đức tốt đẹp của con người sụp đổ không có cách nào kéo lại được nữa Lúc này mỗi người là một kẻ phá hoại xã hội, là một kẻ cắp giật tranh giành, dù lộ liễu hay kín đáo Nền an ninh xã hội sẽ khủng hoảng trầm trọng Người ta sẽ tham nhũng, ăn cắp của tập thể, lơ là với việc chung và kỹ lưỡng với việc riêng, những tội ác hình sự sẽ đầy dẫy khắp nơi mà không một quyền lực nào dập tắt được Tình trạng kinh tế của một quốc gia chỉ kéo lê thê như cơn hấp hối bởi vì mỗi con người trong guồng máy đó chỉ nghĩ đến hưởng thụ cá nhân, che mắt dư luận tranh giành xâu xé nhau, gạt bỏ người có tài ra ngoài để kết bè phái củng cố địa vị của mình, tuy là cán bộ của quốc gia nhưng lại chính là kẻ phá hoại quốc gia Họ không sợ tội lỗi chỉ cần kín đáo che mắt xã hội, vì chết rồi không còn quả báo nữa, không đời sống nào nữa, chết là hết! Chẳng phải Luật Nhân Quả Nghiệp báo là sự đối phó với tình trạng xã hội, mà sự thật luật Nhân Quả là một chân lý tồn tại khách quan Luật Nhân Quả nằm trong sâu kín của con người thì gọi là lương tâm, trùm phủ chi phối tất cả sự việc của con người thì gọi là báo ứng Tận trong thâm tâm chúng ta ai cũng đồng ý rằng người có công đáng được thưởng, kẻ có tội đáng bị phạt Chính vì lương tâm con người đã là luật Nhân Quả thế nên ai phát triển lương tâm đến tột cùng minh bạch sẽ thốt lên câu: " KHÔNG CÒN MƠ HỒ VỀ NHÂN QUẢ”