I PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Như chúng ta đã biết, đất nước chúng ta đang bước vào một kỉ nguyên mới với tương lai tươi sáng của thế kỉ XXI Thể kỉ của nền văn minh nhân loại Chúng ta thật đáng tự[.]
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, đất nước chúng ta đang bước vào một kỉ nguyênmới với tương lai tươi sáng của thế kỉ XXI- Thể kỉ của nền văn minh nhân loại.Chúng ta thật đáng tự hào và thực sự tự hào về đất nước ta ngày càng thay dađổi thịt, ngẩng cao đầu tự tin hướng tới tương lai để “sánh vai cùng các cườngquốc năm châu” Nói đến tương lai, niềm tự hào của dân tộc chúng ta khôngkhỏi nói đến con người mà con người muốn được phát triển toàn diện là nhờ sựgiáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội vì: “Giáo dục và đào tạo là chìakhoá để mở cánh cửa tương lai”.Bởi vậy, giáo dục gánh một trách nhiệm hết sứcnặng nề và cấp thiết Đặc biệt đối với bậc tiểu học là bậc học nền tảng trong hệthống giáo dục quốc dân
Bậc tiểu học là bậc rất quan trọng trong việc đặt nền móng cho sự hìnhthành và phát triển nhân cách của học sinh, trên cơ sở cung cấp những tri thứckhoa học ban đầu về tự nhiên và xã hội, phát triển các năng lực phẩm chất, trang
bị các phương pháp ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn Bồidưỡng phát huy tình cảm, thói quen đức tính tốt đẹp của con ngưòi Việt Nam.Mục tiêu đó được thực hiện thông qua việc dạy học các kiến thức cơ bản và thựchiện theo định hướng của yêu cầu giáo dục nhằm trang bị cho trẻ những kiếnthức, kĩ năng cần thiết giúp trẻ tiếp tục học ở bậc học cao hơn
Phân môn Tập đọc trong Tiếng Việt là một trong những phân môn quan
trọng bởi có đọc tốt thì mới học tốt Tiếng Việt Đọc tốt ở phân môn Tập đọc là
các em được củng cố khắc sâu thêm những tri thức, kỹ năng học tốt ở nhữngphân môn khác của Tiếng Việt và các môn học khác Chức năng của phân mônTập đọc là luyện đọc: rèn cho học sinh đọc đúng, đọc trôi chảy, tiến tới đọc hay(đọc diễn cảm) Thông qua đọc đúng, đọc hay học sinh cảm thụ được cái haycái đẹp của bài văn, bài thơ Nó là chìa khoá đưa các em vào kho tàng văn hoá,khoa học, giúp các em nhận ra những tinh hoa của dân tộc đang được kết tinhtrong sách vở Mỗi bài tập đọc là một văn bản là một bức tranh thu nhỏ về hiệnthực về cảnh đẹp đất nước, con người, xã hội Mặt khác, thể hiện được tâm hồncủa tác giả không chỉ có nội dung hấp dẫn của bài văn bài thơ mà còn phụthuộc vào người đọc tác phẩm đó Trước hết người đọc phải đọc đúng, đọcchính xác, đọc trôi chảy, tiến tới đọc diễn cảm , đọc theo vai thì mới diễn tả cảmxúc, tình cảm, thái độ của tác giả bộc lộ qua từng nhân vật trong tác phẩm
Bởi vậy nâng cao năng lực đọc cho học sinh nhất là đọc đúng, đọc diễncảm là hết sức cần thiết đối với giáo viên tiểu học
Trong thực tế hiện nay, ở trường Tiểu học việc dạy đọc, bên cạnh nhữngthành công, còn nhiều hạn chế Học sinh của chúng ta chưa đọc được như mongmuốn, kết quả đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành
kĩ năng đọc Các giờ Tập đọc thì hầu như học sinh chỉ mới biết đọc đúng, đọctrơn, số lượng học sinh biết đọc diễn cảm tốt còn rất hữu hạn Mặc dù trong quátrình giảng dạy việc nâng cao dạy tập đọc, đọc diễn cảm được chú trọng, nhưng
Trang 2trong thực tế còn một số giáo viên vẫn chưa vận dụng những ưu việt của nó,chưa khơi dậy được sự hứng thú đọc sách của học sinh, chưa chú ý đến nghệthuật Do đó trong quá trình dạy tập đọc vẫn còn áp đặt nặng nề về khai tháckiến thức nên chất lượng học sinh hiện nay về phần đọc mới chỉ dừng lại ở chỗđọc nhanh, đọc liến thoắng, phần đọc diễn cảm còn yếu và chưa hiểu được ýnghĩa của văn bản nghệ thuật.
Tập đọc là phân môn thực hành tiếng việt, nhiệm vụ rất quan trọng củatập đọc là củng cố năng lực đọc cho học sinh Mà năng lực đọc lại được hìnhthành từ 4 kĩ năng: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm Nếu họcsinh tập đọc đạt kết quả tốt tức là giáo viên đã giúp trẻ chiếm lĩnh được ngônngữ để sử dụng trong giao tiếp và học tập Đọc cũng là công cụ đắc lực để giúpcác em học tốt các môn học khác Việc dạy học theo phương pháp mới lấy họcsinh làm trung tâm là phương pháp rất ưu việt Nó tích cực hóa hoạt động củangười học, thầy cô chỉ là người tổ chức, hướng dẫn Trong hoạt động, mỗi họcsinh sẽ được bộc lộ mình và được phát triển Nhưng để thực hiện được điều đóthì các em phải có khả năng đọc tốt Đọc để nắm được nội dung bài yêu cầu gì,đọc lướt nhanh để chọn lọc thông tin trả lời cho câu hỏi mà giáo viên nêu ra; nếukhả năng đọc hạn chế thì các em sẽ rất vất vả trong việc chủ động tiếp thu kiếnthức mới, từ đó dẫn đến chất lượng học tập không đạt kết quả như mong muốn
Đối với học sinh lớp 5, khi học môn tập đọc, các em được làm quen và
tiếp xúc với nhiều loại văn bản khác nhau như: Văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học Trong văn bản nghệ thuật có cả trích đoạn, kịch, thơ, văn xuôi với
số lượng chữ khá nhiều và yêu cầu cao hơn về tốc độ đọc tối thiểu khoảng 120tiếng/phút Vậy làm thế nào để học sinh đọc đúng, đọc hay theo yêu cầu củaphân môn?
Theo chương trình Sách giáo khoa mới, bước luyện đọc đúng, đọc haycho học sinh đã được chú trọng hơn, tới hơn 1/2 thời lượng của tiết học dànhcho việc luyện đọc cho học sinh Trong đó chủ yếu là công việc của các em như:đọc thành tiếng, đọc thầm, đọc nối tiếp, đọc cá nhân, đọc theo nhóm
Để hướng dẫn học sinh đọc tốt thì người giáo viên phải làm gì, hướng dẫnhọc sinh như thế nào, sử dụng vốn thời gian đó ra sao để đạt được kết quả tốtnhất khi dạy đọc cho các em?
Và giáo viên phải vận dụng phương pháp dạy học như thế nào để giúp các
em đạt được những yêu cầu cơ bản trên?
Vậy để rèn đọc cho học sinh đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương phápdạy học theo định hướng mới đó là “Mọi học sinh đều phải tích cực tham giavào hoạt động học tập” Do đó, với mong muốn làm thế nào để ngày càng nângcao chất lượng đọc đúng, đọc diễn cảm của học sinh lớp 5 trong nhà trường nói
chung cũng như học sinh trong lớp chủ nhiệm nói riêng tôi đã chọn đề tài “Một
số giải pháp rèn kỹ năng đọc đúng và đọc diễn cảm cho học sinh thông qua phân môn tập đọc ở lớp 5B, điểm trường Đồng Thanh, trường Tiểu học Hoành Mô, huyện Bình Liêu,
Trang 3tỉnh Quảng Ninh” làm đề tài nghiên cứu.
2 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài nhằm tìm hiểu cơ sở lí luận, tìm hiểu và khảo sát tình hình thực tếdạy Tập đọc lớp 5, rút ra những nhận xét kết luận về vị trí, vai trò quan trọngcủa phân môn Trên cơ sở đó, đề tài sẽ đưa ra một số phương pháp rèn kĩ năngđọc cho học sinh trong giờ dạy Tập đọc lớp 5 nhằm giúp học sinh đọc đúng, đọchay, thấy được cái hay, cái đẹp, quen dần với nghệ thuật văn chương, bước đầubiết cảm thụ văn học làm cho hiệu quả của giờ Tập đọc được nâng cao và gâyđược sự hứng thú cho học sinh
3 Thời gian và địa điểm:
Thời gian nghiên cứu đề tài từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 6 năm 2020
Đề tài được nghiên cứu, thực nghiệm tại các lớp 5B, cơ sở Đồng Thanh,trường Tiểu học Hoành Mô, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
4 Đóng góp mới về mặt thực tiễn:
Biện pháp rèn đọc đúng, đọc hay để nâng cao chất lượng đọc cho học sinhlớp 5, là một vấn đề được rất nhiều các đồng chí giáo viên dạy lớp 5 quan tâm
và nghiên cứu Đã có rất nhiều các biện pháp được đưa ra như:
+ Yêu cầu học sinh đọc bài nhiều lần trước khi đến lớp
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh cách phát âm chuẩn, cách đọc nhấngiọng, cách ngắt hơi để học sinh đọc hay
+ Phân công những em đọc tốt giúp những em đọc chưa tốt
Song tất cả những biện pháp đó không phải lúc nào áp dụng cũng pháthuy được tính hiệu quả Theo tôi, tùy theo thực tế của từng lớp, chất lượng đọccủa từng học sinh để giáo viên có thể thêm, bớt, vận dụng một cách linh hoạt cácbiện pháp mà các đồng nghiệp đi trước đã sử dụng Bản thân mỗi giáo viên baogiờ cũng có cách làm riêng của mình, phù hợp với thực tế của lớp mình đangdạy
Thực tế ở các lớp 5 trên địa bàn xã Hoành Mô-huyện Bình Liêu vẫn cònnhiều học sinh đọc sai, đọc còn bé, đọc ấp úng chưa lưu loát, chưa đúng tốc độchuẩn của học sinh, đọc còn bỏ chữ, thêm chữ, đọc còn chưa biết ngắt nghỉ hơiđúng Nếu người giáo viên không chú ý rèn kĩ năng đọc cho học sinh thì sẽkhông đảm bảo được mục tiêu của phân môn tập đọc là: Củng cố, phát triển kĩnăng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở các lớp dưới, tăng cường tốc độđọc, khả năng đọc lướt để chọn thông tin nhanh và nâng cao khả năng đọc diễncảm cho học sinh Từ đó, giúp học sinh nắm được đề tài, cốt truyện, nhân vật,tính cách; hiểu được ý nghĩa bài thơ, bài văn và mở rộng vốn hiểu biết về tựnhiên, xã hội và con người
Trang 4II PHẦN NỘI DUNG:
1 Chương 1: Tổng quan
Các môn học quy định trong nhà trường hiện nay đối với học sinh tiểuhọc, thì phân môn tập đọc là phân môn có tính tổng hợp Phân môn tập đọckhông những dạy học sinh biết đọc mà còn giúp học sinh có được những kiếnthức cơ bản về Tiếng Việt- về văn học và kiến thức thực tế trong cuộc sống hằngngày Các bài tập đọc còn có nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em.Như vậy, phân môn Tập đọc có nhiệm vụ thật to lớn trong việc hình thành, bồidưỡng tâm hồn cho học sinh, giúp các em hào hứng, tự tin hơn trong môn học và
hỗ trợ đắc lực cho việc tiếp thu các môn học khác Phân môn Tập đọc được cấutrúc theo quan điểm tích hợp nên một số bài tập đọc còn là dẫn chứng, là tư liệucho các môn học khác như: Luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện Nếu học tốtmôn tập đọc thì khả năng giao tiếp của các em cũng tốt hơn
Phân môn Tập đọc có tầm quan trọng như vậy, nhưng trong thực tế, giờdạy tập đọc chỉ diễn ra trong vòng 38-40 phút thì làm thế nào để học sinh thựchiện tốt được cả 3 yêu cầu: Đọc đúng, đọc hiểu, đọc hay Điều đó có nghĩa làngười giáo viên cần phân bố thời gian giữa các phần của tiết học một cách hợp
lí, không được coi nhẹ phần nào, nhưng cũng không được “diễn” cho đủ bước
Và nhất là cần nắm chắc mục tiêu cần đạt của từng phần, từng tiết học để có mộtcách nhìn tổng quát đối với việc rèn đọc cho học sinh trong giờ tập đọc; để giờhọc không quá nặng nề với các em mà vẫn đạt kết quả tốt
1.1 Cơ sở lí luận:
1.1.1 Cơ sở tâm sinh lí, đặc điểm tâm lí học sinh Tiểu học.
Học sinh Tiểu học - con người với cấu tạo đầy đủ các bộ phận của một cơthể đang phát triển Trong đó, cơ quan phát âm, ngôn ngữ phát triển mạnh, phùhợp với sự tiếp nhận và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới, theo chức năngcủa chúng Chức năng phát âm - Tập đọc
Khả năng nhận thức, tư duy, tưởng tượng, tình cảm, trí nhớ và nhân cáchhọc sinh đang được hình thành, tiềm tàng khả năng phát triển và đang phát triển
Học sinh Tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò,thích hoạt động, khám phá thường độc lập, tự lực làm việc theo hứng thú củamình
Thầy cô là hình tượng mẫu mực nhất được trẻ tôn sùng nhất, mọi điều trẻđều nhất nhất nghe theo, sự phát triển nhân cách của học sinh Tiểu học phụthuộc phần lớn vào quá trình dạy học và giáo dục của thầy cô trong nhà trườngTiểu học
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học bước đầu đem đến sự vận động khoahọc cho não bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinh hoa vănhoá, văn học nghệ thuật trong tâm hồn trẻ, rèn kĩ năng đọc, hiểu, cảm thụ vănhọc, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức, hành động đúng cho trẻ, phát
Trang 5triển khả năng học tập các mơn khác, là điều kiện phát triển tồn diện cho họcsinh Tiểu học.
Nhân cách học sinh Tiểu học phát triển đúng đắn hay lệch lạc phụ thuộcvào quá trình giáo dục của người thầy mà trong đĩ mà phương tiện là nghe, nĩi,đọc, viết cĩ được nhờ học Tập đọc Dạy Tập đọc đặc biệt là dạy đọc diễn cảmcho học sinh Tiểu học địi hỏi người thầy phải cĩ phương pháp dạy học phù hợpvới đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học, phù hợp với sự phát triển tiến bộcủa khoa học, xã hội, đáp ứng như cầu ham hiểu biết của học sinh Tiểu học vàtăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách cho trẻ
1.1.2 Cơ sở ngơn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc
Ngơn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngơnngữ chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ, câu ,đoạn, văn bản, ngữ điệu,nhịp điệu, tình cảm ngơn ngữ Đĩ là những vấn đề gắn bĩ với việc dạy và họcTập đọc của thầy và trị bậc Tiểu học
Văn học nghệ thuật, là tinh hoa của ngơn ngữ, là tình cảm đạo đức lýtưởng tình yêu, nĩ cĩ được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nĩ làm cho tâm hồn conngười thêm phong phú và sâu sắc
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúngtiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm,cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, cĩ cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hìnhthành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và cĩ hành động đẹp, nghĩa là học sinh biếtchuẩn ngơn ngữ và hiểu biết cảm thụ văn học Đây là một nghệ thuật, nghệ thuậttrong lao động dạy học sáng tạo của người thầy Tiểu học Dạy Tập đọc sẽ càngtinh tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả khi ta nghiên cứu vận dụng tốt những thànhtựu của ngơn ngữ văn học
1.1.3 Cơ sở giáo dục và phát triển
Tập đọc là một phân mơn thực hành Nhiệm vụ quan trọng của nĩ là hìnhthành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đĩ thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc đúng,đọc nhanh, đọc cĩ ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm) Cần phải hiểu kĩnăng đọc cĩ nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau
Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải hiểuđược nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khố” (chốt, trọng yếu) trong bài,biết tĩm tắt nội dung của đoạn Với những bài văn biết phát hiện ra yếu tố “văn”
và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung Như vậy, biếtđọc đồng nghĩa với kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnh được văn bản ở cáctầng bậc khác nhau
1.2 Cơ sở thực tiễn:
1.2.1 Mục tiêu chung của phân mơn Tập đọc ở tiểu học:
- Mục tiêu phân mơn Tập đọc khơng tách rời mục tiêu mơn Tiếng Việt
ở tiểu học.
Trang 6Môn Tiếng Việt ở tiểu học có 2 nhiệm vụ chính:
- Cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học về Tiếng Việt
- Cung cấp cho học sinh những hiểu biết về cách thức sử dụng Tiếng Việtnhư một công cụ giao tiếp tư duy
- Trên cơ sở đó, phân môn Tập đọc có nhiệm vụ hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ 4 kĩ năng: đọc đúng, đọc
nhanh( đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức ( thông hiểu được nội dung nhữngđiều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm
1.2.2 Mục tiêu dạy học Tập đọc lớp 5: Mục tiêu dạy Tập đọc ở lớp 5 cũng không nằm ngoài mục tiêu của phân môn Tập đọc ở tiểu học:
Tập đọc là môn học tổng hợp mang tính thực hành là chủ yếu, có nhiệm
vụ hình thành năng lực đọc cho học sinh: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức,đọc diễn cảm Bốn kĩ năng đọc được hình thành qua hai hình thức đọc: đọcthành tiếng và đọc thầm
Bên cạnh đó, phân môn Tập đọc còn cung cấp cho học sinh những hiểubiết về tự nhiên xã hội và con người,… cung cấp vốn từ, cách diễn đạt, nhữnghiểu biết về chủ điểm, đề tài, cốt truyện, nhân vật qua các tác phẩm văn học ( bài thơ, bài văn)
Giáo dục lòng ham đọc sách cho học sinh, làm giàu vốn kiến thức về ngônngữ, đời sống và kiến thức văn học cho các em, bồi dưỡng cho các em lòng yêucái thiện, cái đẹp dạy cho học sinh biết tư duy có hình ảnh, bồi dưỡng tình yêutiếng mẹ đẻ, hình thành ý thức giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt, góp phầnhình thành và rèn luyện nhân cách cho học sinh
1.2.3 Nội dung chương trình phân môn Tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt 5:
1.2.3.1 Cấu trúc chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học:
Cấu trúc chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học được xây dựng theo 3quan điểm sau:
Quan điểm dạy giao tiếp: Chương trình Tiếng Việt tiểu học lấy nguyên
tắc dạy giao tiếp làm định hướng cơ bản Trong dó ngôn ngữ là phương tiện giaotiếp thông thường và quan trọng nhất thông qua các phân môn tập đọc cũng như
kể chuyện, luyện từ và câu, chính tả, tập làm văn, Tiếng Việt 5 tạo ra những môitrường giao tiếp chọn lọc trang bị những tri thức nền và phát triển kĩ năng sửdụng Tiếng Việt trong giao tiếp
Quan điểm tích hợp: Tích hợp theo chiều ngang và chiều dọc.
Quan điểm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh: Theo quan
điểm này thầy cô đóng vai trò là người tổ chức hoạt động học tập của học sinh,mỗi học sinh đều được hoạt động, được bộc lộ mình và
được phát triển
Trang 71.2.3.2 Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5:
Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 (2 tập) gồm 10 đơn vị học, mỗi đơn vị ứngvới một chủ điểm, mỗi chủ điểm học trong 3 tuần ( riêng chủ điểm “ Vì hạnhphúc con người” học trong 4 tuần) Giữa và cuối mỗi học kì đều có 1 tuần dànhcho ôn tập và kiểm tra
Các bài học môn Tiếng Việt nói chung, phân môn tập đọc lớp 5 nói riêngđược sách giáo khoa trình bày rõ ràng, chính xác, khoa học, các tranh minh họamàu sắc đẹp, bắt mắt
1.2.4 Nội dung chương trình phân môn Tập đọc trong sách giáo khoa – Tiếng Việt 5:
Thông qua hệ thống văn bản đa dạng phong phú thuộc các loại hình văn
bản nghệ thuật, báo chí, khoa học đã tuyển chọn và đưa vào SGK Tiếng Việt 5
(tập một, tập hai), trong đó có 40 bài văn xuôi, 2 vở kịch (trích), 18 bài thơ, phân
môn Tập đọc ở lớp 5 tiếp tục củng cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, đọc thầm với tốc độ nhanh hơn, đồng thời nâng cao thêm một bước về kĩ năng đọc diễn cảm
(thể hiện tình cảm, thái độ qua giọng đọc phù hợp với sự việc, hình ảnh, cảmxúc, tính cách nhân vật trong bài)
Qua phần hướng dẫn sư phạm cuối mỗi bài tập đọc (gồm các nội dung
giải nghĩa từ, câu hỏi và bài tập tìm hiểu bài), phân môn Tập đọc còn giúp HSnâng cao kĩ năng đọc – hiểu văn bản : Nhận biết được đề tài, cấu trúc của bài ;Biết cách tóm tắt bài, làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý ; Phát hiện giá trịcủa một số biện pháp nghệ thuật trong các văn bản văn chương
Cùng với các phân môn Kể chuyện, Tập làm văn, phân môn Tập đọc cònxây dựng cho HS thói quen tìm đọc sách ở thư viện, dùng sách công cụ (từ điển,
sổ tay từ ngữ, ngữ pháp) và ghi chép những thông tin cần thiết khi đọc
Nội dung các bài tập đọc trong SGK Tiếng Việt 5 được mở rộng và phong
phú hơn so với các bài tập đọc ở lớp dưới Các bài đọc mở rộng vốn hiểu biết vềthiên nhiên, về cuộc sống của con người, bồi dưỡng tình cảm và nhân cách củaHS, Từ đó hình thành thái độ ứng xử có văn hoá và phù hợp với chuẩn mựcđạo đức của dân tộc Do vậy, các văn bản đọc có tác dụng giáo dục tư tưởng,tình cảm và trau dồi nhân cách cho HS Hệ thống chủ điểm của các bài tập đọcvừa mang tính khái quát vừa có tính hình tượng, hướng vào những phẩm chấtcủa con người, ngoài ra còn đề cập đến vấn đề trẻ em và quyền trẻ em, bảo vệ
môi trường, giáo dục dân số, giới tính, ca ngợi tình đoàn kết giữa các dân tộc : Việt Nam – Tổ quốc em, Cánh chim hoà bình, Con người với thiên nhiên, Giữ lấy màu xanh, Vì hạnh phúc con người, Người công dân, Vì cuộc sống thanh bình, Nhớ nguồn, Nam và nữ, Những chủ nhân tương lai Qua các bài tập đọc,
HS còn được cung cấp thêm về vốn từ ngữ, vốn diễn đạt, những hiểu biết về tácphẩm văn học (như đề tài, cốt truyện, nhân vật,…), từ đó nâng cao trình độ văn
hoá nói chung và trình độ tiếng Việt nói riêng.
Trang 82 Chương 2: Nội dung vấn đề nghiên cứu
2.1 Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
2.1.1 Thuận lợi:
Được sự quan tâm, hợp tác của chính quyền địa phương, của các cấp,các ngành Đặc biệt là sự quan tâm của Ban giám hiệu, các giáo viên giảng dạylớp 5 trên địa bàn xã Hoành Mô-huyện Bình Liêu đã tạo mọi điều kiện để tôiđược vững tâm trong công tác và giúp đỡ tôi hoàn thành mọi nhiệm vụ trongcông tác giảng dạy nói riêng cũng như giáo dục nói chung
Chương trình sách giáo khoa phân môn Tập đọc lớp 5 có nội dung phongphú, hấp dẫn Mỗi bài có thể là một tác phẩm hay đoạn trích Phần tìm hiểu bàigồm những câu hỏi giúp học sinh hiểu giá trị nghệ thuật Còn có yêu cầu họcthuộc lòng thuận lợi cho người dạy và người học
Bản thân yêu nghề luôn tìm tòi học hỏi ở đồng nghiệp Đặc biệt là được
sự quan tâm của các cấp lãnh đạo
Lớp có một số học sinh có giọng đọc khá truyền cảm, biết ngắt nghỉ hơitheo quy tắc và tốc độ đọc đạt yêu cầu theo chuẩn kiến thức kĩ năng
2.1.2 Khó khăn:
Qua thực tế giảng dạy và nghiên cứu khảo sát chất lượng phân môn Tậpđọc của học sinh lớp 5 bản thân nhận thấy: Một số học sinh mới chỉ ở mức độđọc đúng, đọc trơn Có em chẳng cần quan tâm mình có đọc diễn cảm bài thơ,bài văn đó không mà chỉ đọc to, đọc nhanh là được
Đa số học sinh thực hiện phần đọc diễn cảm chưa tốt Đa số các em đọcđều đều chưa đúng giọng của bài, chưa biết thay đổi giọng đọc ở từng đoạn đểphù hợp nội dung tâm trạng nhân vật
Trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa chú ý sửa lỗi phát âm cho họcsinh nên các em không phát hiện ra khuyết điểm của bản thân
Một số học sinh đọc còn chậm, tốc độ đọc chưa đạt yêu cầu
Khả năng kết hợp sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học của giáoviên trong việc rèn đọc cho học sinh ở từng bài học còn hạn chế
2.1.3 Khảo sát chất lượng đọc:
Đây là một chuyên đề thật khó, do vậy mà chỉ riêng một mình thì tôikhông thể hoàn thành được, mà nội dung đề tài được hoàn thành là nhờ sự chỉbảo tận tình, cung cấp những tư liệu cần thiết cho tôi của Ban giám hiệu nhàtrường, sự nhiệt tình của một số giáo viên đồng nghiệp giảng dạy lớp 5 trên địabàn huyên Bình Liêu đã giúp tôi hoàn thành nội dung nghiên cứu đúng thời gianquy định
Ngay từ đầu năm học, tôi đã gặp xin phép Ban giám hiệu các trường, nhờ
sự giúp đỡ của các giáo viên giảng dạy lớp 5 trên địa bàn Huyện để thực hiện đề
Trang 9tài này Tôi phổ biến các biện pháp cần áp dụng để rèn đọc đúng, đọc diễn cảmcho học sinh lớp 5 cho các đồng chí giáo viên ở các trường, phát phiếu khảo sáttheo từng thời kì Sau mỗi thời kì thu phiếu tổng hợp kết quả khảo sát.
Sau khi ổn định tổ chức lớp xong, tôi đã đề nghị các giáo viên tiến hànhkhảo sát khả năng đọc của từng em để nắm được chất lượng đọc của từng lớp.Trong khi học sinh đọc, giáo viên sẽ ghi lại những lỗi mà các em hay mắc phảinhư: Đọc còn ê a, đọc bé, đọc còn sai phụ âm đầu ch/ tr, s/x, sai dấu thanh (đọcthanh ngã thành thanh sắc), đọc còn ngắt nghỉ hơi chưa đúng chỗ v v
Kết quả khảo sát đầu năm như sau:
Chất lượng khảo sát môn Tập đọc lớp 5B Đồng Thanh (tháng 9 năm
2019)
Lớp Tổng số
HS
Số em đọc chưa đạt yêu cầu
Số em đọc đạt trung bình
Số em đọc đúng, rõ ràng
Số em đọc diễn cảm tốt
Qua tìm hiểu rút ra được một số nguyên nhân sau:
- Do cách phát âm địa phương, bên cạnh đó chính giáo viên (một số đồngchí là người địa phương) cũng phát âm theo phương ngữ địa phương nên việchướng dẫn các em phát âm chính xác theo ngôn ngữ phổ thông là rất khó khăn
- Do một bộ phận phụ huynh học sinh còn mang nặng tư tưởng phó mặccon em mình cho giáo viên Do đó họ ít quan tâm và thậm chí không quan tâmđến việc học tập của con em mình chính vì vậy dẫn đến nhiều em học kém đặcbiệt với phân môn tập đọc các em thường đọc chậm, đọc sai các phụ âm đầu:r/d/g; ch-/r; x/s, các tiếng có âm cuối t/n, các tiếng có chứa thanh sắc ( ′ ) thanhngã (~), ngắt nghỉ không đúng và chưa biết đọc diễn cảm được, chưa thể hiệngiọng đọc của nhân vật trong bài
+ Về phía giáo viên :
- Chưa thường xuyên rèn đọc, rèn phát âm những phụ âm sai Chưa đầu tư
quỹ thời gian và rèn dứt điểm dẫn đến ảnh hưởng tới học sinh Nhiều giáo viênđọc chưa hay, chưa đúng nhất là ở bậc mẫu giáo làm ảnh hưởng không ít tới việcđọc của học sinh khi học 29 chữ cái
Hơn nữa trong giờ tập đọc còn có giáo viên chưa chú ý đến học sinh đọcsai, chỉ chú ý đến học sinh đọc đúng, đọc hay Các em này được làm việc liêntục trong giờ dạy do vậy các em đọc tốt càng đọc tốt, em đọc yếu vẫn hoàn yếu
Trang 10- Giáo viên còn nặng về phương pháp truyền thống, nặng thuyết trìnhkhông chú ý năng lực chủ động của học sinh Gọi học sinh đọc ít, kể cả khâu rènđọc và đọc giảng Nhất là khi đọc diễn cảm giáo viên chỉ gọi một em khá đọcmang tính hình thức Chưa chú ý đến việc rèn đọc cho học sinh, nhận xét bạnđọc đúng hay sai để xửa cho bạn và điều chỉnh mình khi mình đọc sai Khi họcsinh đọc sai đọc lại để sửa thì chưa rèn dứt điểm đối với những lỗi sai của họcsinh
- Chưa chú ý đến đọc nhóm đôi nối tiếp, đọc cho bạn nghe và ngược lại
- Chưa chú ý đến khâu rèn đọc thường xuyên ở các tiết dạy tập đọc và cáctiết học khác
- Việc chuẩn bị bài của các em ở nhà chưa kỹ, không luyện đọc nhiều lầntrước khi đến lớp
- Các lỗi phụ âm đầu: ch/tr, s/x Ví dụ: lá trầu/ lá chầu; sớm trưa/ xớm chưa…
- Các lỗi về phụ âm cuối: t/n: Ví dụ: Tuyệt vời/ tuyện vời…
- Các lỗi về thanh: Các em đọc còn nhầm lẫn giữa thanh ngã và thanh sắc
2.2.1 Bồi dưỡng, nâng cao nhận thức:
*) Đối với thầy:
- Trước hết muốn rèn cho học sinh đọc thành tiếng đúng thì giáo viên phảiđọc hay (đọc diễn cảm) Để đạt được yêu cầu trên thì giáo viên phải rèn luyện
bản thân mình đọc đúng, đọc hay Không cho phép giáo viên dạy Tập đọc mà lại
đọc chưa chuẩn Trước khi soạn bài giáo viên phải đọc bài nhiều lần, đọc thểhiện được cảm xúc của tác giả khi viết bài văn đó Dành quỹ thời gian cho việcsoạn bài và thiết kế các hoạt động cụ thể của cô trò ở từng đoạn của bài Cô phảichú ý đến khâu rèn đọc cho học sinh, chú ý đến đối tượng học sinh đọc kém.nhất là những tiết luyện đọc ở buổi hai Giáo viên phải nên sửa, rèn dứt điểmcho học sinh phát âm sai ở từng cặp phụ âm mà em đó hay phát âm sai hoặc đọcchưa đúng
Trang 11- Tham khảo nội dung sách hướng dẫn giảng dạy để lựa chọn nội dung,phương pháp, hình thức học tập cho phù hợp với đối tượng của lớp mình
- Sưu tầm đồ dùng dạy học, tranh ảnh minh hoạ phục vụ cho bài dạy
để học sinh hứng thú học tập tiếp thu bài sâu hơn
- Chú ý đến yêu cầu của phân môn tập đọc: Đó là rèn đọc, rèn đọc càngnhiều càng tốt
*) Đối với các em học sinh:
- Yêu cầu học sinh đọc kỹ trước bài ở nhà , có đọc trước bài ở nhà họcsinh mới biết được từ nào khó đọc, hay sai để đến lớp nghe cô hướng dẫn sửachữa và tự phát hiện ra tại sao mình đọc chưa đúng và tại sao mình đọc chưahay
- Học sinh thường xuyên rèn đọc đúng ở bất kỳ một văn bản nào nóichung hay trong các tiết tập đọc nói riêng
- Cần có sự ham thích đọc, có ý thức tự luyện đọc Tham gia đầy đủ cáccâu lạc bộ thi đọc mà nhà trường tổ chức Sưu tầm sách, báo, truyện để đọc
đó với học sinh có thể chưa phải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các emphát hiện ra có thể là rất nhiều Do vậy giáo viên cần kết hợp vơí việc quan sáttheo dõi của mình trong tất cả các giờ học để thấy học sinh lớp mình hay nhầmlẫn ở những cặp phụ âm nào, vần nào để tập trung rèn cho các em những tiếngkhó từ khó ở các loại đó
Ví dụ: Qua theo dõi trong các tiết học và trong khi giao tiếp với học sinhtôi thấy các em còn hay nhầm lẫn giữa các cặp phụ âm sau:
Bảng khảo sát chất lượng đọc đúng phụ âm đầu và dấu thanh của học sinh lớp 5B Đồng Thanh trường Tiểu học Hoành Mô (Tháng 9 năm 2019)
Dấu thanh (Thanh ngã với thanh sắc)
Trang 12Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em học sinh khi đọc, khi nói
mà cả nhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy trongmột giờ học, một tuần học thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngaycho các em tất cả các loại lỗi Tôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn chocác em liên tục trong 8 tuần đầu ( Đó là những cặp phụ âm s – x, ch –tr do thóiquen thường phát âm nhẹ, không cong lưỡi…) nhưng sau đó phải thường xuyênrèn trong khi nói và khi đọc, khi viết có như thế mới trở thành thói quen nóiđúng, viết đúng được
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Mục đích phần rèn đọc của bài “Sắc màu em yêu” ( sách Tiếng Việt lớp 5
tập 1) tôi sẽ tập trung rèn học sinh đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu ch/tr;d/r/gi; s/x:
+ Sau khi nghe giáo viên đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cả lớp đọc thầm toànbài ( kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ra những từ, tiếngkhó đọc có trong bài sau đó cho học sinh nêu ra, tôi lần lượt ghi lên bảng theocác dòng riêng biệt
Ví dụ: học sinh tìm được các từ khó: trong tim, rừng núi,chín rộ, hoasim…
Tôi sẽ ghi lên bảng như sau
tr: trong tim, bầu trời…
r: rừng núi,chín rộ
s: sắc màu, hoa sim …
Hỏi : trong dòng 1 con thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?
( khó đọc ở phần phụ âm đầu: tr) ; giáo viên ghi âm tr trước dòng 1 bằng phấn màu Với dòng 2 và dòng 3 tôi cũng hỏi như vậy và ghi âm r , s trước
dòng 2 và 3
Đối với những âm này, tôi phải hướng dẫn học sinh cách phát âm thật cụthể, chi tiết
+ Tôi hướng dẫn các em cách phát âm phụ âm ch như sau:
Phụ âm ch: là âm tắc vang nên khi phát âm đầu lưỡi thẳng.
Phụ âm tr: là phụ âm sát vang nên khi phát âm đầu lưỡi cong, vòm
miệng trên hơi thoát ra ngoài
Giáo viên làm mẫu hai lần, sau đó cho học sinh khá phát âm, gọi học sinhhay nhầm lẫn về phụ âm này tập phát âm Lưu ý nên cho các em phát âm cánhân để dễ phát hiện những em phát âm sai để sửa; Tiếp theo cho học sinh đọc
tiếng khó có chứa phụ âm tr
Tương tự như trên, giáo viên cũng hướng dẫn cách đọc, phân biệt các cặp
gi/ r /d và s/x cùng với các vần, tiếng khó để học sinh đọc đúng, chính xác
Để học sinh có được thói quen phát âm đúng tôi yêu cầu học sinh phát âm
Trang 13và đọc theo kiểu đối nhau: đó là ch/tr: sớm trưa/ chưa tan; s/x: sớm trưa/ xóm
làng
Đưa ra cách rèn như vậy là tôi muốn cho học sinh có phản ứng nhanhnhậy để tìm ngay ra được cách đọc đúng những từ có chứa các cặp phụ âm haynhầm lẫn
Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phải được đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì học sinh đọc những từ
đó mới đúng hơn bởi nhiều khi đọc riêng từ học sinh có thể đọc đúng nhưng khi đặt từ đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc học sinh đã đọc đúng Chính
vì thế mà sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó tôi lại phải yêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ có chứa từkhó đó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âm đúng để đọc đúng văn bản
Bên cạnh hướng dẫn học sinh đọc đúng âm, vần như trên tôi còn luyệnđúng dấu thanh
+ Đọc đúng dấu thanh
Học sinh tiểu học vẫn còn có em chưa phát âm đúng, đọc đúng dấu thanh
do nhiều yếu tố mang lại Trong đó có yếu tố do đặc điểm khu vực vùng miền
mà các em sinh sống Các em còn phát âm sai ở dấu thanh như thanh ngã (~)phát thành thanh sắc (') như tiếng “mỡ” thành “mớ” là sai nghĩa của câu
Chính vì thế chúng ta cần rèn cho các em đọc đúng dấu thanh trong cácbài tập đọc như:
+ Ví dụ: Khi dạy bài “Sự sụp đổ của chế độ a-pác-thai” - Tiếng Việt lớp Tuần 6
5 Giáo viên đưa ra các tiếng mà có dấu thanh hay lẫn
- Giáo viên gọi một số học sinh đọc
- Học sinh khác nhận xét bạn đọc đúng dấu thanh chưa
- Nếu vẫn còn học sinh đọc chưa đúng
- Giáo viên đọc mẫu và phân tích cho học sinh
Chẳng hạn như:
“chữa bệnh” thanh ngã không đọc là “chứa bệnh” thanh sắc
“Dũng cảm” thanh ngã không đọc là “Dúng cảm” thanh sắc
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
Dấu ngã khi đọc thì há to mồm ra, lưỡi và cuống họng khi phát âm đểvõng xuống và đẩy vào phía trong Dấu sắc thì đẩy ra phía ngoài
Để học sinh có kĩ năng đọc phân biệt hai dấu thanh này tôi cho học sinhluyện đọc đi đọc lại nhiều lần
Trang 14Rèn cho học thói quen đọc đúng những từ có các phụ âm và dấu thanh màhọc sinh hay nhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản thân một mình phânmôn tập đọc cũng khó có thể giải quyết được do vậy theo tôi trong tất cả các giờhọc và trong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi sẽ giúp các em sửa ngay có nhưthế mới giải quyết được vấn đề Đến nay, theo kết quả khảo sát lại thì mức độsai những từ có phụ âm hay nhầm lẫn như đã nêu ra ở trên đã giảm rõ rệt:
Bảng khảo sát chất lượng đọc đúng phụ âm đầu và dấu thanh của học sinh lớp 5B, cơ sở Đồng Thanh, trường Tiểu học Hoành Mô
( Tháng 5 năm 2020)
Dấu thanh (Thanh ngã với thanh sắc)
số học sinh khá, giỏi đọc làm mẫu trước toàn bài sau đó gọi học sinh đọc nốitiếp đoạn kết hợp giảng từ khi các em đọc tôi kết hợp :
+ Khen những em đọc đúng, xem đó như là mẫu cho cả lớp noi theo + Dùng lời nói kết hợp chữ viết, ký hiệu và đồ dùng dạy học, hướng dẫnhọc sinh cách ngắt nghỉ hơi, tốc độ đọc, giọng đọc thích hợp Mỗi đoạn gọi 2,3học sinh đọc Gọi học sinh nhận xét bạn và đọc lại chú ý đọc ngắt nghỉ nhữngcụm từ trong những câu văn dài bài văn xuôi
+ Ví dụ: Bài : “Một chuyên gia máy xúc’’
“Thế là / A-lếch -xây đưa bàn tay vừa to /vừa chắc ra/ nắm lấy bàn tayđầy dầu mỡ của tôi lắc mạnh và nói://
- Sau khi học sinh phát hiện câu dài, giáo viên ghi vào bằng giấy hoặcbảng phụ gọi 2, 3 em đọc Các em khác nhận xét bạn ngắt nghỉ đúng chưa, ngắthơi, nghỉ hơi sau với những tiếng nào, em có đồng ý không? Mời em đó đọc lại.học sinh đọc và ngắt hoặc nghỉ để các ban khác nhận xét bổ xung và giáo viênthống nhất cách đọc
- Đối với những em đọc yếu tôi chú ý cho các em đó đọc nhiều hơn Hômnay đọc một câu, ngày mai đọc hai câu, và tăng dần số câu Các em khác chú ýnghe nhận xét bổ xung bạn đọc Nếu bạn vẫn đọc sai tiếp tục cho em đó đọc.Trong khi đọc nối tiếp đoạn kết hợp đặt câu hỏi gợi ý để các em trả lời hiểunhững từ được chú thích trong bài để học sinh hiểu nghĩa của từ
Bài : “Một chuyên gia máy xúc’’