Khbd vật lí 10 kết nối tri thức chuyên đề học kì 2

CHUYÊN ĐỀ 2 TRÁI ĐẤT VÀ BẦU TRỜI Bài 5 ĐẶC ĐIỂM NHÌN THẤY CỦA MỘT SỐ THIÊN THỂ TRÊN NỀN TRỜI SAO I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức Nêu được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh và thủy tinh trên nền trời sao. Nêu được đặc điểm mô hình nhật tâm của Copernic. 2. Năng lực a. Năng lực chung Năng lực tự học và nghiên cứu tài liệu: Tích cực thực hiện các nhiệm vụ đặt ra cho nhóm, tích cực suy luận để đưa ra các câu trả lời trong quá trình GV định hướng nội dung học tập. Năng lực dự đoán, suy luận lí thuyết, thiết kế và thực hiện theo phương án thí nghiệm kiểm chứng giả thuyết, dự đoán, phân tích, xử lí số liệu và khái quát rút ra kết luận khoa học. Năng lực hoạt động nhóm. Năng lực trình bày và trao đổi thông tin. Năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo: Nêu được nhiều ý tưởng mới trong học tập, hình thành và kết nối các ý tưởng để giải quyết các vấn đề như thiết kế sơ đồ tư duy. b. Năng lực đặc thù môn học Nêu được đặc điểm cơ bản về hệ Mặt Trời và mô hình Nhật tâm của Copernic. Nêu được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy của Mặt trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao. Vận dụng mô hình nhật tâm của Copernicus giải thích được một số đặc điểm quan sát được của Mặt trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao. 3. Phẩm chất Có thái độ hứng thú trong học tập môn Vật lý. Có sự yêu thích tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan. Có tác phong làm việc của nhà khoa học. Có thái độ khách quan trung thực, nghiêm túc học tập. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên Mô hình hệ Mặt Trời gồm Trái Đất, Mặt Trăng, Mặt Trời (đèn chiếu chùm sáng). Mô hình quan sát Mặt Trăng. Một số phần mềm mô phỏng chuyển động của các hành tinh trong hệ Mặt Trời: Solar System 3D Simulator; mozaweb… Một số hình ảnh, video về hình ảnh Mặt Trăng và các hành tinh quan sát được từ Trái Đất. Phiếu học tập. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Hình số Tên hình Hướng xuất hiện (Đông, Tây, Nam, Bắc) Thời điểm xuất hiện (Đầu tháng, giữa tháng, cuối tháng, buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, lúc đang mọc, lúc đang lặn) 1 2 3 4 5 6 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 Nội dung Mô tả của nhóm Cấu trúc của hệ Mặt Trời Tên các hành tinh trong hệ Mặt Trời tính từ Mặt Trời ra xa Đặc điểm chuyển động của các hành tinh (quỹ đạo, chiều chuyển động, mp quỹ đạo) Đặc điểm cấu tạo của một số hành tinh Một số đặc điểm khác của hệ Mặt Trời PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 Nội dung Mô tả của nhóm Cấu trúc mô hình Mặt Trăng Trái Đất Mặt Trời Chu kì của Mặt Trăng và hình ảnh Mặt Trăng quan sát được vào một số thời điểm trong tháng (Đầu tháng, giữa tháng, cuối tháng…) Đặc điểm chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất có thể quan sát được các pha Trăng (Quỹ đạo, chiều chuyển động, mp quỹ đạo) 2. Học sinh Ôn lại những vấn đề đã được học về chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời đã học sách KHTN6. SCĐ vật lí 10, vở ghi bài, giấy nháp. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Bảng tóm tắt tiến trình dạy học Hoạt động (thời gian) Nội dung (Nội dung của hoạt động dạy) Phương pháp, kỹ thuật học chủ đạo Phương án đánh giá Hoạt động 1. Xác định vấn đềnhiệm vụ học tập Tạo tình huống thực tiễn từ đó xác định vấn đề cần tìm hiểu. HS thực hiện theo nhóm… Đánh giá báo cáo của từng nhóm học sinh. Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mớigiải quyết vấn đềthực thi nhiệm vụ Tìm hiểu hệ Mặt Trời. Tìm hiểu chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Tìm hiểu chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng. Tìm hiểu chuyển động nhìn thấy của Kim tinh và Thủy tinh. Tìm hiểu mô hình hệ nhật tâm Copernic. Giải thích hình ảnh quan sát của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh từ Trái Đất. + Dùng kĩ thuật dạy học theo nhóm + Phương pháp nhóm đôi, hỏi đáp Đánh giá hoạt động qua bảng nhóm. Trình bày của nhóm. Đánh giá bằng phiếu chấm điểm Hoạt động 3. Luyện tập Ôn tập củng cố kiến thức đã học HS thực hiện theo nhóm Thuyết trình, hỏi đáp Đánh giá kết quả theo nhóm học sinh Hoạt động 4. Vận dụng HS làm việc nhóm báo cáo sản phẩm mô hình quan sát Mặt trăng HS vận dụng kiến thức bài học vào các tình huống thực tế. Làm việc nhóm Đánh giá qua sản phẩm và báo cáo của nhóm HS

Trang 1

Ngày soạn: Ngày dạy:

CHUYÊN ĐỀ 2 - TRÁI ĐẤT VÀ BẦU TRỜI

Bài 5 - ĐẶC ĐIỂM NHÌN THẤY CỦA MỘT SỐ

THIÊN THỂ TRÊN NỀN TRỜI SAO

- Năng lực hoạt động nhóm

- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin

- Năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo: Nêu được nhiều ý tưởng mới trong học tập, hìnhthành và kết nối các ý tưởng để giải quyết các vấn đề như thiết kế sơ đồ tư duy

b Năng lực đặc thù môn học

- Nêu được đặc điểm cơ bản về hệ Mặt Trời và mô hình Nhật tâm của Copernic

- Nêu được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy của Mặt trời, Mặt Trăng,Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao

- Vận dụng mô hình nhật tâm của Copernicus giải thích được một số đặc điểm quan sátđược của Mặt trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao

3 Phẩm chất

- Có thái độ hứng thú trong học tập môn Vật lý

- Có sự yêu thích tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan

- Có tác phong làm việc của nhà khoa học

- Có thái độ khách quan trung thực, nghiêm túc học tập

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Mô hình hệ Mặt Trời gồm Trái Đất, Mặt Trăng,

Mặt Trời (đèn chiếu chùm sáng)

- Mô hình quan sát Mặt Trăng

- Một số phần mềm mô phỏng chuyển động của các

hành tinh trong hệ Mặt Trời: Solar System 3D

Simulator; mozaweb…

- Một số hình ảnh, video về hình ảnh Mặt Trăng và

các hành tinh quan sát được từ Trái Đất

- Phiếu học tập

Trang 2

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Hình số Tên hình (Đông, Tây, Nam, Bắc)Hướng xuất hiện

Thời điểm xuất hiện

(Đầu tháng, giữa tháng,cuối tháng, buổi sáng,buổi trưa, buổi chiều, lúcđang mọc, lúc đang lặn)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Cấu trúc của hệ Mặt Trời

Tên các hành tinh trong hệ Mặt Trời tính từ

Mặt Trời ra xa

Đặc điểm chuyển động của các hành tinh (quỹ

đạo, chiều chuyển động, mp quỹ đạo)

Đặc điểm cấu tạo của một số hành tinh

Một số đặc điểm khác của hệ Mặt Trời

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Cấu trúc mô hình Mặt Trăng- Trái Đất- Mặt

Trời

Chu kì của Mặt Trăng và hình ảnh Mặt Trăng

quan sát được vào một số thời điểm trong

tháng (Đầu tháng, giữa tháng, cuối tháng…)

Đặc điểm chuyển động của Mặt Trăng quanh

Trái Đất có thể quan sát được các pha Trăng

(Quỹ đạo, chiều chuyển động, mp quỹ đạo)

2 Học sinh

- Ôn lại những vấn đề đã được học về chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời đã học sáchKHTN6

- SCĐ vật lí 10, vở ghi bài, giấy nháp

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Xác định vấn Tạo tình huống thực tiễn từ đóxác định vấn đề cần tìm hiểu HS thực hiện theonhóm… Đánh giá báocáo của từng

Trang 3

Tìm hiểu hệ Mặt Trời.

Tìm hiểu chuyển động nhìnthấy của Mặt Trời

Tìm hiểu chuyển động nhìnthấy của Mặt Trăng

Tìm hiểu chuyển động nhìnthấy của Kim tinh và Thủytinh

Tìm hiểu mô hình hệ nhật tâmCopernic Giải thích hình ảnhquan sát của Mặt Trời, MặtTrăng, Kim tinh và Thủy tinhtừ Trái Đất

+ Dùng kĩ thuậtdạy học theonhóm

+ Phương phápnhóm đôi, hỏi đáp

- Đánh giáhoạt động quabảng nhóm

- Trình bàycủa nhóm

- Đánh giábằng phiếuchấm điểm

Hoạt động [ 3]

Luyện tập Ôn tập củng cố kiến thức đãhọc - HS thực hiệntheo nhóm

- Thuyết trình, hỏiđáp

Đánh giá kếtquả theonhóm họcsinh

Hoạt động [4] Vận

dụng

- HS làm việc nhóm báo cáosản phẩm mô hình quan sátMặt trăng

- HS vận dụng kiến thức bàihọc vào các tình huống thựctế

Làm việc nhóm Đánh giá qua

sản phẩm vàbáo cáo củanhóm HS

Hoạt động 1: Mở đầu: Tạo tình huống học tập

a Mục tiêu: Tạo tình huống thực tiễn để nhận diện vấn đề có sự chuyển động của các thiên

thể quanh Trái Đất và tìm cách mô tả chuyển động của các thiên thể này dựa trên thời điểm quan s

b Nội dung:

- Trò chơi nhìn hình đoán thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng xuất hiện HS thực hiện PHT số 1

Sử dụng 6 hình ảnh về Mặt Trời mọc và

lặn, Mặt trời ở giữa trưa, Mặt Trăng đầu

tháng, cuối tháng, giữa tháng Có thể lựa

chọn một số hình ảnh nhìn thấy của Mặt

Trăng từ Trái Đất trong các hình ảnh sau:

Trang 4

- HS tiếp nhận vấn đề cần nghiên cứu từ GV.

c Sản phẩm: Báo cáo kết quả hoạt động nhóm và ghi chép của học sinh.

Hình số Tên hình Hướng xuất hiện

(Đông, Tây, Nam, Bắc)

Thời điểm xuất hiện

(Đầu tháng, giữa tháng,cuối tháng, buổi sáng,buổi trưa, buổi chiều, lúcđang mọc, lúc đang lặn)

3 Mặt Trời giữa

d Tổ chức thực hiện:

Bước thực

hiện

Nội dung các bước

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

- GV tạo 4 nhóm HS Bố trí giấy A4 hoặc bảng phụ , bút dạ ghi cho cácnhóm

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm xác định thời điểm quan sát được MặtTrời, Mặt Trăng, có hình dạng như hình chiếu trên slide

- Chiếu hình ảnh Mặt Trời lúc hoàng hôn, bình minh, giữa trưa và MặtTrăng khuyết, tròn, bán nguyệt

Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm hoàn thành nội dung phiếu học tập số

1

Bước 3 Báo cáo kết quả và thảo luận

- Các nhóm quan sát hình ảnh, thảo luận các nội dung theo hướng dẫncủa GV viết đáp án lên giấy A4 hoặc bảng giơ lên, nhóm nào nhanh nhấtvà đúng sẽ chiến thắng

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câutrả lời của nhóm đã trả lời

Bước 4 - Giáo viên tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của

học sinh

- Kết thúc trò chơi giáo viên đặt câu hỏi:

Với các hình ảnh Mặt Trời, Mặt Trăng mà các em quan sát được trênTrái Đất thì chuyển động của chúng có đặc điểm như thế nào?

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về hệ Mặt Trời

a Mục tiêu:

- Ôn tập nội dung về hệ Mặt Trời đã học trong môn KHTN6

Trang 5

- Nêu được đặc điểm chuyển động của các hành tinh trong hệ Mặt Trời.

b Nội dung: Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm 4HS hoàn thành yêu cầu dựa trên gợi

ý của giáo viên Đại diện nhóm trình bày nội dung đã tìm hiểu theo PHT số 2

c Sản phẩm: Nội dung HS thảo luận nhóm trả lời PHT số 2

Cấu trúc của hệ Mặt Trời

Gồm Mặt Trời, tám hành tinh, các hành tinh lùn, cáctiểu hành tinh quay xung quanh Mặt Trời và tự quayquanh mình nó

Tên các hành tinh trong hệ Mặt

Trời tính từ Mặt Trời ra xa

Thủy tinh, Kim tinh, Trái Đất, Hỏa tinh, Mộc tinh,Thổ tinh, Thiên Vương tinh, Hải Vương tinh

Đặc điểm chuyển động của các

hành tinh (quỹ đạo, chiều chuyển

động, mp quỹ đạo)

- Các hành tinh chuyển động trên quỹ đạo gần trònquanh Mặt Trời

- Mặt phẳng quỹ đạo của chúng gần như trùng khít

Đặc điểm cấu tạo của một số hành

+ Thiên Vương tinh, Hải Vương tinh: Thành phầnchính từ băng, nước, ammonia và methane

Một số đặc điểm khác của hệ Mặt

Trời

+ Vành đai tiểu hành tinh nằm giữa quỹ đạo của Hỏatinh và Mộc tinh Cấu tạo phần nhiều bằng đá và kimloại

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm 4 HS

- Đại diện HS 1 nhóm trình bày (Sử dụng điện thoại thông minh chụpnội dung để trình chiếu)

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi vềcâu trả lời của nhóm đại diện

Trang 6

học sinh.

- Giáo viên chốt kiến thức HS cần nắm

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

a Mục tiêu:

- Ôn tập nội dung hệ Mặt Trời đã học KHTN6

- Nêu đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời khi quan sát trên Trái Đất

b Nội dung:

Học sinh đọc mục II sách CĐ và thảo luận theo nhóm vẽ mô phỏng chiều chuyển động củaMặt Trời khi quan sát được từ Trái Đất và vị trí của Mặt Trời trên bầu trời khi quan sát vàobuổi sáng, buổi trưa, buổi chiều tối

- Giải thích câu thành ngữ dân gian“ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mườichưa cười đã tối”

c Sản phẩm:

- Kết quả mô phỏng chuyển động của Mặt Trời của các nhóm trên giấy A3 đảm bảo:

+ Đường đi của Mặt Trời là một cung tròn

+ Hướng dịch chuyển từ Đông sang Tây

+ Đường chân trời, hướng của người quan sát

- HS giải thích được câu hỏi của GV về câu thành ngữ:

- Vào tháng 5 (mùa hè) đường đi của Mặt Trời cao hơn nên ban đêm sẽ ngắn hơn ban ngày

- Vào tháng 10 (mùa đông) đường đi của Mặt Trời thấp hơn nên ban ngày sẽ ngắn hơn ban đêm

Trang 7

- Yêu cầu HS đọc sách CĐ mục II và thảo luận vẽ mô phỏng chuyểnđộng của Mặt Trời trên giấy A3 (Giáo viên quy định thời gian thực hiệnhoặc chấm điểm cho nhóm nhanh và chính xác nhất).

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm đã tạo

- Giáo viên chọn 2 nhóm trình bày sản phẩm để so sánh (Chọn mộtnhóm đẹp chính xác nhất, 1 nhóm còn lỗi nếu có)

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về sảnphẩm, trình bày của nhóm đại diện

- Giáo viên chốt lại kiến thức HS cần nắm được

Hoạt động 2.3: Tìm hiểu về chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

a Mục tiêu:

- Ôn tập nội dung về Mặt Trăng đã học trong môn KHTN6

- Nêu được đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng khi quan sát ở Trái Đất

c Sản phẩm:

- Nội dung thảo luận trình bày của nhóm HS trả lời PHT số 3

Cấu trúc mô hình Mặt Trăng

-Trái Đất - Mặt Trời

- Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất

- Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời

Trang 8

- Mặt Trăng và Trái Đất tự quay quanh trục của nó.Chu kì của Mặt Trăng và hình

ảnh Mặt Trăng quan sát được

vào một số thời điểm trong

tháng (Đầu tháng, giữa tháng,

cuối tháng…)

- Mặt Trăng xoay quanh Trái Đất với chu kì 29,5 ngàyvà chuyển động cùng Trái Đất quanh Mặt Trời (Là vệtinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất)

- Hình ảnh quan sát Mặt Trăng vào một số ngày trongtháng:

Đặc điểm chuyển động của Mặt

Trăng quanh Trái Đất có thể

quan sát được các pha Trăng

(Quỹ đạo, chiều chuyển động,

- Một mặt duy nhất của Mặt Trăng luôn hướng về TráiĐất

- Hình vẽ mô phỏng chuyển động của Mặt Trăng

- HS giải thích được: Luôn nhìn thấy “Chị Hằng”, “Chú Cuội” trên cung Trăng

Đáp:

- Mặt trăng không tự phát sáng mà phản xạ của ánh sáng của Mặt Trời xuống Trái Đất

- Mặt trăng mãi mãi chỉ hướng có một mặt về Trái đất

- Khi Mặt trăng hoàn toàn đối diện với Mặt trời thì một

nửa hướng về Trái đất đều nhận được ánh sáng Mặt trời

do đó ta thấy trăng tròn (trăng vọng) Lúc đó vì Mặt

trăng được chiếu sáng đầy đủ nên ta có thể thấy được

Trang 9

các vết lõm trên bề mặt của Mặt trăng Quan sát các vết lõm trên bề mặt Mặt trăng người tatưởng tượng ra hình cây đa và chú Cuội, nhưng thực ra chỉ có những lớp bụi dày màu nâumà thôi.

Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm hoàn thành nội dung PHT số 3

- HS thảo luận nhóm vẽ hình mô tả chuyển động của Mặt Trăng theoyêu cầu của GV

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

- Giáo viên chọn 1 nhóm đại diện trình bày

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi vềsản phẩm, trình bày của nhóm đại diện

Hoạt động 2.4: Tìm hiểu về chuyển động của Kim tinh và Thủy tinh

a Mục tiêu: Mô tả hình ảnh quan sát được bằng mắt thường của Kim tinh và Thủy tinh

b Nội dung:

- HS ghi nhận thông tin từ video, hình ảnh 5.11 và 5.12 giáo viên cung cấp về sự xuất hiệncủa 2 hành tinh trên bầu trời

- HS trả lời câu hỏi vấn đáp của giáo viên:

1 Đặc điểm chuyển động của Kim tinh và Thủy tinh quanh Mặt Trời

2 Đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Kim tinh và Thủy tinh trên Trái Đất

c Sản phẩm:

Đáp án câu hỏi vấn đáp

Trang 10

1 Kim tinh và Thủy tinh chuyển động quanh Mặt Trời theo quỹ đạo gần tròn Kim tinh ở xaMặt trời hơn Thủy tinh nên có chu kì chuyển động lớn hơn, mất nhiều thời gian hơn để hoànthành một vòng quay quanh Mặt Trời.

2 Kim tinh và Thủy tinh là 2 hành tinh ta có thể nhìn thấy bằng mắt thường vào ban đêm Từ Trái Đất quan sát thấy Mặt Trời, Kim tinh và Thủy tinh đều thuộc cùng một mặt phẳng.Khi quan sát Kim tinh từ Trái Đất ta có thể nhìn thấy Kim tinh dưới góc 480

Sao Hôm và sao Mai chính là Kim tinh xuất hiện lúc bình minh và chập tối

- HS quan sát hình ảnh và theo dõi video về sự xuất hiện của 2 hànhtinh

- HS trả lời câu hỏi của GV về nội dung liên quan

Bước 2 Cá nhân học sinh thực hiện nhiệm vụ

- Giáo viên gọi 1 một HS trả lời câu hỏi

- Học sinh khác nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của bạn

học sinh

Hoạt động 2.5: Tìm hiểu mô hình hệ nhật tâm Copernic

b Nội dung: HS trình bày nội dung nhiệm vụ giáo viên đã giao tiết trước ( Thực hiện tìm

kiếm thông tin trên mạng internet Xây dựng bài trình chiếu mô phỏng về hệ nhật tâm và giải thích các hiện tuông thiên văn trên Trái Đất)

c Sản phẩm: Nội dung bài trình chiếu và trình bày của nhóm HS

Bước thực

- HS chuẩn bị nội dung đã giao thực hiện nhiệm vụ ở nhà

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm đã tạo ngoài giờ học

- Giáo viên bố trí máy tính, máy chiếu( tivi, bảng tương tác…) để HStrình bày theo nhóm các nội dung đã chuẩn bị

- Giáo viên ghi lên bảng các nội dung sau để thảo luận chung, cho cảlớp cùng thảo luận như sau:

Trang 11

Lịch sử hình thảnh hệ địa tâmLịch sử hình thảnh hệ nhật tâmĐặc điểm của hệ nhật tâmCopernic

Giải thích chuyển động nhìn thấycủa Mặt Trời quan sát được từ

Trái ĐấtGiải thích chuyển động nhìn thấycủa Mặt Trăng quan sát được từ

Trái ĐấtGiải thích chuyển động nhìn thấycủa Thủy tinh quan sát được từ

Trái ĐấtGiải thích chuyển động nhìn thấycủa Kim tinh quan sát được từ

Trái ĐấtNội dung khác

- Sau khi các nhóm trình bày xong Giáo viên cho các nhóm bình bầutheo 4 mức

+ A: 100 điểm+ B: 70 điểm+ C: 50 điểm+ D: 30 điểm

- Điền số điểm vào từng ô theo mẫu phiếu sau để đánh giá hoạt độngcủa các nhóm

học sinh

Hoạt động 3: Luyện tập

Nhóm báo

cáo Nhóm chấm

1 2 3 4 5 6 Tổng điểm

Trang 12

a Mục tiêu: HS hệ thống hóa kiến thức Ôn tập củng cố các nội dung về chuyển động nhìn

thấy của các thiên thể từ đó đề xuất dự án cho HS trải nghiệm, nghiên cứu chủ đề

b Nội dung: Học sinh tóm tắt bằng sơ đồ tư duy về chiều chuyển động của các hành tinh

trong hệ Mặt Trời và chiều chuyển động nhìn thấy của các hành tinh quan sát được từ TráiĐất ( Hình 5.1; 5.5; 5.6; 5.7 và 5.9 sách CĐ )

c Sản phẩm: Kiến thức được hệ thống và HS hiểu sâu hơn các nội dung đã được tìm hiểu

Bước thực

Bước 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm vẽ lên giấy A3 đã chuẩn bị

- Các nhóm treo sản phẩm đã làm, giáo viên gọi 1 nhóm trình bày

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 Giáo viên tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học

b Nội dung: Học sinh thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân tại nhà

HS làm mô hình mô phỏng để quan sát hình ảnh Mặt Trăng

c Sản phẩm: Sản phẩm mô hình của HS.

Tô màu hình ảnhquan sát đượctrên hình cầu

V ĐIỀU CHỈNH, THAY ĐỔI, BỔ SUNG (NẾU CÓ)

Trang 13

Trang 14

Ngày soạn: Ngày dạy:

Tiết ….:

BÀI 6 NHẬT THỰC, NGUYỆT THỰC, THỦY TRIỀU

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Hiểu được hiện tượng nhật thực, nguyệt thực, thủy triều

- Nêu được điều kiện để xảy ra nhật thực, nguyệt thực Biết được số lần xảy ra nhật thực,nguyệt thực trong một năm

- Biết được thế nào là nhật thực toàn phần, nhật thực hình khuyên và nhật thực một phần

2 Năng lực

a Năng lực chung

- Năng lực tự học và nghiên cứu tài liệu

- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin

- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề

- Năng lực thực nghiệm

- Năng lực dự đoán, suy luận lí thuyết, thiết kế và thực hiện theo phương án mô hình thínghiệm kiểm chứng giả thuyết, dự đoán, phân tích, xử lí số liệu và khái quát rút ra kết luậnkhoa học

- Năng lực hoạt động nhóm

b Năng lực đặc thù môn học

- Giải thích được hiện tượng nhật thực, nguyệt thực

- Giải thích được hiện tượng thủy triều

- Giải thích được vì sao thời gian nguyệt thực lại kéo dài hơn thời gian nhật thực

- Làm được mô hình thí nghiệm để giải thích được hiện tượng nhật thực, nguyệt thực

3 Phẩm chất

- Có thái độ hứng thú trong học tập môn Vật lý

- Có sự yêu thích tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan

- Có tác phong làm việc của nhà khoa học

- Có thái độ khách quan trung thực, nghiêm túc học tập

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Phân công nhiệm vụ rõ ràng

2 Chấp nhận nhiệm vụ được phâncông

3 Giữ trật tự kỉ luật, không đùa giỡn

4 Đưa ra được phương án giải quyết

Trang 15

vấn đề theo yêu cầu của nhóm

5 Trình bày tự tin, trôi chảy

6 Các thành viên tham gia hỗ trợ khicó câu hỏi cho nhóm

7 Nội dung trình bày chính xác, đúngchủ đề

Điểm cho từng nhóm: 2 - rất tốt, 1 - tốt, 0 – chưa tốt

Các phiếu học tập

Phiếu học tập số 1 Trái đất và mặt trăng Câu 1: Trình bày những đặc điểm về trái đất

Câu 2: Trình bày những đặc điểm về mặt trăng

Câu 3: Thế nào là mặt phẳng bạch đạo và mặt phẳng hoàng đạo, hai mặt phẳng này có

đặc điểm gì?

Câu 4: Nêu điều kiện để xảy ra hiện tượng nguyệt thực và nhật thực Vì sao không thể

xảy ra hai lần hiện tượng nhật thực, nguyệt thực mỗi tháng?

Phiếu học tập số 2 Nhật thực Câu 1: Mặt trăng ở vị trí nào so với trái đất và mặt trời sẽ xảy ra nhật thực?

Câu 2: Hiện tượng nhật thực mỗi năm thường xảy ra như thế nào?

Câu 3: Phân biệt nhật thực toàn phần và nhật thực hình khuyên Nêu vai trò của mặt

trăng trong hai hiện tượng này?

Câu 4: Nhật thực một phần xảy ra khi nào, hãy cho biết khả năng quan sát nhật thực một

phần ở trên trái đất?

Câu 5: Trình bày diễn biến của nhật thực?

Phiếu học tập số 3 Nguyệt thực Câu 1: Thế nào là hiện tượng nguyệt thực, điều kiện để có hiện tượng nguyệt thực? Câu 2: Sử dụng hình 6.9 hãy trình bày các pha nguyệt thực

Câu 3: Giải thích tại sao nguyệt thực lại kéo dài hơn so với nhật thực

Câu 4: Hãy làm một mô hình thí nghiệm để mô tả hiện tượng nhật thực, nguyệt thực?

Trang 16

- Trò chơi powepoint Lật mảnh ghép:

-Trò chơi powepoint Hái hoa dân chủ

2 Học sinh

- Ôn lại những vấn đề đã học trong chủ đề trái đất và bầu trời

- SGK, vở ghi bài, giấy nháp, smarphone hoặc máy tính bảng có kết nối mạng

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

HS quan sát và

nắm vấn đề cần tìm hiểu

Đánh giá khảnăng tiếpnhận

vấn đề của

Phiếu học tập số 4 Thủy triều Câu 1: Thế nào là hiện tượng thủy triều

Câu 2: Nguyên nhân chính của hiện tượng thủy triều

Câu 3: Khi nào thì có hiện tượng triều cường Hãy biểu diễn lực hấp dẫn giữa mặt trăng

và trái đất ở những vùng triều cao

Câu 4: Hãy giải thích tại sao vào tháng 9, tháng 10 hàng năm thường xảy ra triều cường

vào buổi chiều gây ngập lụt

Trang 17

tìm hiều: Nhật thực, nguyệt

- Học sinh làm việc nhóm để

xây dựng các nội dung chính của bài:

+ Trái đất và mặt trăng+ Nhật thực

+ Nguyệt thực+ Thủy triều

+ Kĩ thuật dạyhọc

dự án

+ Phương pháp nhóm

- Đánh giá hoạt động quabảng nhóm

- Trình bày của nhóm

Hoạt động [ 3]

Luyện tập

Hs chơi trò chơi vòng quaymay mắn trả lời các câu hỏiđơn giản liên quan đến chủ đề

+ Chơi trò chơivòng quay maymắn

Đánh giá kếtquả trả lời câuhỏi

Làm việc nhóm Đánh giá qua

bài báo cáothuyết trình

Hoạt động 1: Mở đầu: Tạo tình huống học tập

a Mục tiêu:

- Kích thích sự tò mò, hứng thú tìm hiểu nội dung bài học: Nhật thực, nguyệt thực, thủytriều

b Nội dung:

- GV tổ chức trò chơi xem hình đoán tên hiện tượng

- Học sinh tiếp nhận vấn đề từ giáo viên

c Sản phẩm: Kích thích sự tò mò, hứng thú tìm hiểu kến thức mới.

Bước thực

hiện

Bước 1 - GV tổ chức cho HS chơi trò chơi lật mảnh ghép

Câu 1: Theo mô hình hệ Mặt Trời thì:

A Trái đất chuyển động quanh Mặt Trời

B Trái Đất không chuyển động

C Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trăng

D Trái Đất chuyển động xung quanh Thổ Tinh

Câu 2: Theo mô hình của Copernicus thì mô hình hệ Mặt Trời gồm bao

nhiêu hành tinh?

A 8 B 4 C 6 D 10

Câu 3: Hải vương tinh được phát hiện vào năm:

A 1897 B 1846 C 1781 D 1765

Câu 4: Bầu trời quay xung quanh Trái Đất theo chiều:

A từ phía đông sang phía Tây B từ phía Tây sang phía Đông

C từ phía Nam sang phía Bắc D Từ phía Bắc sang phía Nam

Câu 5: Theo mô hình hệ Mặt trời của Copernicus thì:

Trang 18

A Mặt trăng chuyển động xung quanh Trái đất theo quỹ đạo hình elip.

B Mặt trăng chuyển động quanh Trái đất theo quỹ đạo tròn

C Mặt trăng chuyển động quanh Trái đất theo quỹ đạo cong

D Mặt trăng chuyển động quanh Mặt trời theo quỹ đạo tròn

Câu 6: Theo mô hình hệ Mặt Trời của Copernicus thì hành tinh xa Mặt Trời

nhất là:

A Thủy Tinh B Kim Tinh C Trái Đất D Thổ Tinh

Hình ảnh mảnh ghép: trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng

Bước 2 Giáo viên cho các nhóm lần lượt lật mảnh ghép và trả lời câu hỏi, nếu trả lời

đúng thì 1 mảnh ghép được mở ra, nếu trả lời sai, nhóm khác được quyền trảlời, nhóm trả lời đúng được cộng điểm

Nếu trong quá trình lật mảnh ghép, nhóm nào biết được hình ảnh sau mảnhghép được quyền trả lời ngay Nếu mở hết các mảnh ghép mà vẫn không

biết thì Gv gợi ý: Câu hỏi từ khóa: Đây là trận thủy chiến làm nên lịch sử

hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Bước 3 - HS tham gia trò chơi, trả lời câu hỏi

- Giáo viên tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của họcsinh

- Giáo viên đặt vấn đề: Như các em đã biết, trận thủy chiến trên sông BạchĐằng vào năm 938 do Ngô Quyền lãnh đạo đánh bại quân Nam Hán là mộtchiến thắng lẫy lừng trong lịch sử của nước ta Dựa vào hiện tượng thủytriều mà Ngô Quyền chỉ đạo quân dân ta đã đóng cọc gỗ đầu bịt sắt nhọnngang sông Bạch Đằng nơi hiểm yếu gần cửa biển thành một trận địa ngầm.Quân thủy, bộ của ta mai phục ở phía trong Nhờ đó mà chúng ta đã chiếnthắng vang dội Vậy hiện tượng thủy triều là gì? Nó có phải sự kiện gì huyềnbí, siêu nhiên hay không? Thì hôm nay chúng ta cũng nhau tìm hiểu :

BÀI 6: NHẬT THỰC, NGUYỆT THỰC VÀ THỦY TRIỀU Bước 4 HS tiếp nhận vấn đề

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức: Nhật thực, nguyệt thực, thủy triều

Hoạt động 2.1: Chuẩn bị cho bài thuyết trình- làm tại lớp

a Mục tiêu:

- Tìm hiểu và trình bày được các đặc điểm của trái đất và mặt trăng

- Tìm hiểu và trình bày được hiện tượng nhật thực

Trang 19

- Tìm hiểu và trình bày được hiện tượng nguyệt thực

- Tìm hiểu và trình bày được hiện tượng thủy triều

b Nội dung:

- Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

- Chuẩn bị nội dung cho bài thuyết trình

Bước 1 ▪ Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

o Chia lớp thành 4 nhóm

o Yêu cầu mỗi nhóm nghiên cứu và viết bài thphiếu học tập đã chuẩn bị

➢ Nhóm 1: Trái đất và mặt trăng

➢ Nhóm 2: Nhật thực

➢ Nhóm 3: Nguyệt thực

➢ Nhóm 4: Thủy triều

▪ Hướng dẫn HS khung thời gian thực hiện nhiệm vụ:

o Chia nhóm và đặt câu hỏi về nhiệm vụ (nếu có)

o Nghiên cứu tài liệu, thảo luận theo nhóm, chuẩn bị cho bài thuyết trình và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số 1

o Trình bày phần trả lời các câu hỏi thảo luận của từng nhóm

o Nghiên cứu và chuẩn bị tại nhà, GV cung cấp zalo, FB giúp HS liên lạc khi cần thiết

o Thuyết trình nhiệm vụ được giao

Bước 2 ▪ HS chia nhóm và phân chia nhiệm vụ cho các thành viên

▪ HS nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị bài thuyết trình và trả lời các câu hỏitrong

phiếu học tập số 1, phiếu học tập số 2, phiếu học tập số 3, phiếu học tập số 4

Bước 3 ▪ Từng nhóm HS trình bày phần trả lời các câu hỏi thảo luận, các HS khác

theo dõi và đặt câu hỏi nếu có

o GV theo dõi, hỗ trợ, nhận xét, ghi điểm vào bảng kiểm và chốt câu trả lời cho HS

Nhóm 1:

Câu 1:

- Trái đất có dạng hình cầu, hơi dẹt ở hai cực bắc và nam

- Đường kính trung bình của trái đất khoảng 12756km

- Trái đất tự quay quanh trục Bắc – Nam của nó với chu kì 23 giờ 56 phút 4giây

- Trái đất quay quanh mặt trời với quỹ đạo gần tròn có chu kỳ 365,25 ngàyvới tốc độ trung bình 108 000 km/h

- Trái đất có lớp vỏ ngoài cùng rắn và được bao phủ bởi 71% là đại dương

Câu 2:

- Mặt trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của trái đất, nhỏ hơn trái đất khoảng

Trang 20

4 lần, cách trái đất khoảng 384 000 km.

- Khi mặt trời nằm trên đường thẳng giao nhau giữa mặt phẳng bạch đạo và

mặt phẳng hoàng đạo thì sẽ xảy ra hiện tượng nhật thực hoặc nguyệt thựctrên trái đất

- Không thể xảy ra hai lần nhật thực, nguyệt thực mỗi tháng vì, hiện tượngnhật thực và nguyệt thực chỉ có thể xảy ra khi Trái Đất – Mặt Trăng – MặtTrời gần như cùng nằm trên một đường thẳng Trong khi đó, mặt phẳngbạch đạo và mặt phẳng hoàng đạo lệc nhau một góc 50 nên Mặt Trăng sẽ ởhơi cao hơn hoặc hơi thấp hơn mặt phẳng hoàng đạo, do đó sự thẳng hànghoàn hảo không thể diễn ra một cách thường xuyên

Trang 21

cùng trên một đường thẳng, nhưng Mặt Trăng không che hết toàn toàn MặtTrời Khi đó Mặt Trời vẫn hiện ra như một vòng đai rực rỡ bao quanh đĩaMặt Trăng.

- Vai trò của Mặt Trăng: đóng vai trò là vật chắn sáng, làm cho ánh sángMặt Trời không thể chiếu đến Trái Đất

Câu 4:

- Nhật thực một phần xảy ra khi mặt trời, mặt trăng và trái đất không hoàntoàn nằm trên một đường thẳng, khi đó mặt trăng chỉ che khuất một phầncủa mặt trời Hiện tượng này thường được quan sát thấy ở nhiều nơi trên tráiđất bên ngoài đường đi của nhật thực trung tâm

Câu 5:

- Bóng mặt trăng in lên mặt trời bắt đầu từ rìa phải của mặt trời, sau đó lớn

dần Đến pha cực đại (pha toàn phần) nếu người quan sát ở vùng trung tâmnhật thực sẽ thấy mặt trời bị che khuất hoàn toàn (nếu là nhật thực toànphần) hoặc còn chừa một vòng bên ngoài (nếu nhật thực hình khuyên) Sauđó mặt trăng ra khỏi mặt trời rìa phải sáng như lưỡi liềm

- Phần sáng lớn dần và khi mặt trăng ra khỏi mặt trời thì nhật thực kết thúc.ở vùng bóng tối chỉ thấy được nhật thực một phần, mức độ che tùy theo ởgần hay xa vùng trung tâm

- Khi xảy ra nhật thực toàn phần, tại pha toàn phần mặt trời bị đĩa mặt trăngche khuất hoàn toàn, khiến bầu trời tối gần như đêm Trên nền trời thấy rõcác vì sao, chỉ có đường chân trời mờ mờ sáng Vành nhật hoa của mặt trờisẽ hiện ra quanh đĩa mặt trời bị che khuất rất đẹp

Trang 22

Nhóm 3:

Câu 1:

- Nguyệt thực là hiện tượng Mặt Trăng bị che khuất khi đi vào vùng bóng tốiphía sau Trái Đất Khi đó, vị trí của Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng nằm trêncùng một đường thẳng

- Điều kiện để có nguyệt thực là Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng nằm trêncùng một đường thẳng trong đó trái đất ở giữa mặt trời và mặt trăng, hiệntượng nguyệt thực xảy ra vào buổi tối, khi Trái Đất che khuất Mặt Trời, MặtTrăng khi đó không nhận được ánh sáng từ Mặt Trời chiếu đến nên khôngcó ánh sáng phản xạ từ Mặt Trăng chiếu đến Trái Đất, khi đó trên Trái Đấtcó nơi sẽ không quan sát được Mặt Trăng

- Khi Mặt Trăng có một nửa nằm trong vùng tối và một nửa nằm trong vùngnửa tối (C và E) thì khi đó ta quan sát được nguyệt thực một phần

- Khi Mặt Trăng nằm hoàn toàn trong vùng tối thì ta quan sát được nguyệtthực toàn phần

Câu 3:

- Nguyệt thực kéo dài hơn nhật thực vì Trái Đất có kích thước lớn hơn MặtTrăng, do đó bóng của Trái Đất che khuất Mặt Trăng lâu hơn so với bóngcủa Mặt Trăng khi che khuất Trái Đất

Câu 4:

Tiêu đề	Chuyên đề 2 - Trái Đất và Bầu Trời
Trường học	Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Chuyên ngành	Vật lý
Thể loại	Chuyên đề
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	45
Dung lượng	9,09 MB