BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHOA TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TIỂU LUẬN Đề tài Phân tích các nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước Bài tập tiểu luận Nhóm 5 CQ5809.2 MÔN QUẢN LÍ TÀI CHÍNH CÔNG NĂM 2023
Trang 1BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHOA TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
TIỂU LUẬN
Đề tài: Phân tích các nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước
Nhóm 5: CQ58/09.2
Vũ Hà Anh 05_LT2
Đỗ Linh Chi 06_LT2 Nguyễn Hoàng An Chinh 07_LT2
Lê Thuỳ Dương 08_LT2 Trần Thị Hồng Gấm 09_LT2 Nguyễn Thu Hà 10_LT2 Nguyễn Thuý Hằng ( Nhóm trưởng) 11_LT2
Vũ Thị Hồng Hạnh 12_LT2 Đào Thị Thu Hiền 13_LT2 Nguyễn Thị Thuý Hiền 14_LT2 Đinh Thị Lan Hương 15_LT2
Trang 2A LỜI MỞ ĐẦU 1
A NỘI DUNG 1
Phần 1: Cơ sở lý thuyết về ngân sách nhà nước và bội chi NSNN 1
1.1 Tổng quan về ngân sách nhà nước 1
1.2 Tổng quan về bội chi ngân sách nhà nước 2
1.3 Nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước 3
1.3.1 Tác động của chính sách cơ cấu thu chi của Nhà nước 3
1.3.2 Sai lầm trong chính sách, trong công tác quản lý kinh tế - tài chính, bất cập của quá trình phân cấp NSNN cho địa phương, điều hành ngân sách không hợp lý,…; 3 1.3.3 Tác động của chu kỳ kinh tế 4
1.3.4 Một số nguyên nhân khác: thiên tai, dịch bệnh, địch họa… 4
Phần 2: Thực trạng về bội chi ngân sách nhà nước hiện nay 4
2.1 Tổng quan về bội chi NSNN ở Việt Nam 4
2.2 Thực tiễn về bội chi ngân sách nhà nước tại một số quốc gia trên thế giới 6
2.2.1 Tác động của chính sách cơ cấu thu chi ở Nhật Bản 6
2.2.2 Sai lầm trong chính sách, trong công tác quản lý kinh tế - tài chính, bất cập của quá trình phân cấp NSNN cho địa phương, điều hành ngân sách không hợp lý,… 7
2.2.3 Tác động của chu kỳ kinh tế 7
2.2.4 Một số nguyên nhân khác: thiên tai, dịch bệnh, địch họa… 7
2.3 Đánh giá 8
2.3.1 Ưu điểm và kết quả 8
2.3.2 Hạn chế và thách thức 9
Phần 3: Định hướng xử lý bội chi NSNN 9
B KẾT LUẬN 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 3A LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước là một công cụ chính sách kinh tế đắc lực, hiệu quả giúp cho Nhà nước hoàn thành tốt mọi chức năng, nhiệm vụ của mình Trong những năm qua thì vai trò của ngân sách nhà nước ở nước ta đã thể hiện rõ trong việc giúp nhà nước hình thành các quan hệ thị trường góp phần kiểm soát lạm phát, tỷ lệ lãi suất thích hợp để từ đó làm lành mạnh nền tài chính quốc gia, đảm bảo sự ổn định và phát triển của nền kinh tế Nhằm điều tiết nền kinh tế có hiệu quả và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính, Đảng và Nhà nước đã có rất nhiều biện pháp kịp thời và hiệu quả trong việc nâng cao hiệu quả quản
lý thu-chi ngân sách nhà nước Tuy nhiên, bên cạnh đó thì ngân sách nhà nước vẫn còn các mặt còn tồn tại như việc sử dụng ngân sách chưa đúng lúc đúng cách, sự yếu kém trong việc quản lý thu chi đã đặt ra cho ta thấy cần có cái nhìn sâu hơn về tình trạng bội chi ngân sách nhà nước và ảnh hưởng của nó tới các hoạt động kinh tế là hết sức rộng lớn.Việc xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một vấn đề nhạy cảm, bởi nó không chỉ tác động trước mắt đối với nền kinh tế mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia
Trong phạm vi của môn học với đề tài: “Phân tích các nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước” nhóm em xin đề cập đến một số mục tiêu như sau: Cơ sở lý thuyết về ngân sách nhà nước và bội chi ngân sách nhà nước, chỉ ra những bất cập về cân đối và bội chi ngân sách nhà nước ở nước ta và một số các quốc gia trên thế giới, làm rõ hơn về những nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước từ đó đề xuất những kiến nghị giải pháp xử
lý bội chi ngân sách nhà nước Dựa trên cơ sở đó kết cấu của bài tiểu luận có 3 phần:
Phần 1: Cơ sở lý thuyết về ngân sách nhà nước và bội chi ngân sách nhà nước.
Phần 2: Thực trạng về bội chi ngân sách nhà nước.
Phần 3: Định hướng xử lý bội chi ngân sách nhà nước.
A NỘI DUNG Phần 1: Cơ sở lý thuyết về ngân sách nhà nước và bội chi ngân sách nhà nước
1.1 Tổng quan về ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước được dự toán và thực
hiện trong 1 khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước
Trang 4 Về mặt nội dung: Là toàn bộ các khoản thu – chi của Nhà nước Trong đó “thu” là tất
cả các nguồn tiền được huy động cho nhà nước; còn “chi” là bao gồm tất cả các khoản chi
và các khoản hoàn trả khác của Nhà nước Các khoản thu chi được xác định bởi những con
số cụ thể nhằm xác định rõ khả năng tạo nguồn kinh phí để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước, đồng thời tạo thế cân bằng, sự chủ động trong hoạt động của ngân sách nhà nước
Về mặt pháp lý: Các khoản thu – chi này phải nằm trong dự toán được cơ quan Nhà
nước có thẩm quyền quyết định Ngân sách nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân phối các nguồn tài chính, vì vậy nó thể hiện các mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa nhà nước và
xã hội Quyền lực về ngân sách nhà nước thuộc về nhà nước, nên ngân sách nhà nước do Quốc hội với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở nước ta quyết định
Về mặt thời gian: Các khoản thu – chi này chỉ được thực hiện trong một năm Tính
niên hạn của ngân sách nhà nước được thể hiện quá trình thực hiện nhiệm vụ thu – chi của nhà nước; nó tồn tại trong vòng 12 tháng, có thể bao trùm năm dương lịch nhưng cũng có thể bắt đầu và kết thúc vào những khoảng thời gian khác nhau
Về mục đích: Nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước Mọi khoản thu
và chi tài chính của nhà nước đều do nhà nước quyết định và nhằm phục vụ yêu cầu thực hiện các chức năng nhà nước Bất kỳ nhà nước nào cũng đều có quyền ban hành pháp luật Do nhu cầu chi tiêu, nhà nước đã sử dụng pháp luật để ban hành chính sách thuế khoá và bắt buộc các tổ chức, cá nhân phải nộp một phần thu nhập của mình cho nhà nước Mọi đối tượng nộp thuế đều ý thức được nghĩa vụ của mình đóng vai trò quan trọng trong việc đảm nhiệm sự phát triển của quốc gia
1.2 Tổng quan về bội chi ngân sách nhà nước
Bội chi Ngân sách nhà nước trong 1 năm là số chênh lệch giữa tổng chi Ngân sách nhà
nước lớn hơn tổng thu ngân sách nhà nước trong năm đó
Khoản 1 Điều 4 Luật ngân sách nhà nước 2015 quy định:
Bội chi ngân sách nhà nước bao gồm bội chi ngân sách trung ương và bội chi ngân sách địa
phương cấp tỉnh Bội chi ngân sách trung ương được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách trung ương không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách trung ương Bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh là tổng hợp bội chi ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương, được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách cấp tỉnh không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương
Cách tính: Bội chi NSNN = Bội chi NSTW + Bội chi NSĐP
Trong đó : Bội chi NSTW = Tổng chi NSTW – Tổng thu NSTW
Trang 5Bội chi NSĐP = Bội chi Ngân sách cấp tỉnh
= Tổng chi NS cấp tỉnh – Tổng thu NS cấp tỉnh
1.3 Nguyên nhân dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước
1.3.1 Tác động của chính sách cơ cấu thu chi của Nhà nước
Lý do đầu tiên khiến cho việc bội chi ngân sách nhà nước xuất hiện Việc các khoản thu ngân sách nhà nước bị giảm sút thường bắt nguồn từ các nguyên nhân như nền kinh tế bị suy thoái do thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế toàn cầu…Nhà nước phải chi quá nhiều vào những khoản trợ cấp xã hội do khủng hoảng kinh tế, chi cho những ngành kinh tế chính khi bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh…Nguồn thu của ngân sách nhà nước không thể đáp ứng đủ cho những nguồn chi ở thời điểm năm ngân sách đó Đây là nguyên nhân chính dẫn đến việc bội chi ngân sách nhà nước Bên cạnh đó, khi tình hình an ninh thế giới bất ổn, tình hình chính trị diễn ra phức tạp thì việc sử dụng thu ngân sách nhà nước cũng gặp khó khăn Việc chi ngân sách vào những chính sách bảo vệ an ninh quốc gia sẽ tăng lên Việc chi ngân sách cho an ninh tăng lên ít hay nhiều phụ thuộc vào tình hình diễn biến có căng thẳng phức tạp hay không Tất cả các lý do này sẽ tác động không nhỏ tới việc thu và chi ngân sách nhà nước Việc bội chi ngân sách nhà nước cũng từ đó mà diễn biến phức tạp hơn
1.3.2 Sai lầm trong chính sách, trong công tác quản lý kinh tế - tài chính, bất cập của quá trình phân cấp NSNN cho địa phương, điều hành ngân sách không hợp lý,…;
Việc phân bổ nguồn ngân sách vào các ngành sản xuất, sử dụng ngân sách cho những chính sách đầu tư kinh tế, dự án kinh tế lớn chưa được tính toán kỹ càng dẫn đến việc lãng phí nguồn chi, gây thất thoát lớn đối với nguồn ngân sách nhà nước Trong khi đó, nguồn thu thì hạn chế không thể thay đổi Bởi nguồn thu ngân sách nhà nước được lấy từ việc đóng thuế, gây quỹ, nộp phạt trong các lĩnh vực xã hội, việc tăng những khoản thu này sẽ gây ra hiệu ứng tiêu cực trong
xã hội
Ngoài ra các lý do bất khả kháng và bất ngờ cũng là một trong những nguyên nhân dễ dẫn đến tình trạng bội chi ngân sách nhà nước ví dụ như: việc tham ô, tham nhũng, rút lõi từ những chính sách đầu tư, những dự án sử dụng nguồn thu ngân sách nhà nước sẽ là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự thất thoát nguồn thu ngân sách, việc dải ngân của nhà nước quá lớn, nhưng trên thực tế việc áp dụng nguồn thu lại bị cắt xén dẫn đến thiếu nguồn đầu tư, các chính sách đầu tư lại thiếu nguồn đầu tư và nhà nước lại tiếp tục dải
Trang 6ngân… Tình trạng này cũng là một trong những lý do khiến việc nguồn chi cao hơn nguồn thu và việc bội chi ngân sách nhà nước xuất hiện
1.3.3 Tác động của chu kỳ kinh tế
Mức bội chi Ngân sách Nhà nước do nhóm nguyên nhân này gây ra được gọi là bội chi chu kỳ bởi vì nó phụ thuộc vào giai đoạn của nền kinh tế đó Nếu nền kinh tế đang trong giai đoạn phồn thịnh thì thu Ngân sách Nhà nước sẽ tăng lên bởi con người sẽ có thêm nguồn thu nhập điều đó có nghĩa Nhà nước thu được thuế từ thu nhập của người dân nhiều hơn trong khi chi Ngân sách Nhà nước không phải tăng tương ứng Điều đó làm giảm mức bội chi ngân sách nhà nước Và ngược lại, nếu nền kinh tế đang trong giai đoạn khủng hoảng thì sẽ làm cho thu nhập của Nhà nước giảm đi, nhưng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước lại tăng lên do giải quyết những khó khăn mới của nền kinh tế và xã hội
1.3.4 Một số nguyên nhân khác: thiên tai, dịch bệnh, địch họa…
Một số nguyên nhân khác gây ra bội chi ngân sách nhà nước có thể kể ra như thiên tai, dịch bệnh, địch họa v.v Nếu gây tác hại lớn cho nền kinh tế thì chúng sẽ là những nguyên nhân làm giảm thu, tăng chi và dẫn tới bội chi ngân sách nhà nước Tình hình bất ổn của an ninh thế giới làm gia tăng nhu cầu chi cho quốc phòng và an ninh trật tự xã hội Diễn biến phức tạp của thiên tai, dịch bệnh nếu kéo dài sẽ là tổn thất lớn bởi nhà nước phải chi ngân sách nhiều hơn để khắc phục hậu quả của thiên tai
Phần 2: Thực trạng về bội chi ngân sách nhà nước hiện nay
2.1 Tổng quan về bội chi NSNN ở Việt Nam
Năm 2021 là một năm rất khó khăn đối với nền kinh tế, khi đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh tế và đời sống xã hội của người dân, đồng thời tác động tiêu cực tới thực hiện dự toán ngân sách khi một số nguồn thu sụt giảm Dịch
Covid-19 đã đảo lộn nguyên tắc ngân sách, thu không đủ bù chi, mọi khoản chi phải có trong dự toán và không ban hành bất cứ một chính sách nào làm tăng chi ngân sách Nguồn chi lớn nhất là cho hoạt động phòng chống dịch và hỗ trợ người dân bị thiệt hại do dịch Các chính sách miễn, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất ban hành trong năm 2021 khoảng 119,4 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ gần 120 nghìn doanh nghiệp và 20 nghìn hộ, cá nhân kinh doanh gặp khó khăn do tác động của dịch Covid-19 Tính cả số miễn, giảm theo các chính sách ban hành năm 2020 nhưng tiếp tục được thực hiện trong năm 2021 là 16,8 nghìn tỷ đồng và hỗ trợ từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp 38 nghìn tỷ đồng, thì tổng số đã thực hiện miễn,
Trang 7giảm, giãn, hỗ trợ trong năm 2021 khoảng 174,2 nghìn tỷ đồng Điều này làm nguồn thu nội địa sụt giảm
Trong bối cảnh khó khăn, thách thức năm 2021 đã đạt được những kết quả bất ngờ trong hoạt động thu - chi ngân sách Về thu NSNN, năm 2021 đạt 1.563,3 nghìn tỷ đồng, vượt 219,9 nghìn tỷ đồng so dự toán (16,4%) và tăng 3,7% so với thực hiện năm 2020 Số thu NSNN tăng chủ yếu từ dầu thô, hoạt động xuất nhập khẩu, tiền sử dụng đất, thuế, phí nội địa, sản xuất -kinh doanh Kết quả này có được từ sự đúng đắn trong chủ trương của Bộ Tài chính, đó là: Quản lý thu, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phấn đấu tăng thu ở những địa bàn, lĩnh vực có điều kiện, quyết liệt xử lý thu hồi nợ đọng thuế Một số ngành, lĩnh vực được hưởng lợi từ chính sách nới lỏng về tài khóa, tiền tệ đã tạo thêm nguồn thu cho NSNN, giúp NSNN đạt mức cao hơn 16,4% so với dự toán Về chi NSNN, năm 2021 ước đạt 1.879 nghìn tỷ đồng, bằng 111,4% dự toán Trong số đó, ngân sách đã ưu tiên bố trí kinh phí cho phòng, chống dịch Covid-19, ngân sách nhà nước đã chi 74 nghìn tỷ đồng cho phòng, chống dịch và hỗ trợ người dân gặp khó khăn do dịch Covid-19; xuất cấp 141,97 nghìn tấn gạo
dự trữ quốc gia hỗ trợ cho người dân bị ảnh hưởng của dịch Covid-19 ở 33 địa phương Kết quả này đến từ việc triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, tập trung ưu tiên nguồn lực cho phòng, chống dịch Covid-19, kiểm soát dịch bệnh và đảm bảo an sinh xã hội, ổn định đời sống nhân dân, nên chi NSNN năm 2021 đã hoàn thành các mục tiêu đề ra
Mặc dù về tổng thể, số thu ngân sách nhà nước vượt mức dự toán đặt ra nhưng thực tế công tác thu ngân sách vẫn gặp khó khăn Nhiều doanh nghiệp gặp khó về tài chính, vốn sản xuất, kinh doanh, kinh tế biên mậu không ổn định; giao thông kết nối chưa đồng bộ; dịch vụ
và kết cấu hạ tầng phục vụ du lịch chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cũng như giảm số nộp ngân sách nhà nước Chính sách quản lý đối với hàng hóa xuất - nhập khẩu và chính sách quản lý chặt chẽ cửa khẩu phụ, lối
mở phía Trung Quốc đã làm giảm lượng giao dịch thương mại, ảnh hưởng đến hoạt động thương mại, xuất - nhập khẩu, làm giảm số thu phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, dịch
vụ tiện ích công cộng khác trong khu vực cửa khẩu Dịch Covid-19 tiếp tục diễn biến phức tạp ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp Những yếu tố đó
có thể làm giảm số thu ngân sách nhà nước tại khu vực doanh nghiệp đầu tư nước ngoài Việc thu ngân sách thực tế luôn cao hơn dự toán thu Ngân sách Nhà nước đặt ra yêu cầu về công tác dự báo thu Ngân sách Nhà nước cần chính xác và sát với thực tế hơn Bên cạnh đó, xuất phát từ nguyên nhân chủ quan một số địa phương có thể muốn dự báo thu ngân sách ở mức thấp
Trang 8hơn so với thu ngân sách thực tế hàng năm để từ đó có khoản thưởng vượt thu từ ngân sách trung ương
Đối với các khoản thu lệ phí, các cơ quan hành chính nhà nước được để lại một phần để bù đắp chi phí thu, phần còn lại mới nộp vào NSNN Việc để lại như vậy làm một phần số thu lệ phí
bị để ngoài ngân sách, đồng thời tỷ lệ để lại chưa sát hoạt động của đơn vị, nên có đơn vị không
đủ kinh
phí để tổ chức thu, có đơn vị thừa nguồn thu dẫn đến dư kinh phí hoặc sử dụng sai mục đích… Phân tích đến thu - chi ngân sách không thể không đề cập tới vấn đề nợ đọng, trốn thuế, thất thu thuế vẫn còn diễn ra khá phổ biến Hành vi trốn thuế, gian lận thuế diễn ra ngày càng phức tạp với những hành vi ngày càng tinh vi và khó phát hiện, gây thất thoát không nhỏ NSNN… Những năm qua, qua kiểm toán, kiểm toán nhà nước khu vực XII nói riêng và các kiểm toán nhà nước khu vực nói chung đã phát hiện hành vi vi phạm chính sách thuế diễn ra ở hầu hết các địa phương, các loại hình doanh nghiệp; công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế còn bỏ sót nhiều vi phạm của doanh nghiệp,…Mặc dù số DN được kiểm tra, đối chiếu không nhiều và các doanh nghiệp trên địa bàn các tỉnh do kiểm toán nhà nước khu vực XII thực hiện kiểm toán đều có quy mô tương đối nhỏ nhưng qua kiểm toán, kiểm toán nhà nước khu vực II đã kiến nghị tăng thu nhiều tỷ đồng Từ năm 2015 đến đầu tháng 6/2021, kiểm toán nhà nước khu vực XII đã thực hiện đối chiếu 767 doanh nghiệp, kiến nghị truy thu nộp NSNN 215,5 tỷ đồng
Đối với chi ngân sách, việc chi cao hơn so với dự toán và bội chi NSNN còn xuất hiện cao hơn so với mức bội chi mà theo dự toán của Quốc hội đã đặt ra Nguyên nhân đến từ tình trạng tham nhũng ở một số dự án, dẫn đến việc chi tiêu NSNN thường tăng cao hơn so với dự toán và được đánh giá là hiệu quả thấp
2.2 Thực tiễn về bội chi ngân sách nhà nước tại một số quốc gia trên thế giới
2.2.1 Tác động của chính sách cơ cấu thu chi của Mỹ và EU
Xung đột chiến tranh giữa Nga và Ukraine
Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine, Mỹ và Liên minh châu âu (EU) liên tục tung đòn trừng phạt Moskva, đồng thời không ngừng viện trợ kinh tế và quân sự cho Kiev Nguồn viện trợ không giới hạn của Mỹ và EU là động lực chính giúp cho Ukraine cầm chân quân Nga trên thực địa Dù đối mặt với các vấn đề nội bộ, khó khăn về kinh tế do hậu quả từ xung đột Nga – Ukraine… song theo tiếng gọi, hô hào từ Washington, Brussels chi ra hàng tỷ
Trang 9euro để hỗ trợ Ukraine Tháng 12 năm ngoái, EU nhất trí sẽ cung cấp cho Ukraine gói hỗ trợ tín dụng trị giá 18 tỷ euro (18,9 tỷ USD) trong năm 2023
Viễn cảnh xung đột giữa Nga và Ukraine kéo dài sẽ đẩy các quốc gia châu Âu tình thế "tiến thoái lưỡng nan" Chuyên gia quân sự nhận định, nguồn viện trợ từ phương Tây có thể tiếp tục tăng lên, nhất là khi quân đội Ukraine cần thêm rất nhiều vũ khí Đây được xem là "gánh nặng" cho nhiều nước khi viện trợ cho Ukraine trong một thời gian dài khiến kho khí tài cạn kiệt Các quốc gia Châu Âu "mệt mỏi" với cuộc xung đột vì thiệt hại kinh tế Việc EU đang phải vật lộn với lạm phát tăng cao cũng là nguyên nhân khiến các khoản viện trợ của liên minh này đối với Ukraine giảm đáng kể, chậm trễ Tỷ lệ lạm phát trên toàn EU tăng lên mức 8% trong năm 2022 Khó khăn là vậy, Pháp thừa nhận nước này hết vũ khí để gửi cho Kiev do tình trạng nguồn cung của chính họ, trong khi Đức cũng phải đối mặt với sự thiếu hụt 20 tỷ euro đạn dược Nhiều quốc gia không có đủ hệ thống công nghệ cao để đáp ứng nhu cầu của EU và những mối đe dọa trong tương lai
2.2.2 Sai lầm trong chính sách, trong công tác quản lý kinh tế - tài chính, bất cập của quá trình phân cấp NSNN cho địa phương, điều hành ngân sách không hợp lý,…
Các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Canada có tỷ lệ thâm hụt ngân sách trong năm
2020 tăng vọt so với năm 2017 Ở Mỹ, bội chi NSNN năm 2017 là -4% GDP thì sang năm
2020 tăng vọt lên đến 15% GDP, còn ở Canada bội chi từ 2% GDP (năm 2017) lên đến -16% GDP (năm 2020) Nguyên nhân đến từ các chính sách hỗ trợ nền kinh tế Các nước sử dụng nợ công để huy động nguồn vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng, đặc biệt cơ sở hạ tầng tại các vùng kinh tế trọng điểm, mở rộng kết nối giữa các vùng, nâng cao năng lực quản trị số
và chuyển đổi số trong các lĩnh vực KT– XH Tuy nhiên, việc quản lý chưa hợp lý của Chính phủ dẫn đến thâm hụt ngân sách chi tiêu nhiều hơn số thuế thu được Ở góc độ cá nhân hay doanh nghiệp thì việc chi tiêu vượt quá nguồn thu đều tiềm ẩn những rủi ro đối với
an toàn tài chính của cá nhân hoặc đơn vị đó Vì thế, các chính phủ luôn ấn định một mức trần nợ công nhằm mục tiêu “quản lý” an toàn tài chính của quốc gia
2.2.3 Tác động của chu kỳ kinh tế
Cuộc khủng hoảng năng lượng ở Đức 2022
Nền kinh tế Đức 2022 đã rơi vào cuộc khủng hoảng nền kinh tế - tài chính nặng nề với chi phí năng lượng leo thang đẩy ngành công nghiệp, vốn là “xương sống” của nền kinh tế rơi vào tình cảnh khốn đốn và sức mua của người tiêu dùng giảm chưa từng có Phóng viên dẫn
Trang 10ngân sách” gia tăng là do nước này chi tiêu quá nhiều để đối phó với cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng Bộ trưởng Tài chính Christian Lindner cảnh báo: “Năm 2023 chúng ta sẽ chứng kiến mức thâm hụt công là 3,25%, thậm chí con số này có thể lên tới 4,5% GDP tùy thuộc vào quy mô chi tiêu để giúp chống lại giá điện và khí đốt tăng vọt.” Đức đang lên kế hoạch khôi phục chính sách “phanh nợ” vào năm 2023, theo đó giới hạn khoản vay mới hàng năm ở mức 0,35% GDP Mặc dù đã giảm từ 10,4% trong tháng 10/2022 xuống 10% trong tháng 11/2022, lạm phát vẫn ở mức 2 con số và đáng báo động
Thâm hụt ngân sách Estonia
Trong cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu hồi năm 2008, ngân sách Estonia đã từng
bị giảm đáng kể và Chính phủ nước này đã tiến hành cải cách cơ cấu, từ đó giảm mức thâm hụt ngân sách trong năm 2009 xuống còn 3,7 tỷ Kron (khoảng 237 triệu Euro) Mức thâm hụt này tương đương 1,7% GDP, đáp ứng tiêu chuẩn để gia nhập khu vực đồng Euro là thâm hụt ngân sách dưới 3% GDP Nếu không có những biện pháp thắt chặt ngân sách kịp thời, NAO cảnh báo tình trạng thâm hụt sẽ trở nên tồi tệ hơn và tác động xấu tới mọi mặt của xã hội
2.2.4 Một số nguyên nhân khác: thiên tai, dịch bệnh, địch họa…
Thiên tài, địch hoạ hay những tác động của thế giới cũng là một nguyên nhân gây ra bội chi ngân sách Tình hình bất ổn của an ninh thế giới và diễn biến phức tạp của thiên tai sẽ làm gia tăng nhu cầu chi cho quốc phòng và an ninh trật tự xã hội, gia tăng nhu cầu chi ngân sách nhà nước để khắc phục hậu quả của thiên tai
Thảm họa Nhật Bản 2011
Theo thống kê chính thức của chính phủ Nhật được công bố hồi tháng 6/2011, thiệt hại trực tiếp về vật chất do sóng thần gây nên ước tính lên tới 16.900 tỷ yên, tức 147 tỷ euro, tương đương với khoảng 3,5% tổng sản phẩm nội địa Để so sánh, thiệt hại sau trận động đất ở Kobe, năm 1995 là 9.600 tỷ yen Kinh tế Nhật ngay sau thiên tai đã lâm vào suy thoái Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OCDE đã giảm dự báo tăng trưởng của Nhật Bản xuống còn chưa đầy 1 % Đối với ngành nông và ngư nghiệp, thiệt hại ước tính lên tới hơn 22 tỷ euro
2.3 Đánh giá
2.3.1 Ưu điểm và kết quả