MỤC LỤC A MỞ ĐẦU 1 I Khái quát chung về tham nhũng 2 1 Khái niệm về tham nhũng 2 2 Đặc điểm về tham nhũng 2 II Thực trạng, nguyên nhân và hậu quả của tham nhũng 3 1 Thực trạng về tham nhũng 3 2 Nguyên[.]
Trang 12 Nguyên nhân của tham nhũng 4
3 Hậu quả của tham nhũng 10
III Giải pháp nhằm đảm bảo hiệu quả trong việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong công tác phòng chống tham nhũng nước ta hiện nay 11
1 Về quá trình quản lý, điều hành trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức 11
2 Hoàn thiện, bổ sung, sửa đổi chính sách pháp luật 12
3 Giải pháp trong việc phát hiện và xử lý tham nhũng 14
4 Khắc phục tính suy đồi đạo đức 15
5 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức trong công dân 16
C KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 3dính líu vào tham nhũng; rồi những bản án tử hình, tù chung thân và bắt buộc phảibồi thường tiền, tài sản đã tham nhũng của Nhà nước, của nhân dân, làm cho tệtham nhũng từng bước được kiềm chế Song, tình trạng tham nhũng, lãng phí hiệnnay vẫn còn nghiêm trọng, phạm vi rộng, tính chất phức tạp, làm cho nhân dân lolắng, giảm lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành, quản lý của Nhà nước.Vậy nguyên nhân xuất phát từ đâu hình thành tội phạm tham nhũng và Nhànước ta đã có hướng giải quyết đối với tội phạm này như thế nào để làm rõ hơn vấn
đề này Nhóm đã quyết định chọn đề tài “Trình bài các giải pháp nhằm đảm bảo hiệu quả trong việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong công tác phòng chống tham nhũng nước ta hiện nay”
Trang 4B NỘI DUNG
I Khái quát chung về tham nhũng
1 Khái niệm về tham nhũng
Tại khoản 1 Điều 3 Luật phòng chống tham nhũng 2018 cũng có định nghĩa về
tham nhũng như sau: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.
Trong đó: Người có chức vụ quyền hạn là người do bổ nhiệm, bầu cử, do tuyểndụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởnglương, được giao nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khithực hiện nhiệm vụ, công vụ đó
Vụ lợi là việc người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạnnhằm được lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất không chính đáng
2 Đặc điểm về tham nhũng
Thứ nhất, chủ thể tham nhũng là người có chức vụ quyền hạn Đặc điểm tham
nhũng là chủ thể thực hiện hành vi phải là người có chức vụ, quyền hạn Người cóchức vụ, quyền hạn là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do tuyển dụng, do hợp đồnghoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giaothực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thựchiện nhiệm vụ, công vụ đó (khoản 2 Điều 3, Luật phòng, chống tham nhũng năm2018) [6]
Thứ hai, Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao Đặc điểm
thứ hai của tội phạm tham nhũng là người phạm tội tham nhũng phải sử dụng “chức
vụ, quyền hạn” của mình như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, giađình mình hoặc cho những người khác, đây là yếu tố cơ bản để xác định xem hành
Trang 5Thứ ba, Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi Hành vi tham nhũng là
hành vi cố ý, nếu chủ thể thực hiện hành vi không cố ý thì hành vi đó không làhành vi tham nhũng Vụ lợi ở đây được hiểu là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinhthần mà người có chức vụ, quyền hạn đã đạt được hoặc có thể đạt được thông quahành vi tham nhũng[6]
II Thực trạng, nguyên nhân và hậu quả của tham nhũng
1 Thực trạng về tham nhũng
Riêng năm 2018, đã kết thúc điều tra 23 vụ/222 bị can (tăng 43,75% số vụ sovới năm 2017); đã truy tố 20 vụ/251 bị can (tăng 66,7% số vụ so với năm 2017); đãxét xử sơ thẩm 23 vụ/304 bị cáo (gấp gần 5 lần số vụ so với năm 2017) [7]
Năm 2019, các cơ quan tiến hành tố tụng Trung ương và địa phương đã đẩynhanh tiến độ điều tra, truy tố, xét xử các vụ án, xác minh các vụ việc, đã xử lý dứtđiểm 13 vụ án, 24 vụ việc; khởi tố mới 10 vụ án, phục hồi điều tra 07 vụ án; kếtthúc điều tra 21 vụ án/127 bị can; ban hành cáo trạng truy tố 18 vụ án /98 bị can;xét xử sơ thẩm 12 vụ án/41 bị cáo; xét xử phúc thẩm 13 vụ án/156 bị cáo; đã tạmgiữ, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, ngăn chặn giao dịch tài sản giá trị trên10.000 tỷ đồng [7]
Năm 2020, các Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân đã thụ lý điều tra 508
vụ án, 1.186 bị can phạm tội về tham nhũng; trong đó khởi tố mới 286 vụ, 606 bịcan (tăng 15 vụ, 58 bị can so với cùng kỳ năm 2019); kết luận điều tra đề nghị truy
tố 231 vụ, 650 bị can; tạm đình chỉ điều tra 29 vụ, 55 bị can; đình chỉ điều tra 08vụ; 02 bị can; xử lý khác (thay đổi tội danh, chuyển vụ án, nhập vụ án…) 15 vụ, 21
bị can; hiện đang điều tra 225 vụ, 458 bị can.[8]
Qua số liệu về tội phạm tham nhũng qua các năm kể trên, ta thấy được tội phạmtham nhũng ở nước ta biến động tăng giảm qua từng năm, do đó đặt ra vấn đề về sự
Trang 6nỗ lực trong việc phòng chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước cũng như toàn thểnhân dân ta.
2 Nguyên nhân của tham nhũng
2.1 Nguyên nhân sâu xa
Thứ nhất, do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường Nó chứa đầy những
tiêu cực, tệ nạn với sức mạnh của đồng tiền, của sự trỗi dậy chủ nghĩa cá nhân vụlợi, vị kỷ cực đoan, kích thích tâm lý hưởng thụ và làm giàu bằng mọi giá Bêncạnh đó, phẩm chất chính trị đạo đức của đội ngũ có chức, có quyền bị suy thoáiđặc biệt là suy thoái tư tưởng chính trị Họ sẵn sàng bỏ qua lợi ích chung, lợi íchtập thể để trục lợi, làm giàu bất chính cho bản thân, gia đình, họ hàng mình
Thứ hai, Lịch sử để lại cho xã hội những tàn dư lạc hậu, lỗi thời làm cho điều kiện của nhân dân vô cùng cơ cực Xuất pháp từ bản chất là nhà nước vô sản- giai
cấp bị trị nên có địa vị kinh tế thấp dẫn đến địa vị chính trị cũng thấp kém Mặtkhác, xét về bản tính thì người phương Tây thẳng thắn, bộc trực, công bằng trongkhi người phương Đông có tính sĩ diện, hình thức, kên cượng [9]
Thứ ba, về mặt bằng kinh tế - xã hội Những tàn dư lạc hậu, lỗi thời, cùng với
những tì vết của thực dân - phong kiến còn kết đọng rất nặng nề, chưa giải tỏa hết
Từ đó ta có thể thấy hệ quả tất yếu của những việc này sẽ khiến cho xã hội bấtcông, phân hóa thu nhập, phân hóa giàu nghèo có xu hướng gia tăng, không kiểmsoát được biến động tài sản và thu nhập.[9]
2.2 Nguyên nhân trực tiếp
2.2.1 Những hạn chế trong chính sách, pháp luật
Thứ nhất, hạn chế trong việc thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước.
Trang 7Những chính sách này đã thể hiện bản chất tốt đẹp của xã hội nước ta, thếnhưng việc thực thi các chính sách này còn nhiều hạn chế, bất cập Trên thực tế, khitriển khai các chính sách như đền bù, hỗ trợ dịch bệnh, bão lũ, vạy ưu đãi, chínhsách hỗ trợ người nghèo, , còn chưa rõ ràng, thiếu sự công khai, minh bạch khiếncho những người thuộc đối tượng này khó có thể tiếp cận với các nguồn hỗ trợ.Ngoài ra, có một số trường hợp cán bộ còn làm giả hồ sơ, khai quá số lượng thuộcdiện chính sách để tham ô tài sản của nhà nước.
Thứ hai, hạn chế trong hệ thống pháp luật.
Mặc dù trong thời gian qua, cơ quan lập pháp đã cố gắng hoàn thiện hệ thốngpháp luật tạo khung pháp lý cho sự phát triển kinh tế - xã hội nhưng hệ thống phápluật nước ta vẫn thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ, còn nhiều khe hở làm cho thamnhũng gia tăng Những hạn chế về pháp luật thể hiện qua những điểm sau:Thiếuhoàn thiện của hệ thống pháp luật;Sự chồng chéo, mâu thuẫn trong các quy địnhcủa pháp luật; Sự bất cập, thiếu minh bạch và kém khả thi trong nhiều quy định củapháp luật
Chẳng hạn, trong vụ bạo loạn ở Thái Bình năm 1997, nguyên nhân bắt nguồn từ
bộ máy quan liêu sai phạm quyền hạn thu hồi – đấu thầu đất đai, tham nhũng và sửdụng ngân sách lãng phí, lạm dụng đóng góp của người dân, một số công chức ápbức người dân và bao che cho nhau và do mâu thuẫn nội bộ giữa cán bộ và quầnchúng nhân dân v.v từ vụ việc này cho thấy việc tham nhũng bắt nguồn một phần
từ hệ thống pháp luật lỏng lẻo, thiếu minh bạch, kém khả thi cộng thêm hệ thốngcán bộ, công chức, viên chức cậy quyền, lợi dụng người dân để trục lợi cho mình.2.2.2.Những hạn chế trong quản lý, điều hành nền kinh tế và trong hoạt độngcủa các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội
Thứ nhất, hạn chế trong quản lý và điều hành nền kinh tế.
Trang 8Cơ chế quản lý mới được xây dựng theo cơ chế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa còn chưa theo kịp với trình độ phát triển của nền kinh tế nên đã tạo ranhững sơ hở, bất cập Bên cạnh đó, công cuộc hiện đại hóa ở nước ta đòi hỏi phảigia tăng về phương tiện cũng như số lượng công chức trong bộ máy hành chínhnhằm đáp ứng những nhu cầu mới phát sinh.
Những hạn chế, bất cập đó được thể hiện qua những điểm sau:Hạn chế trongviệc phân công, trách nhiệm, quyền hạn giữa các chủ thể quản lý;Hạn chế trongviệc công khai, minh bạch hóa các cơ chế quản lý kinh tế;Chính sách quản lý, điềuhành kinh tế của Nhà nước còn chưa thực sự hợp lý
Thứ hai, hạn chế trong cải cách hành chính.
Cải cách hành chính và cải cách tư pháp không triệt để, mục tiêu xây dựng mộtnền hành chính không minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp không đạtđược như mong muốn, nhất là cải cách thủ tục hành chính, Một phần do ảnh hưởngnặng nề bởi cơ chế kinh tế cũ nên các thủ tục hành chính tuy đã được rà soát và loại
bỏ những tàn dư song vẫn còn nhiều phức tạp, rườm rà, gây nhiều khó khăn trongtiếp cận, cũng như áp dụng Ngoài ra, có những thủ tục hành chính còn kéo dài, làmcho những người không có thời gian, hoặc những người mong muốn có kết quảnhanh chóng, điển hình như giấy tờ trong đất đai, xây nhà ở, mua bán, thì buộc họphải đưa hối lộ
Thứ ba, bất cập trong cơ chế tiền lương.
Có thể thấy, đã nhiều lần được điều chỉnh theo hướng lương cơ bản song vẫnchưa đáp ứng được những nhu cầu cơ bản thiết yếu, bởi thực tế đang diễn ra tìnhtrạng “lương tăng nhưng không theo kịp giá tăng” Cộng với sự tác động của nhiềuyếu tố tiêu cực trong cơ chế thị trường đã làm nảy sinh một số cán bộ có tư tưởng
Trang 9trục lợi, họ sẵn sàng đòi hối lộ, nhận hối lộ mặc dù bản thân quá hiểu như thế nào làtham nhũng.
2.2.3 Những hạn chế trong việc phát hiện và xử lí tham nhũng
Thứ nhất, Hạn chế trong việc khuyến khích tố giác hành vi tham nhũng .
Theo khoản 1 điều 4 Luật phòng chống tham nhũng đã quy định: “Mọi hành vi tham nhũng đều phải được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời, nghiêm minh”.
Việc phát hiện hành vi tham nhũng ở nước ta hiện nay còn rất hạn chế Hành vitham nhũng chủ yếu được phát hiện thông qua việc tố giác của cán bộ, công chức,viên chức và thông qua các công cụ phát hiện tham nhũng Tuy nhiên, cả hai hìnhthức này hiện nay đều còn nhiều hạn chế.
Thời gian qua tình trạng người dân tố cáo tham nhũng, tiêu cực rất nhiều nhưngđổi lại việc tố cáo tham nhũng được khen thưởng thì ít mà rước họa thì nhiều Rấtnhiều trường hợp người tố cáo tham nhũng bị trù dập như chuyển công tác, bị nhắntin đe dọa, bị gây thương tích và khủng bố tinh thần cá nhân và những người thântrong gia đình…
Thứ hai, hạn chế trong hoạt động của các cơ quan phát hiện tham nhũng
Các cơ quan, tổ chức có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm toán chưaphát huy triệt để vai trò, trách nhiệm, quyền hạn của mình trong phát hiện thamnhũng Hệ thống tổ chức, phương thức thanh tra, kiểm tra, giám sát còn chậm đổimới, chưa theo kịp yêu cầu và sự phát triển đa dạng, phức tạp của đời sống xã hộicũng như các hành vi tham nhũng Hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểmtoán đối với các cơ quan nhà nước để phát hiện tham nhũng chưa được tiến hànhthường xuyên và toàn diện dẫn đến hiệu quả của việc phát hiện tham nhũng cònhạn chế
Thứ ba, Hạn chế trong hoạt động của các cơ quan tư pháp hình sự.
Trang 10Công tác phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng vẫn còn hạnchế Tỷ lệ phát hiện các vụ án tham nhũng chưa cao, vẫn còn hiện tượng bỏ lọt tộiphạm, chuyển từ xử lí hình sự sang xử lí hành chính hay xử lí kỉ luật Hình phạt ápdụng cho những người có hành vi tham nhũng còn chưa nghiêm khắc, chưa đảmbảo tính răn đe, phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung trong xã hội.
Thứ tư, hạn chế trong việc phối hợp hoạt động giữa các cơ quan, tổ chức trong phòng, chống tham nhũng.
Hiện nay vẫn còn thiếu một cơ chế phối hợp có hiệu quả giữa các cơ quan Nhànước với các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hộinghề nghiệp trong hoạt động phòng, chống tham nhũng Điều này làm giảm hiệuquả hoạt động phòng, chống tham nhũng đồng thời làm cho hành vi tham nhũngphát sinh mà không bị ngăn chặn
2.2.4 Những hạn chế trong nhận thức, tư tưởng của cán bộ, công chức cũng nhưtrong hoạt động bổ nhiệm, luân chuyển cán bộ
Thứ nhất, sự xuống cấp về đạo đức, phẩm chất của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức .
Do nền kinh tế kế hoạch đã tồn tại rất lâu ở nước ta, nên nhiều cán bộ, côngchức, viên chức nước ta vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của các tư tưởng, tâm lí tiêucực của thời kì quan liêu, bao cấp Nhiều người vẫn duy trì những thái độ tiêu cựcnhư hách dịch, cửa quyền, sách nhiễu gây khó khăn cho người dân, kéo dài thờihạn
Đặc biệt, gần đây sự kiện gây xôn xao cộng đồng mạng liên quan đến lĩnh vực y
tế Người xưa có câu: “ lương y như từ mẫu”, thế nhưng giá trị của nó ngày mộtphai mờ bởi những con người bị đồng tiền lu mờ làm giảm giá trị đạo đức, phẩm
Trang 11(C03) đã khởi tố ông Nguyễn Quang Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai về tội
"Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng" Sai phạm của ôngNguyễn Quang Tuấn xảy ra liên quan đến đấu thầu thiết bị y tế khi ông làm Giámđốc Bệnh viện Tim Hà Nội Chưa công bố cụ thể song Bộ Công an xác định hành
vi sai phạm của ông Tuấn và các bị can khác gây thiệt hại cho Nhà nước khoảng 40
tỉ đồng liên quan đến hoạt động đấu thầu, nâng giá thiết bị y tế.[10]
Thứ hai, hạn chế trong công tác quy hoạch và bổ nhiệm cán bộ.
Công tác quy hoạch và bổ nhiệm cán bộ thời gian qua đã có nhiều đổi mớinhưng nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị vẫn chưa thực hiện tốt Tư tưởng cục bộ, địaphương, bè phái trong công tác bổ nhiệm cán bộ vẫn còn tồn tại cũng làm gia tăng
tệ tham nhũng Vẫn còn tình trạng chỉ lựa chọn, bổ nhiệm những cán bộ cùng quê,cùng bè phái để từ đó hình thành các đường dây tham nhũng khép kín, vô hiệu hóa
cơ chế kiểm soát, thanh tra nội bộ
2.2.5 Những hạn chế trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật
về tham nhũng
Thứ nhất, về phạm vi thực hiện Hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục
pháp luật về phòng chống tham nhũng chỉ mới thực hiện trong nội bộ các cơ quan,
tổ chức mà chưa được tiến hành rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân
Thứ hai, về hình thức tuyên truyền Hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục
phòng, chống tham nhũng còn khá đơn sơ, chủ yếu thực hiện bằng hình thức phổbiến, giải thích dài dòng ít nói đến trọng tâm gây cho người nghe sự nhàm chán,khó hiểu, khó tiếp thu
Thứ ba, về nội dung tuyên truyền Nội dung tuyên truyền, giáo dục, phổ biến về
tham nhũng chưa thực sự phù hợp với đối tượng cần phổ biến, chính vì điều này đãgây ra sự nhàm chán, khó hiểu, khó tiếp thu đối với nhiều người dân như nông dân,
Trang 12công nhân, dân tộc thiểu số làm cho công tác tuyên truyền trở thành hình thức,không đạt được hiệu quả.
3 Hậu quả của tham nhũng
3.1 Hậu quả về mặt chính trị
Hiện nay, tham nhũng ở nước ta đã ở mức vô cùng nghiêm trọng dẫn đến nhiềuhậu quả nghiêm trọng Tham nhũng không chỉ xảy ra ở cấp Trung ương, ở nhữngchương trình, dự án lớn mà còn xuất hiện ở cả những cấp chính quyền cơ sở -những cơ quan tiếp xúc với nhân dân hàng ngày
Tệ nạn tham nhũng, hối lộ, ăn chơi phung phí gây tác hại rất lớn, làm tổn hạithanh dành của Đảng gây bất bình đối và giảm lòng tin của nhân dân đối với chínhphủ, nhà nước đẫn đến hệ quả là gây nên sự phản ứng mạnh mẽ và tiềm ẩn cácxung đột lợi ích giữa các tầng lớp nhân dân
3.2 Hậu quả về mặt kinh tế
Tham nhũng gây ra những thiệt hại rất lớn về tài sản của Nhà nước, của tập thể
và của công dân.Trong những năm vừa qua, tham nhũng diễn ra trên tất cả các lĩnhvực của đời sống xã hội và gây ra nhiều hậu quả không mong muốn Đặc biệt, táchại của tham nhũng trong vấn đề kinh tế là đặc biệt nghiêm trọng, hành vi này gâythiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước, tiền bạc, công sức và thời gian của nhândân
3.3 Hậu quả về mặt xã hội
Đối với khía cạnh xã hội, hậu quả tham nhũng chính là làm thay đổi, đảo lộnnhững chuẩn mực đạo đức xã hội, làm tha hóa đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước.Trước những lợi ích bất chính có được khi thực hiện hành vi tham nhũng; nhiềungười có chức vụ, quyền lợi đã không giữ được phẩm chất đạo đức của mình Chức