MỤC LỤC A LỜI MỞ ĐẦU B NỘI DUNG I Khái quát chung về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính 1 Khái niệm về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ[.]
Trang 1MỤC LỤC
A LỜI MỞ ĐẦU
B NỘI DUNG
I Khái quát chung về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
1 Khái niệm về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
2 Đặc điểm của hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
3 Ý nghĩa của hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
II Phân tích và đánh giá tính hợp lý của các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
1 Căn cứ đối thoại
2 Thành phần tham gia đối thoại
3 Trình tự, thủ tục tiến hành đối thoại
4 Kết quả của đối thoại và xử lý kết quả đối thoại
III Một số hạn chế và kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính 10
1 Một số hạn chế về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính 10
2 Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính 12
C KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 2A LỜI MỞ ĐẦU
Luật Tố tụng hành chính được Quốc hội khóa XIII thông qua tại kỳ họp thứ 10 ngày 25/11/2015 (sau đây gọi tắt là Luật TTHC năm 2015) đã dành riêng Chương
X để quy định về thủ tục đối thoại cùng với thủ tục chuẩn bị xét xử So với các quy định pháp luật trước đây, Luật TTHC năm 2015 đã bổ sung thêm nhiều vấn đề mới trong đối thoại như nguyên tắc tiến hành đối thoại, thông báo phiên họp đối thoại, thành phần phiên họp đối thoại, biên bản đối thoại, xử lý kết quả đối thoại… Trải qua 04 năm thi hành, các quy định này đã đóng vai trò rất lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho tòa án trong quá trình tiến hành các thủ tục đối thoại giúp quá trình giải quyết vụ án hành chính (VAHC) nhanh chóng, tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức cho đương sự, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác giải quyết các
VAHC của Tòa án [4] Chính vì vậy mà nhóm xin lựa chọn đề tài: “Phân tích và đánh giá tính hợp lý của các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động đối thoại
trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính” làm bài tập nhóm môn
Tố tụng hành chính Việt Nam
Trang 3B NỘI DUNG
I Khái quát chung về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
1 Khái niệm về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm
vụ án hành chính
Theo từ điển tiếng Việt, thuật ngữ “đối thoại” được hiểu theo hai nghĩa:
Thứ nhất, đối thoại là việc nói chuyện qua lại giữa hai hay nhiều người với nhau Thứ hai, đối thoại là việc bàn bạc, thương lượng trực tiếp giữa hai hay nhiều bên
với nhau để giải quyết các vấn đề tranh chấp
Theo đó, nghĩa thứ nhất đối thoại chỉ được hiểu là những cuộc trao đổi miệng thông thường của hai hay nhiều người mà không bắt buộc một chủ đề nhất định.Trong khi đó ở nghĩa thứ hai, đối thoại là sự gặp mặt để bàn bạc,thương lượng giữa hai hay nhiều bên nhằm mục đích giải quyết các vấn đề tranh chấp Bên trong trường hợp này có thể là người hoặc nhóm người có chung quan điểm,còn tranh chấp là những mâu thuẫn, xung đột về quyền lợi giữa các chủ thể tham gia quan hệ nhưng chưa được giải quyết ổn thỏa Như vậy, “đối thoại” hiểu theo nghĩa thứ hai chính là một trong các thủ tục trong giải quyết vụ án hành chính
Từ đó có thể rút ra, đối thoại trong giải quyết vụ án hành chính có thể hiểu là việc gặp gỡ, trao đổi thông tin bằng nhiều hình thức khác nhau giữa các bên trong
đó bao gồm bên khởi kiện, bên bị kiện Thành phần được phân công giải quyết vụ
án và những chủ thể khác có liên quan trong quá trình tranh chấp để các bên hiểu rõ
và thống nhất xác định sự thật khách quan của vụ án hành chính
2 Đặc điểm của hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm
vụ án hành chính
Bản chất của đối thoại trong giải quyết tranh chấp hành chính là việc các bên trong quan hệ tranh chấp hành chính gặp gỡ, trao đổi thông tin sự việc để cùng nhau tìm ra một giải pháp chung nhằm giải quyết tranh chấp hành chính, từ đó
củng cố và đảm bảo sự ổn định về mặt chính trị trong nhân dân, đảm bảo tính công
Trang 4khai dân chủ trong quản lý xã hội Việc gặp gỡ, trao đổi thông tin sự việc để cùng
nhau tìm ra một giải pháp chung ở đây được hiểu là sự gặp gỡ, trao đổi trực tiếp
giữa các bên nhằm đưa ra một giải pháp mà cả hai bên chấp nhận được mà không cần phải thông qua bên thứ ba và được tiến hành dưới nhiều hình thức khác nhau Trong số các hình thức, gặp mặt và trao đổi trực tiếp bằng lời nói được coi là hình thức đối thoại đảm bảo hiệu quả và thực chất nhất, song nếu quy định bắt buộc đối thoại phải được thực hiện với hình thức này trên thực tế chắc chắn sẽ gặp phải nhiều khó khăn [5]
Đối thoại là một hoạt động bắt buộc trong quy trình giải quyết vụ án hành chính Một trong những nguyên tắc cơ bản trong giải quyết vụ án hành chính là Tòa
án có trách nhiệm và tạo điều kiện thuận lợi cho các bên tự giải quyết những mâu thuẫn, xung đột trước khi vụ việc này được giải quyết bởi một bản án được đưa ra
và bảo đảm thực hiện bởi các thiết chế mang tính quyền lực nhà nước Điều này đảm bảo cho hoạt động giải quyết vụ án hành chính được tiến hành một cách hiệu quả, tránh sự lãng phí và giúp giảm tải áp lực lên cơ quan nhà nước Vì vậy, trong việc giải quyết các vụ án hành chính, đối thoại được coi là một hoạt động hay thủ tục mang tính chất bắt buộc mà các chủ thể có thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính sẽ có nghĩa vụ phải tiến hành giữa các bên tranh chấp Tuy nhiên điều này không có nghĩa trong mọi trường hợp đều bắt buộc tổ chức đối thoại; sẽ có những ngoại lệ mà việc tổ chức đối thoại không thể tiến hành được hoặc không cần thiết phải tiến hành, lúc này chủ thể có thẩm quyền có quyền không tổ chức đối thoại
Đối thoại được tiến hành với mục đích tạo cơ hội cho các bên cùng nhau thống nhất một giải pháp chung nhằm giải quyết vụ án tranh chấp Giải pháp chung ở
đây được hiểu là cách giải quyết vụ án tranh chấp hành chính mà được cả hai bên trong tranh chấp thống nhất thực hiện, ví dụ như hai bên cùng nhau thống nhất việc chủ thể khiếu kiện sẽ rút đơn khiếu kiện kèm theo việc chủ thể quản lý hành chính nhà nước phải hủy bỏ các quyết định hành chính của mình Tuy nhiên, giải pháp chung mà các bên cùng thống nhất thực hiện này phải đảm bảo điều kiện không trái
Trang 5với các quy định pháp luật và các chính sách quản lý hành chính nhà nước Đây là một đặc trưng cơ bản của đối thoại nhằm phân biệt đối thoại với các hoạt động khác trong quy trình giải quyết tranh chấp hành chính như đối chất hay việc tranh luận tại phiên tòa
Các quy định pháp luật này bao gồm các trường hợp tổ chức đối thoại, thành phần tham gia đối thoại, quy trình tiến hành đối thoại cũng như kết quả của đối thoại đều phải được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật Bởi lẽ, đối thoại
được coi là một hoạt động mang tính chất pháp lý và được tiến hành bởi các chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Khi tiến hành đối thoại, chủ thể có thẩm quyền tổ chức đối thoại phải thực hiện việc thông báo tới những bên tham gia đối thoại theo quy định của pháp luật, tiến hành các bước đối thoại và việc xử lý kết quả đối thoại cũng phải tuân theo các quy định pháp luật Đây là đặc điểm phân biệt cơ bản giữa hoạt động đối thoại trong giải quyết tranh chấp hành chính với việc các bên tranh chấp tự đối thoại hoặc thỏa thuận bên ngoài các phương thức giải quyết tranh chấp hành chính [7]
3 Ý nghĩa của hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ
án hành chính
Đối thoại là thủ tục có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hành chính Việc thực hiện thủ tục đối thoại giúp các bên tranh chấp có thể nhận thức đúng đắn về các quy định của pháp luật liên quan đến nội dung tranh chấp, từ
đó có thể thống nhất với nhau về một phương án chung giải quyết vụ án hành chính Thủ tục đối thoại xét trong toàn bộ quá trình tố tụng đóng vai trò rất lớn,góp phần làm vụ án hành chính được giải quyết một cách nhanh chóng, tiết kiệm được thời gian, chi phí và công sức, nâng cao hiệu quả của hoạt động xét xử
Hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính là hoạt động mang ý nghĩa quan trọng, bảo đảm sự bình đẳng, dân chủ trong giải quyết tranh chấp hành chính Mặc dù đối thoại được quy định như một nguyên tắc trong tố tụng hành chính (Điều 20 Luật TTHC năm 2015), song không phải trong
Trang 6trường hợp nào Tòa án cũng có trách nhiệm tiến hành đối thoại, không phải mọi trường hợp việc tổ chức đối thoại giữa các bên trong tranh chấp đều cần thiết phải tiến hành Bởi lẽ việc yêu cầu tổ chức đối thoại trong mọi sự việc tranh chấp có thể
sẽ dẫn tới tình trạng một số trường hợp đối thoại được tiến hành mang tính hình thức, không có hiệu quả gây lãng phí thời gian, công sức và làm giảm hiệu quả giải quyết vụ án hành chính [5]
II Phân tích và đánh giá tính hợp lý của các quy định pháp luật hiện hành
về hoạt động đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
1 Căn cứ đối thoại
Căn cứ Điều 20 Luật TTHC năm 2015 quy định về đối thoại trong tố tụng hành
chính: “Tòa án có trách nhiệm tiến hành đối thoại và tạo điều kiện thuận lợi để các đương sự đối thoại với nhau về việc giải quyết vụ án theo quy định của Luật này” Tuy nhiên, không phải trường hợp nào Tòa án có trách nhiệm tiến hành đối
thoại cũng như tranh chấp giữa các bên đều cần phải tiến hành đối thoại, vì trong một số trường hợp, việc tổ chức đối thoại chỉ mang tính hình thức, gây lãng phí thời gian, công sức, tiền bạc của các bên và làm giảm hiệu quả giải quyết vụ án hành chính
Về nguyên tắc đối thoại, được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 134 Luật TTHC
2015: “Trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, Tòa án tiến hành đối thoại để các đương sự thống nhất với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ những vụ án không tiến hành đối thoại được, vụ án khiếu kiện về danh sách cử tri, vụ án xét xử theo thủ tục rút gọn được quy định tại các điều 135, 198 và 246 Luật TTHC năm 2015”
Căn cứ Điều 135 Luật TTHC 2015, trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, những vụ án hành chính không tiến hành đối thoại được gồm có:
“1 Người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt;
2 Đương sự không thể tham gia đối thoại được vì có lý do chính đáng;
Trang 73 Các bên đương sự thống nhất đề nghị không tiến hành đối thoại”
Quy định trên là phù hợp Đối với hai trường hợp “người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt” và “đương sự không thể tham gia đối thoại được
vì có lý do chính đáng”, nếu một các bên vắng mặt vì lý do khách quan lẫn chủ
quan thì Tòa án không thể tiến hành đối thoại được, do bản chất của đối thoại là các đương sự gặp mặt trực tiếp để trao đổi về những vấn đề mâu thuẫn, những phát sinh vẫn còn tồn đọng trong tranh chấp Đặc biệt, nếu đương sự thống nhất đề nghị không tiến hành thủ tục đối thoại thì Tòa án phải tôn trọng ý chí và quyền tự định đoạt của các bên [4]
Quy định không phải tổ chức đối thoại đối với vụ án khiếu kiện về danh sách cử tri được quy định tại Điều 198, Luật TTHC năm 2015 là phù hợp Vì yêu cầu giải quyết khiếu kiện này phải được thực hiện nhanh chóng, kịp thời Nếu như những khiếu kiện về danh sách cử tri trải qua thủ tục đối thoại sẽ phải trải qua nhiều giai đoạn thủ tục theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cùng với những văn bản hướng dẫn, làm kéo dài thêm thời gian và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả của việc giải quyết vụ án hành chính
Đối với thủ tục xét xử rút gọn được quy định tại Điều 246 thì không cần phải thực hiện thủ tục đối thoại trong giai đoạn chuẩn bị xét xử cũng là quy định hợp lý,
vì thủ tục rút gọn trong tố tụng hành chính là thủ tục nhằm rút ngắn về thời gian và thủ tục so với thủ tục giải quyết vụ án hành chính thông thường, do đó nếu thực hiện thủ tục đối thoại đối với các vụ việc được quy định tại các điều luật trên sẽ không đảm bảo tính chất “rút gọn” của thủ tục xét xử rút gọn [4]
Như vậy, trừ các trường hợp vừa phân tích ở trên thì trong quá trình giải quyết VAHC Tòa án phải có trách nhiệm tiến hành đối thoại Việc quy định theo phương pháp loại trừ về căn cứ tổ chức đối thoại cho thấy vai trò của đối thoại trong tố tụng hành chính và quan điểm luôn đảm bảo và ưu tiên hoạt động này của các nhà lập pháp trong việc giải quyết VAHC
Trang 82 Thành phần tham gia đối thoại
Căn cứ vào khoản 1 Điều 137 Luật TTHC 2015 quy định về thành phần tham gia đối thoại: Thẩm phán chủ trì phiên họp; Thư ký phiên họp ghi biên bản; Đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của đương sự; Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự (nếu có); Người phiên dịch (nếu có) Đặc biệt, trong các vụ án hành chính có đương sự là người nước ngoài, người dân tộc thiểu số hoặc đương sự
bị khuyết tật nghe, khuyết tật nói, khuyết tật nhìn thì trong các vụ án đó phải có người phiên dịch nhằm hỗ trợ đương sự trong việc dịch tiếng nói, chữ viết của họ sang tiếng Việt, phù hợp với quy định của Điều 21 Luật TTHC 2015
Căn cứ vào khoản 2 Điều 137 Luật TTHC 2015 quy định, trong trường hợp cần thiết, Thẩm phán có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan tham gia phiên họp Đây là cơ quan, tổ chức cá nhân được Thẩm phán yêu cầu phiên họp để
hỗ trợ Thẩm phán, các đương sự trong việc thống nhất với nhau về việc giải quyết
vụ án như người làm chứng, người giám định…
Căn cứ khoản 3 Điều 137 Luật TTHC 2015 quy định ràng, cụ thể xử lý các
trường hợp vụ án hành chính có một trong số các đương sự vắng mặt: “Trong vụ
án có nhiều đương sự, mà có đương sự vắng mặt, nhưng các đương sự có mặt vẫn đồng ý tiến hành phiên họp và việc tiến hành phiên họp đó không ảnh hưởng đến quyền, nghĩa vụ của đương sự vắng mặt thì Thẩm phán tiến hành phiên họp giữa các đương sự có mặt; nếu các đương sự đề nghị hoãn phiên họp để có mặt tất cả các đương sự trong vụ án thì Thẩm phán phải hoãn phiên họp và thông báo bằng văn bản việc hoãn phiên họp, mở lại phiên họp cho các đương sự”.
3 Trình tự, thủ tục tiến hành đối thoại
Điều 136 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định thông báo về phiên họp đối thoại cùng một điều luật với thông báo phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp
cận, công khai chứng cứ, cụ thể như sau: “1 Trước khi tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và đối thoại giữa các đương sự,
Trang 9Thẩm phán phải thông báo cho các đương sự, người đại diện hợp pháp của đương
sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự về thời gian, địa điểm tiến hành phiên họp và nội dung của phiên họp 2 Trường hợp vụ án hành chính không tiến hành đối thoại được theo quy định tại Điều 135 của Luật này thì Thẩm phán tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ mà không tiến hành việc đối thoại” Trách nhiệm thông báo về phiên họp thuộc về
Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án, đồng thời là chủ thể tiến hành đối thoại Nội dung thông báo bao gồm thời gian, địa điểm và nội dung của phiên họp đối thoại Trên cơ sở thông báo của Thẩm phán, người được thông báo đến tham dự phiên họp để nêu ý kiến của mình về vụ án mà Tòa án đang thụ lý giải quyết Ngoài
ra, Luật Tố tụng hành chính năm 2015 cũng đã nêu rõ đối với vụ án hành chính không tiến hành đối thoại được thì chỉ tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận và công khai chứng cứ [4]
Sau khi thông báo cho các bên tham gia phiên họp đối thoại biết, Thẩm phán sẽ tiến hành phiên họp đối thoại theo trình tự được quy định tại khoản 4 Điều 138 Luật Tố tụng hành chính năm 2015
4 Kết quả của đối thoại và xử lý kết quả đối thoại
Điều 140 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đã quy định chi tiết về xử lý kết quả đối thoại Theo đó có ba trường hợp có thể xảy ra: Thứ nhất, các bên đương sự vẫn giữ yêu cầu của mình trong quá trình đối thoại; thứ hai, người khởi kiện tự nguyện rút đơn khởi kiện; thứ ba, người bị kiện cam kết sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ quyết định bị khởi kiện hoặc chấm dứt hành vi hành chính bị khởi kiện và người khởi kiện cam kết rút đơn khởi kiện Tùy vào từng trường hợp mà Tòa án có cách xử lý khác nhau, cụ thể:
Trường hợp qua đối thoại mà người khởi kiện vẫn giữ yêu cầu khởi kiện, người
bị kiện giữ nguyên quyết định, hành vi bị khởi kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập vẫn giữ nguyên yêu cầu thì Thẩm phán tiến hành các thủ tục để mở phiên tòa xét xử vụ án Đối với trường hợp này trong quá trình đối
Trang 10thoại thì người khởi kiện vẫn giữ quan điểm cho rằng khiếu kiện bị khởi kiện là trái với quy định của pháp luật trong khi đó người bị kiện vẫn bảo lưu quan điểm cho rằng khiếu kiện do mình ban hành hoặc thực hiện là hợp pháp Trường hợp này giữa các bên đương sự đã không thể thống nhất với nhau về việc giải quyết vụ án hành chính nên Thẩm phán phải tiến hành thủ tục để đưa vụ án ra xét xử tại phiên tòa
Trường hợp qua đối thoại mà người khởi kiện tự nguyện rút đơn khởi kiện thì Thẩm phán lập biên bản về việc người khởi kiện tự nguyện rút đơn khởi kiện, ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án đối với yêu cầu của người khởi kiện và người khởi kiện được quyền khởi kiện lại nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn Đây là trường hợp đơn phương hành động của người khởi kiện mà không cần có sự thống nhất với người bị kiện, vì trong quá trình đối thoại người khởi kiện nhận thức được các quyết định hành chính, hành vi hành chính cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc thực hiện là đúng với quy định của pháp luật nên họ đã tự nguyện rút đơn khởi kiện, họ đã tự xác định nếu tiếp tục theo đuổi vụ kiện cũng không đạt được kết quả như mong muốn lại mất thêm thời gian, công sức và tiền bạc
Trường hợp qua đối thoại mà người bị kiện cam kết sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ quyết định bị khởi kiện hoặc chấm dứt hành vi hành chính bị khởi kiện và người khởi kiện cam kết rút đơn khởi kiện thì Tòa án lập biên bản về việc cam kết của đương sự trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày lập biên bản, người bị kiện phải gửi cho Tòa án quyết định hành chính mới hoặc thông báo về việc chấm dứt hành
vi hành chính bị khởi kiện và người khởi kiện phải gửi cho Tòa án văn bản rút đơn khởi kiện Hết thời hạn này mà một trong các bên đương sự không thực hiện cam kết của mình thì Thẩm phán tiến hành các thủ tục để mở phiên tòa xét xử vụ án Trường hợp nhận được quyết định hành chính mới hoặc văn bản rút đơn khởi kiện thì Tòa án phải thông báo cho các đương sự khác biệt Trong thời hạn 07 ngày kể
từ ngày nhận được thông báo của Tòa án, nếu các đương sự không có ý kiến phản