MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 3 A MỞ ĐẦU 4 B NỘI DUNG 5 I Những vấn đề lý luận 5 1 Nhận thức chung 5 2 Nội dung của tình hình tội phạm 7 II Phân tích và làm rõ nhận định 9 III Đánh giá và đề xuất 16 1[.]
Trang 1MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 3
A MỞ ĐẦU 4
B NỘI DUNG 5
I Những vấn đề lý luận 5
1 Nhận thức chung 5
2 Nội dung của tình hình tội phạm 7
II Phân tích và làm rõ nhận định 9
III Đánh giá và đề xuất 16
1 Đánh giá 16
2 Đề xuất 17
C KẾT LUẬN 18
D TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
PHỤ LỤC 20
Trang 2DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
THTP: Tình hình tội phạm
Trang 3A MỞ ĐẦU
Tư tưởng về phòng ngừa tội phạm và sự cần thiết của phòng ngừa tội phạm đãtồn tại từ rất lâu trong lịch sử loài người để bảo vệ, duy trì trật tự và công bằng xãhội, góp phần bảo vệ các lợi ích chung của cộng đồng, của xã hội Thực trạng tộiphạm hiện nay ở nước ta ngày càng có nhiều diễn biến hết sức phức tạp, nổi lên làhoạt động của các băng nhóm tội phạm có tổ chức, lưu manh, côn đồ, sử dụng vũkhí, hung khí, manh động, liều lĩnh có sự gắn kết, đan xen giữa tội phạm hình sựvới kinh tế, ma túy và núp bóng doanh nghiệp; đe dọa lực lượng thực thi pháp luật,thi hành công vụ Đáng chú ý là nhóm đối tượng ngày càng trẻ hoá đối với các vụviệc gây thương tích và sử dụng các chất ma tuý Chính vì vậy, tầm quan trọng của
việc nghiên cứu “tình hình tội phạm” là vô cùng quan trọng và cần được đặt lên
hàng đầu nhằm đưa ra các giải pháp, biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa một cáchhiệu quả nhất Nhận thấy được tầm quan trọng của việc nghiên cứu các đề tài liênquan tới “tình hình tội phạm” nên trong bài tập nhóm môn Tội phạm học lần này
chúng em xin chọn đề tài:“Tình hình tội phạm cho chúng ta thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra Bức tranh này, bản thân nó là sự cảnh báo cho xã hội
về khía cạnh của tình hình xã hội” Bằng nhận thức và những kiến thức đã học, hãy
làm rõ nhận định trên Dựa vào những kiến thức phân tích, đánh giá lý luận diễnbiến, thực trạng của tội phạm để hiểu thêm về cơ cấu tính chất từ đó đưa ra nhữngcảnh báo trong hoạt động phòng ngừa, hạn chế tội phạm
Trang 4B NỘI DUNG
I Những vấn đề lý luận
1 Nhận thức chung
1.1 Khái niệm tình hình tội phạm
Theo “Đại từ điển tiếng Việt” thì “tình hình” được hiểu là “Trạng thái,
xu thế phát triển của sự vật, hiện tượng với tất cả những sự kiện diễn ra, biến đổi ở trong đó” Mà THTP bao giờ cũng phải gắn với không gian và khoảng thời gian nhất định Do vậy, có thể định nghĩa đầy đủ về THTP như sau: THTP là thực trạng và xu thế vận động của tội phạm mang thuộc tính xã hội và giai cấp đã xảy ra trong một không gian, lĩnh vực và một thời gian nhất định.
1.2 Đặc điểm
1.2.1 Tính xã hội: THTP được hình thành từ những hành vi xã hội được luật
hình sự xem là tội phạm và do những cá nhân, nhóm người sống trong xã hộithực hiện dưới tác động qua lại của nhiều mối quan hệ xã hội đa dạng phức tạp màchủ yếu là những quan hệ xã hội tiêu cực Thuộc tính xã hội của THTP phản ánh ởchỗ, tình hình tội phạm vốn không thể tự xuất hiện mà nó được sinh ra và tồn tạitrong chính đời sống xã hội, trong các mối quan hệ xã hội đã hình thành nên nó.Mỗi tội phạm cụ thể bao giờ cũng được thực hiện bởi con người cụ thể trong một
xã hội nhất định, việc xã hội thay đổi, phát triển hình thành nên các mối quan hệkhác nhau và phức tạp, xuất hiện những mâu thuẫn và lợi ích nhất định hay do sựsuy nghĩ lệch lạc của người phạm tội hoặc do sự mong muốn cá nhân đã gây rathiệt hại cho người khác, xã hội
1.2.2 Tính giai cấp: THTP ra đời cùng với sự phân chia xã hội thành các giai
cấp đối kháng, nhà nước và pháp luật và những mâu thuẫn không thể điều hòađược THTP không phải là hiện tượng có trong mọi xã hội loài người mà nó chỉ rađời cùng với sự xuất hiện sở hữu tư nhân, của sự phân chia xã hội thành các giai
Trang 5cấp đối kháng, sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, khi có những mâu thuẫn giaicấp không thể điều hòa được Chính giai cấp thống trị trong xã hội sẽ quy địnhhành vi nào bị xem là tội phạm và đưa ra biện pháp trừng trị căn cứ vào tính chấtmức độ nguy hiểm của hành vi đó đối với lợi ích của giai cấp mình đồng thời chínhgiai cấp thống trị có toàn quyền quyết định và làm ra những trình tự thủ tục áp dụngcho các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các hành vi phạm tội và người phạm tội
1.2.3.Tính thay đổi theo quá trình lịch sử: THTP có sự thay đổi và mất đi trong
những điều kiện lịch sử nhất định tùy thuộc vào các hình thái kinh tế, xã hội khácnhau trong lịch sử Đồng thời, đó không phải là hiện tượng bất biến trong xã hội mà
nó có sự thay đổi và mất đi trong những điều kiện lịch sử nhất định tùy thuộc vào
sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội khác nhau trong lịch sử.Có hành vi ởgiai đoạn này được coi là tội phạm nhưng khi chuyển sang giai đoạn lịch sử khácthi hành vì đó lại không bị coi là tội phạm và ngược lại THTP luôn có sự vận động
và thay đổi từ đơn giản đến phức tạp, tinh vi, hiện đại, sự thay đổi này được thểhiện trong phương thức, thủ đoạn, công cụ, phương tiện phạm tội ở những giaiđoạn lịch sử khác nhau là có sự khác nhau
1.2.4 Tính phụ thuộc pháp lý: THTP là hiện tượng mang thuộc tính pháp luật
hình sự Tội phạm là khái niệm được định nghĩa bởi đạo luật hình sự, những hành
vi xâm hại khách thể được Bộ luật hình sự quy định có thể bị áp dụng hình phạt.Tính pháp lý của THTP là dấu hiệu mang tính hình thức nhưng lại có ý nghĩa rấtquan trọng khi nghiên cứu và đánh giá về THTP trong xã hội, cho phép chúng ta cóthể phân biệt được tội phạm với các vi phạm pháp luật khác, các hành vi tiêu cựctrong xã hội Từ đó, có thể xác định chính xác đối tượng nghiên cứu của tội phạmhọc
1.2.5 Tồn tại trong không gian và thời gian xác định: THTP xuất hiện, gắn bó
chặt chẽ với các đặc điểm một địa bàn, một miền cụ thể hay một lĩnh vực cụ thể,trong một không gian xác định Tính không gian, thời gian sẽ xác định tính cụ thể
Trang 6của khái niệm THTP Ví dụ như: Tội hoạt động phỉ quy định trong Bộ luật hình sựchỉ xuất hiện ở khu vực biên giới, hải đảo
2 Nội dung của tình hình tội phạm
2.1 Thực trạng tình hình tội phạm
2.1.1 Tội phạm rõ: Số liệu tội phạm đã bị phát hiện là số lượng tội phạm đã xảy
ra trong một đơn vị không gian, thời gian nhất định, ngành (lĩnh vực) nhất định đã
bị phát hiện, bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật và đã đưa vào thống kêhình sự Tội phạm đã được xử lý về hình sự bao gồm: Tội phạm đã có bản án kếttội có hiệu lực pháp luật (kể cả trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự, đượcmiễn hình phạt) và các trường hợp đã được xác định là tội phạm nhưng đã bị đìnhchỉ mà không được xét xừ vì lý do khác nhau như đã hết thời hiệu truy cứu tráchnhiệm hình sự, chủ thể thực hiện đã chết Tội phạm đã được xử lý về hình sự nhưvậy được coi là tội phạm hiện hay tội phạm rõ khi đã được phản ánh trong thống kêtội phạm
2.1.2 Tội phạm ẩn: Số liệu tội phạm chưa bị phát hiện là số lượng tội phạm đã
xảy ra trong một đơn vị không gian, thời gian nhất định, ngành (lĩnh vực) nhất địnhchưa bị phát hiện, chưa bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật và chưa đưavào thống kê hình sự Có thể nói đơn giản hơn thì tội phạm ẩn là tội phạm chưa bịphát hiện cho đến thời điểm nghiên cứu vẫn chưa biết thông tin gì về tội phạm đó.Nguyên nhân xuất phát từ người phạm tội có tính toán trước khi phạm tội và xóasạch dấu vết nên không thể phát hiện ra hoặc do trình độ điều tra còn yếu hay vụ ánxảy ra mới được phát hiện nên các chứng cứ không đủ…
Tội phạm ẩn tự nhiên: Là tội phạm thực tế đã xảy ra, nhưng các cơ quan nhà
nước có thẩm quyền không biết các thông tin và chúng và đương nhiên sẽ không cótrong thống kê hình sự Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tội phạm ẩn tự nhiên cónhiều nhưng chủ yếu là do người phạm tội, người bị hại, nhân chứng,…
Trang 7 Tội phạm ẩn nhân tạo: Là những tội phạm thực tế đã xảy ra, các cán bộ hoặc
cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã nắm bắt được thông tin, nhưng vì lí do kháchquan và chủ quan mà vụ án không được thụ lý nên người phạm tội không bị xử lýtheo quy định của pháp luật
Tội phạm ẩn thống kê: Là những tội phạm thực tế đã xảy ra, đã bị phát hiện
và khởi tố, điều tra, truy tố và đưa ra xét xử, bản án đối với người phạm tội đã cóhiệu lực pháp luật nhưng vì những lý do nào đó mà tội phạm lọt ra ngoài thống kêhình sự.Việc tội phạm ẩn thống kê có nhiều nguyên nhân khác nhau, do yếu tố chủquan và khách quan của cán bộ làm công tác thống kê hay do các quy định vềthống kê chưa chặt chẽ, làm khó khăn cho công tác thống kê…
2.2 Cơ cấu tình hình tội phạm
Cơ cấu của THTP là tỉ trọng và mối liên quan giữa các nhân tố bộ phận và tổngthể của tình hình tội phạm Ví dụ bao gồm: cơ cấu tình hình tội phạm theo chươngBLHS, theo lỗi cố ý, vô ý, nhân thân người phạm tội, hình thức phạm tội,
Cách tính: Cơ cấu (%) = (Bộ phận/tổng thể) x 100%
2.3 Diễn biến
Là sự phản ánh xu hướng tăng, giảm hoặc ổn định của tội phạm xảy ra trong mộtkhông gian và thời gian nhất định Nghiên cứu diễn biến tình hình tội phạm giúpcho việc dự đoán được xu hướng vận động của tội phạm trong tương lai Qua đógiúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra các phương án, các biện phápphòng ngừa tội phạm một cách hữu hiệu nhất và sát với thực tiễn
II Phân tích và làm rõ nhận định
Có thể thấy, tội phạm là một hiện tượng xã hội mà nó phát sinh bởi những
nguyên nhân nhất định “Bức tranh tổng thể” đó được tạo nên bởi những tội phạm
đã xảy ra thực tế chứ không phải do con người hình dung hay sáng tạo ra Nghiêncứu THTP là nghiên cứu trạng thái của tội phạm và nghiên cứu xu hướng vận động
Trang 8của tội phạm Mặc dù vậy, không thể gắn nguyên nhân của tội phạm là nguyên
nhân của tình hình tội phạm Từ đó có thể nói: “Tình hình tội phạm cho chúng ta thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra Bức tranh này, bản thân nó là sự cảnh báo cho xã hội về khía cạnh của tình hình xã hội” Toàn cảnh về mọi mặt của
tội phạm, thể hiện đặc điểm định lượng (tổng số tội phạm cũng như tổng số ngườiphạm tội - con số phản ánh mức độ nghiêm trọng của tội phạm đã xảy ra) mà cònthể hiện cả đặc điểm định tính (các cơ cấu bên trong của tội phạm và của ngườiphạm tội mà những cơ cấu này phản ánh tính chất nghiêm trọng của tội phạm đãxảy ra)
Thứ nhất, THTP cho chúng ta thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra.
Các nội dung - bộ phận hợp thành của tình hình tội phạm có quan hệ, ảnh hưởngđến nhau ở mức độ nhất định tạo nên bức tranh tổng thể Các bộ phận đó được vínhư những màu sắc cụ thể để tạo nên bức tranh bao gồm: Thực trạng của THTP,diễn biến (động thái) của THTP, cơ cấu của THTP, tính chất của THTP
Thực trạng tình hình tội phạm: Đây là yếu tố thể hiện đặc điểm định lượng,
thực trạng THTP là tổng hợp các số liệu về vụ phạm tội đã xảy ra, số lượng ngườithực hiện các tội đó và thông số về nạn nhân trên một địa bàn nhất định và trongkhoảng thời gian nhất định Các nội dung về tội phạm rõ, tội phạm ẩn, chỉ số tộiphạm và thông số về nạn nhân là vấn đề cần được làm sáng tỏ khi nghiên cứu thựctrạng THTP Đây chính màu sắc đầu tiên tạo nên bức tranh toàn cảnh để không cócái nhìn chủ quan duy ý chí và phiến diện thực trạng của tình hình tội phạm, trướchết cần phải tìm hiểu về tội phạm rõ và tội phạm ẩn Sở dĩ phải có sự kết hợp này vìkhông phải mọi tội phạm xảy ra trên thực tế đều bị phát hiện và xử lí về hình sự
Có khá nhiều tội phạm xảy ra trên thực tế, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhaunên không bị phát hiện và do vậy không bị xử lí về hình sự Nghiên cứu về tộiphạm rõ thường dựa trên thông số về số vụ án xảy ra trên thực tế (chứ không đơnthuần là số vụ án bị đưa ra xét xử trên thực tế), và chỉ khi làm như vậy mới phản
Trang 9ánh chính xác về thực trạng của tình hình tội phạm, thông số về số vụ án xảy ra trênthực tế được lưu trữ ở cơ quan cảnh sát là đầy đủ nhất Thống kê của cơ quan cảnhsát phản ánh đầy đủ, bao quát hơn số liệu xét xử hình sự của Toà án vì nhân tố quantrọng nhất phản ánh thực trạng của THTP chính là số vụ án hình sự xảy ra trên thực
tế Bởi vì, không phải mọi vụ án xảy ra thì các cơ quan chức năng đều truy tìm rathủ phạm và tất cả các bị cáo đều bị đưa ra xét xử Có thể thấy, kết quả nghiên cứuthực trạng về 2 loại tội phạm sẽ hạn chế tối thiểu việc bỏ lọt tội phạm và có cáinhìn đầy đủ bao quát hết với các tội phạm cụ thể Với chỉ số tội phạm được xácđịnh để tìm hiểu mức độ phổ biến tội phạm trong dân cư Khi đánh giá thực trạngcủa tình hình tội phạm không thể bỏ qua chỉ số tội phạm, nhất là khi đánh giá thựctrạng của tình hình tội phạm qua các khoảng thời gian khác nhau trên một địa bànhoặc ở các địa bàn khác nhau trong cùng khoảng thời gian nhất định Để làm sáng
tỏ thông số về nạn nhân cần làm rõ các vấn đề như: số lượng, Ttông tin về đặc điểmnhân thân, Thiệt hại của nạn nhân…Những điều này quan trọng đối với cơ quanhoạch định chính sách phòng ngừa nhằm giúp các cơ quan này đưa ra những giảipháp phù hợp với thực tế cũng như phải có biện pháp cảnh báo người dân để họchủ động phòng tránh không trở thành nạn nhân của tội phạm Trong việc mô tảbức tranh THTP trên thực tế, để có cơ sở đánh giá hiệu quả của hoạt động phòngngừa tội phạm (thông qua việc tăng, giảm số tội phạm, số người phạm tội) và có cơ
sở phòng ngừa các tội phạm phổ biến thì việc xác định thực trạng của THTP có vaitrò quan trọng
Diễn biến (động thái) của tình hình tội phạm: Trên cơ sở những số liệu về
thực trạng của THTP, người nghiên cứu sẽ đánh giá được diễn biến của THTP.Diễn biến của THTP là sự phản ánh xu hướng tăng, giảm hoặc ổn định tương đốicủa tội phạm nói chung (hoặc một tội hoặc nhóm tội phạm) xảy ra trong khoảngthời gian nhất định và trên một địa bàn nhất định Việc này giúp cho việc dự đoán(tuy chỉ là tương đối) xu hướng vận động của tội phạm trong thời gian tiếp theo, từ
đó giúp cho việc xây dựng biện pháp phòng ngừa tội phạm của cơ quan chức năng
Trang 10sát với thực tiễn Diễn biến của THTP có thể bị thay đổi do tác động bởi nhiều yếu
tố như: các yếu tố xã hội về sự tăng trưởng hay suy thoái của nền kinh tế, vấn đề didân, sự gia tăng dân số ở các thành phố lớn, sự chênh lệch về mức sống của ngườidân và sự thay đổi về mặt pháp lí trong đó, sự thay đổi của pháp luật hình sự trongviệc mở rộng hoặc thu hẹp tội phạm cũng như biện pháp xử lí hình sự cũng ảnhhưởng đáng kể đến xu hướng vận động của tội phạm Trên thực tế, việc nghiên cứudiễn biến của tình hình tội phạm thường đặt ra trong khoảng thời gian 5 năm (hoặc
10 năm) vì đây là khoảng thời gian tương đối dài, ổn định nên nhận định về nó có
độ chính xác tương đối cao Nghiên cứu diễn biến của THTP trong thời gian dài sẽgiúp cho việc tìm ra được qui luật vận động của tội phạm, thay đổi về thực trạng và
cơ cấu của THTP tại một không gian và thời gian nhất định Nghiên cứu diễn biến
có ý nghĩa trong việc theo dõi sự thay đổi của THTP trong từng thời kỳ nhất định,xác định những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi về thực trạng, cơ cấu, từ đó mà cóbiện pháp đấu tranh với tội phạm trong hiện tại và dự báo, phòng ngừa trong tươnglai
Cơ cấu, tính chất: Sau khi phân tích được đặc điểm định lượng – thực trạng
của THTP và biết được bức tranh này to hay nhỏ, bé hay lớn thì tiếp theo, chúng ta
sẽ phân tích đặc điểm định tính Cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm lànhững đặc điểm về chất hay còn có cách gọi khác là định tính Giữa cơ cấu và tínhchất có quan hệ mật thiết với nhau Trên cơ sở tìm hiểu về cơ cấu của THTP theonhững tiêu chí khác nhau (như tiêu chí về hình thức phạm tội, tiêu chí về nhóm tội,tiêu chí về nhân thân người phạm tội ), người nghiên cứu có thể rút ra những đặcđiểm đặc trưng, có tính nổi bật của tình hình tội phạm và những đặc điểm này đượcgọi là tính chất của tình hình tội phạm Có thể nói, nghiên cứu cơ cấu của THTPthực chất là tìm hiểu nội dung bên trong của THTP, tìm ra những điểm riêng biệtcủa nó
Cơ cấu của THTP được hiểu là tỷ trọng và mối liên quan giữa các nhân tố bộphận và tổng thể của tình hình tội phạm Tức là trong tổng thể bức THTP đó sẽ có
Trang 11những cái liên quan với nhau chẳng hạn như nhắc đến nhóm tội phạm liên quan đếnvấn đề sức khỏe, tính mạng thì có tội giết người, tội cố ý gây thương tích… Nhưvậy, khi nhìn vào tổng thể bức tranh này, chúng ta cũng sẽ xem và biết được nên sửdụng yếu tố, tiêu chí nào thì sẽ có ý nghĩa với từng tội phạm cụ thể Bởi có nhữngyếu tố, tiêu chí có ý nghĩa với tội này nhưng lại không có ý nghĩa với tội khác Vìvậy, căn cứ vào mục đích nghiên cứu mà chúng ta sẽ phải tự lựa chọn yếu tố, tiêuchí để đạt được kết quả tốt nhất Việc chọn được những yếu tố, tiêu chí đánh giáphù hợp sẽ giúp bức tranh của chúng ta sinh động và rõ nét hơn Sau khi có sựnghiên cứu về cơ cấu của THTP một cách kĩ lưỡng qua các yếu tố, tiêu chí đã chọnthì tính chất của THTP sẽ dần được làm sáng tỏ Điều này giúp bức tranh tình hìnhtội phạm của chúng ta ngày càng được định hình rõ nét và thêm sáng tỏ hơn Tínhchất của THTP phản ánh đặc trưng, nổi bật nhất trong cơ cấu của THTP Theo cơcấu của tội phạm có tiêu thức nhất định có thể rút ra được những đặc điểm về tínhchất, mức độ của tình hình tội phạm Tính chất của tình hình tội phạm phản ánhmức độ nguy hiểm khác nhau, mức độ nghiêm trọng khác nhau ở từng vùng thờigian và không gian khác nhau thông qua tương quan và tỷ lệ giữa các thành phầntạo nên cấu thành của tỉnh hình tội phạm như tỷ lệ giữa tội nghiêm trọng và tội ítnghiêm trọng, giữa tội cố ý và tội vô ý, Như vậy, sự đánh giá đối với cơ cấu,động thái và mức độ tình hình tội phạm chính là mang tính chất kết quả của tỉnhhình tội phạm Tóm lại, cơ cấu của THTP là cơ sở để đánh giá mức độ, tính chấtnguy hiểm của THTP, đánh giá hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm thôngqua sự thay đổi tăng, giảm về cơ cấu của các tội phạm phổ biến và có tính chấtnguy hiểm cao Từ đây, các cơ quan nghiên cứu lập pháp, hành pháp phát hiệnnhững quy luật tồn tại và phát triển của tội phạm làm nền tảng để các cơ quan cóthẩm quyền hoạch định các kế hoạch phòng, chống tội phạm Thực trạng của tìnhhình tội phạm có liên quan đến việc phản ánh diễn biến của tình hình tội phạm, cơcấu của tình hình tội phạm có liên quan mật thiết đến tính chất của tình hình tộiphạm Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu này giải thích về mọi biểu hiện của tội