Tình trạng ách tắc hàng hóa tại biên giới Việt - Trung

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG VIỆN KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

VIỆN KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

-🙞🙞🕮🙞🙞

-BÁO CÁO CHÍNH SÁCH THƯƠNG

MẠI QUỐC TẾ

HÀNG HÓA TẠI BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG

Nhóm thực hiện: Nhóm 08

Giảng viên hướng dẫn: TS Vũ Hoàng Việt

Hà Nội, tháng 03 năm 2022

MỤC LỤC

II Mô tả quá trình tìm kiếm câu trả lời 8 III Phương hướng trả lời câu hỏi 8

DANH SÁCH SINH VIÊN THỰC HIỆN

STT HỌ VÀ TÊN MSSV HOÀN THÀNH NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ

1 Phan Tiến Minh

(Nhóm trưởng) 2014120087

Câu hỏi 2, 5 + Phần kết luận 100%

2 Phạm Thị Ngọc Mai 2014110164 Phần tóm tắt +Câu hỏi 3 100%

3 Phạm Thị Minh Ánh 2014110209 Phần tóm tắt +

Câu hỏi 1, 4 100%

4 Đào Phương Quỳnh 2014110205 Câu hỏi 5 + Phầnmở đầu 100%

PHẦN MỞ ĐẦU

Với bối cảnh toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại hiện nay, các quốc gia trên thế giới, bao gồm Việt Nam, đều chú trọng đến việc phát triển ngoại thương Kể từ thời kỳ

mở cửa đất nước, Việt Nam đã và đang cố gắng mở rộng những mối quan hệ hợp tác thương mại với các quốc gia khác Trung Quốc là một trong những bạn hàng lớn nhất của nước ta Bởi lẽ đó, các hoạt động liên quan đến xuất nhập khẩu, thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu ở các tỉnh biên giới Việt - Trung luôn diễn ra thường xuyên và sôi nổi

Tuy nhiên, gần đây vì tình hình dịch bệnh Covid-19, hoạt động thông quan tại các cửa khẩu đã gặp không ít khó khăn dẫn đến tình trạng ách tắc hàng hóa tại biên giới Việt - Trung Đặc biệt là từ đầu tháng 12/2021, tình trạng ùn tắc hàng hóa này ngày càng nghiêm trọng, nhất là ở các tỉnh thành biên giới phía Bắc như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai Vấn đề này đã gây ra nhiều ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu giữa hai quốc gia

Với mong muốn có thêm cái nhìn tổng quan và những hiểu biết về thực trạng

này, Nhóm 08 chúng em quyết định nghiên cứu đề tài “Tình trạng ách tắc hàng hóa

tại biên giới Việt - Trung” Trong báo cáo này, chúng em sẽ đặt ra những câu hỏi xoay

quanh đề tài nêu trên và đưa ra những câu trả lời để giải quyết những vấn đề đặt ra đó

PHẦN CÂU CHUYỆN

Trung Quốc là một thị trường lớn và rất quan trọng đối với Việt Nam Tuy nhiên,

từ nhiều năm nay, hàng hóa xuất khẩu sang Trung Quốc qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc thường xuyên gặp những khó khăn, cản trở dẫn đến việc ùn ứ, tắc nghẽn gây nhiều thiệt hại cho các chủ xe hàng

Ngày 18/7/2021, sau khi phía tỉnh Vân Nam công bố xét nghiệm mẫu dương tính COVID-19 trên phương tiện chở mặt hàng thanh long, phía Trung Quốc đã tạm dừng nhập khẩu thanh long Việt Nam qua cặp cửa khẩu quốc tế đường bộ Kim Thành – Bắc Sơn, gây ra ùn ứ tại cửa khẩu Lào Cai Một số doanh nghiệp có hàng tồn tại Lào Cai

đã chủ động đưa hàng sang các cửa khẩu khác để xuất khẩu Ông Hoàng Khánh Duy, Phó trưởng ban quản lý Khu kinh tế cửa khẩu tỉnh Lạng Sơn, cho biết tình trạng dồn ứ xuất hiện từ tuần đầu tháng 8, khi Trung Quốc thông báo không nhận thanh long xuất khẩu thông quan tại một số cửa khẩu ở Lào Cai, khiến xe nông sản dồn về Lạng Sơn tăng đột biến, cao điểm đến 600 - 700 xe Sau đó phía Trung Quốc lại đột ngột dừng thông quan tại cửa khẩu Tân Thanh khiến cho tình trạng ùn tắc thêm nghiêm trọng, tính tới ngày 17/8/2021 tỉnh Lạng Sơn vẫn còn 442 xe nằm chờ

Chưa dừng lại ở đó, kể từ tháng 8 năm 2021, tại các cửa khẩu tại Lạng Sơn, hiện nay phía Trung Quốc đã kiểm hóa 100% các lô hàng trái cây do đó thời gian thông quan hàng hóa đã tăng lên Đặc biệt, theo ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong thời gian qua, Trung Quốc đã tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn về kiểm dịch nguồn gốc xuất xứ, nhãn mác, đồng thời kiểm soát chặt về tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm đối với các mặt hàng nông sản hoa quả, trái cây nhập khẩu từ Việt Nam

Từ ngày 26/9/2021 Trung Quốc quy định tất cả các lái xe từ Việt Nam khi đến cửa khẩu phải bàn giao xe cho lái xe nước bạn để đảm bảo cho công tác phòng dịch phía Trung Quốc Chính vì vậy, năng lực thông quan giảm đáng kể, tại tỉnh Lạng Sơn, năng lực thông quan của các cửa khẩu chỉ từ 80 – 100 xe/ngày Điều này làm cho các

xe dần bị ùn tắc tại các biên giới

Tình hình ách tắc tại các cửa khẩu ngày càng trở nên nghiêm trọng, đặc biệt là tại tỉnh Lạng Sơn Lượng hàng hóa thông quan qua cửa khẩu trên địa bàn tỉnh giảm, chỉ

khoảng 300-400 xe/ ngày trong khi lượng hàng hoá từ nội địa lên các cửa khẩu thuộc địa bàn tỉnh Lạng Sơn rất lớn cộng với năng lực bến bãi có hạn dẫn đến tình trạng ùn tắc tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Tính đến sáng ngày 21/12/2021, tổng lượng xe tồn tại 03 khu vực cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh, Chi Ma là 4.461 xe (giảm 137 xe

so với ngày 20/12/2021) (cụ thể tại cửa khẩu Hữu Nghị tồn 1.389 xe (trong đó: chờ xuất khẩu 183 xe, Bãi trung chuyển hàng hóa 1.206 xe, chủ yếu là mặt hàng Mít, Thanh Long, ván bóc, linh kiện điện tử; tại cửa khẩu Tân Thanh tồn 2.456 xe (trong đó: tồn tại Bến xe Bảo Nguyên 930 xe, Bãi xe Cốc Nam 252 xe, Khu phi thuế quan 1.124 xe), mặt hàng chủ yếu là dưa hấu, thanh long, chuối xanh, mít, xoài; tại cửa khẩu Chi Ma tồn 616 xe, chủ yếu là mặt hàng tinh bột sắn) Các khu vực bến bãi tại các cửa khẩu đã quá tải, khó bố trí, sắp xếp được thêm (gồm cả các khu vực tạm sử dụng), ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu, chất lượng hàng hóa, tăng thời gian xuất khẩu cũng như tăng chi phí, khó khăn cho công tác kiểm soát phòng, chống dịch và bố trí, sắp xếp các phương tiện vận chuyển

Đỉnh điểm là vào ngày 25/12/2021, theo Sở Công Thương các tỉnh biên giới phía Bắc, tổng số phương tiện đang chờ tại các cửa khẩu biên giới Việt Nam – Trung Quốc

là 5.759 xe Theo báo cáo của Bộ Công Thương, nguyên nhân trực tiếp và chủ yếu dẫn đến hiện tượng ùn tắc hàng hóa là do Trung Quốc dừng hoàn toàn hoạt động thông quan tại gần như tất cả các cửa khẩu, trong đó có những cửa khẩu quan trọng, lượng hàng hóa xuất khẩu bình thường rất lớn như Kim Thành, Tân Thanh và Móng Cái Với các cửa khẩu còn tạm thời mở cửa, quy trình giao nhận hàng hóa được siết rất chặt để kiểm soát nguy cơ dịch bệnh, dẫn đến ùn tắc trên diện rộng

Tính đến ngày 17/1, tình hình vẫn chưa được giải quyết khi các tỉnh Lào Cai, Quảng Ninh, Lạng Sơn lần lượt ra thông báo tạm thời dừng tiếp nhận phương tiện chở mặt hàng hoa quả tươi lên cửa khẩu đường bộ để xuất sang Trung Quốc từ ngày 17/1

Từ ngày 12/1, phía tỉnh Vân Nam, Trung Quốc khôi phục hoạt động nhập khẩu đối với các mặt hàng trái cây tươi qua cửa khẩu Kim Thành Tuy nhiên, do công tác phòng chống dịch bệnh COVID-19 của phía Trung Quốc tại khu vực cửa khẩu được triển khai rất nghiêm ngặt nên năng lực thông quan hàng hóa đối với các mặt hàng trái cây tươi còn rất hạn chế Tính từ ngày 12/1 đến hết ngày 15/1 mới chỉ thông quan được 60 xe chở mặt hàng trái cây tươi (trung bình chỉ đạt từ 15-20 xe/ngày) Mặt khác, đến thời điểm hiện tại lượng phương tiện vận chuyển mặt hàng trái cây tươi (thanh

long, xoài, dưa hấu, mít) xuất khẩu đang tồn tại cửa khẩu Lào Cai đã lên đến gần 1.000

xe và vẫn đang tiếp tục được đưa lên từ các tỉnh với số lượng trên dưới 100 xe/ngày Với tình hình hiện tại, năng lực đáp ứng của các kho, bãi tập kết hàng hóa của cửa khẩu Kim Thành đã quá tải và không thể tiếp nhận được thêm phương tiện đến tập kết, chờ xuất khẩu Vì vậy, tránh việc phương tiện đưa lên cửa khẩu bị ùn tắc, giảm thiểu rủi ro hàng hóa xuất khẩu phải lưu bãi dài ngày trong điều kiện không đảm bảo, phát sinh thêm chi phí, gây thiệt hại kinh tế cho người dân, doanh nghiệp, tỉnh Lào Cai tạm thời dừng tiếp nhận xe chở trái cây tươi từ ngày 18/1 cho đến khi có thông báo mới Trước đó, UBND tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh đều có thông báo tạm dừng việc nhận xe hoa quả tươi từ ngày 17/1 Cụ thể, UBND tỉnh Quảng Ninh cũng vừa thông báo tạm dừng tiếp nhận mặt hàng hoa quả, thủy sản đông lạnh, những mặt hàng dễ hư hỏng, khó bảo quản; những mặt hàng chưa đảm bảo yêu cầu về phòng chống dịch Covid-19 của Trung Quốc ra khu vực cửa khẩu, lối mở biên giới của thành phố Móng Cái để xuất khẩu, bắt đầu từ ngày 17/1/2022 sau thời gian ngắn khôi phục hoạt động tại cửa khẩu cầu Bắc Luân I, II và cầu phao km 3+4 (TP Móng Cái)

PHẦN CÂU HỎI THẢO LUẬN

I Danh mục câu hỏi thảo luận

1 Nguyên nhân hàng hóa xuất khẩu ùn tắc tại các cửa khẩu ở biên giới phía Bắc là

gì ? 

2 Các nguyên tắc cơ bản áp dụng trong chính sách thương mại quốc tế là gì? Những chính sách Trung Quốc mới thực hiện đối với hàng xuất khẩu Việt Nam

có vi phạm các nguyên tắc cơ bản này không?

3 Tác động của tình trạng ách tắc biên giới đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam?

4 Cơ quan quản lý Nhà nước Việt Nam đã có chính sách gì trong việc giảm thiểu ách tắc và hỗ trợ cho các bên chịu thiệt hại do ách tắc biên giới?

5 Bài học rút ra cho Việt Nam về việc xuất khẩu hàng hóa qua biên giới?

II Mô tả quá trình tìm kiếm câu trả lời

- Những thông tin tìm kiếm: Thực trạng, nguyên nhân, ảnh hưởng và hướng giải quyết của tình trạng ách tắc biên giới

Khi tìm hiểu về vấn đề này, đầu tiên nhóm chúng em đã tìm hiểu việc này đã từng xảy ra trong quá khứ chưa, nếu có thì có xảy ra thường xuyên không Tiếp theo là những thông tin về thực trạng hiện nay Để từ đó, nhóm chúng em có cái nhìn bao quát

và tổng thể về vấn đề trên Sau đó tìm ra những nguyên nhân, cũng như những biện pháp, cách khắc phục Cuối cùng là những bài học để tránh tình trạng này xảy ra trong tương lai

- Quá trình thu thập thông tin: Với mong muốn có được thông tin chính xác, đa chiều, luôn được cập nhật, nhóm chúng em lựa chọn những nguồn báo chính thống, các cơ quan ngôn luận đại diện cho các bộ, ban, ngành (Tổng Cục Hải quan, Báo Điện

tử của những tỉnh thành biên giới, …) cũng như theo dõi các bản tin thời sự, Chuyển động 24h

- Xử lý thông tin: Sau khi thu thập thông tin từ nhiều nguồn, chúng em đã tiến hành so sánh, đối chiếu để nghiên cứu, phân tích những thông tin đó, tổng hợp và vận dụng những kiến thức của bộ môn Chính sách thương mại quốc tế để đi đến kết luận là những câu trả lời được trình bày dưới đây

III Phương hướng trả lời câu hỏi

Câu 1 Nguyên nhân hàng hóa xuất khẩu ùn tắc tại cửa khẩu là gì? 

- Nguyên nhân từ phía Trung Quốc

+ Trung Quốc tiếp tục áp dụng các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 dẫn đến tình trạng lái xe hàng hóa qua lại khu vực biên giới hạn chế, có những cửa khẩu chỉ đáp ứng 20-25% so với lưu lượng thông quan hàng hóa so với bình thường.  

+ Từ ngày 01/01/2022, Lệnh số 248 ngày 12/04/2021 và 249 ngày 14/4/2021 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc có hiệu lực cũng là nguyên nhân khiến lượng hàng hóa hoa quả, nông sản thực phẩm đổ dồn về các cửa khẩu biên giới phía Bắc chờ xuất khẩu sang Trung Quốc để tránh chính sách của Trung Quốc trước ngày 01/01/2021

+ Trung Quốc đưa ra thông báo dự kiến tạm dừng nhập khẩu trước và sau Tết nguyên đán 14 ngày đối với xe lạnh để chuẩn bị các công việc trước và sau Tết càng gây áp lực cho các doanh nghiệp Việt Nam đưa hàng hóa lên cửa khẩu để kịp xuất khẩu trước thời gian trên

+ Để tập trung cho công tác phòng chống dịch, phía Trung Quốc đã chuyển một số cán bộ kiểm dịch hải quan sang hỗ trợ công tác kiểm soát người Trung Quốc nhập cảnh về nước ăn Tết, do đó lực lượng hải quan giải quyết thủ tục hàng hóa hiện nay rất mỏng. 

+ Trong thời gian gần đây thị trường Trung Quốc cũng đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao

bì đóng gói … khiến cho việc kiểm tra hàng hoa tốn nhiều thời gian hơn từ đó làm giảm công suất thông quan. 

- Nguyên nhân từ phía Việt Nam 

+ Nông sản của các tỉnh phía Nam đang vào vụ thu hoạch, sản lượng hàng hóa tăng và nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết của thị trường Trung Quốc vào những tháng cuối năm tăng cao

+ Thông tin về tình trạng ùn tắc hàng hóa tại các khu vực biên giới đến các doanh nghiệp xuất khẩu, thương lái không được đầy đủ, chi tiết dẫn đến hàng hóa vẫn tiếp tục được đưa lên cửa khẩu với số lượng lớn, không được điều tiết theo diễn biến tình hình thực tế

+ Cách thức mua hàng hóa nông sản vẫn không tuân theo các chuẩn mực thương mại quốc tế như hợp đồng thương mại quốc tế, các điều khoản quy định cụ thể

về phương thức giao nhận hàng hóa, thanh toán tiền hàng cũng như các điều khoản

quy định trong trường hợp rủi ro, … nên thiệt hại nhiều năm qua vẫn nghiêng về phía người xuất khẩu Việt Nam. 

Câu 2 Các nguyên tắc cơ bản áp dụng trong chính sách thương mại quốc tế là gì? Những chính sách Trung Quốc mới thực hiện đối với hàng xuất khẩu Việt Nam có

vi phạm các nguyên tắc cơ bản này không?

Các nguyên tắc cơ bản áp dụng trong chính sách thương mại quốc tế

Tổ chức thương mại thế giới WTO được xây dựng dựa trên năm nguyên tắc pháp

lý nền tảng là: 

- Nguyên tắc bình đẳng: quan hệ thương mại trong lĩnh vực thương mại quốc tế

phải được diễn ra theo cách thức bình đẳng, không có sự phân biệt đối xử giữa các quốc gia thành viên với nhau cũng như giữa trong nước với nước ngoài Nguyên tắc này hướng đến việc thương mại không phân biệt đối xử thông qua nguyên tắc tối huệ quốc và nguyên tắc đối xử quốc gia Nguyên tắc này thể hiện ở hai điều: 

+ Nguyên tắc đối xử tối huệ quốc (MFN):

Nội dung của nguyên tắc này thực chất là việc WTO quy định rằng, các quốc gia không thể phân biệt đối xử với các đối tác thương mại của mình Cơ chế hoạt động của nguyên tắc này như sau: mỗi thành viên của WTO phải đối xử với các thành viên khác của WTO một cách công bằng như những đối tác "ưu tiên nhất" Nếu một nước dành cho một đối tác thương mại của mình một hay một số ưu đãi nào đó thì nước này cũng phải đối xử tương tự như vậy đối với tất cả các thành viên còn lại của WTO để tất cả các quốc gia thành viên đều được "ưu tiên nhất" Và như vậy, kết quả là không phân biệt đối xử với bất kỳ đối tác thương mại nào

+ Nguyên tắc đối xử quốc gia (NT):

"Ðối xử quốc gia" nghĩa là đối xử bình đẳng giữa sản phẩm nước ngoài và sản phẩm nội địa Nội dung của nguyên tắc này là hàng hoá nhập khẩu và hàng hóa tương

tự sản xuất trong nước phải được đối xử công bằng, bình đẳng như nhau

- Nguyên tắc tự do hóa hơn nữa: Nguyên tắc này hướng đến thương mại ngày

càng tự do hơn bằng con đường đàm phán Các hoạt động kinh tế diễn ra giữa các nước thành viên nên được thực hiện theo phương thức càng ngày càng tự do Chính phủ nên cố gắng hạn chế sử dụng những biện pháp nhằm cản trở các hoạt động hợp tác

giữa các quốc gia thành viên với nhau trong các lĩnh vực như: thương mại quốc tế, đầu

tư quốc tế,…

- Nguyên tắc minh bạch: Thông tin có liên quan đến bất kỳ biện pháp nào liên

quan đến hoạt động thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế hoặc thương mại dịch vụ,… phải được công khai một cách nhanh chóng, kịp thời và có khả năng dự báo được sự thay đổi Mục tiêu của nguyên tắc này là các nước thành viên có nghĩa vụ đảm bảo tính ổn định và có thể dự báo trước được về các cơ chế, chính sách, quy định thương mại của mình nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài

- Nguyên tắc tương hỗ: Nguyên tắc này nói đến trong quan hệ kinh tế quốc tế

giữa các quốc gia thành viên, các quốc gia phải đối xử tương đương và công bằng nhằm tạo ra và thúc đẩy môi trường cạnh tranh ngày càng bình đẳng hơn Tuy nhiên nguyên tắc tương hỗ không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay bởi có sự tham gia ngày càng lớn của các quốc gia đang phát triển trong quan hệ kinh tế quốc tế và các quan hệ chính trị, ngoại giao khác Những quốc gia đang phát triển có tiềm lực và trình

độ phát triển kinh tế kém hơn các nước phát triển do đó việc đối xử tương đương là rất khó khăn Chính vì vậy nguyên tắc này được thay thế bằng nguyên tắc Dành ưu đãi hơn cho các quốc gia đang và chậm phát triển Tuy vậy hai nguyên tắc này vẫn được

sử dụng song song với nhau

- Nguyên tắc dành ưu đãi hơn cho các quốc gia đang và chậm phát triển: Các

quốc gia phát triển và các tổ chức quốc tế nên có những hỗ trợ về mặt kỹ thuật cho các quốc gia đang và chậm phát triển nhằm nâng cao năng lực hội nhập và thực thi các thỏa thuận thương mại, đầu tư Ðể thực hiện nguyên tắc này, WTO dành cho các nước đang phát triển, các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi những linh hoạt và ưu đãi nhất định trong việc thực hiện các hiệp định của WTO: Nghĩa vụ cam kết của các quốc gia đang và chậm phát triển nên có sự ưu đãi hơn so với các quốc gia công nghiệp phát triển Dành cho các quốc gia đang và chậm phát triển thời gian chuyển đổi lâu hơn

Những chính sách Trung Quốc mới thực hiện đối với hàng xuất khẩu Việt Nam

có vi phạm các nguyên tắc cơ bản trong chính sách thương mại quốc tế không?

Để trả lời câu hỏi này ta cần phải nhắc lại các chính sách Trung Quốc đã thực hiện trong thời gian gần đây tại các cửa khẩu ở biên giới phía Bắc

- Đầu tiên là Lệnh số 248 ngày 12/4/2021 và lệnh 249 ngày 14/4/2021 của Tổng