Báo cáo dự án một số giải pháp bảo tồn và phát triển chè shan tuyết

Trong những năm qua được sự quan tâm của các cấp, chính quyền và sự nỗ lực vươn lên của nhân dân trong xã về việc phát triển cây chè Shan Tuyết và nhờ có sự đầu tư các chương trình dự án

TRƯỜNG PTDTBT THCS SÍN CHẢI

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

DỰ ÁN MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN CHÈ SHAN TUYẾT TẠI XÃ SÍN CHẢI

Lĩnh vực 2 Khoa học xã hội và hành vi

Tủa Chùa, tháng 10 năm 2020

A Lí do chọn đề tài

Hình 1: Cây chè và người dân hái chè Shan Tuyết ( chè cây cao)

Sín Chải, một xã vùng cao nằm ở phía Bắc của huyện Tủa Chùa, với độ cao trên 1400m so với mực nước biển, cách trung tâm huyện Tủa Chùa 46km, với 11 thôn, bản, trong đó dân cư 100% là đồng bào dân tộc Mông Đời sống nhân dân phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp, đất đai bạc màu, năng suất cây trồng vật nuôi còn thấp, sản xuất phụ thuộc vào thiên nhiên, do đó đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn, tỉ lệ hộ nghèo cao

Trong những năm qua được sự quan tâm của các cấp, chính quyền và sự

nỗ lực vươn lên của nhân dân trong xã về việc phát triển cây chè Shan Tuyết và nhờ có sự đầu tư các chương trình dự án để tập trung triển khai chăm sóc, bảo

vệ, thu hái chè trên địa bàn xã Sín Chải để tăng thêm nguồn thu nhập cho nhân dân trong xã Đặc biệt cây chè Shan Tuyết không chỉ phủ xanh đất trống, đồi trọc, phòng chống thiên tai mà còn đóng vai trò quan trọng trong chương trình xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống cho các hộ dân có chè, nó là loại cây kinh tế, mang lại cuộc sống ấm no cho đồng bào Mông tại xã Sín Chải chúng

em

Tuy nhiên việc bảo tồn và phát triển bền vững chè Shan Tuyết nhằm giúp nhân dân ở xã Sín Chải còn nhiều gặp nhiều khó khăn như: việc quy hoạch, đầu

tư bảo tồn và phát triển vùng chè chưa có, khâu chế biến cũng chưa được đầu tư, sản phẩm của bà con làm ra không có nơi tiêu thụ hoặc bán giá rẻ, không tương xứng với giá trị của nó

Từ thực tế đó, chúng em quyết định nghiên cứu dự án: “ MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN CHÈ SHAN TUYẾT TẠI XÃ SÍN CHẢI”

B Câu hỏi nghiên cứu; Vấn đề nghiên cứu; Giả thuyết khoa học

1 Câu hỏi nghiên cứu:

- Làm thế nào để bảo tồn và phát triển chè Shan tuyết tại xã Sín Chải

- Làm thế nào để nhân dân sống bằng cây chè, đam mê cây chè?

2 Vấn đề nghiên cứu:

Việc tìm hiểu đặc điểm cây chè, tầm quan trọng của chè Shan Tuyết đối

với đời sống người dân tại xã Sín Chải Từ đó tăng cường tuyên truyền, phổ biến

về kỹ thuật chăm sóc, bảo vệ, thu hái chè cho nhân dân để bảo tồn và phát triển

chè Shan Tuyết, để cây chè thực sự trở thành cây trồng mũi nhọn mang lại hiệu

quả kinh tế cao, góp phần xóa đói, giảm nghèo, nâng cao mức sống cho người

dân

3 Giả thuyết khoa học:

Chè Shan Tuyết là loại cây thân gỗ cổ thụ, thân to và lá chè mọc từng

chùm trên cành, loại chè này có nguồn gốc từ lâu đời, có những cây cổ thụ đến

100 hay thậm chí vài trăm tuổi Không giống các loại chè khác, để hái được chè

Shan Tuyết người hái phải trèo lên thân cao Chè Shan Tuyết thường được thu

hoạch 3 hoặc 4 vụ một năm Vụ đầu tiên được thu hoạch vào khoảng cuối tháng

3 đầu tháng 4 – đây được xem là vụ đầu cũng là vụ chè ngon nhất Vụ thứ 2

được thu hoạch khoảng tháng 5, tháng 6 Vụ thứ 3 vào tháng 8 và vụ cuối là

tháng 10, 11 Những cây chè ở đây được gọi là chè Shan Tuyết vì những búp

chè sau khi thu hái, bên ngoài phủ một lớp lông tơ mịn màu trắng nên người dân

gọi nó là chè Tuyết

Hình 2: Người dân hái chè Shan Tuyết

Hiện tại xã Sín Chải có gần 3.140 cây chè Shan Tuyết cổ thụ, phân bố rải

rác và khoảng 60 ha chè Shan trồng mới đã cho thu hái Đây là cây công nghiệp

được xã Sín Chải xác định là một trong những cây trồng mũi nhọn của xã

Tuy nhiên điều kiện sống của nhân dân trong vùng còn khó khăn về mọi

mặt, kinh tế chưa phát triển, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, thu nhập thấp Tập quán

canh tác chè Shan của bà con còn lạc hậu, cây chè trồng rải rác khắp nơi, chè

không được chăm bón, thu hái bằng phương pháp chặt cành rồi hái búp từ các

cành chặt đó hoặc trèo lên cây để hái Búp chè tươi mang bán xa xôi không đảm

bảo tiêu chuẩn thu mua của các cơ sở chế biến

C Thiết kế và phương pháp nghiên cứu Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

1 Thiết kế

Sau khi đã xác định rõ về quy trình thực hiện, chúng em đã cụ thể hóa từng bước như sau:

Hình 3: Sơ đồ quy trình thực hiện dự án

2 Phương pháp nghiên cứu

- Từ vấn đề nêu trên, chúng em đã suy nghĩ và tìm tòi trên mạng, trên sách báo, đi thực địa

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: nghiên cứu tình hình sản xuất chè, vai trò của cây chè đối với người dân tại xã Sín Chải

- Phương pháp thu thập thông tin qua phỏng vấn, điều tra

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích số liệu

- Phương pháp đàm thoại: trò chuyện, tâm sự với học sinh và người dân

về kỹ thuật chăm sóc, bảo vệ, thu hái và chế biến chè

3 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Chè Shan tuyết tại xã Sín Chải

- Thời gian nghiên cứu: Từ 25/10/2019 đến ngày 25/10/2020

- Nội dung nghiên cứu:

+ Nghiên cứu tình hình sản xuất cây chè Shan Tuyết

+ Tìm hiểu vai trò của cây chè San Tuyết đối với người dân xã Sín Chải + Sản phẩm chè Shan Tuyết trên thị trường

+ Tìm ra những giải pháp để bảo tồn và phát triển chè Shan tuyết tại xã Sín Chải

D Tiến hành nghiên cứu

Xuất phát từ ý tưởng của mình chúng em tiến hành nghiên cứu như sau:

1 Khảo sát, phỏng vấn ban đầu trước khi

thực hiện dự án

2 Tình hình sản xuất chè Shan Tuyết tại xã

Sín Chải

3 Vai trò của chè Shan tuyết

4 Sản phẩm chè Shan Tuyết trên thị

trường

5 Một số giải pháp bảo tồn và phát triển

chè Shan tuyết

6 Kết luận

Các

bước,

nghiên

cứu

- Thu thập kiến thức, thông tin trên sách báo, trên mạng internet, đi thực địa,

- Trình bày ý tưởng cùng với bạn, với giáo viên để có được sự trợ giúp và

tư vấn

- Nghiên cứu tình hình sản xuất cây chè Shan Tuyết

- Tìm hiểu vai trò của cây chè San Tuyết đối với người dân xã Sín Chải

- Sản phẩm chè Shan Tuyết trên thị trường

- Tìm ra những giải pháp để bảo tồn và phát triển chè Shan Tuyết tại xã Sín Chải

- Lập kế hoạch thời gian hoàn thiện dự án

- Chọn tên phù hợp nhất với dự án

Sau khi đã xác định rõ về quy trình thực hiện, chúng em đã cụ thể hóa từng bước như sau:

1 Khảo sát, phỏng vấn ban đầu trước khi thực hiện dự án

Tận dụng thời gian ra chơi giữa giờ, thời gian giải lao của buổi ngoại khóa, các buổi chiều không có hoạt động ở trường chúng em đã tiến hành khảo sát ban đầu với 20 bạn học sinh thuộc tất cả các khối lớp ( từ lớp 6 đến lớp 9) Khảo sát một số thầy, cô giáo trong trường, các bác lãnh đạo xã, người dân trồng chè Nội dung phỏng vấn bao gồm:

Bạn cho biết tại xã Sín Chải có bao nhiêu cây chè Shan tuyết?

Bạn có biết 1 kg chè Shan Tuyết trên thị trường hiện nay có giá là bao nhiêu không?

Bạn có biết chè Shan Tuyết có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe con người không?

Tại sao chúng ta phải bảo tồn và phát triển cây chè Shan Tuyết?

Bạn có biết cách nào, giải pháp gì để bảo tồn và phát triển chè Shan Tuyết không?

Qua quá trình phỏng vấn, ban đầu nhóm chúng em đã tổng hợp được kết quả nhận thức của mọi người về chè Shan Tuyết như sau:

STT Nội dung phỏng vấn

Tổng số người được phỏng vấn

Kết quả phỏng vấn Biết Chưa biết

1 Bạn cho biết tại xã Sín Chải có

2

Bạn có biết 1 kg chè Shan

Tuyết trên thị trường hiện nay

có giá là bao nhiêu không?

3

Bạn có biết chè Shan Tuyết có

tác dụng như thế nào đối với

sức khỏe con người không?

4

Tại sao chúng ta phải bảo tồn

và phát triển cây chè Shan

Tuyết?

gì để bảo tồn và phát triển chè

Shan Tuyết không?

Quan sát kết quả tổng hợp trên, nhóm đi đến nhận định: Hầu hết mọi người chưa có hiểu biết nhiều về chè Shan Tuyết, chưa biết được các giải pháp

để bảo tồn và phát triển chè Shan Tuyết

2 Tình hình sản xuất chè Shan Tuyết tại xã Sín Chải

Trong mỗi vùng có cây chè phát triển thì việc điều tra tình hình sản xuất, trình độ thâm canh, hiệu quả của cây chè đối với người nông dân là cần thiết vì nếu việc sản xuất chè thực sự đem lại lợi ích cho người nông dân thì người dân mới quan tâm, đầu tư chăm sóc vào sản xuất Kết quả trong bảng sau

Bảng sản lượng và nguồn thu từ chè búp tươi của một số hộ gia đình

có cây chè điều tra tại xã Sín Chải năm 2019 STT Tên chủ hộ sản

lượng một vụ ( kg)

Giá 1 kg chè búp

tươi ( nghìn đồng)

Nguồn thu từ chè (triệu đồng/ vụ)

Qua bảng trên ta thấy cây chè Shan Tuyết đã đem lại nguồn thu nhập đáng

kể cho các hộ gia đình trồng chè, như gia đình ông Hạng A Chư tại thôn Hấu Chua, mỗi vụ gia đình ông thu nhập 24 triệu đồng, một năm cây chè cho thu hái

từ 3-4 vụ, vậy trung bình một năm gia đình ông thu nhập từ 72 – 96 triệu đồng

từ chè búp tươi Hay gia đình ông Sùng A Phùa ở thôn Mảng Chiềng có sản lượng chè thấp nhất cũng thu nhập từ 26.4 – 35.2 triệu đồng/năm

Tuy nhiên, năm 2020 do ảnh hưởng của dịch covid-19 nên giá chè búp tươi đã giảm xuống, giá chỉ từ 25-30 nghìn đồng/kg Em mong rằng Việt Nam

và trên thế giới sẽ sớm đẩy lùi được dịch bệnh để người dân có thu nhập ổn định

từ cây chè

Ngoài ra, khi có các thương lái Trung Quốc và Lào sang làm chè, do sản phẩm chè búp tươi ít không đủ cung cấp cho các xưởng chế biến nên giá chè búp tươi tăng cao người dân cũng chạy theo lợi nhuận, hái chè không đúng kĩ thuật

đã ảnh hưởng không nhỏ đến sản lượng chè vụ sau và chất lượng chè sau khi chế biến

Hình 4: Sản phẩm chè hái không đúng kĩ thuật

Hình 5: Sản phẩm chè hái đúng kĩ thuật

3 Vai trò của chè Shan Tuyết

a Đối với tự nhiên

- Phủ xanh đất trống, đồi trọc

- Phòng chống thiên tai như: lũ quét, sạt lở đất,

- Điều hòa khí hậu,

b Đối với cuộc sống người dân

Nâng cao mức sống người dân, các hộ gia đình cũng quan tâm đến việc học tập của con cái Trong những năm gần đây số lượng học sinh đến trường học ngày một tăng như: năm học 2019-2020 tổng số học sinh của trường

PTDTBT THCS Sín Chải là 433 học sinh, năm học 2020-2021 là 445 học sinh,

số học sinh tăng lên là 12 học sinh ( tăng 1.4%)

Hiện nay, ông Hạng A Chư ở thôn Hấu Chua Mỗi vụ, gia đình ông Chư thu hoạch được hơn 3 tạ chè và thu mua của bà con trong vùng khoảng từ 7 đến

8 tạ chè Với giá chè Shan Tuyết có giá từ 400.000 đến 600.000 đồng/kg trên thị trường hiện nay thì mỗi năm tổng thu nhập của gia đình ông Chư cũng lên đến

hàng trăm triệu đồng

Hình 6: Xưởng chế biến chè của ông Hạng A Chư

Ông Đinh Văn Hồng ở thôn Sín Chải tuy không trồng chè nhưng ông đã thu mua chè của người dân, sao chè thủ công ngay tại nhà, mỗi vụ chè gia đình ông thu mua của bà con trong vùng khoảng từ 4 đến 5 tấn chè búp tươi Sau khi sao được khoảng 8 tạ đến 1 tấn chè khô Sản phẩm chè của gia đình ông được tiêu thị trong huyện Ngoài ra có những vụ thì bán cho các thương lái Trung Quốc và Lào

Hình 7: Xưởng chế biến chè của ông Đinh Văn Hồng

4 Sản phẩm chè Shan Tuyết trên thị trường

Những năm trước bà con luộc rồi phơi để uống dần, hoặc mang ra chợ bán nhỏ lẻ một vài cân Từ năm 2001 đến nay sản phẩm chè búp tươi được Công

ty giống nông nghiệp Điện Biên và các nhà tư nhân thu mua và chế biến chè xanh ngay tại chỗ sau đó được đưa ra thị trương nhưng vẫn mang tính thủ công nhỏ lẻ

Hiện nay chè Shan Tuyết có giá từ 400.000 đến 600.000 đồng/kg Tuy chè được sao thủ công, đóng gói to không ghi rõ địa chỉ nhưng chè Shan Tuyết vẫn được những vị khách yêu chè biết đến

Hình 8: Sản phẩm chè sau khi chế biến

Chè Shan Tuyết Sín Chải trong những năm gần đây đã xuất khẩu sang Lào và Trung Quốc

5 Một số giải pháp bảo tồn và phát triển chè Shan tuyết tại xã Sín Chải

- Bảo tồn các gốc chè hiện có, mở rộng diện tích trồng chè mới

- Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân tham gia trồng, chăm sóc, thu hái chè theo đúng quy trình kỹ thuật để nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm

Hình 9: Người dân hái chè đúng kĩ thuật

- Tổ chức một số buổi đi thực tế như: đi hái chè giúp người dân, quan sát các bước sao, chế biến và thưởng thức chè

Hình 10: Học sinh đi hái chè giúp dân và thưởng thức chè

- Tuyên truyền cho các bạn học sinh trong lớp và người dân về giá trị kinh

tế, vai trò của chè Shan Tuyết

- Có các chính sách hỗ trợ nhân dân cây giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc

và trợ giá cho người dân trồng chè

- Cần xây dựng vườn ươm cây giống từ những cây chè Shan Tuyết đầu dòng

- Đăng kí nhãn hiệu độc quyền cho sản phẩm chè Shan Tuyết Sín Chải, đồng thời xúc tiến thực hiện đăng kí mã số, mã vạch trên bao bì sản phẩm để hoàn tất việc xây dựng thương hiệu chè Shan Tuyết Sín Chải

- Đẩy mạnh công tác tiếp thị, quản bá thương hiệu tại các chương trình xúc tiến thương mại để đưa thương hiệu chè Tuyết Shan Sín Chải sạch và an

toàn, chất lượng đến với công chúng

- Tập trung phát triển cây chè Shan Tuyết trở thành cây hàng hóa, nâng cao thu nhập, tạo công ăn việc làm cho người dân trong xã

- Đầu tư nâng cấp nhà xưởng, dây chuyền công nghệ cao để nâng cao chất lượng, đa dạng hóa mẫu mã các sản phẩm chè để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng

Hình 11: Xưởng chế biến chè

- Đăng ký quần thể chè Tuyết Shan cổ thụ là Cây Di sản Việt Nam Việc được công nhận Cây Di sản Việt Nam sẽ góp phần phát huy hơn nữa sức mạnh bảo tồn của cộng đồng địa phương và nâng cao giá trị của cây chè nơi đây Hi vọng rằng, với sự quan tâm của chính quyền địa phương, cùng sự quyết tâm của toàn thể người dân, chè Tuyết Shan cổ thụ Sín Chải sẽ tiếp tục cắm rễ và vươn

xa, khẳng định thương hiệu, có chỗ đứng vững chắc trên thị trường

Hình 11: Xưởng chế biến chè

6 Kết quả nhận thức, hành động của mọi người sau khi tuyên truyền

Nhóm tiến hành phỏng vấn lại 20 bạn học sinh ban đầu Trong đó có phỏng vấn bạn Sùng Thị Kia lớp 9A1 với câu hỏi: Qua cuộc tuyên truyền một số giải pháp bảo tồn và phát triển chè Shan Tuyết cho học sinh trường PTDTBT THCS Sín Chải, bạn có suy nghĩ gì?

Hình 13: Nhóm phỏng vấn các bạn học sinh sau khi tuyên truyền

Bạn đã không ngần ngại trả lời: Sau khi nghe các thầy cô giáo và hai bạn tuyên truyền mình thấy cuộc tuyên truyền này rất hay rất bổ ích cho bản thân mình, mình hiểu rõ hơn về cây chè Shan Tuyết, biết được chè Shan tuyết có vai trò rất quan trọng trong cuộc sống, nó không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần phủ xanh đất trống, đồi trọc, phòng chống thiên tai nữa và đặc biệt là biết được các giải pháp để bảo tồn và phát triển được giống cây quý này Mình và các bạn về nhà sẽ tiếp tục tuyên truyền đến người thân trong gia đình và trong thôn

Và kết quả phỏng vấn sau khi tuyên truyền các giải pháp bảo tồn và phát triển chè Shan Tuyết cho mọi người nhận được là:

STT Nội dung phỏng vấn

Tổng số người được phỏng vấn

Kết quả phỏng vấn Biết Chưa biết

1 Bạn cho biết tại xã Sín Chải có

2

Bạn có biết 1 kg chè Shan

Tuyết trên thị trường hiện nay

có giá là bao nhiêu không?

3

Bạn có biết chè Shan Tuyết có

tác dụng như thế nào đối với

sức khỏe con người không?