Báo cáo dự án sử dụng sáp ong để vẽ tranh thổ cẩm và thiết kế hoa văn trên các bộ trang phục thời kỳ đương đại

Theo thời gian, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trang phục truyền thống của các dân tộc đã có một số thay đổi để phù hợp với nhu cầu và điều kiện sống thực tế.. Là những ngư

1

PHÒNG GD&ĐT TỦA CHÙA

TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS TẢ PHÌN

………… …………

BÁO CÁO TÓM TẮT

ĐỀ TÀI

SỬ DỤNG SÁP ONG ĐỂ VẼ TRANH THỔ CẨM VÀ THIẾT KẾ HOA VĂN

TRÊN CÁC BỘ TRANG PHỤC THỜI KỲ ĐƯƠNG ĐẠI

Lĩnh vực 15 Khoa học vật liệu

NGƯỜI THỰC HIỆN:

Mùa Thị Dua Giàng Thị Cúc

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:

Sùng A Tằng

Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Tả Phìn

Tả Phìn, tháng 10 năm 2020

2

MỤC LỤC

3 A Lý do chọn đề tài:

B Câu hỏi nghiên cứu, vấn đề nghiên cứu, giả thuyết khoa học

C Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

D Tiến hành nghiên cứu

E Tài liệu tham khảo

3

3

3

5

12

3

A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong quá trình phát triển của mỗi dân tộc, cùng với tiếng nói, chữ viết thì trang phục luôn là một yếu tố quan trọng góp phần tạo dựng nên bản sắc văn hóa Theo thời gian, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trang phục truyền thống của các dân tộc đã có một số thay đổi để phù hợp với nhu cầu và điều kiện sống thực tế Tuy nhiên, đang xuất hiện những biểu hiện đáng lo ngại

có thể đưa tới nguy cơ biến dạng, bị mai một, thậm chí biến mất nét đặc sắc riêng của các bộ trang phục truyền thống

Chúng em đã đặt ra sứ mệnh hồi sinh những chất liệu truyền thống đặc sắc đang dần mất qua cách thiết kế hiện đại nhưng nét văn hóa vẫn ẩn chứa

trong mỗi sản phẩm

Chúng em mong muốn mỗi cá nhân cho tới cả cộng đồng đi từ nhận thức đúng đắn đến sự tự ý thức trong ứng xử với trang phục truyền thống, thì giá trị văn hóa đặc sắc về trang phục mới được tôn vinh và có vị trí xứng đáng trong đời sống, góp phần tích cực vun đắp tình yêu văn hóa truyền thống, gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc Bởi nếu không có những chính sách cụ thể khuyến khích người dân bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống, không có nhận thức đúng đắn và giải pháp kịp thời, phù hợp nhằm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, trong đó có giữ gìn trang phục truyền thống thì rất nhiều nguy cơ dân tộc đó

sẽ tự đánh mất bản sắc văn hóa của chính mình

Là những người con bản xứ, bản thân chúng em cũng muốn làm một điều

gì đó để dân tộc mình có sự hiểu biết hơn về trang phục truyền thống, cuộc sống của người dân được cải thiện Chính vì thế chúng em mang đến hội thi Dự án

“Sử dụng sáp ong để vẽ tranh thổ cẩm và thiết kế hoa văn trên các bộ trang phục thời kỳ đương đại”

B CÂU HỎI, VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU, GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

- Câu hỏi nghiên cứu:

? Làm thế nào để gìn giữ chất liệu truyền thống đã bị mai một?

? Làm thế nào để sử dụng chất liệu truyền thống vào trong sáng tác nghệ thuật, thiết kế các bộ trang phục?

? Làm thế nào để quảng bá đến nhiều người?

- Vấn đề nghiên cứu: “Sự mai một của chất liệu truyền thống sáp ong, thổ

cẩm của dân tộc mông” tại xã Tả Phìn, huyện Tủa Chùa

- Giả thuyết khoa học: Giới thiệu đến người dân, khách hàng biết được chất liệu sáp ong thổ cẩm và cách sử dụng hoạ tiết hoa văn lên các bộ trang phục đương đại Nếu chất liệu truyền thống được sử dụng trong thực tế sẽ thu hút được nhiều khách hàng hơn đồng thời phát triển nền kinh tế nơi đây

C THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Thiết kế

4

Để thực hiện được Dự án này chúng em đã nghiên cứu và thực hiện một

số cuộc khảo sát tìm hiểu tình hình thực tế tại xã Tả Phìn Từ đó chúng em đã quyết định thực hiện dự án này thông qua quy trình như sau:

Hình 1: Sơ đồ quy trình thực hiện dự án

2 Phương pháp nghiên cứu:

2.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Tìm hiểu trên mạng, trong sách báo, tạp chí về thuận lợi và khó khăn khi thực hiện dự án

- Tìm hiểu trên trang thông tin địa phương, sách báo về khả năng phát triển dự án tại địa phương

2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu:

- Từ nguồn thông tin của baodantoc.vn; phunuvietnam.vn

- Thu thập thông tin thực tế tại địa phương

2.3 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

2.3.1 Phiếu điều tra, phỏng vấn, chụp hình về

+ Thuận lợi và khó khăn khi phát triển dự án tại địa phương

+ Người dân có hiểu biết gì về chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm

3 Từ cách làm truyền thống

tìm ra cách làm mới và ứng

dụng vào lĩnh vực mới

2 Nghiên cứu chất liệu truyền thống sắp ong, thổ cẩm

4 Triển lãm một số tác phẩm

tự tạo và phỏng vấn một vài

hộ dân

5 Kết luận và kiến nghị

1 Khảo sát tình hình thực tế

tại xã Tả Phìn

5

+ Những cơ sở hạ tầng, vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dự án

+ Cách để người dân thu hút khách lâu dài, giữ lợi ích kinh tế lâu dài + Người dân phải biết cách nói chuyện với khách, hiểu tâm lý, tạo sự thoải mái cho khách, có hiểu biết về mọi vấn đề của những bộ trang phục từ chất liệu truyền thống để giới thiệu cho khách hàng

+ Lực lượng quản lý ở địa phương có đủ trình độ và tâm huyết

2.3.2 Tuyên truyền:

+ Những thuận lợi và khó khăn để phát triển những bộ trang phục đương đại từ chất liệu truyền thống

+ Giới thiệu các trang mạng uy tín để nghiên cứu, trao đổi

+ Hướng dẫn những nguyên tắc để phát triển dự án

D TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU

1 Khảo sát tình hình thực tế tại xã Tả Phìn

- Tìm hiểu thực tế những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện dự án tại xã

Tả phìn, huyện Tủa Chùa

- Tìm kiếm thông tin trên các phương tiện truyền thông như: đài, báo, truyền hình, internet, các trang mạng xã hội nhằm so sánh, đối chiếu về khả

năng phát triển của dự án

- Thực hiện các cuộc khảo sát theo quy mô từ nhỏ đến lớn (cụ thể như: điều tra bằng hình thức phỏng vấn trực tiếp, câu hỏi trả lời ngắn…) đối với:

+ Học sinh tại trường PTDTBT THCS Tả Phìn Tủa Chùa

+ Người dân đang sinh sống trên địa bàn tại xã Tả Phìn, huyện Tủa Chùa

- Tả Phìn là xã vùng sâu, vùng xa của Huyện Tủa Chùa, nằm cách trung tâm Huyện 30km về phía Bắc Với 100% là người dân tộc H’Mông sinh sống Cuộc sống người dân nơi đây rất thuần túy, mang đậm bản sắc dân tộc

2 Nghiên cứu chất liệu truyền thống sắp ong, thổ cẩm

2.1 Chuẩn bị nguyên liệu:

- Vải lanh:

6

Cây lanh dùng để dệt vải

Quy trình làm vải lanh như sau: Lấy vỏ cây lanh tuốt nhỏ  luộc mềm  dệt thành tấm  luộc lại  ngâm trong tro bếp  giặt  phơi khô

- Sáp ong lấy từ tự nhiên:

Thực hiện theo các bước sau: Tổ ong đem vắt mật  lấy sắp đã vắt hết mật đun từ 2 đến 3 tiếng, bỏ ra để nguội  váng nổi lên chính là sáp ong

- Cây Chàm để tạo màu:

7

Màu chàm sau khi đã được sơ chế

Quy trình làm như sau: Ngâm trong chum từ 5 đến 7 ngày  vớt hết lá để lại nước màu  rắc vôi bột vào sau đó dùng gáo hoà quyện đến khi nước sánh lại rồi để qua đêm  lấy váng đọng đem phơi khô  hoà vào nước vôi trong đảo đều ta có nước màu để nhuộm

2.2 Dụng cụ:

- Bút vẽ cắt từ ba lá đồng mỏng có hình tam giác được kẹp trên một thanh tre nhỏ Điều đặc biệt là những cây bút này có 1 khoang bụng là một khoảng trống – đó chính là buồng chứa sáp ong Mỗi khi vẽ, người nghệ nhân tạo hình chấm bút này vào chảo sáp nóng chảy, sáp ong sẽ tràn vào buồng này Khi nhấc bút lên, sáp người ta cầm ở tư thế cho cạnh lưỡi nằm song song với bề mặt mặt đất

để sáp ong không chảy ra Khi in, người ta nghiêng dần ngòi bút cho sáp ong

chảy ra

Bút vẽ

8

Cách cầm bút vẽ

- Một cái chảo đun sáp ong với độ dày từ 1cm trở lên

- Một tấm ván phẳng với kích thước hợp lí

2.3 Quy trình vẽ sáp ong lên thổ cẩm theo cách làm truyền thống

Đun nóng sáp ong (đã chuẩn bị)  chấm bút vào trong sáp ong vẽ hoa văn lên trên vải (với điều kiện sáp ong đủ nóng để thấm vào vải)  nhuộm (bằng cách ngâm vải vào trong nước chàm đã chuẩn bị)  phơi khô  ngâm vào nước nóng để sáp ong chảy ra

(Một số lưu ý: Sau khi vẽ sáp ong người ta sẽ đợi để chúng đông đặc như sáp nến rồi mới đem đi nhuộm chàm nhiều lần rồi phơi khô Đối với những bộ trang phục vẽ sáp ong thì không nên phơi ở chỗ quá nóng bởi sáp ong sẽ dễ bị tan hết Phơi khô xong, đem những tấm vải đó luộc qua nước sôi Sáp ong gặp nhiệt độ cao sẽ tan hết và để lộ ra những đường trắng trên vải, tạo thành những hoa văn trắng trên sắc nền chàm xanh)

3 Từ cách làm truyền thống tìm ra cách làm mới và ứng dụng vào lĩnh vực mới

3.1 Từ cách làm truyền thống tìm ra cách làm mới

Để vẽ được sáp ong lên vải, phụ nữ Mông có một bộ bút vẽ làm bằng thanh tre nhỏ, ngòi bút là một lá đồng rất nhỏ hình tam giác được nẹp vào thanh tre Khi

vẽ luôn phải ngồi bên bếp lửa, chấm bút vào chảo sáp ong nóng đặt trên than hồng rồi thoăn thoắt đưa tay kẻ những đường thẳng trên vải, sao cho lưỡi bút song song với mặt đất Phải kẻ thật đều thật khéo để lượng sáp chảy đều, không loang lổ cho đến hết rồi mới tiếp tục chấm tiếp

Để giảm bớt được một phần nào đó sự vất vả của các bà các mẹ các chị chúng em đã chế tạo ra bút vẽ sắp ong bằng điện Chúng em sử dụng súng băn keo nến để làm

9

3.2 Ứng dụng vào lĩnh vực mới

3.2.1 Dùng trong vẽ tranh

Những sản phẩm từ thổ cẩm được các nghệ nhân làm ra không chỉ phục

vụ cho nhu cầu cuộc sống hằng ngày như làm trang phục, khăn, túi xách, ví,

mà chúng em còn dùng chất liệu đó để vẽ tranh tạo được sự độc đáo, tính duy nhất từ trước đến nay trên thị trường chưa có

Quá trình vẽ để sáng tác tranh

10

3.2.2 Sử dụng sáp ong, thổ cẩm để thiết kế một số bộ trang phục thời đương đại

Sáp ong và vải thổ cẩm, hai điều này nghe qua như không có mối quan hệ

cùng liên quan với nhau Nhưng nếu chúng ta biết cách phối hợp chúng lại với nhau, sẽ tạo ra một tác phẩm nghệ thuật độc đáo Đây cũng chính là điều mà người Mông chúng em đã khám phá ra từ rất lâu đời, nó đã trở thành tấm biển hiệu sống, nét độc đáo rất riêng của dân tộc chúng em

Mỗi dân tộc đều có những nét riêng thể hiện trong những phong tục tập quán và cả trong trang phục của mình Đối với dân tộc chúng em, hoa văn trên váy áo được tạo ra bằng nhiều cách: thêu, ghép vải,…Nhưng độc đáo nhất là

cách tạo hoa văn bằng cách in và vẽ bằng sáp ong

Sáp ong thổ cẩm là chất liệu khó tìm, khó làm nên dần dần đang bị mai một đi Để lưu giữ được chất liệu đó chúng em đã có ý tưởng sử dụng nó để tạo điểm nhấn cho một số bộ trang phục như dùng để làm gấu áo, gấu quần trong thời kì này

4 Phỏng vấn một vài hộ dân về cảm nhận của họ đối với chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm

Em giành thời gian vào các buổi chiều được nghỉ để tiến hành phỏng vấn một số hộ người dân

Trong quá trình phỏng vấn chúng em chia ra làm hai đối tượng

+ Đối tượng thứ nhất là các ông bà đã lớn tuổi có sự am hiểu về chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm

+ Đối tượng thứ hai là một số hộ gia đình chưa có sự am hiểu về chất liệu

đó

Qua quá trình phỏng vấn, chúng em đã tổng hợp được kết quả nhận thức của một số hộ dân vấn đề về chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm như sau:

*Phỏng vấn một số hộ dân sự hiểu biết về chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm:

STT Nội dung

phỏng vấn

Tổng số người được phỏng vấn

Kết quả phỏng vấn Thích Không

thích

1

Các ông bà đã lớn tuổi

có sự am hiểu về chất

liệu truyền thống sáp

ong thổ cẩm

2 Số hộ dân chưa có sự am hiểu về chất liệu

truyền thống sáp ong

11

thổ cẩm

* Phỏng vấn sau khi đã giới thiệu, quảng cáo về chất liệu truyền thống sáp ong, thổ cẩm:

- Tổng số hộ dân được phỏng vấn: 10

- Tổng số người có thay đổi về cách nhìn nhận về sáp ong thổ cẩm từ không thích sang thích: 9

5 Kết luận và kiến nghị:

5.1 Kết luận:

Qua nghiên cứu đề tài, chúng em nhận thấy:

- Khi lên kế hoạch sử dụng sáp ong thổ cẩm để vẽ tranh và thiết kế hoa văn trên các bộ trang phục thì được sự ủng hộ của gia đình, người dân địa phương và các ban ngành đoàn thể của xã Tả Phìn

- Qua quá trình nghiên cứu biết được giá trị của chất liệu truyền thống sáp ong thổ cẩm

- Tạo được bút vẽ mới tiết kiệm được thời gian, công sức cho bà con

- Tạo được những bức tranh nghệ thuật mang đậm giá trị nhân văn từ chất liệu truyền thống của dân tộc mình

- Đưa chất liệu truyền thống về gần với thời đại ngày nay

- Chúng em đã tiến hành thực hiện dự án này cùng với gia đình, người dân

và kết quả đạt được khá khả quan: Sau khi thực hiện dự án này nhiều hộ dân trong xã Tả Phìn đã có sự thay đổi về thu nhập

5.2 Kiến nghị

5.2.1 Đối với UBND xã Tả Phìn, huyện Tủa Chùa

Đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân trên địa bàn xã Tả Phìn - huyện Tủa Chùa về việc giữ gìn và bảo vệ giá trị truyền thống của dân tộc mông tại xã Tả Phìn

Tạo điều kiện cho người dân giới thiệu và tiêu thụ được nhiều sản phẩm truyền thống mang sắc thái văn hóa đặc trưng của dân tộc mông

Tổ chức nhiều hơn nữa các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao nhằm thu hút người dân tham gia

5.2.2 Đối với trường PTDTBT THCS Tả Phìn

Tổ chức nhiều hơn nữa các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể với những chủ đề về giáo dục những giá trị truyền thống của các dân tộc

Khuyến khích học sinh tự làm trang phục truyền thống sau các giờ học

* Định hướng phát triển:

Tiếp tục nghiên cứu và sáng tác để tạo nhiều bộ trang phục đẹp và những tác phẩm tranh vẽ có giá trị nghệ thuật cao hơn,

Với niềm tin sau này lập được câu lạc bộ vẽ sáp ong thổ cẩm để tăng thu nhập cho người dân nhất là những người già, người có khiếm khuyết về cơ thể

12

họ không thể tham gia lao động những công việc nặng mà họ vẫn có thu nhập để

có thể ổn định cuộc sống hơn

E TÀI LIỆU THAM KHẢO

https://thocammela.wordpress.com/2015/06/30/sang-ong-va-hoa-van-tho-cam-mong-thocammela/

NGƯỜI THỰC HIỆN

Mùa Thị Dua Giàng Thị Cúc

NGƯỜI HƯỚNG DẪN

Sùng A Tằng

XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG

HIỆU TRƯỞNG