Rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp năm trường tiểu học tình thương chùa lộc thọ thành phố nha trang

Nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh, tôi chọn đề tài “Rèn Luyện Kỹ Năng Giao Tiếp Thông Qua Hoạt Động Ngoài Giờ Lên Lớp Cho Học Sinh Lớp Năm T

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÙNG THỊ MINH

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH LỚP NĂM TRƯỜNG TIỂU HỌC TÌNH THƯƠNG CHÙA LỘC THỌ THÀNH PHỐ NHA TRANG

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

LÍ LỊCH KHOA HỌC

Ngày, tháng, năm sinh: 10 – 02 – 1992 Nơi sinh: Khánh Hòa

Quê quán: Hoài Nhơn – Bình Định Dân tộc: Kinh

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 56/77 Thích Quảng Đức, Phường 5, Quận Phú Nhuận, Thành Phố Hồ Chí Minh

Điện thoại nhà riêng: 0334938317

E-mail: 2080223@student.hcmute.edu.vn

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1 Trung học chuyên nghiệp

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 2011 đến 2014

Nơi học: Trường TCPH Khánh Hòa

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Từ 10/2018 – 06/2019 Trường tình thương Chùa

Lộc Thọ, Tp Nha Trang Văn Thư (thư ký)

Từ 06/ 2019 – đến nay

Chùa Thiên Long, P5, quận Phú Nhuận, Tp Hồ Chí Minh

Nghiên cứu Phật Học

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 28 tháng 08 năm 2022

Phùng Thị Minh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian theo học lớp Cao học - ngành Giáo dục học tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, xin gửi lời chân thành cám ơn quý Thầy Cô trong Ban giám hiệu cùng quý Thầy Cô Phòng Đào tạo (bộ phận Sau Đại học) đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện Luận văn

Đặc biệt, xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến.TS Diệp Phương Chi - là Người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ và động viên tôi hoàn thành Luận văn này

Xin trân trọng cám ơn quý Thầy Cô giảng viên đã tận tình giảng dạy, chỉ dẫn cho tôi những kiến thức, kinh nghiệm và bài học quý báu trong suốt thời gian tôi học tập tại Trường

Xin thành kính niệm ân quý sư cô, ban quản lý cùng quý giáo viên Trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang, đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi thực hiện các nội dung khảo sát để hoàn thành Luận văn

Xin chân thành cám ơn các anh, chị lớp Cao học Giáo dục học Khóa.20 đã chia sẻ, động viên tinh thần cùng tôi trong suốt khóa học

Kính chúc quý Thầy Cô, quý vị thiện hữu tri thức, chư vị pháp lữ thân tâm an lạc và thành công trong công tác

Tp Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2022 Học viên

Phùng Thị Minh

TÓM TẮT

Trong cuộc sống của chúng ta, giao tiếp là hoạt động (cần thiết) không thể thiếu giữa con người với nhau Để đi đúng hướng và đạt được kết quả tốt trong quá trình đào tạo nhân cách học sinh, có nhiều yếu tố tác động đến kỹ năng giao tiếp Đặc biệt là kỹ năng giao tiếp của học sinh lớp 5 Trường tình thương, đối với những trẻ có hoàn cảnh bất hạnh thì việc giao tiếp và ưng xử văn hóa để tạo dựng các mối quan hệ xung quanh là vấn đề vô cùng khó khăn

Vì vậy, việc hình thành và rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh Trường tình thương Chùa Lộc thọ thành phố Nha Trang được quan tâm, chú trọng nghiên cứu nhằm giúp học sinh có một đời sống văn minh lịch thiệp, ứng xử văn hóa đúng chuẩn mực của một người học trò để phát triển toàn diện về nhân cách Nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh, tôi chọn đề

tài “Rèn Luyện Kỹ Năng Giao Tiếp Thông Qua Hoạt Động Ngoài Giờ Lên Lớp Cho Học Sinh Lớp Năm Trường Tiểu Học Tình Thương Chùa Lộc Thọ Thành Phố Nha Trang.” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, với mong muốn góp phần nâng

cao chất lượng đào tạo của Trường tình thương

Luận văn gồm các phần chính sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về rèn luyện kỹ năng giao tiếp qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 Ở chương này, đề tài trình bày một số cơ sở lý luận

về rèn luyện KNGT qua HĐNGLL cho học sinh gồm: tổng quan về rèn luyện KNGT cho học sinh trong nước và trên thế giới; các khái niệm liên quan đến đề tài; mục tiêu, nội dung, phương pháp và các yếu tố ảnh hưởng đến KNGT cho HS

Chương 2: Khảo sát thực trạng rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua HĐNGLL cho học sinh lớp 5 Trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang, làm cơ sở thực tế đề xuất các biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh

Chương 3: Đề xuất biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua HĐNGLL cho học sinh trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

Từ những cơ sở lý luận ở chương 1, thực trạng ở chương 2 và các nguyên tắc

đề xuất biện pháp, đề tài đã đề xuất 5 biện pháp rèn luyện KNGT qua HĐNGLL cho học sinh trường tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang gồm:

• Nâng cao nhận thức cho học sinh về tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp; tăng cường sự phối hợp giữa các hoạt động giáo dục để rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh

• Xây dựng các tình huống rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 Trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

• Tăng cường rèn luyện kỹ năng giao tiếp qua tổ chức đa dạng hóa các hoạt động ngoài giờ lên lớp

• Tạo điều kiện cho học sinh làm việc nhóm ngoài giờ lên lớp để rèn luyện kỹ năng giao tiếp bằng cách vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, dạy học giải quyết vấn đề; dạy học định hướng hành động

• Tăng cường tổ chức các buổi bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp ngoại khóa cho học sinh trường tình thương

Sau khi xây dựng các biện pháp giáo dục, đề tài tiến hành khảo sát GV đều thống nhất về tính khoa học, tính khả thi và tính cần thiết của các biện pháp

Kết quả TNSP cho thấy, việc áp dụng biện pháp 3 và 5 về các KNGT như: kỹ năng lắng nghe; kỹ năng đặt câu hỏi; kỹ năng trình bày trước đám đông; kỹ năng giải quyết xung đột; kỹ năng hợp tác và chia sẻ của học sinh được cải thiện

Phần kết luận: Đề tài sau khi hoàn chỉnh sẽ mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, góp

phần nâng cao chất lượng đào tạo trong công tác giáo dục của Trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang nói riêng và giáo dục các trường tình thương ở Việt Nam nói chung

ABSTRACT

In our life, communication is an indispensable (necessary) activity between people In order to stay on track and achieve good results in the process of training student personality, there are many factors that affect communication skills Especially the communication skills of the Fifth graders of the School of Love, for children with unfortunate circumstances, it is extremely difficult to communicate and culturally accept to build relationships around

Therefore, the formation and training of communication skills for students at Chua Loc Tho School of Love in Nha Trang city is interested, focusing on research

to help students lead a civilized and polite life, behave culturally Correct standards

of a students to develop comprehensively of personality Recognizing the

importance of training students’ communication skills, I chose the topic: “Training Communication Skills Through Out-of-Class Activities for Fifth Grade Students

of the Love Primary School, Loc Tho Temple, Nha Trang City.” Has theoretical

and practical significance, with the desire to contribute to improving the training quality of the School of Love

The thesis consists of the following main parts:

Chapter 1: Theoretical basis for training communication skills through extracurricular activities for fifth grade students In this chapter, the topic presents some theoretical bases on training communication skills through extracurricular activities for student, including: an overview of the training of communication skills for students in the country and around the world; concepts related to the topic; objectives, content, methods and factors affecting communication skills for students Chapter 2: Surveying the reality of training communication skills through extracurricular activities for fifth grade student at Loc Tho Pagoda Primary School, Nha Trang city, as a practical basis to propose effective measures to improve the quality of life, amount of communication skills training for students

Chapter 3: Proposing measures to practice communication skills through extracurricular activities for students at Loc Tho Pagoda Primary School, Nha Trang city

From the theoretical basis in chapter 1, the situation in chapter 2 and principles of proposing measures, the topic has proposed 5 measures to train communication skills through extracurricular activities for students at Loc Tho Pagoda School of Love Nha Trang city, including:

• Raise students’ awareness of the importance of practicing communication skills: Strengthen the coordination between educational activities to practice

communication skills for students

• Building situations to practice communication skills through extracurricular activities for fifth grade students at Loc Tho Pagoda Primary school, Nha Trang city

• Strengthen communication skills through organizing and diversifying extracurricular activities

• Create conditions for students to work in groups outside of class time to practice communication skills by applying active teaching methods, teaching problem solving; action-oriented teaching

• Strengthening the organization of extra-curricular communication skills training sessions for students of the school of love

After developing educational measures, the topic conducted a survey of teachers all agreed on the scientificity, feasibility and necessity of the measures The results of pedagogical experimentation at Loc Tho Pagoda School of Love show that the application of measure 3 and measure 5 of communication skills such

as listening skills; questioning skills; public presentation skills; conflict resolution skills; Students’ cooperation and sharing skills are improved

Conclusion: The completed thesis will open up many new research directions,

contributing to improving the quality of training in the education of Loc Tho Pagoda Primary Scholl, Nha Trang city in particular and education Love school in Vietnam in general

MỤC LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI ii

LÍ LỊCH KHOA HỌC ii

LỜI CAM ĐOAN v

LỜI CẢM ƠN vi

TÓM TẮT vii

MỤC LỤC xii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xvii

DANH MỤC BẢNG xx

DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ xviii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp của luận văn 6

9 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO

HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TÌNH THƯƠNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu về giáo dục kỹ năng giao tiếp 8

1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới 8

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 11

1.2 Các khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Kỹ năng 13

1.2.2 Giao tiếp 14

1.2.3 Kỹ năng giao tiếp 16

1.2.4 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp 17

1.2.5 Giáo dục 17

1.2.6 Hoạt động ngoài giờ lên lớp 18

1.2.7 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp 19

1.3 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 trường tình thương 19

1.3.1 Chức năng của giao tiếp 20

1.3.2 Phân loại giao tiếp 21

1.3.3 Vai trò của kỹ năng giao tiếp trong sự hình thành và phát triển nhân cách. 22

1.3.4 Đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 5 23

1.3.5 Đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 5 trường tình thương 26

1.3.6 Các kỹ năng giao tiếp cần rèn luyện cho học sinh lớp 5 trường tình thương 29

1.4 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 trường tình thương thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp 37

1.4.1 Vị trí và vai trò của hoạt động ngoài giờ lên lớp 37

1.4.2 Nhiệm vụ cơ bản của hoạt động ngoài giờ lên lớp 38

1.4.3 Nội dung của hoạt động ngoài giờ lên lớp 39

1.4.4 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp để rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh 42

1.4.5 Các phương pháp giáo dục giúp rèn luyện kỹ năng giao tiếp 47

1.4.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển kỹ năng giao tiếp 52

Kết Luận Chương 1 55

Chương 2 THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TÌNH THƯƠNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 56

2.1 Khái quát về trường tình thương Chùa Lộc Thọ 56

2.2 Khảo sát thực trạng rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 57

2.2.1 Mục đích khảo sát 57

2.2.2 Nội dung khảo sát 57

2.2.3 Đối tượng khảo sát 58

2.2.4 Phương pháp khảo sát 58

2.3 Thực trạng rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 59

2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh về rèn luyện KNGT 59

2.3.2 Thực trạng về kỹ năng giao tiếp của học sinh lớp 5 tại trường tình thương Chùa Lộc Thọ 62

2.3.3 Thực trạng tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

tại trường tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang nhằm rèn luyện KNGT

cho HS 69

2.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua HĐNGLL cho học sinh lớp 5 trường tình thương 79

Kết Luận Chương 2 85

Chương 3 ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC TÌNH THƯỜNG CHÙA LỘC THỌ THÀNH PHỐ NHA TRANG 86

3.1 Cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt đông ngoài giờ cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 86

3.1.1 Cơ sở lý luận 86

3.1.2 Cơ sở thực tiễn 87

3.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 trường tình thương 87

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 87

3.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 88

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đối tượng và tính cá biệt của học sinh 88

3.2.4 Nguyên tắc đảm bảo tính đa dạng, phong phú 89

3.2.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 89

3.3 Đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 Trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 91

3.3.1 Biện pháp 1 91

3.3.2 Biện pháp 2 93

3.3.3 Biện pháp 3 99

3.3.4 Biện pháp 4 102

3.3.5 Biện pháp 5 104

3.4 Đánh giá về tính khoa học, tính khả thi và tính cần thiết của các biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 107

3.4.1 Đánh giá của Giáo viên về các biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh tại trường tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang 108

3.5 Thực nghiệm sư phạm 110

3.5.1 Mục tiêu thực nghiệm sư phạm 110

3.5.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 110

3.5.3 Cách thức thực nghiệm sư phạm 111

3.5.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 117

Kết Luận Chương 3 130

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 131

TÀI LIỆU THAM KHẢO 134

PHỤ LỤC 139

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Các biểu hiện kỹ năng lắng nghe 34

Bảng 1.2: Các biểu hiện kỹ năng đặt câu hỏi 36

Bảng 1.3: Các biểu hiện kỹ năng trình bày trước đám đông 38

Bảng 1.4: Các biểu hiện kỹ năng giải quyết xung đột 40

Bảng 1.5: Các biểu hiện kỹ năng hợp tác và chia sẻ 42

Bảng 2.1: Nhận thức về KNGT của giáo viên và học sinh 64

Bảng 2.2: Ý kiến của giáo viên và học sinh về vai trò của KNGT 65

Bảng 2.3: Đánh giá của học sinh và giáo viên về mức độ KNGT 65

Bảng 2.4: Thực trạng kỹ năng lắng nghe 67

Bảng 2.5: Thực trạng kỹ năng đặt câu hỏi 70

Bảng 2.6: Thực trạng kỹ năng trình bày trước đám đông 72

Bảng 2.7: Thực trạng kỹ năng giải quyết xung đột 74

Bảng 2.8: Thực trạng kỹ năng hợp tác và chia sẻ 76

Bảng 2.9: Thực trạng tổ chức các HĐNGLL 78

Bảng 2.10: Đánh giá của giáo viên về thực trạng rèn luyện KNGT qua HĐNGLL .83

Bảng 2.11: Ý kiến của học sinh về hoạt động tổ chức HĐNGLL 85

Bảng 2.12: Đánh giá của giáo viên về mức độ thực hiện các phương pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp qua HĐNGLL 87

Bảng 2.13: Đánh giá của giáo viên về mức độ ảnh hưởng các yếu tố khách quan

sư phạm 124

Bảng 3.2: Mức độ làm chủ kỹ năng lắng nghe sau khi thực nghiệm 126 Bảng 3.3: Mức độ làm chủ kỹ năng đặt câu hỏi sau khi thực nghiệm 127 Bảng 3.4: Mức độ làm chủ kỹ năng trình bày trước đám đông sau khi thực nghiệm

129

Bảng 3.5: Mức độ làm chủ kỹ năng giải quyết xug đột sau khi thực nghiệm 130 Bảng 3.6; Mức độ làm chủ kỹ năng hợp tác và chia sẻ sau khi thực nghiệm 131

DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ

HÌNH

Hình 1.1: Đặc điểm tâm lý học sinh lớp 5 29

Hình 3.1: Học tập theo nhóm lớp bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp 130 Hình 3.2: Tham quan Viện Hải Dương học 131 BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1:Mức độ tham gia các các hoạt động ngoài giờ lên lớp của học sinh 79 Biểu đồ 2.2: Thực trạng thái độ tham gia HĐNGLL của học sinh 81 Biểu đồ 2.3: Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về rèn luyện KNGT thông

qua HĐNGLL cho học sin 82

Biểu đồ 3.1: Nhận thức của học sinh sau khi thực nghiệm sư phạm về kỹ năng giao

tiếp 121

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xu thế toàn cầu hóa, hiện đại hóa và sự hội nhập giao lưu văn hóa với các nước trên thế giới cùng với sự phát triển của khoa học, các mối quan hệ luôn luôn gắn kết phát triển cùng nhau Tuy nhiên trong sự phát triển của xã hội hiện đại đã làm nảy sinh hàng loạt những vấn đề khó khăn trên diễn đàn Quốc Tế Để vượt qua những khó khăn đó mỗi người cần phải trang bị cho mình những kỹ năng cần thiết Đặc biệt, trong những kỹ năng đó, kỹ năng giao tiếp là một trong những nhu cầu cơ bản và không thể thiếu đối với con người

Trong mỗi con người ai cũng có một phong cách giao tiếp riêng của chính mình Đối với những người đã trưởng thành, có nhận thức tốt, điều kiện thuận lợi, gia đình ổn định thì việc giao tiếp tạo dựng các mối quan hệ vô cùng thuận lợi Nhưng đối với những trẻ có hoàn cảnh neo đơn, gia đình nghèo thì việc giao tiếp tạo dựng các mối quan hệ xung quanh là vấn đề khó khăn đối với các em Do đó để

có phong cách giao tiếp tốt, ứng xử văn minh thì trẻ phải biết phát huy toàn diện các điểm mạnh và khắc phục những khó khăn của chính mình Việc hình thành và rèn luyện kỹ năng giao tiếp có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với trẻ, giúp trẻ vượt qua những khó khăn trong ứng xử cũng như tạo dựng mối quan hệ tốt để vươn lên và đạt được những thành tích tốt trong học tập

Hiện nay hầu hết tất cả các trường tiểu học ở Việt Nam đều là trường chính quy theo hình thức thi đua học tập, đa phần các em đều có môi trường tốt, hoàn cảnh tốt nên việc phát triển rất tự nhiên, giao tiếp cũng mạnh dạn không e dè, phong cách ứng xử có văn hóa hơn Bên cạnh đó cũng có những ngôi trường theo hình thức phổ cập, lấy tình thương làm điểm tựa để các em đến trường, bằng cách không đóng học phí cũng như sách vở, quần áo Trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ tại Nha Trang tỉnh Khánh Hòa là ngôi trường được mở ra cho các em có hoàn cảnh cơ nhỡ, hộ nghèo không đủ vật chất để được cắp sách đến trường như các bạn

đồng trang lứa Hoàn cảnh của trẻ nơi đây đều mất mát như nhau về vật chất lẫn tinh thần, các em không đầy đủ tình thương của gia đình nên việc giao tiếp cũng như tác phong ứng xử còn hạn chế Giao tiếp không tốt thì sẽ ảnh hưởng rất lớn cho quá trình học tập của trẻ cũng như sự phát triển của trẻ trong tương lai

Trong thực tế, một bộ phận học sinh nào đó, các em thường giao tiếp chưa phù hợp với nhau và đôi khi thiếu lễ phép với giáo viên, không có từ “vâng có, dạ, thưa” Các em chưa biết cách giao tiếp văn minh lịch sự Ngoài ra, phong cách giao tiếp có khi còn rất e dè, ngại ngần mặc cảm hoặc thô lỗ vì thiếu sự rèn giũa uốn nắn từ phía gia đình Điều đó ảnh hưởng không tốt đến việc học, hạnh kiểm của các em nói riêng và ảnh hưởng toàn diện đến ngôi trường Tiểu học này nói chung

Phát triển kỹ năng giao tiếp cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm biết được tính cách chân thật nhất của các em Các em được tự do tỏa sáng theo ý tưởng sáng tạo của mình và thông qua điểm này có thể thấy được

em nào tự ti, mặc cảm với cuộc sống Thấy được nhược điểm của các em thì có thể dùng nhiều hình thức giúp các em tự tin hơn với chính mình Khi đã tự tin thì sẽ tiếp xúc, giao lưu học hỏi với mọi người xung quanh nhiều hơn Từ đó các em sẽ hoàn thiện nhân cách tốt hơn, không ngại rào cản bởi giọng nói, hay thanh điệu không hay, mà vượt qua chính bản thân

Trường học được xây dựng bởi ngôi chùa, lấy tình thương làm chất liệu dạy học Nên trường học nơi đây chủ trương lấy nhân, lễ, nghĩa, trí, tín làm đầu để tạo cho học sinh ngoài việc học chữ còn được học làm người Một học sinh tốt đầy hội

đủ cả tài và đức, một con người lịch sự, có văn hóa sẽ biểu hiện qua cách giao tiếp cũng như cách ứng xử, biết kính trên nhường dưới, luôn tôn kính thầy cô, kính trọng bạn bè Kính trọng những người xung quanh cũng chính là tự tôn trọng chính bản thân mình

Trẻ em là mầm non đất nước, là ánh sáng tương lai, nếu không có nhân cách tốt và biết cách thể hiện nó thông qua giao tiếp thì khó có thể hoàn thiện những việc

luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp năm Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kế và tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 trường tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ, Tp Nha Trang

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Xây dựng cơ sở lý luận về rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp

năm của Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

3.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp

năm Trường tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ Thành phố Nha Trang

3.3 Đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp rèn luyện kỹ

năng giao tiếp cho học sinh lớp năm Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Quá trình rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hoạt động

giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp năm đang học tại Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ tại thành phố Nha Trang

Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung và hình thức tổ chức các hoạt động ngoài

giờ lên lớp nhằm rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

5 Giả thuyết nghiên cứu

Việc phát triển và rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp năm ở Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ, thành phố Nha trang, tỉnh Khánh Hòa chưa có

hệ thống và còn có một số hạn chế nhất định Học sinh thiếu tự tin khi nói trước đám đông, chưa làm chủ các kỹ năng giao tiếp Nếu xây dựng được các biện pháp

và hình thức tổ chức các hoạt động ngoại khóa phát triển kỹ năng giao tiếp phù hợp

với đặc điểm tâm lý học sinh theo lứa tuổi lớp năm, phù hợp với điều kiện nhà trường, gia đình thì sẽ góp phần nâng cao được kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp năm Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu trên 30 học sinh lớp 5 và giáo viên của khối lớp 5 Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ, xã Vĩnh Ngọc, thành phố Nha Trang

6.2 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

Thực trạng rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp năm ở Trường Tình thương Chùa Lộc Thọ, các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng này

Chỉ tập trung nghiên cứu về những kỹ năng giao tiếp cơ bản: kỹ năng lắng nghe đối tượng giao tiếp; kỹ năng đặt câu hỏi; kỹ năng thuyết trình trước đám đông;

kỹ năng giải quyết xung đột; kỹ năng hợp tác và chia sẻ

Đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp cơ bản cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phân loại hệ thống hóa lý thuyết

để xây dựng các cơ sở lý luận về vấn đề giáo dục kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho trẻ em lớp 5 trường tình thương

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Thực hành quan sát những biểu hiện của kỹ năng giao tiếp của học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, sự hướng dẫn của giáo viên thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp trong trường tình thương Chùa Lộc thọ Sự quan sát được người

nghiên cứu dựa trên các tiêu chí được đề ra trước đó bằng cách nghiên cứu các cơ

sở lý luận về kỹ năng giao tiếp của học sinh

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn một số giáo viên của trường tình thương Chùa Lộc Thọ về thực trạng tổ chức các hoạt động nhằm rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho các em học sinh tiểu học trường tình thương Chùa Lộc Thọ Phương pháp phỏng vấn một lần nữa lại được sử dụng để lấy ý kiến giáo viên về hiệu quả của các biện pháp được đề xuất sau khi thực nghiệm

Phỏng vấn một số phụ huynh của trường tình thương Chùa Lộc Thọ về việc tổ chức hoạt động nhằm nắm bắt sự tiến bộ của học sinh, ý kiến của phụ huynh trong việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp trong trường tình thương Chùa Lộc Thọ để tìm ra những biện pháp tốt nhất đối với học sinh

Phỏng vấn một số học sinh các lớp của trường tình thương Chùa Lộc Thọ để nắm bắt thực trạng về kỹ năng giao tiếp của các em, nhu cầu về phát triển kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, tìm ra những điểm hạn chế của các

em và có biện pháp hỗ trợ một cách tối ưu nhất Ngoài ra còn phỏng vấn để xác định được hiệu quả của các biện pháp được đề xuất sau khi thực nghiệm

7.2.3 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi

Sử dụng phiếu khảo sát gửi đến hiệu trưởng (trụ trì Chùa Lộc Thọ), giáo viên

và các em học sinh lớp năm của Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang nhằm thu thập những thông tin về thực trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ, từ đó đánh giá thực trạng và làm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu, lựa chọn các biện pháp để giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp 7.2.4 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

Tìm hiểu, nghiên cứu sâu về một vài trường hợp điển hình của học sinh lớp 5

có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ để làm rõ hơn những khó khăn mà các em gặp phải Từ đó tìm biện pháp hỗ trợ cũng như xây dựng những giải pháp phát triển kỹ năng giao tiếp ở những em họ sinh tiểu học có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn thông qua tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp,

có thể áp dụng trong nhiều trường hợp tương tự ở các trường tình thương khác 7.2.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thông qua việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường, để đánh giá hiệu quả tác động của biện pháp thử nghiệm với việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5

Tiến hành thực nghiệm đối với học sinh lớp 5, so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm để đối chứng, mức độ nâng cao kỹ năng giao tiếp của học sinh lớp 5 thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 22.0 để xử lý, phân tích, đánh giá các dữ liệu định lượng trong kết quả nghiên cứu

8 Đóng góp của luận văn

Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận về việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp của Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang

Đề xuất giải pháp tích hợp các thành tố cấu trúc của giáo dục kỹ năng giao tiếp với các thành tố cấu trúc của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Kết quả nghiên cứu đạt được có thể vận dụng vào thực tiễn rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ thành phố Nha Trang và mở rộng áp dụng ở các trường tình thương khác tại Việt Nam

9 Cấu trúc luận văn

Phần mở đầu

Chương 1: Cơ sở lý luận về rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 trường tình thương thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

Chương 2: Thực trạng về rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 tại

trường Tiểu học tình thương Chùa Lộc Thọ, xã Vĩnh Ngọc, thành phố Nha Trang Chương 3: Biện pháp rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Tình thương Chùa Lộc Thọ

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TÌNH THƯƠNG THÔNG

QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

1.1 Tổng quan nghiên cứu về giáo dục kỹ năng giao tiếp

1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới

Nhìn chung trên bình diện thế giới, việc quan tâm đến con người và hoàn thiện nhân cách học sinh, nhân cách người được giáo dục đã trở thành một trọng điểm nghiên cứu Các tổ chức trên thế giới luôn quan tâm và tìm hiểu về sự phát triển toàn diện nhân cách của con người Kỹ năng giao tiếp là một trong những kỹ năng

có sự ảnh hưởng đến tương lai Các nhà nghiên cứu đặt biệt quan tâm đến vai trò của giao tiếp đối với sự hình thành, phát triển nhân cách con người nói chung và nhân cách học sinh nói riêng Trên cơ sở đó nhà giáo dục đề xuất những biện pháp thiết thực giúp người học hình thành và phát triển kỹ năng giao tiếp làm công cụ để học tập, chiếm lĩnh tri thức, chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội – lịch sử nhằm phát triển

và hoàn thiện nhân cách

Vào những năm 1990 -2002 tại Úc, Hội đồng kinh doanh Úc; phòng thương mại và công nghiệp Úc với sự bảo trợ của Bộ Giáo Dục – Đào Tạo và khoa học Úc; Hội đồng Giáo Dục quốc gia Úc đã xuất bản “Kỹ năng hành nghề cho tương lai”(2002) Tài liệu đã nói lên những kỹ năng và kiến thức mà người lao động cần phải có trong đó liên quan đến kỹ năng giao tiếp Các kỹ năng cần thiết không chỉ

để hành nghề mà còn tiến bộ trong tổ chức khi phát huy tiềm năng của cá nhân và đóng góp vào định hướng chiến lược của tổ chức

Để nâng cao khả năng giao tiếp, Tác giả S Ostrander (1998) đã đề cập đến cách cư xử khéo léo trong những tình huống giao tiếp khác nhau V.A Cancalic

(1991) chú trọng đến những hệ thống biện pháp và kỹ năng tác động qua lại tâm lý -

xã hội giữa giáo viên và học sinh

Theo Erhard Theil (1996) cho rằng: “con người thể hiện chính mình qua nhiều cách Những suy nghĩ, tình cảm hay khát vọng, ý muốn của con người điều thể hiện qua từng lời nói, động tác tuy ít nhưng lại chứa đựng nhiều cảm xúc, khiến đối phương cảm thấy được tôn trọng.”

Những nhà tâm lý học trên thế giới đa phần nghiên cứu hành vi ứng xử, chuẩn mực đạo đức, vai trò của cha mẹ trong giáo dục kĩ năng giao tiếp và những khó khăn tâm lý của trẻ trong quá trình giao tiếp để phát triển toàn diện cho trẻ

Các nhà nghiên cứu trên thế giới đã nghiên cứu về KNGT ở một số quốc gia như Mỹ đã đề cao vai trò của KNGT trong sự phát triển của trẻ em, đã nhận định sự phát triển KNGT của trẻ trong các mối quan hệ, sự chăm sóc, giáo dục, giữa KNGT với sự phát triển nhận thức và đưa ra hướng dẫn để phát triển các KNGT cho trẻ (tác động tới cha mẹ trẻ, cộng đồng, khai thác các nguồn tài nguyên sẵn có…) (Caroline Gooden, Jacqui Kearns, 2013)

Một nhà nghiên cức đã nghiên cứu trẻ em dưới 13 tuổi có những khó khăn trong GT tại Nepal, ông cho rằng “những kĩ thuật tác động đối với trẻ rất đặc biệt.” (Tara Winterton 1997) Các nhà nghiên cứu nước ngoài đã nhận định KNGT được đánh giá cao, đồng thời chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa sự phát triển KNGT và sự tác động giáo dục, môi trường sống của trẻ

Trong cuốn sách “Early years play and learning: Developing social skills and

cooperation” của tác giả Pat Broadhead (2004) “đã cung cấp cho học sinh một bộ

công cụ hoàn hảo cho việc nhận xét và tham gia vào các trò chơi của trẻ Sách giúp cho giáo viên hiểu được mối quan hệ giữa việc phát triển trí thông minh với sự phát triển ngôn ngữ, đạt được trạng thái tốt về cảm xúc.”

TS.Salahuddin Khan (2017) là một giảng viên tại Đại học Gomal Kpk Pakistan đã nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp của học sinh để giảng dạy phù hợp với khả năng của học sinh, thúc đẩy học sinh hướng tới quá trình học của mình tốt hơn Theo nhà tâm lý học người Mỹ, Kelly Miller (2021), đã nói lên sự phổ biến của công nghệ, lứa tuổi học sinh càng ngày càng ít giao tiếp trực diện, khiến một số trẻ trở nên trầm cảm, tự kỷ

Trên tạp chí của Đại học Stanford, Mỹ (Michael W Kirst, 2017) “Kỹ năng giao tiếp rất quan trọng cho sự thành công trong học tập và triển vọng nghề nghiệp trong tương lai của học sinh Trong môi trường đầy thách thức ngày nay, sinh viên không chỉ phải có kiến thức chuyên môn về học thuật mà còn phải có các kỹ năng cần thiết để nâng cao triển vọng học tập và khả năng làm việc của họ trong tương lai.” Giao tiếp còn là một nghệ thuật để diễn đạt ý nghĩa một cách trọn vẹn, đối với học sinh đây là nghệ thuật giúp thành công trong tương lai

Kỹ năng giao tiếp không tự nhiên mà có, nó được hình thành từ những hoạt động, những trải nghiệm, những tư duy.v.v Các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng

đã đưa ra nhận định về phát triển kỹ năng giao tiếp thông qua các hoạt động thực tế A.S.Makarenco (1888-1939) Ông đã sáng tạo vận dụng lý luận Mác Xít vào thực tế để có những kinh nghiệm thực tế làm phong phú cho lý luận GD xã hội chủ nghĩa nói riêng và GD nhân loại nói chung Theo ông quá trình sư phạm là một trong những logic đáng được quan tâm “Quá trình tổ chức hợp lý hoạt động của HS tham gia vào cách mạng xã hội, lao động sản xuất, các hoạt động tập thể như vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, văn hóa nghệ thuật” theo A.S.Macarenco (1984)

Trong cuốn sách “Giáo dục học” tập 3, tác giá T.A.Ilina (1978) đã nêu “Công tác GD ngoại khóa bổ sung và làm sâu thêm công tác GD nội khóa, trước tiên là phương tiện để phát hiện đầy đủ tài năng và năng lực của trẻ em, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của HS đối với một hoạt động nào đó; đó là một hình thức tổ

chức giải trí của HS và là cơ sở để tổ chức việc thực hiện về hành vi đạo đức, để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này.”

Như vậy, các nhà nghiên cứu phương Tây, đã xoáy mạnh vào kỹ năng giao tiếp theo hướng giải quyết cách hiểu về (khái niệm) kỹ năng giao tiếp, phân loại kỹ năng giao tiếp cũng như huấn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh Tuy nhiên việc nghiên cứu một cách rõ ràng về phương pháp huấn luyện kỹ năng giao tiếp cho trẻ

em có hoàn cảnh đặc biệt thì chưa được thực hiện rõ ràng và sâu sắc

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Trong các công trình nghiên cứu lí luận và thực tiễn về nhân cách của con người, vấn đề ứng xử và phát triển kỹ năng giao tiếp được các nhà giáo dục học, tâm lý học đặc biệt quan tâm điển hình như: Phạm Minh Hạc, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Thạc

Tác giả Nguyễn Thị Kim Ngân (2011) đã nghiên cứu và tập hợp những bài nghiên cứu, những báo cáo, bài viết tham luận của các nhà giáo dục để có cuốn

“Văn hóa giao tiếp trong nhà trường” Nội dung trong những bài viết này đã đề cập

“thực trạng hiện nay trong ghế nhà trường về hành vi văn hóa ứng xử đang ở mức

độ về lời nói thiếu lịch sự, cách giao tiếp lệch chuẩn, hành vi thiếu tôn trọng đối tượng giao tiếp, vượt ra ngoài qui tắc ứng xử văn hóa thông thường Thông qua thực trạng các bài viết đã có những hướng khắc phục tốt hơn về tình trạng trên.”

Trong tác phẩm “Văn hóa giao tiếp trong học đường đại học” của Vũ Gia Hiền

và Nguyễn Hữu Khương (2006) có nói về “hành vi giao tiếp giữa thầy và trò, trò và thầy, với bạn bè và ngay cả bản thân mình Trên nền tảng văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc và những kinh nghiệm tự học tạo cho người học có những hành vi

có văn hóa trong ứng xử và hoàn thiện nhân cách của một người tri thức.”

Tác giả Vũ Thu Phương (2018, 5) đã tuyển chọn và hệ thống “Quy tắc ứng xử

và nghệ thuật giao tiếp nơi công sở” có nói đến phong cách giao tiếp và ấn tượng

ban đầu là đặt tính vô cùng quan trọng đối với việc giao tiếp, mỗi người được đánh giá thông qua bởi đặt tính này

Ngoài các nghiên cứu về giao tiếp nói chung nhiều tác giả cũng đã đi sâu nghiên cứu về các kỹ năng giao tiếp: GS Trần Trọng Thuỷ (1992) trong công trình nghiên cứu về giao tiếp đã đưa ra các kỹ năng giao tiếp sau: “Biết cách ứng xử tế nhị; biết im lặng đúng lúc; biết tự kiềm chế; biết lắng nghe v.v.” TS Nguyễn Thanh Bình (1996) đã đề cập đến nhiều trở ngại thường gặp ở người học khi giao tiếp thuộc về kỹ năng giao tiếp: “Lúng túng khi điều khiển giao tiếp với học sinh”

và “Chưa làm chủ trạng thái tâm lý của bản thân”, trên cơ sở đó tác giả đã xây dựng chương trình tác động sư phạm nhằm rèn luyện kỹ năng giao tiếp: Kỹ năng “Tự chủ cảm xúc hành vi” và kỹ năng “Chủ động điều khiển quá trình giao tiếp”

TS Lê Thị Bừng (1997) đã đề cập đến “cách ứng xử khéo léo khi tiếp xúc, ứng xử học đường, ứng xử trong quan hệ bạn bè, ứng xử nơi làm vệc v.v.”

TS Nguyễn Liên Châu (2000) đã nghiên cứu một số kỹ năng giao tiếp của Hiệu trưởng các trường Tiểu học như: “kỹ năng lập kế hoạch; kỹ năng định vị; kỹ năng nói; kỹ năng lắng nghe; kỹ năng phối hợp; kỹ năng bình tĩnh tự chủ đối với các yêu cầu tâm lý giao tiếp trong quản lý.”

Tác giả Phùng Thị Hằng (2006), trong luận án tiến sĩ: Một số đặc điểm giao

tiếp của học sinh THPT dân tộc Tày, Nùng đã chỉ ra rằng, “giao tiếp của học sinh

THPT dân tộc Tày, Nùng tiếng mẹ đẻ là phương tiện giao tiếp thường ngày của các em, nó có ảnh hưởng đến quá trình sử dụng tiếng Việt của học sinh trong các tình huống giao tiếp Để hình thành và phát triển các kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT người dân tộc thiểu số thì một trong các hình thức, biện pháp rất hiệu quả là tổ chức các hoạt động học tập, hoạt động ngoài giờ lên lớp đa dạng, linh hoạt, sinh động phù hợp với điều kiện nhà trường, phù hợp với đặc điểm tâm sinh

lý lứa tuổi.”

Hà Thị Bích Ngọc (2018), trong luận văn thạc sĩ “Phát triển kỹ năng giao

Thành phố Bắc Kạn” đã đưa ra “những hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển KNGT.” Tác giả khẳng định “phát triển nhân cách của mỗi người theo hướng tích cực hay tiêu cực một phần lớn được quyết định ở sự giáo dục trẻ trong độ tuổi học sinh.”

Như vậy, đã có nhiều nhà nghiên cứu về vai trò giao tiếp, kỹ năng giao tiếp trong sự phát triển nhân cách của học sinh Tuy nhiên, hầu như rất ít công trình nghiên cứu về phát triển kỹ năng giao tiếp cho đối tượng là học sinh tiểu học của trường tình thương Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài này nghiên cứu để tìm hiểu vấn đề giáo dục, phát triển kỹ năng giao tiếp thông hoạt động ngoài giờ lên lớp, từ đó đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao giáo dục cũng như hình thành việc phát triển

kỹ năng giao tiếp cho các em học sinh

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Kỹ năng

Theo Việt Nam Tự Điển của Hoàng Phê chủ biên (1992), chữ “‘kỹ’ có nghĩa là

‘nghề’, trong từ ‘kỹ nghệ’ có nghĩa là ‘khéo, đến nơi đến chốn, mất nhiều công phu’,

trong từ ‘năng lực’ có nghĩa là ‘có thể làm được’.”

Theo từ điển tiếng Việt thông dụng của Phạm Lê Liên chủ biên (2016), kỹ năng là “thói quen áp dụng vào thực tiễn những kiến thức đã học hoặc là những kết quả của quá trình luyện tập.”

Trong tiếng Anh, kỹ năng được dịch ‘skill’ Từ điển Oxford định nghĩa skill là

“khả năng tìm ra giải pháp cho một vấn đề nào đó và có được nhờ rèn luyện.”

Trong từ điển Giáo dục học của GS Bùi Hiền (2001), kỹ năng là “khả năng thực hiện đúng hành động, hoạt động phù hợp với những mục tiêu và điều kiện cụ thể tiến hành hành động ấy cho dù đó là hành động cụ thể hay hành động trí tuệ.” Theo từ điển Tâm lí học do tác giả Vũ Dũng (2008) biên soạn, kỹ năng là

“năng lực vận dụng có kết quả những tri thức về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thực hiện những nhiệm vụ tương ứng Ở mức độ kỹ năng, công

việc được hoàn thành trong điều kiện hoàn cảnh không thay đổi, chất lượng chưa cao, thao tác chưa thành thục và còn phải tập trung chú ý căng thẳng Kỹ năng được hình thành qua luyện tập.”

Kỹ năng luôn gắn liền với hành động, hay hoạt động thực tiễn Không có một

kỹ năng nào trừu tượng chung chung tách rời hành động Kỹ năng không có đối tượng riêng, mà đối tượng của nó là hành động Do đó, kỹ năng phải được hiểu trước hết là mặt kỹ thuật của thao tác hành động, một hành động nhất định

Trên cơ sở đó người nghiên cứu cho rằng: Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức, hiểu biết của con người để thực hiện một việc gì đó Kỹ năng học được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó và

nó có chủ đích và định hướng rõ ràng Kỹ năng vừa có tính mềm dẻo, có tính ổn định Tiến trình hình thành kỹ năng là tiến trình thực hiện hành động, bởi vì mỗi hành động đều có mục đích khách quan, logic thao tác dẫn đến mục đích đó

1.2.2 Giao tiếp

Trong quá trình sống và hoạt động, mỗi cá nhân có nhiều mối quan hệ khác trong xã hội Trong những mối quan hệ đó chủ yếu được hình thành từ quá trình tiếp xúc, gặp gỡ, liên lạc quá trình này được gọi là giao tiếp Giao tiếp là một hiện tượng tâm lý phức tạp, có nhiều mặt nhiều cấp độ được nghiên cứu với nhiều gốc

độ khác nhau, trên quan điểm của Tâm lý học, Xã hội học, Ngôn ngữ học

Theo Vũ Thu Phương (2018, tr 5), giao tiếp là “một hình thức tồn tại cơ bản của con người, do đó những nghiên cứu về giao tiếp rất đa dạng và phong phú, bao trùm một phạm vi tương đối rộng, từ lý luận đến những nghiên cứu thực nghiệm, xuất phát từ nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau.”

Trong tác phẩm “Giáo trình giao tiếp” của Huỳnh Văn Sơn Chủ biên (2016)

có nhắc đến nhà tâm lý học Xã hội người Anh M.Argule mô tả “giao tiếp như quá trình ảnh hưởng lẫn nhau qua các hình thức tiếp xúc khác nhau Giao tiếp thông tin được biểu hiện bằng lời hay bằng phi ngôn ngữ từ nhiều người đến một người giống

như việc tiếp xúc thân thể của con người trong quá trình tác động qua lại về mặt vật

lý và chuyển dịch không gian.”

Theo tác giả Phạm Minh Hạc (1996) đã định nghĩa “Giao tiếp là hoạt động xác lập và vận hành các quan hệ xã hội giữa người ta với nhau.”

Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện (1995) nhận định rằng “giao tiếp là sự trao đổi giữa người với người thông qua ngôn ngữ nói, viết, cử chỉ Giao tiếp hàm ngụ sự trao đổi thông qua một bộ giải mã, người phát tin mã hóa một số tín hiệu, người tiếp nhận giải mã, một bên truyền một ý nghĩa nhất định để bên kia hiểu được.”

Theo Nguyễn Văn Đồng (2009): “Giao tiếp là tiếp xúc tâm lý có tính đa chiều

và đồng chủ thể giữa người với người được quy định bởi các yếu tố văn hóa, xã hội

và đặc trưng tâm lý cá nhân Giao tiếp có chức năng thỏa mãn các nhu cầu vật chất

và tinh thần của con người, trao đổi thông tin, cảm xúc định hướng và điều chỉnh nhận thức, hành vi của bản thân và của nhau, tri giác lẫn nhau, tạo dựng quan hệ với nhau và tác động qua lại lẫn nhau”

Theo một nghiên cứu khác của Phạm Quang Vinh, Trịnh Hải Vân (2015):

“Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ giữa con người với con người mà qua đó nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và được biểu hiện ở các quá trình thông tin, hiểu biết, rung cảm, ảnh hưởng và tác động qua lại lẫn nhau Hay nói cách khác giao tiếp

là quá trình tiếp xúc, qua đó các đối tác cùng trao đổi, chia sẻ thông tin (hiểu biết, ý tưởng, tình cảm)”

Qua các khái niệm trên có thể thấy rằng khái niệm nào cũng đều đưa ra quan điểm hợp lí theo phương diện của nó Tuy nhiên, các định nghĩa đều nêu ra những quan điểm cơ bản thông qua ba mặt: Mặt thái độ; mặt nhận thức; mặt tương tác Như vậy, giao tiếp là một loại hình đặc thù giữa các mối quan hệ với nhau, qua đó tiến đến sự tiếp xúc tâm lý và còn được thể hiện trong quá trình tương tác trao đổi thông tin với nhau

Trong luận văn này, người nghiên cứu ủng hộ khái niệm về giao tiếp trong Giáo trình tâm lí học giáo dục của Nguyễn Đức Sơn, Lê Minh Nguyệt, Nguyễn Thị

Huệ, Đỗ Thị Hạnh, Trần Quốc Thành, Trần Thị Lệ Thu (2015, tr 40): “Giao tiếp là

sự tiếp xúc tâm lí giữa người với người, thông qua đó con người trao đổi với nhau

về thông tin, cảm xúc, tri giác lẫn nhau, ảnh hưởng tác động qua lại với nhau”

1.2.3 Kỹ năng giao tiếp

Theo Ngô Công Hoàn (1997): Kỹ năng giao tiếp (KNGT) là “khả năng tri

giác hiểu được những biểu hiện bên ngoài cũng như diễn biến bên trong của các hiện tượng, trạng thái, phẩm chất tâm lý của đối tượng giao tiếp Trên cơ sở đó biết

tổ chức điều khiển quá trình giao tiếp từ lúc bắt đầu, diễn biến và kết thúc giao tiếp đúng lúc nhằm đạt kết quả trong quá trình giao tiếp.”

Tác giả Nguyễn Văn Đồng (2009, 61) cho rằng KNGT là “năng lực vận dụng

có hiệu quả những tri thức về quá trình giao tiếp, về những yếu tố tham gia và tác động tới quá trình này cũng như sử dụng có hiệu quả và phối hợp hài hòa các phương tiện giao tiếp ngôn ngữ, phi ngôn ngữ và phương tiện kỹ thuật để đạt mục đích đã định trong giao tiếp.”

Trong tác Phẩm “Hoạt động – Giao tiếp – Nhân cách” của Hoàng Anh chủ

biên (2007) cho rằng KNGT là “khả năng nhận thức nhanh chóng những biểu hiện

bên ngoài và những biểu hiện tâm lý bên trong của đối tượng và bản thân của chủ thể giao tiếp; là khả năng sử dụng hợp lý các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, bết cách tổ chức điều chỉnh, điều khiển quá trình giao tiếp nhằm mục đích giao tiếp.”

Tác giả Phạm Văn Tuấn (2013, tr 21) cho rằng: “Kỹ năng giao tiếp là khả

năng nhận biết nhanh chóng những biểu hiện bên ngoài và đoán biết diễn biến tâm

lý bên trong của đối tác giao tiếp, đồng thời biết sử dụng phương tiện ngôn ngữ, phi ngôn ngữ, biết cách định hướng để điều khiển, điều chỉnh quá trình giao tiếp đạt hiệu quả.”

Như vậy, từ những khái niệm trên người nghiên cứu xin đưa ra quan niệm về KNGT như sau: KNGT là khả năng vận dụng những kiến thức thu được và những

kỹ xảo có được vào những tình huống khác nhau của quá trình giao tiếp để đạt mục đích đề ra

1.2.4 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp

Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng của Phạm Lê Liên chủ biên (2016), Rèn luyện là quá trình luyện tập thường xuyên từ thực tiễn để vững vàng và thành thục hơn Rèn luyện là quá trình hình thành sự thông thạo một kỹ năng, hành động hay hoạt động nào đó

Rèn luyện KNGT cho người học là quá trình tạo điều kiện cho người học trau dồi, tích lũy kiến thức và vận dụnng những kiến thức đó vào những tình huống giao tiếp cụ thể nhằm đạt được mục đích đề ra, nâng cao năng lực thực hiện các hoạt động ra bên ngoài Rèn luyện kỹ năng giao tiếp là tiến trình tác động sư phạm có mục đích, kế hoạch nhằm hình thành nhân cách có hành động tích cực, giúp mỗi cá nhân đều có thể ý thức về bản thân, xã hội và môi trường xung quanh nhằm ứng phó hiệu quả đối với cuộc sống hàng ngày

Muốn cho học sinh phát triển KNGT thì người nhà giáo cần phải nắm được các hệ thống kỹ năng giao tiếp, hiểu đúng vai trò của từng kỹ năng giao tiếp để áp dụng vào trong quá trình học tập của học sinh cũng như những sinh hoạt trong đời sống xã hội

1.2.5 Giáo dục

Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng của Phạm Lê Liên chủ biên (2016), “Giáo dục theo nghĩa chung là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tự học Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà người ta suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể

được xem là có tính giáo dục Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn như giáo dục tuổi ấu thơ, giáo dục tiểu học, giáo dục trung học và giáo dục đại học.” Theo Nguyễn Văn Tuấn (2007) định nghĩa: “Giáo dục là một quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho họ tham gia vào đời sông xã hội, lao động sản xuất, bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội của loài người Giáo dục theo nghĩa hẹp, là một quá trình hoạt động

có ý thức, có mục đích, có kế hoạch của một người (hay một nhóm người) - gọi là giáo viên - nhằm tác động vào hệ thống nhận thức của người đó, để làm phát triển trí thông minh, phát triển khả năng nhận thức phù hợp với thế giới khách quan, và làm phát triển nhận thức của người đó lên; qua đó tạo ra một con người mới, có những phẩm chất phù hợp với yêu cầu được đặt ra.”

Như vậy, đề tài xác định: Giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, có mục đích, kế hoạch, nội dung và phương pháp khoa học của nhà giáo dục đến người học nhằm biến đổi, khơi gợi nhận thức, phẩm chất, niềm tin, tình cảm, thái độ, hành

vi ứng xử đúng đắn hay hình thành năng lực cá thể và phát triển nhân cách toàn diện góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại của con người trong xã hội ngày nay

1.2.6 Hoạt động ngoài giờ lên lớp

Theo Hồ Văn Liên (2006), “Hoạt động ngoài giờ lên lớp là những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các bộ môn văn hóa Hoạt động ngoài giờ lên lớp có quan hệ chặt chẽ với các hoạt động dạy học tạo điều kiện gắn lí thuyết với thực hành, thống nhất nhận thức với hành động, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển các kỹ năng, tình cảm, niềm tin, tạo cơ sở cho sự phát triển nhân cách toàn diện học sinh trong giai đoạn hiện nay.”

Theo Đặng Vũ Hoạt (1998, 7), “hoạt động ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ để giúp cho các em hình thành và phát triển nhân cách.”

Như vậy, ngoài hoạt động giảng dạy và học tập, hoạt động ngoài giờ lên lớp cũng giữ một vị trí hết sức quan trong trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Đặc biệt hoạt động ngoài giờ lên lớp ở xã hội hiện nay là hoạt động không thể thiếu trong sự hình thành nhân cách học sinh

1.2.7 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

Rèn luyện KNGT thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động giáo dục được thực hiện dưới các hình thức phong phú và đa dạng, trong đó HS được tiếp xúc và mở rộng khả năng ứng dụng nhiều vấn đề trong cuộc sống hằng ngày, đồng thời giúp học sinh có thái độ hứng thú trong học tập, phát huy toàn diện về mọi mặt trong đời sống xã hội, sử dụng các KNGT để tham gia các mối quan hệ xã hội khác nhau Trên cơ sở đó KNGT của HS ngày càng phát triển Như vậy, rèn luyện KNGT thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp là nhà giáo dục thiết kế, tổ chức các hoạt động giáo dục phong phú, đa dạng gắn hoạt động của nhà trường với cuộc sống, tạo sự gắn kết đa dạng giữa các tri thức khoa học trong những tình huống thực tiễn Đó cũng là quá trình học sinh chuyển những qui tắc, chuẩn mực giao tiếp - xã hội từ bên ngoài vào bên trong thành vốn hiểu biết của bản thân và hình thành những kỹ năng tương ứng - kỹ năng giao tiếp từ đó giúp các em làm chủ bản thân, ứng xử tích cực với mọi người và giải quyết có hiệu quả các tình huống, các vấn đề trong thực tiễn

1.3 Rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 trường tình thương

1.3.1 Chức năng của giao tiếp

Huỳnh Văn Sơn (2016) đã kết tập lại các tác giả trên thế giới, giao tiếp có ba chức năng:

“Chức năng giao tiếp – thông tin: Thể hiện trong toàn bộ quá trình truyền và thu nhận thông tin của các chủ thể giao tiếp