(Luận văn thạc sĩ khoa học chính trị) vai trò văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở thái bình hiện nay

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Văn hoá văn nghệ là lĩnh vực rộng lớn, phong phú và đa dạng, lĩnh vực đặc biệt tinh tế và nhạy cảm; đồng thời là môi trường độc đáo luôn có khả năng làm phong phú, sinh động các hoạt động của công tác tư tưởng. Bên cạnh chức năng giáo dục, nhận thức, thẩm mỹ, giải trí và giao tiếp; văn hoá văn nghệ còn có chức năng định hướng và điều chỉnh xã hội, nó tác động đến con người chủ yếu và trực tiếp vào thế giới tình cảm, tâm hồn và cảm xúc. Vì vậy, văn hoá văn nghệ là sức mạnh, là vũ khí sắc bén, phương thức độc đáo của công tác tư tưởng. Không có hình thái tư tưởng nào có thể thay thế được văn hoá văn nghệ trong việc xây dựng tình cảm, nếp nghĩ, nếp sống của người. Văn hoá văn nghệ là thành tố cơ bản, là “nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của xã hội” 8, tr14, là “lĩnh vực sản xuất tinh thần tạo ra những giá trị văn hoá, những công trình nghệ thuật được lưu truyền từ đời này sang đời khác” 53, tr 15, là bộ phận nhạy cảm phản ánh các mặt khác nhau của đời sống xã hội, nó góp phần bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm tốt đẹp, xây dựng nhân cách và môi trường đạo đức xã hội Việt Nam. Trong công cuộc xây dựng và đổi mới của đất nước, việc sử dụng văn hoá văn nghệ như một phương tiện tác động tư tưởng có hiệu quả là một việc làm có ý nghĩa. Để hội nhập và phát triển, Việt Nam đã và đang thực hiện chính sách đa phương hoá đa dạng hoá các mối quan hệ với các tổ chức và quốc gia trên thế giới, “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới” 25, tr 25. Quá trình hội nhập ấy đã mở ra cho chúng ta những cơ hội và thách thức mới: Chúng ta có điều kiện để tiếp xúc với tinh hoa văn hoá thế giới, để giới thiệu bản sắc văn hoá dân tộc với bạn bè năm châu… nhưng đồng thời cũng phải chấp nhận sự du nhập của nhiều luồng văn hoá độc hại gây ảnh hưởng xấu đến đời sống tinh thần xã hội. Chính những tác động tiêu cực từ văn hóa ngoại sinh đã dẫn đến những thay đổi về quan niệm thẩm mỹ và các định hướng giá trị tuyền thống, làm mờ nhạt các tinh hoa văn hoá dân tộc…. Vì vậy hoạt động quản lý văn hoá văn nghệ Việt Nam trong bối cảnh mới hiện nay có ý nghĩa rất lớn trong việc tăng cường hiệu quả hoạt động của công tác tư tưởng. Ngoài ra dưới tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, trong văn hoá văn nghệ hiện nay đang xuất hiện xu hướng “thương mại hoá” rất đáng lo ngại, khiến chúng ta không thể bàng quan. Hoạt động văn hóa văn nghệ nhiều khi chỉ vì những mục đích lợi nhuận thuần tuý, hạ thấp giá trị tư tưởng, thẩm mỹ, nghệ thuật của các tác phẩm văn hoá đã ảnh hưởng xấu đến đời sống tinh thần của xã hội. Vì vậy việc nghiên cứu thực trạng đời sống văn hóa văn nghệ để từ đó kiếm tìm các giải pháp nhằm khai thác tối đa ưu thế của lĩnh vực văn hoá văn nghệ trong hoạt động công tác tư tưởng hiện nay chính là một cách để góp phần nâng cao hiệu quả của công tác tư tưởng. Trong giai đoạn hiện nay, văn hoá văn nghệ đang bị các thế lực thù địch lợi dụng như một công cụ đắc lực tiến công vào mặt trận tư tưởng văn hoá, coi đó là một nội dung quan trong trong âm mưu “diễn biến hoà bình”, thực hiện ý đồ nham hiểm nhằm xoá bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, cản trở bước tiến và làm chệch hướng con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Có thể nói, hơn bao giờ hết, ngày nay văn hoá, nghệ thuật đang thực sự là một mặt trận, mặt trận không có tiếng súng nhưng không kém phần ác liệt trong cuộc đấu tranh giữa cái thiện với cái ác, cái đúng với cái sai, cái thấp hèn với cái cao thượng mà chúng ta thường nói là hệ quả từ mặt trái của kinh tế thị trường và toàn cầu hoá văn hoá. Đó cũng là đấu trường tư tưởng tranh giành ảnh hưởng giữa chúng ta và kẻ thù, là nơi đã từng có bao người sa ngã lí tưởng... Thực tế trên đặt ra cho công tác tư tưởng một yêu cầu mới về việc khai thác những ưu thế của văn hoá văn nghệ trong hoạt động tư tưởng hiện nay. Thái Bình là tỉnh giàu truyền thống lịch sử, văn hoá và cách mạng. Bước vào thời kỳ đổi mới, trong bối cảnh chung của cả nước, cùng với sự tăng trưởng không ngừng của đời sống kinh tế xã hội; đời sống văn hoá tinh thần của các tầng lớp nhân dân trong tỉnh cũng được cải thiện và nâng lên, từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hoá. Sự nghiệp văn hoá xã hội tiếp tục nhận được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ, chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể nhân dân. Sự nghiệp xây dựng con người mới, nền văn hoá mới đã và đang góp phần tạo tiền đề vững chắc để xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Bước vào thời kỳ mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”; bên cạnh mục tiêu phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, Đảng bộ và nhân dân Thái Bình đặc biệt coi trọng xây dựng văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, là tiền đề xây dựng xã hội hài hoà, bền vững, là sức mạnh nội sinh của sự phát triển. Tiếp tục gìn giữ và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống, những phong tục tập quán tốt đẹp, tạo dựng nếp sống, lối sống văn minh, hiện đại, phù hợp với điều kiện và tình hình mới; kiên quyết đấu tranh, lên án và từng bước xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, lối sống tầm thường, vị kỷ, vụ lợi, góp phần xây dựng phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế xã hội do Đại hội Đảng các cấp đề ra, đưa Thái Bình sớm trở thành tỉnh gương mẫu về mọi mặt. Với mục đích suy ngẫm về thực trạng đời sống văn hoá – văn nghệ ở Thái Bình, từ đó kiếm tìm các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của công tác tư tưởng ở tỉnh nhà thông qua con đường vận dụng ưu thế của văn hoá văn nghệ, chúng tôi chọn đề tài “Vai trò văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở Thái Bình hiện nay” để nghiên cứu.

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hoá - văn nghệ là lĩnh vực rộng lớn, phong phú và đa dạng, lĩnhvực đặc biệt tinh tế và nhạy cảm; đồng thời là môi trường độc đáo luôn có khảnăng làm phong phú, sinh động các hoạt động của công tác tư tưởng

Bên cạnh chức năng giáo dục, nhận thức, thẩm mỹ, giải trí và giao tiếp;văn hoá - văn nghệ còn có chức năng định hướng và điều chỉnh xã hội, nó tácđộng đến con người chủ yếu và trực tiếp vào thế giới tình cảm, tâm hồn vàcảm xúc Vì vậy, văn hoá - văn nghệ là sức mạnh, là vũ khí sắc bén, phươngthức độc đáo của công tác tư tưởng Không có hình thái tư tưởng nào có thểthay thế được văn hoá - văn nghệ trong việc xây dựng tình cảm, nếp nghĩ, nếpsống của người

Văn hoá - văn nghệ là thành tố cơ bản, là “nhu cầu thiết yếu trong đời

sống tinh thần của xã hội” [8, tr14], là “lĩnh vực sản xuất tinh thần tạo ra

những giá trị văn hoá, những công trình nghệ thuật được lưu truyền từ đời nàysang đời khác” [53, tr 15], là bộ phận nhạy cảm phản ánh các mặt khác nhaucủa đời sống xã hội, nó góp phần bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm tốt đẹp, xâydựng nhân cách và môi trường đạo đức xã hội Việt Nam Trong công cuộcxây dựng và đổi mới của đất nước, việc sử dụng văn hoá - văn nghệ như mộtphương tiện tác động tư tưởng có hiệu quả là một việc làm có ý nghĩa

Để hội nhập và phát triển, Việt Nam đã và đang thực hiện chính sách

đa phương hoá đa dạng hoá các mối quan hệ với các tổ chức và quốc gia trênthế giới, “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới” [25, tr

25] Quá trình hội nhập ấy đã mở ra cho chúng ta những cơ hội và thách thức

mới: Chúng ta có điều kiện để tiếp xúc với tinh hoa văn hoá thế giới, để giớithiệu bản sắc văn hoá dân tộc với bạn bè năm châu… nhưng đồng thời cũng

phải chấp nhận sự du nhập của nhiều luồng văn hoá độc hại gây ảnh hưởngxấu đến đời sống tinh thần xã hội Chính những tác động tiêu cực từ văn hóangoại sinh đã dẫn đến những thay đổi về quan niệm thẩm mỹ và các địnhhướng giá trị tuyền thống, làm mờ nhạt các tinh hoa văn hoá dân tộc… Vìvậy hoạt động quản lý văn hoá văn nghệ Việt Nam trong bối cảnh mới hiệnnay có ý nghĩa rất lớn trong việc tăng cường hiệu quả hoạt động của công tác

tư tưởng

Ngoài ra dưới tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, trong văn hoávăn nghệ hiện nay đang xuất hiện xu hướng “thương mại hoá” rất đáng longại, khiến chúng ta không thể bàng quan Hoạt động văn hóa văn nghệ nhiềukhi chỉ vì những mục đích lợi nhuận thuần tuý, hạ thấp giá trị tư tưởng, thẩm

mỹ, nghệ thuật của các tác phẩm văn hoá đã ảnh hưởng xấu đến đời sống tinhthần của xã hội Vì vậy việc nghiên cứu thực trạng đời sống văn hóa văn nghệ

để từ đó kiếm tìm các giải pháp nhằm khai thác tối đa ưu thế của lĩnh vực vănhoá - văn nghệ trong hoạt động công tác tư tưởng hiện nay chính là một cách

để góp phần nâng cao hiệu quả của công tác tư tưởng

Trong giai đoạn hiện nay, văn hoá - văn nghệ đang bị các thế lực thùđịch lợi dụng như một công cụ đắc lực tiến công vào mặt trận tư tưởng - vănhoá, coi đó là một nội dung quan trong trong âm mưu “diễn biến hoà bình”,thực hiện ý đồ nham hiểm nhằm xoá bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, cản trởbước tiến và làm chệch hướng con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Có thểnói, hơn bao giờ hết, ngày nay văn hoá, nghệ thuật đang thực sự là một mặttrận, mặt trận không có tiếng súng nhưng không kém phần ác liệt trong cuộcđấu tranh giữa cái thiện với cái ác, cái đúng với cái sai, cái thấp hèn với cái caothượng mà chúng ta thường nói là hệ quả từ mặt trái của kinh tế thị trường vàtoàn cầu hoá văn hoá Đó cũng là đấu trường tư tưởng tranh giành ảnh hưởnggiữa chúng ta và kẻ thù, là nơi đã từng có bao người sa ngã lí tưởng Thực tế

trên đặt ra cho công tác tư tưởng một yêu cầu mới về việc khai thác những ưuthế của văn hoá - văn nghệ trong hoạt động tư tưởng hiện nay.

Thái Bình là tỉnh giàu truyền thống lịch sử, văn hoá và cách mạng.Bước vào thời kỳ đổi mới, trong bối cảnh chung của cả nước, cùng với sựtăng trưởng không ngừng của đời sống kinh tế - xã hội; đời sống văn hoá tinhthần của các tầng lớp nhân dân trong tỉnh cũng được cải thiện và nâng lên,từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hoá Sự nghiệp vănhoá - xã hội tiếp tục nhận được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ,chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể nhân dân Sự nghiệp xây dựngcon người mới, nền văn hoá mới đã và đang góp phần tạo tiền đề vững chắc

để xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Bước vào thời kỳ mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

vì “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”; bên cạnh mục tiêuphát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, Đảng bộ

và nhân dân Thái Bình đặc biệt coi trọng xây dựng văn hoá là nền tảng tinhthần của xã hội, là tiền đề xây dựng xã hội hài hoà, bền vững, là sức mạnh nộisinh của sự phát triển Tiếp tục gìn giữ và phát huy những giá trị văn hoátruyền thống, những phong tục tập quán tốt đẹp, tạo dựng nếp sống, lối sốngvăn minh, hiện đại, phù hợp với điều kiện và tình hình mới; kiên quyết đấutranh, lên án và từng bước xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, lốisống tầm thường, vị kỷ, vụ lợi, góp phần xây dựng phong trào “toàn dân đoànkết xây dựng đời sống văn hoá”, thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xãhội do Đại hội Đảng các cấp đề ra, đưa Thái Bình sớm trở thành tỉnh gươngmẫu về mọi mặt

Với mục đích suy ngẫm về thực trạng đời sống văn hoá – văn nghệ ởThái Bình, từ đó kiếm tìm các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quảcủa công tác tư tưởng ở tỉnh nhà thông qua con đường vận dụng ưu thế của

văn hoá - văn nghệ, chúng tôi chọn đề tài “Vai trò văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở Thái Bình hiện nay” để nghiên cứu

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Trên thế giới, dưới góc nhìn khái quát, vấn đề vai trò của văn hoá văn

nghệ đối với đời sống nói chung, đối với công tác tư tưởng nói riêng đả từngđược đề cập đến từ rất sớm trong lịch sử tư tưởng nhân loại Các kiến giải vềvai trò của văn hoá văn nghệ đối với công tác tư tưởng chính trị đã được đề cậpđến bởi các lãnh tụ cách mạng vô sản như C.Mác, Ăngghen, Lênin… Cuốn

Mác - Ăngghen - Lênin về văn học và nghệ thuật (NXB Sự thật, H 1977) đã hệ

thống hoá những ý kiến quan trọng của các lãnh tụ vô sản về văn hoá văn nghệnói chung và vai trò của văn học nghệ thuật đối với công tác tư tưởng

Ở các nước châu Âu vào khoảng giữa thế kỷ XX, các Mỹ học gia tiêubiểu như Lucacs (Hunggari); E.Fischer (Áo), R Graudy (Pháp)…cũng có đềcập đến vị trí của văn hoá văn nghệ trong đời sống tư tưởng xã hội Nhà nghiêncứu Phương Lựu đã hệ thống hoá một số công trình nghiên cứu với nhữngquan niệm về văn hoá văn nghệ tiêu biểu của các học giả châu Âu nói trên

trong cuốn “Tư tưởng văn hoá văn nghệ của chủ nghĩa Mác phương Tây” (NXB Thế giới, H 2007).

Ở Việt Nam: Những đánh giá khái quát về vai trò của văn hoá văn nghệ

đối với công tác tư tưởng trước hết thuộc về các lãnh tụ Đảng và Nhà nước, cácnhà quản lý văn hoá văn nghệ… như Hồ Chí Minh, Trường Chinh, Phạm VănĐồng, Tố Hữu, Hà Xuân Trường… Các công trình tiêu biểu có đề cập khái

quát về vai trò của văn hoá văn nghệ đối với đời sống tư tưởng như: Văn hoá văn nghệ cũng là một mặt trận (Hồ Chí Minh, NXB Văn học, H 1981); “Chủ nghĩa Mác và văn hoá Việt Nam” (Trường Chinh, NXB Sự thật, H.1974); “Xây dựng nền văn hoá văn nghệ ngang tầm vóc dân tộc ta, thời đại ta” (Phạm Văn Đồng, NXB Sự thật, H.1976); “Xây dựng nền văn nghệ lớn xứng đáng với

nhân dân ta, với thời đại ta” (Tố Hữu, NXB Văn học, H.1983) là những công

trình nghiên cứu khái quát về những vấn đề văn hoá văn nghệ nói chung và vịtrí của văn hoá văn nghệ đối với công tác tư tưởng nói riêng Với tư cách làngười lãnh đạo và quản lý văn nghệ, Hà Xuân Trường có công trình nghiên cứu

“Đường lối văn nghệ của Đảng - vũ khí, trí tuệ, ánh sáng”(NXB Sự thật, H 1977) hay “Văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng” (Tạp chí Văn học số

6/1997)…

Một số nhà nghiên cứu khác với các công trình: “Văn hoá - văn nghệ trong công tác tư tưởng” (2001) của PGS TS Đinh Xuân Dũng; “Văn hoá văn nghệ trong cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Mục tiêu và động lực” (1986) của Trần Độ… cũng ít nhiều có đề cập đến vai trò của văn hoá

văn nghệ trong đời sống xã hội; chức năng tư tưởng của văn hoá văn nghệ

Vấn đề quản lý và khai thác sử dụng văn hoá văn nghệ ngoài một số chỉthị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước đề cập đến như: Nghị quyết 05 -NQ/TW (28/11/1987); Chỉ thị 61 - CT/TW ngày 21/6/1990, Chỉ thị số 46-CT/TW, ngày 27/7/2010 của Ban Bí thư về chống sự xâm nhập của các sảnphẩm văn hoá độc hại gây huỷ hoại đạo đức xã hội… còn có một số tác phẩm,

công trình nghiên cứu của các tác giả, trong đó phải kể đến bài: “Quản lý hoạt động văn hoá - văn nghệ “ (2002) của PGS TS Đinh Xuân Dũng, trình

bày dưới dạng bài giảng Quản lý tư tưởng văn hoá, khoa Tuyên truyền, Họcviện Báo chí và Tuyên truyền Các văn bản, tác phẩm trên đã đề cập đến một

số nội dung cơ bản về vai trò của văn hoá - văn nghệ trong công tác tư tưởng;vai trò của hoạt động quản lý văn hoá - văn nghệ trong giai đoạn hiện nay

Năm 2007- 2008, nhóm nghiên cứu đề tài khoa học cấp cơ sở trọngđiểm Học viện Báo chí và Tuyên truyền gồm PGS.TS Trần Thị Trâm, TSHoàng Minh Lường, TS Hà Thị Bình Hoà (do PGS.TS Trần Thị Trâm làm

chủ nhiệm) với đề tài: “Khai thác, vận dụng tri thức văn học trong hoạt động

tuyên truyền” đã đề cập đến vai trò của văn học đối với hoạt động tuyên

truyền - một phạm vi quan trọng của công tác tư tưởng một cách khái quát

Năm 2010, nhóm nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ do PGS.TS Hoàng

Minh Lường làm chủ nhiệm với đề tài “Vai trò của văn học trong thời kỳ hội nhập và phát triển ở Việt Nam” đã đi sâu phân tích vai trò, ưu thế đặc biệt của văn học nghệ thuật đối với công tác tư tưởng trong thời kì hội nhập ở Việt Nam.

Ở tỉnh Thái Bình, trong những năm qua các cấp ủy và chính quyền địaphương rất có ý thức coi trọng việc phát huy vai trò và ưu thế của văn hóa vănnghệ vào trong công tác tư tưởng, nhưng trên phương diện nghiên cứu, vấn đềnày cho tới nay vẫn chưa có công trình nào đề cập đến một cách có hệ thống

Hy vọng những kết quả nghiên cứu bước đầu này của chúng tôi sẽ góp phầnkhỏa lấp phần nào bức tranh nghiên cứu lý luận vẫn đang còn khuyết thiếu vềphạm vi học thuật lí thú và quan trọng này ở tỉnh nhà

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc khai thác ưuthế của văn hoá văn nghệ đối với hoạt động công tác tư tưởng của tỉnh TháiBình Trên cơ sở nắm bắt thực trạng, đề tài đưa ra những giải pháp góp phầnkhai thác ưu thế của hoạt động văn hoá văn nghệ, nhằm nâng cao hiệu quảcông tác tư tưởng ở tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống những vấn đề lí luận cơ bản về văn hoá - văn nghệ, công tác

tư tưởng, vai trò của văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng

- Nghiên cứu thực trạng văn hoá - văn nghệ trong công tác tư tưởng vàmột số vấn đề đặt ra đối với thực tiễn công tác tư tưởng ở Thái Bình

- Đề xuất một số giải pháp nhằm khai thác ưu thế của văn hoá - vănnghệ trong hoạt động công tác tư tưởng ở Thái Bình hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở hệ thống các quan điểm củachủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối, chỉthị, nghị quyết của Đảng về văn hoá - văn nghệ Trong luận văn, người viết có

kế thừa các bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cáctổng kết nghiên cứu của các tác giả trong nước có liên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở áp dụng các phương pháp nghiên cứu của Triết học Mác xít

và các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội nói chung, đề tài chủ yếu sửdụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp khảo sát, thống kê, thu thập các cứ liệu thực tiễn

- Phương pháp phỏng vấn và quan sát

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh

5 Đóng góp mới của đề tài

- Đề tài góp phần hệ thống hoá và làm sâu sắc hơn một số vấn đề lý luận

về văn hoá văn nghệ và vai trò của văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng

- Phân tích, đánh giá để đi đến nhận thức đúng về thực trạng sử dụngvăn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở Thái Bình

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần cùng địa phương khaithác tốt ưu thế của văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở Thái Bình

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu và vậndụng vào thực tiễn công tác tư tưởng ở Thái Bình; làm tài liệu tham khảotrong việc giảng dạy môn công tác tuyên giáo ở cơ sở trong hệ thống cácTrung tâm Bồi dưỡng Chính trị cấp huyện

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văngồm 3 chương, 9 tiết Cụ thể như sau:

Chương 1: Khái quát một số vấn đề lý luận về văn hoá văn nghệ vàcông tác tư tưởng

Chương 2: Thực trạng sử dụng ưu thế của văn hoá văn nghệ trong côngtác tư tưởng ở tỉnh Thái Bình

Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và các giải pháp nhằm khai thác ưu thếcủa văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng ở tỉnh Thái Bình hiện nay

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 KHÁI QUÁT MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HOÁ VĂN NGHỆ

VÀ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

1.1 Văn hoá văn nghệ và công tác tư tưởng

1.1.1 Khái niệm Văn hoá văn nghệ

1.1.1.1 Khái niệm Văn hoá

Văn hoá là một lĩnh vực rất rộng lớn, vô cùng phong phú và đa dạng,

có mặt và thấm sâu trong toàn bộ đời sống xã hội và đời sống con người, vìthế có rất nhiều cách định nghĩa, cách hiểu và khai thác khác nhau về văn hoá.Trong quá trình đi tìm định nghĩa và xác định nội hàm của văn hoá, đã cónhững tìm tòi khoa học có giá trị sâu sắc, tiếp sức nhau đạt tới những nhậnthức ngày càng hoàn chỉnh hơn của con người về một lĩnh vực rất độc đáo dochính con người và chỉ có người sáng tạo nên – đó là văn hoá

Pufendorf - nhà khoa học Đức - người đầu tiên sử dụng thuật ngữ Văn hoá đã cho rằng, văn hoá là toàn bộ những gì được tạo ra do hoạt động xã hội,

nghĩa là văn hoá đối lập với trạng thái tự nhiên Tiếp tục ý tưởng đó, nhà triết

học Đức, Herder (1744 - 1803) cho rằng, văn hoá là sự hình thành lần thứ hai

của con người, nghĩa là, lần thứ nhất, con người xuất hiện với tư cách mộtthực thể sinh vật tự nhiên, đến lần thứ hai, người hình thành và phát triển với

tư cách là một thực thể xã hội, tức là một nhân cách văn hoá.

Năm 1982, tại Mêhicô, hội nghị thế giới về chính sách văn hóa vì sựphát triển đã thông tuyên bố Mêhicô ngày 6/8 cho rằng: “Theo nghĩa rộng,ngày nay văn hoá có thể được coi là toàn bộ các đặc tính đặc biệt về tâm hồn,vật chất, trí tụê và tình cảm đặc trưng cho một xã hội hay một nhóm xã hội

Nó không chỉ bao gồm nghệ thuật và văn học, mà cả lối sống, các quyền cơbản của nhân loại, các hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng”

Như vậy, theo định nghĩa vừa rộng lớn, vừa bản chất của nó, văn hoá làtòan bộ hoạt động tinh thần - sáng tạo, tác động vào tự nhiên xã hội và conngười nhằm tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao hơn để vượttới sự hoàn thiện theo khát vọng chân, thiện, mỹ và góp phần thúc đẩy sự tiến

bộ phát triển không ngừng của đời sống xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh chorằng: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới sáng tạo

và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo,văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở vàcác phương tiện sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là vănhoá” [44, tr 431]

Phạm vi của văn hoá là hết sức rộng lớn, có mặt trong toàn bộ hoạt độngcủa đời sống xã hội và đời sống con người, nhưng quan trọng hơn cả, nó lànhững giá trị do hoạt động tinh thần - sáng tạo của con người tạo ra, biểu hiệntrình độ hiểu biết, năng lực và phẩm giá của cả cộng đồng và từng cá thể, làthước đo trình độ phát triển và sức vươn lên sự hoàn thiện của con người theo

lý tưởng chân, thiện, mĩ, đồng thời góp phần trực tiếp cho quá trình vươn lêncủa con người Theo hướng tiếp cận này, Phạm Văn Đồng - Nhà văn hoá lớncủa đất nước ta thế kỉ XX cho rằng: “Nói tới văn hoá là nói tới một lĩnh vực vôcùng phong phú và rộng lớn, gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà

có liên quan đến con người trong một quá trình tồn tại, phát triển, quá trình conngười làm nên lịch sử… cốt lõi của sức sống dân tộc là văn hoá với nghĩa baoquát và đẹp nhất của nó, bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạođức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và sự tiếp thu cái mới từbên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh các cộng đồng dân tộc, sức đềkháng và sức chiến đấu để bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh” [20, tr 16]

Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 BCH TW Đảng (khoá VIII) “Về xâydựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”

(16/7/1998) đã tiếp cận và đề cập đến vấn đề văn hoá theo nghĩa rộng lớn vàbao quát, đồng thời chỉ ra các lĩnh vực cụ thể của văn hoá trong đời sống vàcấu trúc xã hội và nhấn mạnh một số mặt quan trọng hơn cả cần đặc biệt quantâm đó là “Tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hoá” Từ đó nghịquyết đã nhấn mạnh một phương hướng cực kỳ quan trọng trong quá trìnhxây dựng và phát triển đất nước: “Làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đờisống xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từngđịa bàn dân cư, mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người tạo nên trên đấtnước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển,phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủnghĩa xã hội” [29]

1.1.1.2 Văn nghệ:

Từ điển Tiếng Việt do Trung tâm từ điển ngôn ngữ thuộc Viện Ngôn

ngữ học (Viện khoa học xã hội Việt Nam) xuất bản năm 1992 đã giải thíchthuật ngữ Văn nghệ như sau:

1 Văn học và nghệ thuật (nói tắt): hội văn nghệ, tác phẩm văn nghệ

2 Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật như ca, múa, nhạc… phục vụ vuichơi giải trí (nói khái quát): đi tập văn nghệ, liên hoan văn nghệ, buổi biểudiễn văn nghệ [74]

Với nội hàm ý nghĩa như trên, văn nghệ bao gồm cả văn học và nghệthuật, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật

Văn nghệ bao gồm các loại hình: văn học và nghệ thuật Trong đó: Vănhọc bao gồm: văn học dân gian như: truyền thuyết, thần thoại, cổ tích…; vănhọc viết như: thơ, văn xuôi… Từ văn xuôi lại chia ra: truyện ngắn, tiểuthuyết, phóng sự, ký sự, tuỳ bút…

Nghệ thuật: bao gồm một số ngành như: sân khấu, điện ảnh, nhiếp ảnh,

ca nhạc, vũ đạo, kiến trúc, mỹ thuật… Riêng mỹ thuật lại chia ra hội hoạ, điêu

khắc, đồ hoạ… Điện ảnh có các loại hình như: phim tài liệu nghệ thuật, phimhoạt hình, phim truyện…

Văn nghệ còn được chia ra thành: văn nghệ chuyên nghiệp và văn nghệkhông chuyên.Văn nghệ chuyên nghiệp có các diễn viên chuyên nghiệp, cácđoàn nghệ thuật, các nhà hát.Văn nghệ không chuyên nghiệp còn gọi là vănnghệ quần chúng Đó là văn nghệ của tất cả mọi người không phải là diễnviên chuyên nghiệp, là sản phẩm của quần chúng nhân dân sáng tạo ra trongquá trình lao động sản xuất

Như vậy có thể nói, có nhiều loại hình văn hoá - văn nghệ khác nhau vàmỗi loại hình đó có vị trí, vai trò khác nhau trong đời sống vật chất và đờisống tinh thần của con người và của xã hội

Các loại hình văn hoá - văn nghệ hiện nay được sử dụng như nhữnghình thức, phương tiện tuyên truyền hiệu quả nhất nhằm truyền bá sâu rộngchủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, chuyển tải đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước và các nhiệm vụ chínhtrị của địa phương Đây là hình thức, phương tiện hữu hiệu nhất, sâu rộngnhất, dễ tiếp thu nhất mà không hình thức, phương tiện nào thay thế được

“Trong các hình thức, phương tiện hoạt động của chúng ta trên mặt trận tư tưởng thì văn học, nghệ thuật là một kiến thức, một phương tiện hoạt động về mặt nào đó, có khả năng làm công tác tư tưởng tốt nhất, vì nó rộng rãi nhất, sâu sắc nhất và bền bỉ nhất, dễ đi sâu vào tình cảm, ảnh hưởng sâu sắc đến tâm hồn và tư tưởng” [20, tr 145].

Các hình thức văn hoá - văn nghệ như thơ ca, hò vè, hát… rất gần gũivới nhân dân, đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của quần chúng một cáchthường xuyên Thông qua các hình thức này, văn hoá - văn nghệ như sợi dâynối liền giữa Đảng với quần chúng, đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, xâydựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá mới…

Văn hoá - văn nghệ là một loại phương tiện trực quan, tác động trựctiếp vào thị giác người xem, tạo nên ở họ về một số vấn đề nhất định theomục đích của người tuyên truyền.

Các loại hình văn hoá - văn nghệ được coi như những phương tiện quantrọng của Đảng và Nhà nước trong quá trình lãnh đạo cách mạng Thông quacác loại hình này, Đảng và Nhà nước nắm bắt được diễn biến tư tưởng củanhân dân; nắm được những biểu hiện tư tưởng tích cực hay tiêu cực; nắmđược tâm tư nguyện vọng, những băn khoăn, thắc mắc của quần chúng; nắmđược dư luận xã hội theo chiều hướng tốt hay xấu…

Mỗi loại hình văn hoá - văn nghệ đều được sử dụng vào việc góp phầnnâng cao hiệu quả công tác tư tưởng của Đảng tuy nhiên các hình thức,phương tiện trên đều có những ưu điểm và hạn chế riêng Vì vậy khai thác ưuthế của văn hoá văn nghệ trong hoạt động công tác tư tưởng cần chú ý phát huynhững ưu điểm, hạn chế những nhược điểm của từng loại hình văn nghệ cụ thểmới hy vọng tận dụng tối đa ưu thế của hình thái ý thức xã hội đặc thù này

1.1.1.3 Công tác văn hoá văn nghệ:

Khi đặt văn hoá trong một giai đoạn cụ thể của đời sống xã hội, và nhìnđời sống ấy bao gồm các lĩnh vực khác nhau, có quan hệ chặt chẽ với nhau thìvăn hoá, hiểu theo nghĩa cụ thể và các quan hệ cụ thể là một trong các lĩnhvực chính trị, giữ vị trí rất quan trọng, cùng với chính trị, kinh tế và xã hội tạo

nên diện mạo, trình độ, chất lượng và đặc điểm của xã hội trong một giai đoạn

phát triển nhất định Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định điều đó khi chorằng, trong công cuộc kháng kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cùng phải chú

ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau là chính trị, kinh tế, văn hoá và xã hội.Tám lĩnh vực cụ thể của văn hoá mà Nghị quyết TW5 đề cập đến chính là chỉ

ra nội hàm của văn hoá trong các quan hệ với kinh tế, chính trị, xã hội vàcùng với lĩnh vực trên, tạo nên sự phát triển toàn diện của xã hội mà chúng tađang xây dựng “Xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Với cách tiếp cận trên đây của Nghị quyết TW5, văn hóa bao hàm cảgiáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ và văn học, nghệ thuật, đồng thời,mặc dù có những đặc trưng riêng, công tác tư tưởng cũng nằm trong phạm trùvăn hoá là một bộ phận quan trọng, đồng thời là hạt nhân của toàn bộ hoạtđộng văn hoá mang ý nghĩa xã hội và nhân văn.

Theo cách hiểu hẹp hơn, được sử dụng thông thường và khá phổ biến,khi tách giáo dục, khoa học ra thành các lĩnh vực, các ngành có đặc trưngriêng, văn hoá còn được coi chủ yếu là các loại hình hoạt động cụ thể củangành khác như bảo tồn, bảo tàng, thư viện, xuất bản, báo chí, đời sống vănhoá cơ sở, lễ hội, phong tục, tập quán tín ngưỡng… và các loại hình sáng tạovăn học, nghệ thuật - một lĩnh vực được coi là nhạy cảm nhất, mang tính sangtạo đậm đặc và bước phát triển cao của văn hoá Ý nghĩa thực tiễn của cáchhiểu này là để làm cơ sở xác định chức năng, nhiệm vụ cụ thể của ngành vănhoá ở nước ta hiện nay, từ trung ương đến cơ sở Khi nói công tác văn hoá -văn nghệ thường được hiểu cụ thể theo các phạm vi, nội dung trên

1.1.2 Khái niệm tư tưởng và công tác tư tưởng

Từ điển Tiếng Việt do Trung tâm từ điển ngôn ngữ thuộc Viện Ngôn

ngữ học (Viện khoa học xã hội Việt Nam) xuất bản năm 1992 đã giải thíchthuật ngữ Tư tưởng như sau:

1 Sự suy nghĩ hoặc ý nghĩ: Tập trung tư tưởng; Có tư tưởng sốt ruột…

2 Quan điểm và ý nghĩ chung của con người đối với hiện thực kháchquan và đối với xã hội (nói tổng quát): Tư tưởng tiến bộ, Tư tưởng phongkiến, đấu tranh tư tưởng…

Với nội hàm ý nghĩa như trên, khái niệm Tư tưởng hiện diện trên cả haicấp độ cá nhân và cộng đồng dân tộc (tư tưởng cá nhân, tư tưởng dân tộc).Vốn thuộc phạm trù cái tinh thần, tư tưởng con người là loại năng lượng luônluôn vận động trong quá trình đấu tranh và thống nhất giữa các mặt đối lập.Đấu tranh tư tưởng là động lực cho sự nhận thức chân lý và phát triển ở mỗi

cá nhân cũng như toàn bộ cộng đồng Cuộc đấu tranh tư tưởng luôn diễn rabởi quy luật của sự phát triển Trong lịch sử nhân loại, từ khi xuất hiện giaicấp đối kháng thì cũng diễn ra cuộc đấu tranh giai cấp Nhưng không phải bất

kỳ cuộc đấu tranh giai cấp nào cũng xuất hiện đảng chính trị Cuộc đấu tranhcủa nô lệ chống chủ nô, cuộc đấu tranh của nông dân chống địa chủ phongkiến chưa xuất hiện đảng chính trị Các cuộc đấu tranh này xuất hiện các lãnh

tụ cá nhân kiểu Spactaquýt, Hoàng Sào, Tây Sơn…Chỉ đến cuộc đấu tranhcủa giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản mà kết cục của cuộc đấu tranh này làxoá bỏ giai cấp đối kháng, do tính chất triệt để mà hai giai cấp này không chỉcần có lãnh tụ cá nhân mà đòi hỏi phải có bộ tham mưu chính trị, lãnh tụchính trị tập thể của giai cấp tức Đảng chính trị

Hoạt động tư tưởng là hoạt động có chủ đích của một chính đảng nhằmhình thành, phát triển truyền bá hệ tư tưởng đến giai cấp và quần chúng đôngđảo thúc đẩy giai cấp và quần chúng đi đến hành động hiện thực hoá Cươnglĩnh của Đảng

Đối với các Đảng Cộng sản, công tác tư tưởng là một bộ phận rất quantrọng trong toàn bộ hoạt động cách mạng của mình; cùng với công tác tổ chứcgóp phần xây dựng Đảng thành đội tiên phong, bộ tham mưu chiến đấu củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động, nhằm hình thành, phát triển, truyền

bá hệ tư tưởng vô sản, Cương lĩnh, đường lối, chính sách của Đảng

Mác đã nhận định: “Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thể thaythế được sự phê phán bằng vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằnglực lượng vật chất, nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất một khi

nó thâm nhập vào quần chúng” [11, tr 580] về thực chất là khẳng định sứcmạnh của công tác tư tưởng

Theo giáo trình Nguyên lý công tác tư tưởng, Khoa Tuyên truyền, Họcviện Báo chí và Tuyên truyền thì:

Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể tư tưởng.

Công tác tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích của Đảng Cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền

bá hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, động viên, cổ vũ tính tích cực sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và vảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa [36]

1.2 Vai trò của văn hoá văn nghệ đối với công tác tư tưởng

1.2.1 Quan điểm của các lãnh tụ vô sản về vai trò văn hóa văn nghệ đối với công tác tư tưởng

C.Mác với vai trò là người am hiểu sâu sắc nhất chủ nghĩa tư bản, đãbày tỏ sự bất bình đối với chủ nghĩa tư bản Một trong những điều làm choMác bất bình là: Chủ nghĩa tư bản đã làm cho văn hoá, văn nghệ bị tha hoá, bịđánh mất thiên chức sáng tạo của nó Trình bày về “Lý luận về giá trị thặngdư”, Mác đã chỉ rõ “sản xuất tư bản chủ nghĩa phản lại một số ngành sản xuấttinh thần như nghệ thuật và thi ca” như thế nào Trong bộ Tư bản, tập 1, Mácvạch rõ: Chủ nghĩa tư bản biến tác phẩm nghệ thuật thành hàng hoá Dưới chế

độ tư bản “không có cái gì là không thể dùng tiền mua được, bất cứ cái gìcũng có thể bán và mua” Mác ví sự lưu thông trong xã hội tư bản như là một

“cái lò luyện đan” khổng lồ, mà qua cái lò đó, “tất cả mọi vật đều phân hoá,

để khi trở ra đều biến thành tiền” Mác cho rằng: Trong xã hội tư bản “không

có cái gì thoát khỏi cái lò luyện đan đó, ngay cả đến xương thánh…”[11]

Sự tàn bạo của chế độ tư bản đối với tự do chân chính của văn nghệ sỹ

là một trong những điều Mác rất quan tâm và nhiều lần ông đã tỏ ra bất bình

Ngay từ hồi còn trẻ, trong loạt bài tranh luận về tự do của người cầm bút đăngtrên báo Rênani, Mác đã viết: “Dĩ nhiên là nhà văn phải kiếm tiền để có thểsống và viết, nhưng dù sao, nhà văn cũng không nên sống và viết để kiếmtiền” Rằng: “Nhà văn quyết không bao giờ coi tác phẩm của mình là mộtphương tiện Những tác phẩm ấy là những mục đích tự thân, những tác phẩm

ấy căn bản không phải là phương tiện đối với chính nhà văn và đối với chínhngười khác Cho nên nhà văn hy sinh cuộc đời của mình cho sự sống còn đókhi cần thiết”

Mác đã phân tích về địa vị của văn nghệ sỹ trong xã hội tư bản chủnghĩa một cách vô cùng sâu sắc trong tác phẩm “Học thuyết về giá trị thặngdư”: “…Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa không chỉ là sản xuất hàng hoá

Đó là quá trình thu hút động không trả tiền công và biến tư liệu sản xuất thànhphương tiện thu hút lao động không trả tiền công… Cùng một loại lao động…

mà có thể là lao động sinh lợi hoặc là lao động không sinh lợi”

Trong “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” Mác và Ăngghen trình bày rất

cô đúc tư tưởng về văn hoá, nghệ thuật; nhưng những chỉ dẫn của các ông chođến nay vẫn mang ý nghĩa nóng hổi trong quá trình xây dựng xã hội mới vớimột nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Trong “Lời mở đầu” cuốn

“Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị”, Mác đã viết “Sản xuất khôngnhững đem lại vật liệu cho các nhu cầu, mà đem lại cả nhu cầu cho các vậtliệu nữa….Cái nhu cầu mà sự tiêu dùng đòi hỏi ở đối tượng đó là do sự nhậnbiết đối tượng đó làm phát sinh ra Tác phẩm nghệ thuật - và mọi sản phẩmnghệ thuật khác cũng thế- đều tạo ra một thứ công chúng sính nghệ thuật cao

và có khả năng thưởng thức cái đẹp Như vậy là sản xuất không những chỉsinh ra một đối tượng cho chủ thể, mà còn sản sinh ra một chủ thể cho đốitượng” Lời chỉ dẫn đó như định hướng cho văn nghệ sỹ: Hãy sáng tác ranhững tác phẩm thật tốt, thật hay Mác cũng đã viết “Đối với nghệ thuật thì có

những thời kỳ phồn thịnh nhất định, tuyệt nhiên không có quan hệ gì với sựphát triển chung của xã hội, và do đó, cũng tuyệt nhiên không có quan hệ gìvới cơ sở vật chất…” tức là sản xuất vật chất và nghệ thuật có thể phát triểntheo một tỷ lệ không đều nhau Đã từng có những câu hỏi: Phải chăng kinh tếthế nào thì chỉ có văn hoá, văn nghệ ấy? Và từ đó có thể giúp chúng ta củng

cố một niềm tin vào khả năng sản sinh ra một nền văn hoá - văn nghệ phồnthịnh ngay sau hai cuộc kháng chiến lâu dài, khốc liệt và ngay trong thời kỳsản xuất vật chất còn chưa tiếp cận được với các nước tiên tiến, thậm chí cònlạc hậu

Coi văn hoá - văn nghệ là một hình thái ý thức xã hội, Mác và Ăngghencho rằng, văn hoá văn nghệ muốn làm tròn nhiệm vụ của mình phải phản ánhđời sống xã hội và tham gia cải tạo xã hội Trong xã hội có giai cấp, văn hoávăn nghệ phải mang tính giai cấp Nghĩa là văn hoá văn nghệ phải đứng trên

cơ sở phụng sự sứ mệnh của giai cấp cầm quyền, đi cùng với công tác tưtưởng để giúp tư tưởng của giai cấp cầm quyền được thấm sâu vào mọi mặttinh thần của đời sống nhân dân

Lênin là người kế tục và phát triển những quan điểm triết học, chính trịcủa Mác, Ăng –ghen, và chính Lênin cũng là người kế tục và phát triển cơ sở

lý luận văn nghệ của Mác, Ăngghen một cách sáng tạo nhất trong điều kiệnlịch sử mới Cũng như Mác, Ăngghen, những luận điểm của Lênin về vănnghệ cũng không tập trung vào một tác phẩm riêng biệt nào Những ý kiến chỉđạo của Người về công tác văn hoá, tư tưởng và một phần trực tiếp là côngtác văn nghệ mà Người xem như một vũ khí tư tưởng sắc bén, đã hợp thànhmột hệ thống luận điểm về lý luận văn nghệ cách mạng rất phong phú và sángtạo trên ba vấn đề cơ bản:

- Nhận thức luận mác – xít và những vấn đề đặc trưng trong sáng tácvăn nghệ

- Nguyên tắc tính đảng trong văn hoá văn nghệ.

- Vấn đề tiếp thu di sản quá khứ và những nguyên tắc xây dựng nền vănhoá vô sản

Cơ sở lý luận về nhận thức qua hai tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán và Bút ký triết học đã mở ra cho văn học nghệ

thuật những phương hướng sáng tạo rất cơ bản, vừa triệt để cách mạng trênnguyên lý chung vừa mạnh dạn đi sâu vào những vấn đề đặc trưng, tránhđược những xu hướng lệch lạc đơn giản, máy móc trong nhận thức của cácquan điểm triết học duy tâm, cơ giới, siêu hình

Phản ánh luận của Lênin đã xác định cho văn nghệ trách nhiệm phản ánhhiện thực xã hội theo quan điểm cách mạng, phê phán các khuynh hướng nghệthuật thoát ly, tiêu cực Những luận điểm của Lênin đã chỉ rõ quá trình nhậnthức biện chứng của tư duy nghệ thuật, từ hiện thực đời sống đến phần tưởngtượng, từ trực quan sinh động đến khái quát hoá, từ nội dung tư tưởng đến hìnhthái biểu hiện Vai trò năng động, chủ động của chủ thể sáng tạo trong hoạtđộng tinh thần phong phú này và hiện thực của đời sống, ngọn nguồn của mọihoạt động nhận thức, đã được lý giải đúng đắn Lênin đã chỉ rõ trách nhiệm củabáo chí vô sản phải biết phản công lại, vạch trần không thương tiếc, triệt đểmọi âm mưu xảo quyệt của giai cấp tư sản: “Chúng ta không biết dùng báo chí

để tiến hành đấu tranh giai cấp như giai cấp tư sản đã làm Chúng ta cứ nhớ lạixem trên báo chí, giai cấp tư sản đã công kích khéo léo những kẻ thù giai cấpcủa nó như thế nào, đã chế giễu, bôi nhọ họ như thế nào, đã khiến cho họkhông sống nổi như thế nào?” [16, tr 178] Như vậy, trong quan điểm củaLênin, báo chí – một lĩnh vực của văn hoá văn nghệ phải phản ánh hiện thựccuộc sống, phải là vũ khí sắc bén trong cuộc cách mạng giữa giai cấp tư sản và

vô sản, báo chí nói riêng và văn hoá văn nghệ nói chung phải là tiếng nói đấutranh giai cấp mạnh mẽ, phải phản ánh những mặt tích cực của cách mạng vô

sản, khéo léo lên án kẻ thù của giai cấp vô sản bằng những cách riêng, đặctrưng riêng của văn hoá văn nghệ mà không loại hình nào có thể thay thế đượcvăn hoá văn nghệ trong cuộc đấu tranh tư tưởng.

Cơ sở lý luận về nhận thức duy vật biện chứng của Lênin và vận dụngvào hoạt động nghệ thuật là một đóng góp đặc biệt quan trọng của nhữngquan điểm của Lênin trong văn nghệ Với Lênin, vị trí và tầm khái quát củanhà văn cũng tuỳ thuộc vào khả năng khái quát hoá cuộc sống của họ: “Vànếu trước mắt chúng ta là nhà nghệ sỹ thật sự vĩ đại thì người đó phải phảnánh được trong các tác phẩm của mình ít ra là vài ba khía cạnh căn bản củacuộc cách mạng” [16, tr210] Đối với giai cấp vô sản xã hội chủ nghĩa, sựnghiệp văn hoá văn nghệ phải trở thành một bộ phận trong toàn bộ sự nghiệpcủa giai cấp vô sản, phải trở thành “một cái bánh xe nhỏ và một cái đinh ốcnhỏ” trong bộ máy xã hội dân chủ vĩ đại, thống nhất, do đội tiên phong hoàntoàn giác ngộ của toàn bộ giai cấp công nhân mở máy” [49, tr37]

Hoàn cảnh cuộc đấu tranh chính trị đòi hỏi và cho phép đề ra nguyêntắc tính đảng trong văn học Nguyên tắc này trực tiếp nêu lên cho văn học vàđội ngũ những nhà văn đứng trên trận tuyến của giai cấp vô sản những nhiệm

vụ mới Văn kiện Tổ chức của Đảng và văn học Đảng viết năm 1905 và toàn

bộ những ý kiến của Lênin phát biểu về tính đảng trong triết học chính trị làmột đóng góp vô cùng quan trọng vào cơ sở lý luận văn nghệ cách mạng củagiai cấp vô sản Có thể xem đây là cương lĩnh cách mạng của văn học vô sản.Vấn đề tính đảng được đặt ra như có tính nguyên tắc đối với nhà văn trongviệc phụng sự sự nghiệp cách mạng của đảng Những vấn đề quan hệ giữatính đảng và tính khách quan lịch sử, tính đảng và tự do sáng tác, tính đảng vàphong cách sáng tạo của cá nhân đều được Lênin đề cập và giải quyết mộtcách thoả đáng

Lênin tin tưởng ở đội ngũ các nhà văn cách mạng và trao cho họ tráchnhiệm nặng nề và vinh quang, Lênin yêu cầu văn nghệ sĩ phải gắn bó với thực

tiễn vĩ đại của đất nước đang chuyển mình, với quần chúng nhân dân đanglàm nên kỳ tích trong xây dựng và cũng rất khát khao với một nền văn hoámới Văn nghệ sỹ không được lạc hậu mà phải đi trước cuộc sống một bước.Trong sự phát triển của văn nghệ cũng như trong mọi sự phát triển của mọihình thái ý thức khác đều có tính kế thừa Lênin nói: “Phải lấy toàn bộ nềnvăn hoá mà chủ nghĩa tư bản đã để lại và dùng nền văn hoá đó mà xây dựngchủ nghĩa xã hội Phải lấy toàn bộ khoa học, kỹ thuật, phải lấy tất cả trí thứcnghệ thuật” [49, tr39] Lênin đã nghiêm khắc phê phán thái độ hư vô chủnghĩa của phái “văn hoá vô sản” đối với văn hoá cũ của loài người “Văn hoá

vô sản không phải tự nhiên mà có, nó không phải do những người tự chomình là chuyên môn về văn hoá vô sản phát minh ra …Văn hoá vô sản phải

là sự phát triển lôgích của tổng số những kiến thức mà loài người đã tạo radưới ách thống trị của xã hội hội bọn địa chủ, của xã hội quan liêu” [49, tr 39]

Toàn bộ những ý kiến của Mác – Ăngghen, Lênin về văn hoá văn nghệ

đã hợp thành một hệ thống quan điểm lý luận văn nghệ hoàn chỉnh, phongphú, sáng tạo Đó là nguồn ánh sáng chỉ đạo cho sự phát triển của văn nghệ vềnội dung tư tưởng cũng như về hình thức nghệ thuật trong tất cả các giai đoạncách mạng

2.1.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của văn hoá văn nghệ đối với công tác tư tưởng

Hồ Chí Minh yêu cầu những người làm công tác văn hoá, văn học nghệ thuật phải tích cực học tập chuyên môn, trau dồi đạo đức cách mạng,học ở trường, học ở sách vở và đặc biệt là phải học ở nhân dân, vì nhân dân làngười chân thật, giản dị, vừa là đối tượng, vừa là mục tiêu văn hoá Ngườiyêu cầu cán bộ văn hoá phải thường xuyên trau dồi chủ nghĩa Mác - Lênin, vì

-đó là chủ nghĩa đỉnh cao của khoa học, của văn hoá Chỉ có nắm vững nguyên

lý của chủ nghĩa ấy mới xây dựng và phát triển được nền văn hoá của dân, dodân, vì dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nhắc nhở văn nghệ sỹ, các nhà báo khinói, khi viết phải lưu ý tự trả lời 3 câu hỏi:

- Viết cho ai xem?

- Viết để làm gì?

- Viết như thế nào?

Tại Trường Đảng Trung ương vào ngày 17-8-1952; sau đó, Bác lặp lạingày 18-9-1962, tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam:

“Kinh nghiệm của tôi là thế này: mỗi khi viết một bài báo thì tự đặt câu hỏi:

- Viết cho ai xem?

- Viết để làm gì?

- Viết thế nào cho phổ thông, dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc” Suy cho cùng,

những quán triệt về yêu cầu trong cách viết của Người cũng là để tăng cườnghiệu quả giao tiếp và tác động tư tưởng thiết thực của người làm công tác vănhoá văn nghệ Cho đến hôm nay, ở thời điểm đầu thế kỷ XXI, khi mà trình độvăn hoá, mặt bằng dân trí của nước ta đã phát triển khá xa so với thế kỷ XX, thì

rõ ràng đối với quảng đại quần chúng, công tác báo chí, thông tin, tuyên truyềnmiệng… vẫn rất cần bám sát phương châm của Bác Hồ: dễ đọc, dễ nghe, dễlàm và làm cho đúng

Tuy nhiên, bên cạnh việc chú ý làm cho văn hoá gần gũi với quầnchúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng thường xuyên căn dặn không được theođuôi quần chúng, mà trái lại phải hướng dẫn và định hướng cho quần chúngtiến bộ Nói chuyện với Hội nghị cán bộ văn hoá ngày 30/10/1958 Chủ tịch

Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Nói là khôi phục vốn cũ thì nên khôi phục cái gì tốt,còn cái gì không tốt thì phải loại dần ra… năm ngoái khi khôi phục vốn cũ thìkhôi phục cái đồng bóng, rước xách thần thánh Vì khôi phục như thế nên ởnông thôn nhiều nơi nên sản xuất, cứ trống mõ bì bõm, ca hát lu bù, có những

xã góp đến mấy triệu đồng đi mua áo, mua mũ, mua hia… Như thế nói là khôi

phục vốn cũ có đúng không? Cái gì tốt ta nên khôi phục và phát triển, còn cái

gì xấu thì ta phải bỏ đi” Trong thực tiễn chỉ đạo cách mạng, xây dựng khốiđại đoàn kết toàn dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn yêu cầu văn hoá phải

cổ động cho đại đoàn kết dân tộc, Người đã từng nhắc lại câu ca dao của đồngbào Quảng Bình:

“Dễ trăm lần không dân cũng chịuKhó vạn lần dân liệu cũng xong”

Như để tổng kết sức mạnh của quần chúng nhân dân, Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn nhìn thấy các sức mạnh tiềm ẩn đang được gìn giữ ở trong quầnchúng nhân dân và Người yêu cầu các cấp, các ngành, các cán bộ, đảng viênphải tìm cách khơi dậy và phát huy các giá trị ấy Thực tế cho thấy, một trongnhững biện pháp có hiệu quả để tập hợp quần chúng nhân dân, tìm sự đồngtình của nhân dân chính là do văn hóa, văn nghệ

Trong cuốn Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Người đã nhấn mạnh: “Tiếng nói của văn nghệ hiện thực XHCN là tiếng nói đầy trách nhiệm, trung thực, tự

do, tiếng nói của sự thật, của lương tri, của tinh thần nhân đạo cộng sản chủ nghĩa” [46, tr561] Để văn hoá - văn nghệ làm tròn chức năng tư tưởng của

mình, Hồ Chủ Tịch đã từng yêu cầu các văn nghệ sỹ phải là những chiến sỹ

quả cảm của Đảng trên mặt trận văn hoá, phải “miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn những người, những việc ấy, bằng văn, bằng thơ, bằng vẽ và bằng các nghệ thuật khác” [46, tr 561], phải chăm lo bồi dưỡng thế giới quan

Mác - Lênin, nhân sinh quan cách mạng, đề cao tinh thần trách nhiệm đối vớinhu cầu đòi hỏi của nhân dân về sinh hoạt văn nghệ và sáng tạo văn hoá

Hoạt động văn hoá với rất nhiều loại hình đa dạng của nó và hoạt độngvăn học nghệ thuật - lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm của văn hoá, luôn luôn là một

thành tố độc đáo, giữ vị trí đặc biệt và làm phong phú, sinh động cho toàn bộ

công tác tư tưởng

Bằng cách riêng của mình, với sức mạnh độc đáo thông qua những đặc

trưng khi nhận thức, thể hiện cuộc sống bằng tính cụ thể, trực quan, hình tượng

và khả năng tác động đặc biệt vào tâm hồn, tình cảm, cảm xúc của con người,văn hoá, văn học, nghệ thuật được khẳng định là “binh chủng đặc biệt” trongcông tác tư tưởng góp phần xây dựng, củng cố vững chắc trận địa tư tưởng củaĐảng, trực tiếp bồi dưỡng, đào tạo con người mới, nhân cách kiểu mới vớinhững phẩm chất cao đẹp và được phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mĩ Hoạtđộng này phải đáp ứng hai đòi hỏi lớn, một mặt thoả mãn và nâng cao nhu cầutinh thần - văn hoá của nhân dân, làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi mặt hoạtđộng của con người và xã hội, sáng tạo được nhiều sản phẩm, công trình có giátrị tư tưởng và nghệ thuật, và mặt khác, thông qua đó xây dựng tư tưởng, xâyđắp thế giới tinh thần, trí tuệ, tình cảm của con người Chức năng tư tưởng củavăn hoá - văn nghệ thể hiện sâu sắc nhất ở đặc điểm này

Để phát huy cao nhất vai trò của văn hoá - văn nghệ trong công tác tưtưởng, trước hết là công việc của sự chỉ đạo, định hướng đúng cho sự pháttriển của văn hoá - văn nghệ Đảng ta đã có nhiều kinh nghiệm trong côngviệc này Làm cho văn nghệ gắn bó sâu sắc với cách mạng, với nhiệm vụ từnggiai đoạn, phục vụ sự nghiệp đấu tranh và xây dựng của nhân dân, hiểu biết

và gắn bó máu thịt với cuộc sống nhân dân, đó là cội nguồn sản sinh ra nhữngtác phẩm, những công trình văn hoá, văn học, nghệ thuật có giá trị, có sức tácđộng và ảnh hưởng tích cực đối với quần chúng Trong công cuộc đấu tranhdiễn ra ngày càng phức tạp hôm nay trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá, nhiệm

vụ kiên trì giữ vững những định hướng cơ bản của Đảng trong quá trình xâydựng nền văn hoá nghệ thuật trở nên cực kỳ quan trọng và cấp thiết, phải kiênquyết đấu tranh phê phán những quan điểm lệch lạc, sai lầm trong lĩnh vựcvăn nghệ và loại bỏ những văn hoá phẩm độc hại đang đầu độc con người vềtinh thần, tình cảm Luận điểm cô đúc và sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh:

“Văn hoá, nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy” đã làm nên một bước ngoặt cho toàn bộ tiến trình văn hoá Việt Nam,

làm cho nền văn hóa mới và những người sáng tạo, hoạt động trên lĩnh vựcvăn hoá đó trở thành một sức mạnh, một lực lượng to lớn, một bộ phận hữu

cơ, gắn bó máu thịt với toàn bộ sự nghiệp cách mạng vĩ đại của dân tộc ta.Nối tiếp kinh nghiệm và tiếp tục khẳng định chân lý đó, trong sự nghiệp đổimới từ 1986 đến nay, Đảng ta nhấn mạnh văn hoá, văn nghệ là một bộ phậnkhăng khít của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo và tiếptục nhấn mạnh “mọi hoạt động văn hoá nhằm xây dựng con người Việt Namphát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lựcsáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình,lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xã hội”,một đòi hỏi cao và mới đối với văn hoá trong giai đoạn mới của cách mạng -đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước [30]

Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định văn hoá làmột trong tám đặc trưng của CNXH, là một trong tám phương hướng cơ bảnphải quán triệt và thực hiện tốt và là một trong tám mối quan hệ lớn cần chútrong nắm vững và xử lý đúng đắn, biện chứng “không phiến diện, cực đoan,duy ý chí” Điều đó có nghĩa là Đảng ta xác định văn hoá trong quan hệkhăng khít với tất cả các thành tố và lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội

và của sự phát triển đất nước Trong chỉ đạo xây dựng và phát triển văn hoá,cần quán triệt sâu sắc hơn nữa, cả về phương diện lý luận, đặc biệt trong hoạtđộng thực tiễn, quan điểm sau: “làm cho văn hoá gắn kết chặt chẽ và thấm sâuvào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnhnội sinh quan trọng của phát triển” [32] “được thể hiện cụ thể trong sinh hoạt,công tác, quan hệ hàng ngày của cộng đồng và từng con người” [32] Sự thấmsâu của văn hoá vào đời sống xã hội, trước hết và quan trọng nhất là vào mọi

hoạt động kinh tế và vào nhân cách con người, vì thế, một trong những mốiquan hệ lớn, trở thành một quy luật, một đòi hỏi khách quan, bảo đảm cho sựphát triển toàn diện và bền vững, đồng thời thể hiện cho được tính ưu việt củachủ nghĩa xã hội là tạo cho được sự hài hoà, tương xứng giữa tăng trưởngkinh tế và phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội trong từngbước và từng chính sách phát triển.

Với văn học, nghệ thuật, một lĩnh vực rất quan trọng, đặc biệt tinh tếcủa văn hoá, Báo cáo chính trị đã chỉ rõ những yêu cầu và định hướng vừa cơbản vừa mới đối với lĩnh vực này trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá.Văn hoá văn nghệ vừa phải “giàu chất nhân văn, dân chủ”, vừa phải nỗ lực

“vươn lên hiện đại”, vừa phải “ cổ vũ, khẳng định cái đúng, cái đẹp, đồng thờilên án cái xấu, cái ác”, vừa “tìm tòi, thể nghiệm những phương thức thể hiện

và phong cách nghệ thuật mới” nhưng với mục đích “đáp ứng nhu cầu lànhmạnh, đa dạng và bồi dưỡng lý tưởng, thị hiếu thẩm mỹ cho công chúng, vừaphải “ra sức khắc phục yếu kém, nâng cao tính khoa học, sự thuyết phục củahoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật” đồng thời khẩn trương để

“từng bước xây dựng hệ thống lý luận văn nghệ Việt Nam” Từ thực tiễn, Báocáo chính trị tại Đại hội XI của Đảng đã chỉ ra một nội dung mới và dự báokhả năng phát triển của những năm tới, đó là “gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ pháttriển văn hoá, văn nghệ, bảo tồn, phát huy các di sản văn hoá với phát triển dulịch và hoạt động thông tin đối ngoại nhằm truyền bá sâu rộng các giá trị vănhoá trong công chúng”

Vì vậy, yêu cầu không ngừng nêu cao và khẳng định nội dung tư tưởngcủa văn hoá, của các sản phẩm và hoạt động văn hoá - văn nghệ không chỉ làđịnh hướng chính trị cơ bản trong công tác văn hoá - văn nghệ trước cuộc đấutranh tư tưởng - văn hoá đang diễn ra ngày càng gay gắt, phức tạp hiện nay,

mà còn là một nhu cầu của chính văn hoá để tạo ra các giá trị văn hoá theođúng vai trò và chức năng mà nó đảm nhiệm trước xã hội Tác giả Trần Độ

trong cuốn Văn hoá văn nghệ trong cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Mục tiêu và động lực đã đánh giá tác dụng của Văn hoá văn nghệ trong thực tiễn cách mạng: “Văn hoá và văn học nghệ thuật có tác dụng vô cùng to lớn trong việc góp phần thực hiện các nhiệm vụ cách mạng giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, có chức năng bồi dưỡng đạo đức, tình cảm và năng lực thẩm mỹ cho con người, thoả mãn những nhu cầu văn hoá ngày càng tăng của nhân dân” [17, tr 9].

Công tác tư tưởng là một bộ phận hữu cơ, giữ vị trí đặc biệt quan trọngtrong toàn bộ công tác lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội Để giữ vững vàđảm bảo sự lãnh đạo đó, điều cốt lõi, cốt tử là lãnh đạo chính trị gắn chặt với

nó là lãnh đạo tư tưởng, trước hết và quan trọng nhất là tư tưởng chính trị Rời

bỏ trận địa này thực chất là dấu hiệu nguy hiểm nhất của quá trình làm suyyếu vai trò lãnh đạo của Đảng đối với xã hội Để thực hiện với hiệu quả caonhất nhiệm vụ chủ yếu đó, công tác tư tưởng phải đồng thời huy động và pháthuy sức mạnh của các chức năng cơ bản: Lý luận, giáo dục, nhận thức, dự báo

và nỗ lực tìm tòi, đổi mới, phát triển nội dung, các phương thức, hình thức,biện pháp trong hoạt động thực tiễn, tìm nhiều con đường và cách thức tốtnhất, phù hợp nhất đến với các đối tượng tác động của công tác tư tưởng.Thực tiễn đã chỉ ra rằng, hiệu quả của công tác tư tưởng là hiệu quả tổng hợp,tác động vào con người đồng thời cả lý trí và tình cảm, cả nhận thức và cảmxúc, cả tư duy và tâm hồn do tính chất đa dạng, phong phú của các mặt, cácloại hình, các binh chủng của hoạt động tư tưởng tạo nên Điều đó cũng cónghĩa là, mỗi loại hình, mỗi binh chủng đó có những đặc trưng và ưu thế

riêng, từ đó có con đường riêng và phương thức đặc thù tác động đến con

người Đặc điểm đó thể hiện đặc biệt rõ đối với loại hình văn hoá, văn học,

nghệ thuật, lĩnh vực tác động đến con người chủ yếu vào thế giới tình cảm, tâm hồn, cảm xúc Đặc điểm đó không hề tạo nên sự tách biệt giữa các loại

hình, mà chính là làm phong phú hơn tính đa chức năng và hiệu quả tổng hợpcủa công tác tư tưởng Vấn đề quan trọng là biết sử dụng “hợp đồng binhchủng” trong hoạt động thực tiễn Tách rời từng mặt riêng lẻ không thể tạonên hiệu quả Vì thế, đặc biệt trong thực tiễn ngày hôm nay và đòi hỏi cao củacông tác tư tưởng trong giai đoạn mới, việc hoạt động và tổ chức, liên kết tất

cả các mặt đó để tạo nên sức mạnh tổng hợp cùng tác động vào con người làmột đặc trưng của công tác tư tưởng và là dấu hiệu của một năng lực mới củangười làm công tác tư tưởng

Những phân tích trên đây là cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát huyvai trò, sức mạnh, đặc trưng của văn hoá - văn nghệ trong công tác tư tưởng

1.3 Ưu thế đặc trưng của văn hoá văn nghệ trong công tác tư tưởng

Khi khẳng định rằng văn hoá giữ vai trò cực kỳ quan trọng và trực tiếptrong nhiệm vụ xây dựng con người, cũng có nghĩa là xác định vai trò cực kỳ tolớn và có vị trí đặc biệt của văn hoá trong công tác và hoạt động tư tưởng Bởi

vì, xét về bản chất, công tác tư tưởng là toàn bộ hoạt động trên lĩnh vực ý thứccủa con người nhằm mục tiêu chủ yếu là biến tư tưởng tiến bộ, cách mạngthành lực lượng vật chất để cải tạo xã hội, xây dựng chế độ mới, làm cho hệ tưtưởng của Đảng, của giai cấp công nhân trở thành hệ tư tưởng chiếm vị trí chủđạo trong đời sống xã hội Như vậy cũng có nghĩa là hoạt động văn hoá - vănnghệ và công tác tư tưởng có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ, vì đều là các lĩnhvực thuộc phạm trù ý thức – tinh thần và đều là công việc trực tiếp với conngười Trong quan hệ đặc thù này, văn hoá – văn nghệ trở thành một sức mạnh,một phương thức độc đáo, có hiệu quả của công tác tư tưởng

Nói như vậy không có nghĩa là áp đặt hay bóp méo văn hoá – văn nghệ,biến văn hoá - văn nghệ trở thành “cái loa” của công tác tư tưởng, biến mọihoạt động cụ thể, đa dạng của văn hoá - văn nghệ thành sự minh hoạ thô thiển

giản đơn cho các yêu cầu của công tác tư tưởng hoặc xem nhẹ, phủ nhận sựtác động đa dạng, phong phú không chỉ là sự tác động tư tưởng của văn hoávăn nghệ đối với toàn bộ đời sống xã hội và con người.

Trong nội dung và các thành tố cấu thành các sản phẩm văn hoá tinhthần, ở những mức độ khác nhau, bao giờ cũng chứa đựng các loại tư tưởngkhác nhau sản sinh từ nhu cầu sống của con người, trong đó có tư tưởng triếthọc, tư tưởng chính trị, tư tưởng đạo đức, tư tưởng thẩm mỹ… Nội dung tưtưởng này là hạt nhân, là cốt lõi, là yếu tố thấm trong các sản phẩm văn hoá,đặc biệt là sản phẩm văn hoá tinh thần nói chung và các tác phẩm văn học,nghệ thuật nói riêng Gửi gắm và truyền bá một khát vọng, một niềm tin, một

lý tưởng, một tư tưởng, một nhận thức nào đó trong tác phẩm của mình, làđộng cơ sâu sắc thúc đẩy người nghệ sỹ sáng tạo tác phẩm văn học nghệ thuật

và đó cũng là một quy luật nội tại của chính quá trình sáng tạo đó Như vậy,

từ góc độ văn hoá, từ quy luật của chính nó, chúng ta đã tìm thấy sự “gặp gỡ”

giữa công tác tư tưởng và hoạt động sáng tạo văn hoá - văn nghệ Tất nhiên,

“chức năng tư tưởng” này của văn hoá - văn nghệ phải được thể hiện thông

qua đặc trưng và chức năng đặc thù của bản thân văn hoá

Bản chất đặc trưng của mỗi loại hình nghệ thuật là ở chất liệu kiến thiếtnên hình tượng của nó Chất liệu của mỗi loại hình nghệ thuật sẽ quy địnhnhững ưu thế cũng như hạn chế của nó trong khả năng phản ánh và tác độngđến con người trong đó có công tác tư tưởng Lấy ngôn từ làm chất liệu tạolập văn bản nghệ thuật, văn hoá văn nghệ đã tỏ rõ những ưu thế đặc trưngvượt trội của mình về công tác tư tưởng trong tương quan đối sánh với cácloại hình nghệ thuật khác

1.3.1 Văn hoá văn nghệ có ưu thế phản ánh trực tiếp những khuynh hướng tư tưởng của con người trong xã hội

Trừ sân khấu, điện ảnh… vốn khá tổng hợp còn hầu hết các loại nghệthuật khác đều phản ánh cho các nhân vật đang thực thi hoạt động ngôn ngữ

của mình Nhà nghiên cứu Xô viết nổi tiếng Bakhtin từng khẳng định: “Ngôn

từ chẳng những là phương tiện miêu tả, mà còn là đối tượng miêu tả của vănhọc nữa”

Cái nhìn của điêu khắc và hội hoạ rất sâu sắc, tinh tế bằng sự im lặng,

âm nhạc gợi lên những tình cảm đa dạng Qua văn hoá nghệ thuật, tiếng nóiđặc trưng của mọi tầng lớp người thuộc các thời đại khác nhau được phảnánh Có thể khám phá đặc điểm văn hoá, phong tục, đời sống tình cảm, tưtưởng của các thời đại đã qua nhờ vào các tác phẩm nghệ thuật ngôn từ để từ

đó suy nghĩ và chiêm nghiệm về những bài học tư tưởng nào đó Văn hoánghệ thuật còn tham gia đắc lực vào sự nghiệp chuẩn hoá ngôn ngữ quốc gia,góp phần gìn giữ và phát triển các giá trị tư tưởng của dân tộc về mọi lĩnh vựcqua các thời đại

Từ ưu thế miêu tả ngôn ngữ và hoạt động tư duy, văn hoá nghệ thuật cóđiều kiện thuận lợi trong việc khắc hoạ chân dung tinh thần, tư tưởng của conngười Các ngành nghệ thuật đều là những hình thái ý thức xã hội, đều là sựthể hiện các tư tưởng nào đó của xã hội Nhiều nhân vật chính do các loạihình nghệ thuật sáng tạo ra nhiều khi đều là những nhà tư tưởng Họ thực hiệnchức năng tuyên truyền cho một tư tưởng nào đó của thời đại Nhờ khả năngmiêu tả tư tưởng và các xung đột của quá trình tư tưởng, văn hoá văn nghệxưa nay đã trở thành vũ khí tư tưởng sắc bén của thời đại Các tư tưởng triếthọc, đạo đức kinh tế hay học thuật… nếu được hình tượng hoá qua con đườngvăn hoá nghệ thuật dễ có cơ hội bám rễ bền chắc trong đời sống xã hội củacộng đồng

1.3.2 Văn hoá văn nghệ có tính tư duy trực tiếp, có khả năng khám phá tư tưởng của con người trong mọi chiều kích không gian và thời gian khác nhau.

Các loại hình nghệ thuật hội hoạ, điêu khắc, âm nhạc, sân khấu, điệnảnh… sử dụng các loại chất liệu như màu sắc, hình khối, âm thanh, diễn viên,

đạo cụ… nên hình tượng mang tính trực quan, trực tiếp tác động vào các giácquan tiếp nhận của con người để tạo những ấn tượng cảm tính xác thực mạnh

mẽ Hình tượng văn hoá nghệ thuật do ngôn từ tạo nên hoàn toàn mang tínhtinh thần, tồn tại trong sự hình dung, tưởng tượng của người đọc dưới dạngcái “phi vật thể” Về khả năng tác động trực tiếp, văn hoá văn nghệ có nhữnghạn chế nhất định Song bù lại do hình tượng văn hoá văn nghệ được kết dệtnên bởi ngôn từ nên nó có khả năng tác động trực tiếp vào tư duy, trí tuệ,tưởng tượng và liên tưởng của đối tượng tuyên truyền Chính do khả năng tácđộng trực tiếp vào tư duy vào thế giới tinh thần của con người mà văn hoá vănnghệ đã tỏ ra là một phương tiện có sức mạnh vạn năng để chiếm lĩnh thế giớitâm hồn mỗi người

Không gian và thời gian là phương thức tồn tại của bản thân các hìnhtượng nghệ thuật Hiếm có hình thức tuyên truyền nào lại có thể tiếp cận vàkhai thác không gian, thời gian, đặc biệt là loại không gian và thời gian tâm lýcon người năng động, linh hoạt và mềm dẻo như văn hoá văn nghệ Do tínhtuyến tính của lời nói, văn hoá văn nghệ tái hiện các quá trình của đời sốngtrong những dòng chảy thời gian hết sức linh hoạt Văn hoá văn nghệ bằngcách đặc tả chi tiết những diễn biến của sự kiện khách quan hoặc tâm trạngcon người trong những thời khắc đặc biệt đã có tác động sâu sắc đến đốitượng cảm nhận Trong điêu khắc, hội hoạ, không gian được tạo dựng dướidạng không gian tĩnh, gắn với một thời điểm xác định, không dịch chuyển vậnđộng Không gian trong văn học, trong chèo, tuồng… không chỉ là khônggian tĩnh tại mà còn có thể vận động linh hoạt Trong tác phẩm tự sự, conngười và sự kiện có thể dễ dàng di chuyển từ không gian này sang không giankhác, từ địa danh này tới địa danh kia mà không hề bị hạn chế, gò bó Trongtruyện viễn tưởng nhân vật còn có thể tiệm cận tới cả những khoảng khônggian chỉ có trí tưởng tượng mới vẽ ra được như không gian trên các vì sao,không gian dưới đáy sâu vạn dặm…

Hình thức thời gian vĩnh hằng xuất hiện trong ký ức, tâm lý kỳ diệu củacon người rất khó được triển khai cụ thể trên các loại chất liệu của các loạihình tuyên truyền khác ngoài văn hoá văn nghệ Nhờ năng lực khám pháchiều sâu của không gian và thời gian tâm tưởng con người, văn hoá văn nghệ

có điều kiện cảm nhận lý thú những diễn biến của tư tưởng con người trongnhững tình huống đặc biệt không dễ gì cắt nghĩa được bằng logic của lý tínhthông thường

Thời gian và không gian trong văn hoá văn nghệ còn là những đạilượng mang tính quan niệm của chủ thể sáng tạo Tính chất cảm xúc, đặcđiểm quan niệm về con người, cuộc đời của nghệ sĩ đã để lại dấu ấn khá rõnét trong cách triển khai không gian và thời gian Màu sắc và tầm vóc tưtưởng của nhà văn cũng lưu đọng rõ nét qua sắc thái không gian và thời gianđược tạo dựng trong tác phẩm

1.3.3 Văn hoá văn nghệ quảng bá sâu rộng tư tưởng, tình cảm con người.

Với chất liệu ngôn từ và phi ngôn từ, văn hoá văn nghệ có được sứcmạnh vạn năng trong việc phản ánh đời sống trên tất cả các phương diện.Hêghen đã từng đánh giá vị thế của văn hoá văn nghệ trong tư cách là “nghệthuật phổ quát có khả năng diễn đạt và phát biểu bất cứ nội dung nào dưới bất

cứ hình thức nào” Không có phạm vi nào trong những giới hạn nào của cuộcsống, văn hoá văn nghệ lại tỏ ra bất lực trong việc khám phá và phản ánh.Kinh tế, chính trị, văn hoá, đạo đức… đều được lý giải từ ngàn đời nay củavăn hoá văn nghệ Có bao nhiêu vấn đề, góc cạnh của cuộc sống, người đọcđều có thể tìm thấy lời lý giải tin cậy từ chính những nỗ lực cắt nghĩa của cácnghệ sỹ

Việc lấy ngôn từ vốn là phương tiện giao tiếp phổ thông của con ngườilàm chất liệu cũng đem đến cho văn hoá văn nghệ tính chất phổ thông trêncác mặt sáng tác, truyền bá và tiếp nhận Văn hoá văn nghệ có thể phát hành

với số lượng lớn để đến với người tiếp nhận rộng rãi trên các phạm vi khônggiới hạn, theo đó các giá trị tư tưởng tiên tiến của nghệ sỹ cũng được quảng

bá sâu rộng tới mọi nơi, mọi lúc Hiệu quả tác động tư tưởng, tình cảm đối vớiđối tượng tuyên truyền vì thế cũng thật sự sâu rộng và linh hoạt hơn hẳn sovới các loại hình thái ý thức xã hội khác

1.3.4 Văn hoá văn nghệ có ưu thế giáo dục tư tưởng, tình cảm

Nhìn trên đại thể, chức năng giáo dục của văn hoá văn nghệ đượchiểunhư là sự giáo hoá các giá trị tư tưởng, tình cảm, đạo đức cao đẹp, nângcao trình độ văn hoá cho con người theo hướng chân - thiện - mỹ Văn hoávăn nghệ có giá trị bồi bổ cho con người nhiều phẩm chất tư tưởng tình cảmtích cực, tăng cường cho con người vốn liếng ngôn ngữ, năng lực diễn đạt từ

đó làm giầu thêm cho ngôn ngữ toàn dân tộc Văn hoá văn nghệ không chỉgóp phần nhân đạo hoá con người mà còn là một kênh tri thức đa diện mởmang trí tuệ cho con người đi đến văn minh…

Với rất nhiều kinh nghiệm sống và giao tiếp tích cực, góp phần rèn rũa

và trau dồi cho con người các giá trị tư tưởng tốt đẹp, nâng cao giác quanthẩm mỹ và sáng tạo, thành quả sáng tạo và tiếp nhận văn hoá văn nghệ mấyngàn năm đã làm cho năng lực của các giác quan con người thêm tinh tế, sắcbén từ đó tăng cường thêm năng lực sáng tạo của con người Nhờ văn hoá vănnghệ, cảm xúc thẩm mỹ của con người ngày càng trở nên phong phú, nhạybén, nó thôi thúc con người khát vọng sáng tạo cái hay, cái đẹp và thành tâmhướng thiện Văn hoá văn nghệ góp phần triệt tiêu sự vô cảm, nhạt nhẽo vàtầm thường trong đời sống thường nhật của con người

Văn hoá văn nghệ trước hết góp phần giáo dục tư tưởng đạo đức và cácphẩm chất tốt đẹp của con người Những cách giáo dục tư tưởng đạo đức củavăn hoá văn nghệ khác với đạo đức học thông thường Văn hoá văn nghệkhông giáo dục đạo đức nhân cách như kiểu người thầy thuyết giảng, áp đặt,

mệnh lệnh… mà âm thầm đồng hành với người tiếp nhận Sự đối thoại âmthầm bên trong mỗi con người về các sắc thái tư tưởng thiện - ác, xấu - tốt,lòng tin và tội lỗi… sẽ tích hợp và chuyển hoá về chất cho nhân cách và tưtưởng đạo đức của mỗi con người Tác phẩm văn hoá văn nghệ có giá trị tưtưởng nhân văn cao cả bao giờ cũng là tấm gương sáng để con người tự suyngẫm, tự phán xét về mình và người khác… theo tinh thần hướng thiện mộtcách tự giác Văn hoá văn nghệ do đó không chỉ thực hiện chức năng giáo dục

tư tưởng tình cảm tích cực mà còn mở ra cho con người con đường tự giáodục để tự hoàn thiện mình Từ thời cổ đại triết gia Hy Lạp vĩ đại Aristốt đãđánh giá rất cao vai trò giáo dục tư tưởng tình cảm và cải tạo nhân cách conngười qua việc đúc kết ra phạm trù thanh lọc Theo ông: “khi thưởng thứcnghệ thuật nếu người ta có khóc thì những giọt nước mắt đó cũng sẽ làm chocon người trong sạch và cao thượng hơn” Các mỹ học gia thế kỷ 18 ở châu

Âu coi văn hoá nghệ thuật là phương tiện thích hợp và có hiệu lực nhất đểtuyên truyền cho các tư tưởng dân chủ Létxing - nhà mỹ học khai sáng Đứcxem sân khấu là “trường học đạo đức” và “tất cả các thể loại thơ ca đều phảiuốn nắn chúng” Ở Việt Nam, ý thức về văn hoá văn nghệ như một hình thứcgiáo dục tư tưởng đạo đức cũng đã có từ lâu đời Lê Quý Đôn cũng nói “vănchương là gốc lớn của sự lập thân, là việc lớn của sự kinh tế” Trong côngcuộc đấu tranh vì độc lập tự do của dân tộc trước đây và sự nghiệp đổi mớihiện nay, văn hoá văn nghệ luôn luôn là vũ khí tuyên truyền cổ vũ và giáo dục

tư tưởng đắc lực, có hiệu quả

Văn hoá văn nghệ khác với các hình thái ý thức xã hội khác về chứcnăng giáo dục ở chỗ: văn hoá văn nghệ giáo dục con người bằng mỹ cảm,thông qua những tình cảm cao đẹp và thánh thiện Điều này là hiển nhiên vìbản chất của nghệ thuật là tình cảm, “nói đến nghệ thuật là nói đến quy luậtriêng của tình cảm” (Lê Duẩn) Nghệ thuật lay chuyển con người bằng sự tác

động mỹ cảm Tình cảm cao đẹp gợi sự xúc động, lôi cuốn, say mê con ngườitrước những sự thực được phô diễn trong tác phẩm Giáo dục tư tưởng tìnhcảm của văn hoá văn nghệ do vậy mang tính tự giác, chân cảm và tự nhiên,tuyệt đối không có sự áp đặt, cưỡng bức như sự giáo dục bằng pháp chế.

Văn hoá văn nghệ cũng có những ưu thế riêng trong khả năng giáo dục

tư tưởng Văn hoá văn nghệ tác động tư tưởng và cải biến con người theo lốithiện vì nó mang bản chất sinh động, hấp dẫn và tươi vui Ngay cả những tácphẩm có vẻ chớt nhả, cười cợt như: ngụ ngôn, truyện cười, hài kịch, thơ châmbiếm… thì ý nghĩa giáo dục tư tưởng ở đó đặt ra vẫn hết sức nghiêm túc Ởđây cái xấu, cái ác được khuếch đại, phóng to lên để cho người đời dễ nhận rachân tướng của nó mà phủ định, lên án và né tránh Phơi bày cái xấu cũng làcách con người bày tỏ khát vọng hướng thiện

Khả năng tác động và giáo dục tư tưởng, tình cảm của văn hoá vănnghệ đối với con người là rất to lớn nhưng những hiệu ứng tích cực do nómang đến cho con người lại không phải một lúc, một sớm một chiều mà thấyđược Hiệu quả tư tưởng do văn hoá văn nghệ đưa lại thường thấm vào đốitượng dần dần để đến một lúc nào đó người ta tự giác làm theo những điềuhay lẽ phải do văn hoá văn nghệ “mách bảo” từ bao giờ không biết Văn hoávăn nghệ chân chính không bao giờ sản sinh ra cái ác và tự nó cũng không cókhả năng trực tiếp ngăn chặn hay thủ tiêu cái ác và tội lỗi một cách hiệu quảtức thời như một số hình thái ý thức mang tính ích dụng thực tiễn khác (chẳnghạn pháp luật hay chính trị…) Nó gieo về con người ý thức về cái xấu, cái ác

để từ đó con người từng bước khả năng phản vệ và ngăn ngừa cái xấu, điều

ác Người đam mê văn nghệ đích thực khó có thể là người mang thiển tâmgieo rắc những điều bất chính cho đồng loại Dân gian từng nói: “Nhân bấthọc bất tri lý” “Tri lý” ở đây là sự thấu hiểu đạo lý làm người để sống đúng,sống đẹp Hơn ai hết người đam mê văn hoá nghệ thuật thường là người sống

hết mình với cõi đời, nặng lòng tột bậc với thế sự nhân sinh để có được hànhtrang tư tưởng và tri thức đầy đặn, toàn diện về cõi người mà sáng tạo và thụhưởng cái đẹp chân chính.

Ý thức sâu sắc sức mạnh của văn hoá văn nghệ, lâu nay văn hoá vănnghệ thường được các lực lượng xã hội (kể cả tiến bộ và phản tiến bộ) khaithác triệt để như một loại vũ khí tư tưởng sắc bén trong các cuộc đấu tranhgiai cấp, đấu tranh xã hội vì mục đích chính trị của mình Chỉ trong vòng mộtthập niên qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã liên tiếp triển khai tư tưởng vănnghệ của mình qua một loạt các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết Trungương X về kiểm điểm 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương V khoá VIII(07/1998), Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị “về việc tiếp tục xây dựng và pháttriển nền văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới” (tháng 06/2008) và mới đâynhất là Nghị quyết Trung ương X khoá IX (tháng 07/2008)… Điều này chứng

tỏ sự quan tâm to lớn của Đảng và Nhà nước ta đối với văn hoá văn nghệtrong chức năng giáo dục và góp phần thực thi công tác tư tưởng chính trị thời

kỳ hội nhập và phát triển

Chương 2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ƯU THẾ CỦA VĂN HOÁ VĂN NGHỆ

TRONG CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG Ở THÁI BÌNH

2.1 Những yếu tố tác động đến việc sử dụng văn hoá - văn nghệ trong công tác tư tưởng ở Thái Bình

Thái Bình ba mặt giáp sông, một mặt giáp biển Đây không chỉ là điềukiện thuận lợi cho phát triển kinh tế mà còn là cơ sở quan trọng cho quá trìnhphát triển văn hoá – văn nghệ dân gian Các làng ven sông Hồng, sông Luộc,sông Hoá có điều kiện để giao lưu văn hoá với các tỉnh ngoài, khi các làng mởhội thường cuốn hút những du khách tỉnh ngoài ở những làng bên kia sông vềtrảy hội Điều đáng chú ý là những ngôi đền nổi tiếng là “đệ nhất linh từ”thường được đặt ở ven sông, cửa biển như đền Mộ Đạo (huyện Kiến Xương)ven sông Hồng; đền Cửa Lân (huyện Tiền Hải) ven biển, đền Chòi (huyệnThái Thuỵ) ven biển, đền Hệ (huyện Thái Thuỵ) ven sông Hoá; đền Phú Hà(Huyện Hưng Hà) ven sông Luộc… Tuy số hội làng ven sông, ven biển chiếm

tỷ lệ không cao so với tổng số các hội làng ở Thái Bình nhưng lại có ảnhhưởng quan trọng trong đời sống lễ hội của cư dân Thái Bình

2.1.2 Đặc điểm kinh tế

Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 5 năm 2005 – 2010 đạt 12,02%,kinh tế của Thái Bình phát triển theo hướng tăng tỷ trọng các ngành công

nghiệp, giảm tỷ trọng nông, lâm nghiệp GDP bình quân đầu người đạt 16,1triệu đồng (850 USD) Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 19,7%/năm, vượt1,7% so với giai đoạn 2000 - 2005; trong đó: công nghiệp - xây dựng tăng24,24%/năm, thương mại - dịch vụ tăng 14,2%/năm, nông nghiệp - thuỷ sảntăng 5,1%/năm Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực; đến năm2010: công nghiệp - xây dựng 60,7%; thương mại - dịch vụ 35,7%; nông

Thương mại - dịch vụ phát triển mạnh với nhiều loại hình, nhiều lĩnh vực Giá trị sản xuất các ngành dịch vụ tăng 13,5%; tổng mức bán lẻ tăng

22,2%; kim ngạch xuất khẩu tăng 34,6%, năm 2010 đạt 443 triệu USD, gấp4,4 lần so với năm 2005

Hệ thống nhà hàng, khách sạn, siêu thị phát triển nhanh, chất lượngphục vụ được nâng lên Các loại hình dịch vụ vận tải, bưu chính viễn thông,bảo hiểm, ngân hàng, y tế, thể dục thể thao có bước phát triển mạnh cả về sốlượng và chất lượng Công tác quản lý thị trường, chống buôn lậu, hàng giả vàgian lận thương mại được tăng cường

Công tác tài chính ngân sách được chỉ đạo thực hiện tốt đáp ứng yêu

cầu phục vụ các nhiệm vụ chính trị, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảmbảo an ninh - quốc phòng Tiến hành phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho cácphường, xã; tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương chủ động trong điềuhành ngân sách; công tác kiểm tra chống thất thu, trốn lậu thuế, thu hồi nợđọng được triển khai tích cực Chi ngân sách ở các cấp đảm bảo đúng luật, tiếtkiệm Tăng cường khai thác, huy động các nguồn vốn như: vốn ODA, vốn vayKho bạc Nhà nước, nguồn thu từ quỹ đất, huy động các doanh nghiệp tựnguyện đóng góp xây dựng hạ tầng, huy động vốn trong dân theo phương thứcNhà nước và nhân dân cùng làm

Sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa Năm

2010 giá trị sản xuất đạt 1412,3 tỷ đồng; bình quân đạt trên 75 triệuđồng/ha/năm, có diện tích đạt trên 100 triệu đồng/ha/năm Tập trung chỉ đạoquy hoạch và triển khai thực hiện hiệu quả các đề án, dự án trong nông nghiệpnhư: đề án phát triển cây màu, cây vụ đông; phát triển hoa, cây cảnh; chănnuôi; nuôi thủy sản nước ngọt tập trung… Tập trung thâm canh tăng năngsuất và chuyển dịch cơ cấu cây trồng; đưa những cây trồng có giá trị kinh tếcao vào sản xuất; duy trì năng suất lúa đạt từ 115÷120 tạ/ha/năm Chăn nuôigia súc, gia cầm giảm hình thức nhỏ, lẻ, phân tán chuyển sang phát triển theohướng tập trung với 236 trang trại và trên 1000 gia trại Thay đổi hình thứcnuôi thủy sản, hình thành các vùng nuôi thủy sản tập trung tại các huyện TiềnHải, Thái Thuỵ Các loại hình dịch vụ nông nghiệp như: cung ứng vật tư nôngnghiệp, dịch vụ làm đất, chế biến nông sản… được mở rộng; phát triển mốiliên kết 4 nhà trong nông nghiệp Hạ tầng nông nghiệp được đầu tư, nâng cấp;công tác khuyến nông, khuyến ngư được coi trọng, mô hình trình diễn câytrồng, con vật nuôi, chuyển giao kiến thức khoa học được duy trì, phát triển.Công tác phòng, chống bệnh, dịch cho cây trồng, vật nuôi được chỉ đạo kiên

quyết, hạn chế dịch bệnh xảy ra Triển khai và thực hiện xây dựng mô hìnhnông thôn mới trong toàn tỉnh.

2.1.3 Về chính trị - xã hội

Tỉnh Thái Bình với diện tích 1546,5 km2, gồm 1 Thành phố và 7huyện, năm 2010 dân số là 2.000.000 người, trong đó đại đa số là dân tộcKinh Với địa hình bằng phẳng, giao thông tương đối thuận tiện Dưới sự lãnhđạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình, tình hình chính trị - xã hội trong tỉnh ổnđịnh Đó là điều kiện ảnh hưởng không nhỏ đến công tác tuyên truyền vậnđộng các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung và đườnglối văn hoá – văn nghệ nói riêng

Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học công nghệ đạt được kết quả tiến bộ, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển của tỉnh Xây dựng, triển khai thực hiện Nghị quyết 10 về “Phát triển giáo dục và đào tạo Tỉnh Thái Bình đến năm 2015 và những năm tiếp theo” Quy

mô giáo dục ngày càng mở rộng, đa dạng hoá các loại hình trường lớp, giáodục toàn diện được coi trọng và có chuyển biến, chất lượng giáo dục đại trà

ổn định ở vị trí dẫn đầu, giáo dục mũi nhọn đạt kết quả cao; tỷ lệ tốt nghiệpTrung học cơ sở hàng năm đạt trên 99%, tỷ lệ học sinh đỗ vào các trườngchuyên, Trung học phổ thông cao Công tác xã hội hoá giáo dục được đẩymạnh, hoạt động của hội khuyến học, các Trung tâm học tập cộng đồng đượcduy trì

Tập trung nghiên cứu ứng dụng nhiều tiến bộ khoa học công nghệ vàophục vụ sản xuất và đời sống, mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần đáng kểvào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Cơ sở vật chất kỹ thuật phục

vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ được quan tâm đầu tư; trong 5 năm có

55 đề tài khoa học được bảo vệ thành công và áp dụng vào sản xuất, một số đềtài có chất lượng tốt như: mô hình áp dụng khoa học công nghệ vào nuôi trồng