Kltn phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở việt nam hiện nay

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở VIỆT NAM 6 1 1 Một số khái niệm cơ bản về tham n[.]

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở VIỆT NAM 6

1.1 Một số khái niệm cơ bản về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng trongthực thi chính sách công 6

1.1.1 Tham nhũng trong chính sách công 6 1.1.2 Phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công 9

1.2 Tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng

cơ bản 11

1.2.1 Quan niệm về đầu tư xây dựng cơ bản 11 1.2.2 Quan niệm tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản 13 1.2.3 Các chủ thể tham gia thực thi chính sách công có khả năng tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản 13 1.2.4 Hậu quả của tham nhũng trong thực thi chính sách công trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay 19 1.2.5 Sự cần thiết phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản 23

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 26

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 27

2.1 Những bất cập trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam 27

2.1.1 ĐTXDCB của nhà nước vẫn còn hướng đến cả những lĩnh vực mà nhà nước không nhất thiết phải đầu tư 28 2.1.2 Đầu tư sai, đầu tư dàn trải, đầu tư khép kín 28

2.2 Các hình thức và biểu hiện tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản ở ViệtNam 31

2.2.1 Tham nhũng trong khâu chuẩn bị đầu tư xây dựng cơ bản 31

2.2.2 Tham nhũng trong khâu thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản 35

2.2.3 Tham nhũng trong khâu tổ chức thực hiện xây dựng cơ bản 39

2.2.4 Tham nhũng trong khâu thanh quyết toán vốn đầu tư 45

2.3 Nguyên nhân của tình trạng tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam 48

2.3.1 Về chủ trương đầu tư và công tác thẩm định đầu tư xây dựng cơ bản 48

2.3.2 Hệ thống pháp lý và các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản 51

2.3.3 Tình trạng phân tán dàn trải trong đầu tư xây dựng cơ bản 52

2.3.4 Thiếu một cơ chế giám sát chặt chẽ trong đầu tư xây dựng cơ bản 53

2.3.5 Vòng tròn khép kín trong đầu tư 54

2.3.6 Thiếu công khai minh bạch trong thực hiện chính sách đầu tư xây dựng cơ bản 54

2.3.7 Trình độ năng lực yếu kém và sự thoái hoá về đạo đức của một số không ít các chủ đầu tư và ban quản lý dự án 55

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 56

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 57

3.1 Các giải pháp vĩ mô về phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay 57

3.1.1 Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản 57

3.1.2 Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản 58

3.1.3 Công khai, minh bạch trong hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước 59

3.1.4 Loại bỏ tình trạng khép kín trong đầu tư xây dựng cơ bản 59

3.1.5 Nâng cao chất lượng công tác thẩm định, phê duyệt dự án 60

3.1.6 Hoàn thiện phân cấp trong quản lý đầu tư xây dựng cơ bản 60

3.2 Các giải pháp vi mô về phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay 62

3.2.1 Nâng cao ý thức trách nhiệm của người người tham gia vào hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản 62

3.2.2 Nâng cao trình độ đạo đức của cán bộ quản lý đầu tư 64

3.2.3 Thực hiện nghiêm túc các công việc trong suốt quá trình đâu tư ở từng đơn vị 65

3.2.4 Phổ biến rộng rãi văn bản pháp luật cho từng cá nhân trong mỗi đơn vị 65

3.2.5.Tăng cường công tác giám sát, kiểm tra trong từng đơn vị 65

3.2.6 Những vùng, địa phương được đầu tư cần tích cực tham gia vào hoạt động giám sát 66

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 67

KẾT LUẬN 68

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ĐTXDCB Đầu tư xây dựng cơ bản

FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Qua gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng,đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực kinh tế -

xã hội, chính trị và ngoại giao… được nhân dân tin tưởng và hưởng ứng Tuynhiên, chúng ta cũng đang phải đối mặt với những nguy cơ và thách thức, mộttrong những nguy cơ cản trở công cuộc đổi mới đất nước chính là tệ thamnhũng Tham nhũng cùng với lãng phí đã gây ra những thiệt hại lớn về tài sảncủa Nhà nước, làm băng hoại đạo đức của một bộ phận cán bộ, đảng viên; xâmhại trực tiếp công lý và công bằng xã hội, làm xói mòn lòng tin của nhân dân, lànguy cơ đe dọa sự sống còn của chế độ ta

Khi nhắc đến tham nhũng trong khi tiếp xúc cử tri Thành phố Hồ ChíMinh tháng 5-2011, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã nói: “Trước đây chỉ mộtcon sâu làm rầu nồi canh, nay thì nhiều con sâu lắm Nghe mà thấy xấu hổ,không nhẽ cứ để hoài như vậy Mai kia người ta nói một bầy sâu, tất cả là sâuhết thì đâu có được Một con sâu đã nguy hiểm rồi, một bầy sâu là ‘chết’ cái đấtnước này” Theo cách xếp hạng của Tổ chức minh bạch Quốc tế (TransparencyInternational) công bố năm 2010 thì Việt Nam đạt 2.7 trên 10 điểm (những nước

có số điểm thấp là nước có tình trạng tham nhũng cao) Điều này chứng tỏ rằng,tham nhũng là một vấn nạn gây nhức nhối trong xã hội, gây ảnh hưởng tiêu cựcđến quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước Tham nhũng ở Việt Namxảy ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt nghiêm trọng trongquá trình thực thi các chính sách công của Nhà nước Nổi cộm nhất là vấn đề

tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

Sự nghiệp đổi mới về kinh tế ở nước ta đã tạo nên những thay đổi mạnh

mẽ trong lĩnh vực đầu tư xây dựng Ngành xây dựng đã thực sự góp phần tạonên vóc dáng mới của đất nước với nhiều công trình hiện đại, góp phần tích cựcvào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên bên cạnhnhững thành tựu to lớn đó, lĩnh vực này tồn tại rất nhiều bức xúc Đây là lĩnhvực tập trung rất lớn vốn liếng của Nhà nước và xã hội Cũng chính ở đây, tham

nhũng xảy ra phổ biến và gây thiệt hại lớn tài sản của chung Hầu hết các công

trình xây dựng đều có biểu hiện thất thoát tài sản do tham ô, cố ý làm trái …

Qua các vụ án đã được phát hiện điều tra cho thấy, tỷ lệ thất thoát trong đầu

tư xây dựng trung bình từ 10 đến 20%, cá biệt có công trình thất thoát đến 30%hoặc hơn thế nữa (theo báo cáo của Lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về quản

lý kinh tế và chức vụ) Chính vì vậy, nhiều công trình xây dựng có chất lượngkém, thậm chí chưa nghiệm thu đã hư hỏng, chưa đưa vào sử dụng hoặc ngay saukhi sử dụng đã xuống cấp Tham nhũng thường xảy ra ở những công trình hoànthành trong một thời gian ngắn để phục vụ yêu cầu chính trị, công trình chỉ địnhthầu hoặc đấu thầu hạn chế, công trình bị chia cắt thành các gói thầu nhỏ, cónhiều nhà thầu phụ, công trình phải bổ sung vốn bất thường, công trình kéo dàinhiều năm không quyết toán được, công trình sử dụng nguồn vốn ODA Nhiềucông trình mặc dù đã xây dựng xong và đưa vào sử dụng nhưng sau một thời giandài vẫn chưa quyết toán được, trong đó có những công trình trọng điểm Mặc dùkhông phải tất cả những loại công trình nêu trên đều xảy ra tham nhũng, nhưngmột phần không nhỏ các công trình là có hành vi tham nhũng, xà xẻo, rút ruộtcông trình Một số công trình có những biểu hiện sai phạm và thực chất là thamnhũng, nhưng do có khó khăn về việc chứng minh nên các cơ quan quy về hành

vi "thiếu tinh thần trách nhiệm" hoặc "cố ý làm trái"

Thực tế những năm vừa qua cho thấy, nhiều nơi, nhiều lúc các cơ quanpháp luật, Chính phủ cũng đã tiến hành nhiều biện pháp ngăn chặn, xử lý, nhiều

vụ án đã được đưa ra xét xử nghiêm minh nhưng nhiều vụ việc, nhiều công trìnhlãng phí tiền bạc của Ngân sách Nhà nước nhiều tỷ đồng vẫn chưa được giảiquyết một cách kịp thời

Là một sinh viên chuyên ngành Chính sách công, em thấy được mức độtham nhũng trong thực thi các chính sách công ở nước ta hiện nay là rất nghiêmtrọng do nhiều nguyên nhân “cả về cơ chế lẫn con người”, trong đó lĩnh vực đầu

tư xây dựng cơ bản là khá phổ biến hiện nay Nhận thấy mức độ quan trọng vàcần thiết của việc phòng chống tham nhũng trong thực thi các chính sách củaNhà nước, nhất là trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản; với mong muốn tìm racác giải pháp để giảm thiểu hơn nữa tình trạng tham nhũng, thất thoát lãng phí

xảy ra trong lĩnh vực này, em xin chọn đề tài: “Phòng, chống tham nhũng

trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp của mình.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đề tài nghiên cứu về thực trạng và giải pháp phòng chống tham nhũngtrong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội hiện nay được đông đảo mọingười quan tâm vì nó mang tính thời sự và tính thực tiễn

Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về tham nhũng của nhiềuhọc giả, đặc biệt là các công trình nghiên cứu của Tổ chức Minh bạch quốc tế

(Transparency International), Ngân hàng Thế giới (World Bank) Chẳng hạn:Thinking about Political Corruption (Peter DeLeon - M E Sharpe, 1993);Ethics in Congress: From Individual to Institutional Corruption (Dennis F.Thompson - Brookings Institution, 1995); Grafters and Goo Goos: Corruptionand Reform in Chicago,1833-2003 (James L Merriner),…

Ở Việt Nam cũng có nhiều học giả, nhiều nhà chính trị, nhân dân, các nhàkhoa học, nhiều cán bộ hoạt động thực tiễn trong lĩnh vực tư pháp, quản lý kinh

tế, xây dựng cơ bản rất quan tâm vấn đề này và đã có nhiều công trình khoahọc, bài viết về phòng, chống tham nhũng trong đầu tư xây dựng

Năm 1998, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và

chức vụ đã tổ chức nghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ: "Thực trạng tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng và giải pháp phòng ngừa, đấu tranh" Năm

2003, Bộ Xây dựng và Tổng Hội xây dựng Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học:

"Chống thất thoát trong đầu tư xây dựng nhìn từ nhiều phía"; Năm 2004 -2005, Tổng Hội xây dựng Việt Nam nghiên cứu đề tài khoa học: "Xác định mức độ thất thoát trong đầu tư xây dựng" và đang triển khai nghiên cứu tiếp đề tài

"Chống khép kín trong đầu tư xây dựng".

Công trình: “Tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng” (Viện Khoa học Công an, Hà Nội, năm 1997) “Thực trạng tham nhũng trong lĩnh vực đầu

tư xây dựng và giải pháp phòng ngừa đấu tranh” (Cục Cảnh sát Kinh tế CSKT).

Tuy nhiên, qua nghiên cứu cho thấy các công trình đó đã giải quyết đượcmột số vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạmtham nhũng trong đầu tư xây dựng ở những khía cạnh khác nhau Cụ thể, cócông trình nghiên cứu đề cập dưới góc độ của lực lượng cảnh sát, theo điều tra

tố tụng; có công trình đề cập dưới góc độ hiệu quả kinh tế;… nhưng chưa thực

sự hệ thống, toàn diện và cập nhật về phòng chống tham nhũng trong thực thichính sách công trên lĩnh vực xây dựng cơ bản, dưới cái nhìn tổng quan củakhoa học chính trị

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về phòng, chống thamnhũng trong thực thi chính sách công và đánh giá thực trạng tình hình thamnhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản ở nước ta hiện nay, đề tài đề xuất giải phápnhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng trong thực thi chínhsách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

* Để đạt được mục đích đề ra, nhiệm vụ đặt ra của đề tài là:

- Khái quát những vấn đề lý luận để làm rõ nhận thức về tham nhũngtrong đầu tư xây dựng

- Nghiên cứu, khảo sát, đánh giá tình hình tham nhũng trong lĩnh vực đầu

tư xây dựng bằng nguồn vốn nhà nước Xác định những đối tượng, nguyênnhân, hậu quả của hành vi tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng

- Từ đó đưa ra các giải pháp đặc thù góp phần phòng chống tham nhũngtrong lĩnh vực này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm:

+ Lý luận về phòng chống tham nhũng trong thực thi chính sách côngtrên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản;

+ Thực trạng, tình hình, đối tượng, nguyên nhân, cách thức, thủ đoạntham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng

- Phạm vi nghiên cứu: Tình hình, thực trạng việc phòng, chống thamnhũng trong phạm vi lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa duyvật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với hệthống những quan điểm của Đảng, Nhà nước trong việc phòng, chống tham nhũng.Quá trình nghiên cứu đề tài, em có sử dụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp phân tích tổng hợp;

- Phương pháp thống kê;

- Phương pháp tổng kết thực tiễn, nghiên cứu điển hình

- Phương pháp so sánh đánh giá

6 Ý nghĩa khoa học của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tham nhũng và phòng chống thamnhũng trong thực thi chính sách công

- Chỉ ra các đặc thù về tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

- Đề xuất ra các giải pháp đóng góp làm tài liệu tham khảo để hình thànhnên những biện pháp cụ thể cho các cơ quan có thẩm quyền trong thực hiệnphòng chống tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

7 Kết cấu của khóa luận

Nội dung của khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về Phòng, chống tham nhũng trong thực thi Chính sách công trên lĩnh vực Đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam

Chương 2: Thực trạng Tham nhũng trong thực thi Chính sách công trên lĩnh vực Đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay.

Chương 3: Một số giải pháp Phòng, chống tham nhũng trong thực thi Chính sách công trên lĩnh vực Đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay.

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở VIỆT NAM

1.1 Một số khái niệm cơ bản về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công

1.1.1 Tham nhũng trong chính sách công

1.1.1.1 Tham nhũng

Tham nhũng là những hành vi lợi dụng quyền lực Nhà nước để trục lợicho mục đích cá nhân đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử xã hội loài người.Ngày nay tham nhũng đã trở thành một hiện tượng khá phổ biến trên thế giới; làmột trong những nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của mỗiquốc gia, đe dọa ổn định xã hội, làm xói mòn đạo đức và các giá trị dân chủ, cảntrở quá trình phát triển và tăng trưởng kinh tế cũng như làm suy giảm lòng tincủa người dân vào chính quyền và pháp luật

Ở Việt Nam, khái niệm "tham nhũng" chính thống được pháp luật quyđịnh là theo nghĩa hẹp Pháp lệnh chống tham nhũng năm 1998 (và được sửađổi, bổ sung năm 2000) ghi rõ: "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ,quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làmtrái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể

và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức" Cũng trêntinh thần này, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 (và được sửa đổi, bổsung năm 2008) xác định ngắn gọn: "Tham nhũng là hành vi của người có chức

vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó vì vụ lợi"

Tham nhũng, theo nghĩa rộng, được hiểu là hành vi của bất kỳ người nào

có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức

vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi

Theo nghĩa hẹp và là khái niệm được pháp luật Việt Nam quy định :Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ,quyền hạn đó vì vụ lợi Ở đây chỉ giới hạn ở những người có chức vụ, quyền hạnlàm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cáchkhác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản củaNhà nước

Có thể xem: Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn, lợidụng quyền lực không bị kiểm soát, hoặc kiểm soát chưa đủ độ, để chiếm đoạttài sản của nhà nước, của tổ chức hoặc cá nhân làm của riêng cho mình nhằmthỏa mãn lòng tham và sự hám lợi cá nhân.

1.1.1.2 Chính sách công

Chính sách công do Nhà nước ban hành và có sự tác động đến các côngdân trong xã hội (các công dân này được gọi là đối tượng của chính sách – đốitượng trực tiếp hoặc gián tiếp) Do đó có thể coi chính sách công là chính sáchcủa Nhà nước Nhà nước ở đây với tư cách là chủ thể của chính sách công – làcác cơ quan có thẩm quyền trong bộ máy Nhà nước bao gồm : Quốc hội, Chínhphủ, các Bộ (các chính sách mang tầm quốc gia), chính quyền địa phương cáccấp Chính vì vậy, chính sách công mang bản chất của giai cấp nhà nước

Chính sách công được thực hiện thông qua các phương tiện của Nhà nướcbằng giáo dục, tuyên truyền và thậm chí là cưỡng chế hợp pháp Chính sáchcông bao gồm các giai đoạn, các chu trình có liên quan với nhay một cách chặtchẽ do một hay nhiều cấp khác nhau trong bộ máy Nhà nước ban hành cùng vớihướng giải quyết một vấn đê cụ thể trong một thời gian nhất định

Chính sách công bao giờ cũng được thể chế thành hàng loạt các quyết định

có hiệu lực pháp lý của cơ quan Nhà nước (bao gồm luật, các quyết định dướiluật… thậm chí cả tư tưởng của các nhà lãnh đạo thông qua lời nói, hành động)

Chính sách công tập trung giải quyết vấn đề đang đặt ra trong đời sống xãhội theo những mục tiêu nhất định của Nhà nước Chính sách công không chỉbao gồm những việc Nhà nước định làm mà còn cả những việc Nhà nước khôngđịnh làm, như vậy không phải mọi mục tiêu của chính sách công đều dẫn đếnhành động mà có thể yêu cầu đối tượng không thực hiện

Chính sách công là công cụ chính trị để có thể điều hòa các xung độtchính trị - xã hội Bởi lẽ, khi chính sách công ban hành nhằm phục vụ lợi íchchung của cộng đồng, quốc gia, gắn với việc phân phối và sử dụng các nguồnlực công của Nhà nước Bản chất chính sách công là sự phân phối lợi ích côngcộng mang tính quyền uy do Nhà nước tiến hành đối với toàn xã hội Thực tế,khi thực thi chính sách công, các cộng đồng dân cư, các tầng lớp giai cấp khácnhau có thể được hưởng thụ chính sách công là không giống nhau

Có thể định nghĩa khái niệm chính sách công : Chính sách công là tổngthể các chương trình hành động do nhà nước ban hành nhằm giải quyết những

vấn đề về chính trị, kinh tế, xã hội… nảy sinh mang tính cộng đồng theo mụctiêu chung.

1.1.1.3 Thực thi chính sách công

Thực thi chính sách công là khâu quan trọng trong chu trình chính sáchcông Thực thi chính sách có vai trò quyết định để cho chính sách công từ lýthuyết được hiện thực hóa Tất cả những khâu trước đó đã tốt, đầy đủ rồi nhưngnếu bị ách tắc ở giai đoạn này thì chính sách công dù hay đến mấy cũng chỉ làtập lý thuyết bản thảo

Thực thi chính sách công là toàn bộ quá trình chuyển ý chí các chủ thểtrong chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêuđịnh hướng

Chính sách công là chính sách của nhà nước nhằm thực hiện chức năngquản lý các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của mình vì mục tiêubảo vệ địa vị tống trị Do vậy, việc thực thi chính sách công là chuyển tải ý đồcủa giai cấp cầm quyền, giai cấp lãnh đạo thông qua nhà nước bằng sức mạnhcưỡng chế

Mục tiêu chính sách công có liên quan đến nhiều hoạt động chính trị, kinh

tế, xã hội theo những cấp độ khác nhau, nên không thể cùng một lúc giải quyếttất cả các vấn đề có liên quan và cũng không thể đốt cháy giai đoạn của mỗi quátrình Thực thi chính sách để giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ biệnchứng với mục tiêu cơ bản nhất để thúc đẩy quá trình vận động của cả hệ thốngđến mục tiêu chung Như vậy, mục tiêu của quốc gia mang tính chiến lược lâudài thì mục tiêu của các chính sách công là mục tiêu chiến thuật, ngắn hạn Mụctiêu của các chính sách công phải từng bước thực hiện mục tiêu của quốc gia,góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia Mà mục tiêu chính sách công chỉ có thểđạt được thông qua thực thi chính sách, đồng thời giữa các mục tiêu chính sáchcông có quan hệ chặt chẽ, ảnh hưởng rất lớn đến nhau và đến mục tiêu chung

1.1.1.4 Tham nhũng trong thực thi chính sách công

Thực thi chính sách luôn là khâu quan trọng nhất, giữ vai trò quyết địnhđến cả qui trình chính sách Chính sách dù đúng đến bao nhiêu, một khi khâu tổchức thực hiện không tốt nhiều khi cả qui trình chính sách coi như bị loại bỏ.Tham nhũng trong chính sách cũng tập trung cao độ ở khâu này

Có thể thấy, thực thi chính sách công là bước trong chu trình chính sáchđược nắm giữ toàn bộ việc sử dụng nguồn lực của Nhà nước đầu tư cho mộtchính sách: nguồn nhân lực, cơ sở vật chất – kĩ thuật, nguồn tài chính,… Chính

vì vậy, hành vi tham nhũng trong khâu này sẽ có khuynh hướng gia tăng, thậmchí lộng hành, đa dạng hơn, phức tạp hơn và gây ra hậu quả trầm trọng.

Một số dấu hiệu của hành vi tham nhũng trong thực thi chính sách :

- Thứ nhất, công tác tuyên truyền, giáo dục chính sách không đúng quitrình, không phù hợp với đối tượng Dấu hiệu truyền truyền phổ biến chính sáchmột cách qua loa để người dân không hiểu thực chất chinh sách cũng là kẽ hởcho những hành vi lách chính sách thực hiện lợi ích nhóm

- Thứ hai, tổ chức thực hiện chính sách không theo qui trình, mỗi nơi thựchiện một khác hoặc do bênh quan liêu, hoặc do chủ đích của người có chức cóquyền làm cho việc triển khai thực hiện chính sách theo kiểu "đánh trống bỏdùi" cũng là nguyên nhân dẫn đến việc thực hiện sai mục đích chính sách, dungtúng cho những hành động cố tình thực hiện sai lạc chính sách, cơ hội cho lợiích nhóm

- Thứ ba, sự bất thường trong việc giao cho tổ chức, cơ quan thực hiệnchính sách Thông thường tổ chức, cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện chínhsách phải là tổ chức có đủ sức mạnh tài chính- nhân lực- vật lực triển khai; phảigiải trình trung thực đúng về các hoạt động triển khai thực hiện chính sách Trênthực tế, tổ chức, cơ quan được giao nhiệm vụ lại là "cánh hẩu", không đủ điềukiện cần thiết để triển khai thực hiện Sự bất bình thường này chính là sự chedấu những hành vi tham nhũng vì lợi ích nhóm

- Thứ tư, sự bất bình thường trong việc sơ, tổng kết thực hiện chính sách.Trong qua trình thực hiện chính sách không kiểm tra, giám sát ; khi sơ tổng kếtlại qua loa, không đánh giá đúng những kết quả hoặc hậu quả, không chỉ ranguyên nhân… tất cả những dấu hiệu không bình thường này luôn chứa đựngđằng sau đó sự khuất tất, mà động cơ chực tiếp là tiếp tay, che đậy lợi ích nhómbất chính

1.1.2 Phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công

1.1.2.1 Quan điểm về phòng, chống tham nhũng

Phòng, chống tham nhũng là một trong những vấn đề có ý nghĩa quyếtđịnh đối với sự sống còn của một chế độ và tương lai của một dân tộc Đây làcuộc chiến đầy gian khó và phức tạp nhằm chống lại những thói hư, tật xấu đangtiềm ẩn trong mỗi cán bộ, công chức, viên chức - những người được nhà nước

và nhân dân trao quyền ở các cơ quan từ trung ương đến địa phương

Công cuộc phòng, chống tham nhũng chỉ có thể giành được thắng lợi nhưmong muốn khi có sự kiên quyết trong chỉ đạo của giai cấp cầm quyền, củachính quyền cũng như sự hưởng ứng, tham gia tích cực của mỗi công dân Ngoài

ra, cần lưu ý rằng, hai thành tố hợp thành nội dung của cuộc đấu tranh này làphòng, chống tham nhũng Việc “phòng” và “chống” tham những là hai hoạtđộng khác nhau nhưng có quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, dù lấy phòng ngừa

là chính nhưng đấu tranh kiên quyết, không khoan nhượng

Hoạt động phòng, chống tham nhũng là một hoạt động luôn được Đảng vàNhà nước ta quan tâm đặc biệt Trong những năm gần đây, hoạt động phòng,chống tham nhũng ở Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, tuynhiên kết quả của hoạt động này còn chưa được như mong muốn

Trong chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020,Chính phủ nhận định: “Tham nhũng trở thành vật cản lớn cho thành công củacông cuộc đổi mới, cho sức chiến đấu của Đảng, đe dọa sự tồn vong của chếđộ” Như vậy, phòng, chống tham nhũng không chỉ có mục đích đơn thuần làlàm giảm tình hình vi vi phạm pháp luật nói chung, tội phạm nói riêng mà nócòn có ý nghĩa quan trọng bảo vệ sự vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam Do đó, phòng, chống tham nhũng cần được xem như là một nhiệm vụquan trọng, cấp thiết của toàn Đảng, toàn dân trong giai đoạn hiện nay

1.1.2.2 Phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công

Phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công là việc ngăn chặn

và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của người được giao chức vụ, quyền hạn đểthực thi, triển khai các chính sách công của Nhà nước; nhưng lại lợi dụng chức vụ,quyền hạn của mình để tham ô, hối lộ, chiếm đoạt tài sản, làm thâm hụt ngân sáchNhà nước hay lợi dụng quyền hạn của mình để thực hiện những hành vi trái phápluật nhằm vụ lợi trong quá trình thực thi chính sách công

Quá trình thực thi chính sách công là quá trình rất dễ xuất hiện hành vitham nhũng ; chính vì vậy phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sáchcông có vai trò rất quan trọng làm nên thành công của một chính sách công, giúpchính sách đạt được mục tiêu đã đề ra với hiệu quả cao và góp phần không nhỏvào công cuộc đấu tranh và phòng, chống tham nhũng trên cả nước

1.2 Tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

1.2.1 Quan niệm về đầu tư xây dựng cơ bản

Đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động thực thi những chính sách do Nhànước ban hành phục vụ việc tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuậtcho nền kinh tế

Đầu tư xây dựng cơ bản (ĐTXDCB) là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra cáccông trình xây dựng theo mục đích của người đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vậtchất tạo ra các tài sản cố định (TSCĐ) và tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xãhội ĐTXDCB là một hoạt động kinh tế

Vốn của dự án ĐTXDCB nói chung được cấu thành bởi các nguồn sau:Thứ nhất là nguồn vốn của nhà nước Nguồn vốn này bao gồm:

+ Ngân sách nhà nước cấp phát

+ Vốn của các doanh nghiệp nhà nước có nguồn gốc từ ngân sách nhànước, bao gồm vốn từ khấu hao cơ bản để lại, từ lợi nhuận sau thuế, từ đất đai,nhà xưởng còn chưa sử dụng đến, được huy động đầu tư phát triển sản xuấtkinh doanh; vốn góp của nhà nước trong liên doanh, liên kết với các thành phầnkinh tế trong nước và nước ngoài

+ Vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước mà Chính phủ cho vay theolãi suất ưu đãi bằng nguồn vốn tự có hoặc nhà nước đi vay để cho vay lại đầu tưvào các dự án thuộc lĩnh vực được ưu tiên trong kế hoạch nhà nước đối với một

số doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế

+ Vốn vay nợ, viện trợ từ bên ngoài của Chính phủ thông qua kênh hỗ trợphát triển chính thức (ODA) Trên thực tế, một phần vốn này sẽ đưa vào ngânsách đầu tư, còn phần ODA cho các doanh nghiệp vay lại thì đưa vào nguồn tíndụng đầu tư phát triển của nhà nước

Thứ hai là nguồn vốn đầu tư của khu vực tư nhân và nguồn vốn đóng góp

tự nguyện của dân cư vì lợi ích cộng đồng, kể cả đóng góp công lao động, củacải vật chất để xây dựng các công trình phúc lợi

Thứ ba là nguồn vốn đầu tư nước ngoài Nguồn vốn này bao gồm đầu tưgián tiếp và đầu tư trực tiếp Đầu tư gián tiếp của nước ngoài tại Việt Nam lànguồn vốn do nước ngoài cung cấp thông qua việc mua cổ phiếu, trái phiếu củaViệt Nam, nhưng không tham gia công việc quản lý trực tiếp Vốn đầu tư trựctiếp nước ngoài (Foreign Direct Inverstment – FDI) ở Việt Nam là nguồn vốnnước ngoài trực tiếp đầu tư vào Việt Nam dưới hình thức tự đầu tư 100% vốnhoặc liên doanh Ngoài ra còn có nguồn vốn viện trợ không hoàn lại của các tổchức phi chính phủ (Non- Government Organization – NGO)

ĐTXDCB của nhà nước là hoạt động đầu tư của nhà nước, bao gồm các

dự án ĐTXDCB được hoạch định trong kế hoạch nhà nước và được cấp phátbằng nguồn vốn ngân sách của nhà nước, đầu tư bằng nguồn vốn tín dụng đầu tưphát triển của nhà nước, nguồn vốn của doanh nghiệp nhà nước có nguồn gốc từngân sách nhà nước

Đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước

Trong ĐTXDCB của nhà nước, vốn là vốn của nhà nước mà không phải làcủa tư nhân, do vậy rất khó quản lý sử dụng, dễ xảy ra thất thoát, lãng phí, thamnhũng Ở đây quyền sở hữu về vốn không trùng hợp với quyền sử dụng và quản

lý vì thế trách nhiệm quản lý vốn không cao Động lực cá nhân đối với việc sửdụng hiệu quả đồng vốn không rõ ràng, mạnh mẽ như nguồn vốn tư nhân Vì vậyviệc quản lý hiệu quả vốn trong ĐTXDCB của nhà nước rất khó khăn, phức tạp

Về lĩnh vực đầu tư, ĐTXDCB của nhà nước thường nhằm vào lĩnh vực ítđược thương mại hoá, không thu hồi vốn ngay, ít có tính cạnh tranh

Về mục tiêu đầu tư, ĐTXDCB của nhà nước thường ít nhắm tới mục tiêulợi nhuận trực tiếp Nó phục vụ lợi ích của cả nền kinh tế, trong khi ĐTXDCBcủa tư nhân và đầu tư nước ngoài thường đề cao lợi nhuận

Về môi trường đầu tư, ĐTXDCB của nhà nước thường diễn ra trong môitrường thiếu vắng sự cạnh tranh Và nếu có sự cạnh tranh thì cũng ít khốc liệthơn khu vực đầu tư khác

Phạm vi đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước: Nhìn trong tổng thể việcđầu tư của toàn xã hội, mỗi một nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất địnhphải tự định đoạt cho mình phạm vi ĐTXDCB để đạt được mục tiêu mà nhànước ấy đặt ra Nhà nước phải quyết định ĐTXDCB ở đâu, công trình nào,nhằm mục đích gì, để giải quyết những vấn đề gì Nhà nước cũng phải xác định

rõ ràng phạm vi nào dành cho các nguồn đầu tư khác ngoài ĐTXDCB của nhànước, quyết định các chính sách ưu tiên ưu đãi, thuế khoá để khuyến khích, điềutiết vĩ mô ĐTXDCB

Nhìn chung nhà nước ĐTXDCB khi cần giải quyết các vấn đề xã hội, vănhoá, giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng Việc đầu tư theo vùng miền và theo cácngành kinh tế cũng phải được nhà nước tính đến Việc định đoạt phạm viĐTXDCB của nhà nước phải giữ vai trò điều tiết, khắc phục thất bại thị trường,giải quyết vấn đề kinh tế xã hội cùng với việc tính toán lợi ích chung Phạm viđầu tư trong từng lĩnh vực trong từng thời điểm lịch sử sẽ khác nhau Nó được

quyết định bởi mục tiêu kinh tế xã hội của từng thời kỳ và được dẫn dắt địnhđoạt bởi chính trình độ phát triển của nền kinh tế thị trường.

1.2.2 Quan niệm tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản

Qua thực tế hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản có thể thấy, tham nhũngtrong lĩnh vực này tức là hành vi gian lận, trục lợi của những người có liên quanđến quá trình thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản để biến vốn, tài sản của nhànước thành sở hữu riêng của mình Tham nhũng là hành vi phạm tội, cố ý làmsai trái các quy định của pháp luật, là hành động đáng bị xã hội lên án

Tham nhũng thể hiện ở một số hành vi “rút ruột công trình” như một sốcông trình đáng ra phải dùng thép fi20 nhưng chỉ dùng thép fi18; do thay đổichủng loại, chất lượng vật tư để lấy chênh lệch giá, như thay gạch tuy nen; thay

gỗ nhóm 2 bằng gỗ nhóm 3, hoặc do khai man, khai khống để trục lợi; ví dụ nhưtrên thực tế không phải nạo vét bùn nhưng khai khống khối lượng vét bùn Haynhư việc thông đồng đấu thầu giữa chủ đầu tư và nhà thầu để tham nhũng tiềnđầu tư của Nhà nước Đó là hành vi của những kẻ xấu lợi dụng công trình xâydựng để rút tiền của Nhà nước biến thành tài sản riêng Hành vi này khôngnhững để lại hậu quả chất lượng công trình không đảm bảo, làm giảm hiệu quảđầu tư xây dựng công trình mà còn gây bức xúc, bất bình dư luận xã hội

1.2.3 Các chủ thể tham gia thực thi chính sách công có khả năng tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản

1.2.3.1 Các cá nhân thuộc cơ quan có thẩm quyền về quy hoạch, quyết định thực thi các hạng mục đầu tư xây dựng cơ bản

Đây là những đối tượng có quyền quyết định về các dự án cần được đầu

tư xây dựng Theo Nghị định 112/CP và thông tư số 02/2007/TT-BXD ngày14/02/2007 của Bộ Xây dựng:

- Dự án do Thủ tướng Chính phủ quyết định đầu tư:

+ Cơ quan cấp Bộ

+ Uỷ ban nhân dân cấp Tỉnh

+ Doanh nghiệp Nhà nước

- Dự án do do Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan cấp Bộ, Chủ tịch UBND cấpTỉnh: Đơn vị quản lý sử dụng công trình

Ví dụ: Trung tâm hội nghị quốc gia do Thủ tướng chính phủ ký quyếtđịnh đầu tư, giao cho Bộ Xây dựng làm Chủ đầu tư Bộ Xây dựng (đơn vị cónăng lực với tầm dự án này) thành lập ra một BQL dự án đại diện mình để thực

hiện dự án đó Sau khi dự án xây dựng công trình Trung tâm hội nghị quốc giahoàn thành, Bộ Xây dựng bàn giao công trình để Văn phòng Chính phủ quản lý.

Chính vì vậy đối với các công trình trọng điểm mang tầm cỡ quốc gia thìngười phê duyệt dự án chính là Chính phủ, Quốc hội; đối với các dự án thuộcngành, lĩnh vực thì người phê duyệt chính là Bộ trưởng, người đứng đầu các

Bộ và cơ quan ngang bộ, đối với các dự án địa phương thì người phê duyệtchính là Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh,… Họ đều là những người có chức, cóquyền và chỉ khi họ đồng ý ra quyết định thì việc đầu tư xây dựng cơ bản mớiđược tiến hành

Tuy nhiên, với cơ chế “xin - cho” đang diễn ra ở nước ta như hiện nay,tỉnh nào, địa phương nào thiếu vốn đầu tư là bắt đầu “đi xin” ở các cấp trên bằngcách trình các văn bản yêu cầu phê duyệt các dự thảo, dự án Điều này đã tạocho tham nhũng có cơ hội được lộng hành ngay từ bước đầu tiên của dự án,muốn cấp trên phê duyệt dự án, chắc hẳn nhiều địa phương sẽ phải sử dụng hìnhthức “bôi trơn”, hối lộ đút lót cho cấp có thẩm quyền phê duyệt

Đối tượng có khả năng tham nhũng cao nhất đương nhiên phải là nhữngngười có chức, có quyền Bởi những người đó chi phối được lợi ích Để ngănchặn nạn tham nhũng, về mặt cơ chế chính sách tài chính, ủy ban Tài chính -Ngân sách của Quốc hội đã giúp Quốc hội ở hai bình diện: Thẩm tra các dự án,báo cáo, đề án để trình Quốc hội, đồng thời thực hiện giám sát việc tổ chức, thihành luật pháp Chẳng hạn, trong nhiều nghị quyết của Quốc hội liên quan đếncác giải pháp về tài khóa, ủy ban đề xuất triệt để áp dụng đầu tư tập trung, tránhdàn trải Đây cũng là một hình thức gián tiếp để ngăn chặn tham nhũng Vốn có

ít nhưng nếu cứ dàn trải, cứ “bôi” ra sẽ tạo ra nhiều đầu mối và người có chức,

có quyền sẽ có cơ hội tham nhũng

Hiện nay, chúng ta đang khép kín giữa người có thẩm quyền quyết địnhphân bổ vốn với người đề xuất công trình dự án Vấn đề là công trình dự án đónằm trong chuỗi phát triển nào của một vùng, địa phương hay quốc gia, và ai sẽ

là người có thẩm quyền quyết định nó theo phân cấp Chúng ta càng mạch lạc,càng rạch ròi và người quyết định nó là tập thể hay cá nhân phải chịu tráchnhiệm trước pháp luật, trước cơ quan giám sát mình thì sẽ càng hạn chế đượctham nhũng Ví dụ, ở quy mô quốc gia thì Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ phảichịu trách nhiệm trước Quốc hội, phải có cam kết rõ ràng là dự án đó hiệu quảđến đâu, tác động đến đâu? Còn đối với cấp tỉnh thì Chủ tịch UBND tỉnh phảichịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và chịu trách nhiệm trước Thủ tướng,

để nếu dự án đó triển khai không đạt hiệu quả, sẽ phải chịu trách nhiệm về pháp

lý, hành chính cụ thể, chứ không chỉ chịu trách nhiệm chung chung

1.2.3.2 Chủ đầu tư xây dựng công trình

Chủ đầu tư xây dựng công trình là người (hoặc tổ chức) sở hữu vốn hoặc

là người được giao quản lý và sử dụng vốn để đầu tư xây dựng công trình Chủđầu tư là người phải chịu trách nhiệm toàn diện trước người quyết định đầu tư

và pháp luật về các mặt chất lượng, tiến độ, chi phí vốn đầu tư và các quy địnhkhác của pháp luật Chủ đầu tư được quyền dừng thi công xây dựng công trình

và yêu cầu khắc phục hậu quả khi nhà thầu thi công xây dựng công trình viphạm các quy định về chất lượng công trình, an toàn và vệ sinh môi trường

Đối với các dự án sử dụng vốn Ngân sách Nhà nước thì Chủ đầu tư xâydựng công trình do người quyết định đầu tư quyết định trước khi lập dự án đầu

tư xây dựng công trình phù hợp với quy định của Luật Ngân sách Nhà nước

Khi Chủ đầu tư xây dựng công trình không đủ điều kiện năng lực thìngười quyết định đầu tư sẽ thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án, nghĩa là tổ chức tưvấn được trông coi quản lý các dự án xây dựng công trình là quản lý công trìnhnhư của chính mình

Người quyết định đầu tư sẽ trực tiếp quản lý dự án khi Chủ đầu tư xâydựng công trình không có đủ điều kiện năng lực về quản lý dự án Trường hợpChủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án thì chủ đầu tư có thể thành lập Ban Quản lý

dự án Ban Quản lý dự án chịu trách nhiệm trước pháp luật và chủ đầu tư theonhiệm vụ, quyền hạn được giao

Các chủ đầu tư xây dựng công trình phải thuê tư vấn giám sát công trình,hoặc tự thực hiện khi có đủ điều kiện năng lực hoạt động giám sát thi công xâydựng Công việc giám sát thi công công trình là yêu cầu bắt buộc bên thi côngphải làm đúng thiết kế được duyệt, đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng được

áp dụng và phải đảm bảo giám sát thường xuyên liên tục trong quá trình thi côngxây dựng

Chủ đầu tư có nhiệm vụ, quyền hạn chính sau:

- Tổ chức thẩm định và phê duyệt các bước thiết kế, dự toán xây dựngcông trình sau khi dự án được phê duyệt

- Phê duyệt kế hoạch đấu thầu, hồ sơ mời dự thầu, hồ sơ mời đấu thầu vàkết quả đấu thầu đối với các gói thầu không sử dụng vốn Ngân sách Nhà nước

- Ký kết hợp đồng với các nhà thầu

- Thanh toán cho nhà thầu theo tiến độ hợp đồng hoặc theo biên bảnnghiệm thu

- Nghiệm thu để đưa công trình xây dựng vào khai thác, sử dụng

- Tuỳ theo đặc điểm cụ thể của dự án, Chủ đầu tư có thể uỷ quyền choBan Quản lý dự án thực hiện một phần hoặc toàn bộ các nhiệm vụ, quyền hạncủa mình

Hay nói một cách dễ hiểu hơn, chủ đầu tư xây dựng công trình chính làngười nắm trong tay nguồn vốn, có quyền chi tiêu tài chính phục vụ xây dựngcông trình Như đã nói ở trên, thì tham nhũng sẽ xảy ra ở người có chức cóquyền, có thể chi phối được lợi ích Với quyền hạn của mình, chủ đầu tư xâydựng công trình có khả năng cao là tham nhũng

Trước hết là trong chọn nhà thầu Thông thường, các nhà thầu sẽ phảixem xét công trình và năng lực của bản thân mình để đấu thầu, sau đó hành vihối lộ sẽ được diễn ra với chủ đầu tư, đơn vị muốn trúng thầu sẽ phải hối lộcho chủ đầu tư để ngầm lựa chọn nhà thầu của mình Đôi khi, chủ đầu tưkhông chọn nhà thầu nào có hiệu quả nhất đối với công trình, mà sẽ chọn nhàthầu nào có thể “lại quả” cho mình nhiều nhất Đương nhiên là sẽ có sự mócnối để chủ đầu tư lờ đi màn kịch “quân xanh, quân đỏ” trong đấu thầu do cácnhà thầu dàn dựng nên

1.2.3.3 Nhà thầu thực hiện thi công công trình

Tổng thầu xây dựng là đơn vị, tổ chức ký kết hợp đồng trực tiếp với chủđầu tư xây dựng công trình để nhận thầu toàn bộ một loại công việc hoặc toàn

bộ công việc của dự án đầu tư xây dựng công trình

Tổng thầu xây dựng có trách nhiệm với các phương tiện và biện pháp thicông được sử dụng, thực hiện trong quá trình thi công xây dựng công trình, cótrách nhiệm cung cấp toàn bộ vật liệu, nhân công và mọi dịch vụ cần thiết Đểlàm được việc này trong những hợp đồng có giá trị lớn, thông thường các tổngthầu sẽ ký tiếp hợp đồng nữa với các "nhà thầu phụ" để thực hiện công việc thicông chuyên ngành

Công trình Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Việt Nam) có tổng thầu xâydựng là nhà thầu HISG (Trung Quốc)và các nhà thầu phụ là Công ty Xây dựngBảo tàng Hồ Chí Minh, Tổng Công ty VINACONEX, Tổng Công ty Xây dựngThăng Long và Tổng Công ty Xây dựng Sông Đà

Nhà thầu xây dựng là tổ chức, cá nhân có đủ năng lực hoạt động xâydựng, năng lực hành nghề xây dựng khi tham gia quan hệ hợp đồng trong hoạtđộng xây dựng Có các loại nhà thầu xây dựng như:

- Nhà thầu chính trong hoạt động xây dựng là nhà thầu ký kết hợp đồngnhận thầu trực tiếp với chủ đầu tư xây dựng công trình để thực hiện phần việcchính của một loại công việc của dự án đầu tư xây dựng công trình.

- Nhà thầu phụ trong hoạt động xây dựng là nhà thầu ký kết hợp đồng vớinhà thầu chính hoặc tổng thầu xây dựng để thực hiện một phần công việc củanhà thầu chính hoặc tổng thầu xây dựng

Tổng thầu và nhà thầu phụ không phải là 1 do: tổng thầu chịu trách nhiệm

về việc tham gia đấu thầu ký kết hợp đồng nếu được chấp nhận còn nhà thầuphụ chỉ ký kết hợp đồng với nhà thầu chính, tổng thầu để nhận 1 phần công việcnào đó và không phải chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu

Thực trạng một số cá nhân, tổ chức một lúc đóng nhiều vai trò trong hoạtđộng xây dựng cũng ảnh hưởng đến chất lượng, lãng phí nguồn vốn trong đầu tưxây dựng cơ bản Thời gian gần đây, xuất hiện kiểu công ty “nhiều trong một".Tức là một công ty hoặc một nhóm công ty hợp lại để tạo thành một “công tychung” vừa là tư vấn thiết kế vừa là tư vấn giám sát và cũng là đơn vị thi công

Thậm chí, có những trường hợp chủ đầu tư cũng chính là “sân sau” củakiểu công ty này Từ đây dẫn đến tình trạng vai trò giám sát tư vấn, thiết kế, thicông và chủ đầu tư gần như là một Việc quản lý theo chức năng ở từng lĩnh vựctheo quy định gần như bị vô hiệu hóa, biến thành một chuỗi quy trình có lợi chocác công ty và bất lợi đến chất lượng dự án, nguồn vốn đầu tư Có trường hợpgiám đốc của công ty này là phó giám đốc của công ty khác, và ngược lại

Việc một công ty cùng một lúc có luôn cả con dấu tư vấn thiết kế, tư vấngiám sát, thi công đang là “mốt” của các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vựcnày Chưa kể đến, với kiểu “nhà nhà” lập công ty tư vấn giám sát, tư vấn thiết kế

đã dẫn đến chất lượng trong hoạt động này rất thấp Điều này đã dẫn đến hàngloạt sai phạm do các nhà thầu tạo nên, hầu hết là “rút ruột công trình” trong sửdụng nguyên vật liệu, khai khống quyết toán, làm giả chứng từ với mục đích thulợi nhuận cho mình và cũng để biếu xén chủ đầu tư

Thi công trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, đặc biệt là xây dựng các côngtrình có vốn nhà nước, thì nhà thầu hoặc các đơn vị thi công có thể gian dốitrong việc cơ cấu vật liệu hoặc ăn bớt chiều cao, khối lượng công trình Điềunày sẽ gây tác động xấu đến chất lượng công trình Để hạn chế tiêu cực, phảitiến hành giám sát chặt chẽ và chỉ nên giao cho hai đối tượng là người đứng ra

tổ chức thi công và người giám sát thi công Theo đó, họ phải có sự ràng buộcpháp lý và chịu trách nhiệm chính, trong đó người giám sát thi công phải chịutrách nhiệm cao hơn trước pháp luật Tất nhiên, trách nhiệm đó có thể bị truycứu trong một thời gian nhất định, chứ không phải đến lúc nghiệm thu Cũng cóthể, sau khi nghiệm thu mà chưa phát hiện ra sai phạm, thì 5 năm, 10 năm sau,tùy vào độ tuổi công trình, vẫn có thể truy cứu trách nhiệm hành chính, dân sự,thậm chí trách nhiệm hình sự, đối với những người giám sát không chặt chẽ.

Những người gian lận, ăn bớt hoặc khai khống khối lượng thi công,đương nhiên cũng phải chịu trách nhiệm Qua đi khảo sát một số dự án, côngtrình thấy rằng, chỉ riêng việc san lấp nền đường, san lấp mặt bằng cũng là một

dư địa cho tham nhũng lạm dụng, bởi vì ở những nơi này rất khó đánh giá đượckhối lượng chính xác của công trình Ở những chỗ hết sức nhạy cảm như vậycàng đòi hỏi phải có rào cản kỹ thuật và pháp lý chặt chẽ Đây hoàn toàn là vấn

đề chuyên môn của các nhà khoa học để đưa ra công thức đánh giá chuẩn mựcnhất Đương nhiên, nếu quy định một cách cứng nhắc và dập khuôn thì sẽ rấtkhó áp dụng và thiệt thòi cho nhà thầu Do vậy, chúng ta cần có một quy địnhchung để rào chặn những vi phạm, nhưng đồng thời cũng phải xem xét cả nhữngtình huống cụ thể, có cơ chế…

1.2.3.4 Cơ quan chịu trách nhiệm tư vấn giám sát việc thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản

Tư vấn giám sát (TVGS) chất lượng công trình xây dựng có nhiệm vụchính là giúp chủ đầu tư giám sát về chất lượng, khối lượng, tiến độ, an toàn laođộng và môi trường trong thi công xây dựng công trình theo nhiệm vụ thỏathuận với chủ đầu tư trong hợp đồng kinh tế Chủ thể TVGS không trực tiếp làm

ra sản phẩm công trình xây dựng, nhưng lại là một nhân tố quan trọng quyếtđịnh việc kiểm soát chất lượng của một công trình xây dựng

Thực trạng công tác TVGS trong nước hiện nay đang còn tồn tại nhiều bấtcập ở các khâu đào tạo, cấp chứng chỉ hành nghề, mức thu nhập, năng lựcchuyên môn, quyền hạn và trách nhiệm trong công việc, xử lý vi phạm đối vớicác hành vi tiêu cực

Một số tổ chức, cá nhân TVGS chưa thực hiện đúng nghĩa vụ, quyền hạntheo quy định, cá biệt có trường hợp còn phụ thuộc vào chủ đầu tư và nhà thầudẫn đến không thể nâng cao vai trò trách nhiệm trong công việc, một bộ phận

đội ngũ TVGS vi phạm đạo đức nghề nghiệp, ở một số trường hợp còn có hành

vi tiêu cực, thông đồng, thỏa thuận với nhà thầu thi công làm ảnh hưởng đếnchất lượng thi công và xây dựng công trình

Không những TVGS móc ngoặc với nhà thầu và chủ đầu tư để cùng nhaubòn rút vốn đầu tư của nhà nước, mà đơn vị thanh tra, kiểm tra, kiểm toán lĩnhvực đầu tư xây dựng – một đơn vị tưởng chừng như độc lập và làm việc côngtâm nhưng cũng không thể tránh khỏi những mánh khóe tham nhũng

Việc nhận hối lộ, tham nhũng của những đơn vị được coi là thay mặt Nhànước, thay mặt nhân dân kiểm tra giám sát việc đầu tư xây dựng cơ bản đã làmmất đi lòng tin của nhân dân vào chính quyền, Đảng và Nhà nước Chủ đầu tưtham nhũng, nhà thầu bòn rút công trình, đến công tác thanh tra kiểm tra cũngnhận hối lộ và lờ đi sai phạm thì hậu quả công trình đưa vào cho người dân sửdụng sẽ ra sao?

1.2.4 Hậu quả của tham nhũng trong thực thi chính sách công trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay

1.2.4.1 Tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản gây thiệt hại kinh tế

Ở Việt Nam, trước đây trong cơ chế quản lý nền kinh tế tập trung, quanlieu, các hành vi tham nhũng trong xây dựng cũng có, song do điều kiện kinh tế

- xã hội thời kì đó nên tính chất và mức độ thấp hơn Từ khi chuyển sang cơ chếthị trường, tham nhũng phát triển và diễn ra với tính chất, mức độ nghiêm trọng,làm ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế của đất nước, gây thiệt hại đến tài sản củaNhà nước

Trong những năm gần đây, nhiều vụ tham nhũng trong xây dựng gây thiệthại hàng chục, có khi hàng trăm tỷ đồng đã liên tục xảy ra Tổng hợp số liệu củacác đoàn thanh tra liên ngành, qua thanh tra, kiểm tra 132 dự án, công trình xâydựng thuộc trách nhiệm đầu tư và quản lý đầu tư của Thành phố Hà Nội vớitổng giá trị đầu tư là 444,482 tỷ đồng, tổng giá trị được thanh tra, kiểm tra là283,351 tỷ đồng đã phát hiện sai phạm, thất thoát về tài chính là 9,282 tỷ đồng,chiếm 3,2% so với tổng giá trị được thanh tra và kiểm tra

Các doanh nghiệp FDI thẳng thắn nhận xét về việc “chi phí bôi trơnkhông chính thức” là một trong những lý do chính khiến môi trường kinh doanhcủa Việt Nam kém hấp dẫn hơn Tham nhũng ngày càng có chiều hướng giatăng đáng lo ngại Các doanh nghiệp cho biết tình trạng và tần suất chi trả chocác khoản đút lót trong mọi hoạt động từ xin giấy phép đầu tư, quá trình đấuthầu, làm thủ tục xuất nhập khẩu tại cảnh, giải quyết tranh chấp tại tòa án…

Ở nước ta, trong thời gian qua, nạn tham nhũng diễn ra trong lĩnh vực đầu

tư xây dựng cơ bản là rất bức xúc, gây thiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước,tiền của, thời gian, công sức của nhân dân Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thấtthoát liên quan tới tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậmchí là hàng ngàn tỉ đồng Đó là những con số lớn và đáng lo ngại so với số thungân sách hằng năm của nước ta Trong điều kiện là một nước đang phát triển,mọi nguồn lực cần phải huy động tối đa cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đạihoá, đồng thời phải nỗ lực cho việc xoá đói, giảm nghèo và thực hiện các chínhsách xã hội khác thì việc lãng phí, thất thoát tài sản, tiền của, thời gian, công sức

do tham nhũng cần được coi là tội ác phải đấu tranh và xử lý mạnh mẽ

Với động cơ vụ lợi, một số người đã lợi dụng vị trí của mình trong bộmáy nhà nước hoặc lợi dụng những quyền hạn nhất định được pháp luật hoặc cơquan nhà nước có thẩm quyền giao cho để thực hiện các hành vi nhằm chiếmđoạt tài sản hoặc các lợi ích khác của Nhà nước, của tập thể hoặc cá nhân Hậuquả của hành vi tham nhũng không chỉ là việc tài sản, lợi ích của Nhà nước, củatập thể hoặc của cá nhân bị biến thành tài sản riêng của người thực hiện hành vitham nhũng, mà nguy hiểm hơn, hành vi tham nhũng còn gây thiệt hại, gây thấtthoát, lãng phí một lượng lớn tài sản của Nhà nước, của tập thể, của công dân

Vì lợi ích cá nhân mà những kẻ tham nhũng sẵn sàng nhập cả một dây chuyềnsản xuất đã lạc hậu hay một con tàu mua về chỉ có thể bán sắt vụn, những côngtrình xây dựng chưa sử dụng đã hư hỏng

1.2.4.2 Tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản gây thiệt hại về mặt chính trị - mất lòng tin cho nhân dân

Trong “Thư gửi các đồng chí Bắc Bộ” (1947) và “Sửa đổi lối làm việc”(1948) chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Tệ nạn tham nhũng đặc biệt nguy hiểm, vì

nó không mang gươm mang súng mà nó nằm trong tổ chức của ta để làm ảnhhưởng công việc của ta” Đảng Cộng sản Việt Nam xác định tệ tham nhũng làmột trong 4 nguy cơ đe dọa sự sống còn của sự nghiệp cách mạng, “làm cho bộmáy Đảng, Nhà nước bị suy yếu, lòng tin của nhân dân với Đảng và chế độ bịxói mòn” Đặc biệt, tệ tham nhũng trong xây dựng gây hậu quả to lớn đối vớinền kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân

Qua các vụ án PMU18, công trình xây dựng nhà A2 và hàng loạt những

vụ án rút ruột các công trình xây dựng, cơn sốt nhà chung cư – những căn nhà

dễ bị rút ruột nhất đã giảm, thậm chí giá nhà chung cư rớt thảm hại Người dân

đã mất lòng tin vào sự bền vững của những căn nhà này, liệu họ nghĩ gì khi cănnhà của họ không đủ và đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tinh thần đổi mới đất nước một cách toàn diện đã mang đến cho đất nước

ta thế và lực mới Những điều chỉnh đúng đắn về chiến lược và sách lược đãphát huy tác dụng của nó và tạo đà cho sự phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên,tình trạng tham nhũng lại là một trở lực lớn đối với quá trình này Quan điểm và

tư duy đổi mới cùng với cơ chế, pháp luật đúng đắn, phù hợp đã bị tệ thamnhũng làm cho méo mó Một số đối tượng thực hiện hành vi tham nhũng đã lợidụng sự thông thoáng của cơ chế, chính sách Một số kẻ tham nhũng lại lợi dụngyêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và các biện pháp khác để doạ dẫm, đòihối lộ của các đối tượng bị thanh tra, kiểm tra Cơ chế, chính sách đã trở thànhcông cụ để thực hiện những lợi ích cá nhân

Trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài, tham nhũng sẽ làm nản lòng các nhàđầu tư nếu chúng ta không có biện pháp kịp thời ngăn chặn và đẩy lùi mặc dùViệt Nam được coi là quốc gia ổn định, an toàn về chính trị, xã hội Nhìn vàonhững thành quả của việc đổi mới có thể nhận thấy chủ trương, đường lối, chínhsách của Đảng là đúng đắn nhưng khi thực hiện thì bị cản trở rất nhiều do ngườithực hiện xuất phát từ mưu lợi cá nhân

Hiện nay, tình hình tham nhũng ở nước ta đã ở mức nghiêm trọng, đángbáo động Tham nhũng không chỉ xảy ra ở cấp Trung ương, ở những chươngtrình, dự án lớn mà còn xuất hiện nhiều trong các cấp chính quyền cơ sở - là cơquan tiếp xúc với nhân dân hằng ngày, giải quyết những công việc liên quan trựctiếp đến lợi ích của nhân dân Văn kiện Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hànhTrung ương Đảng khoá IX chỉ rõ: “ Điều làm cho nhân dân còn nhiều bấtbình, lo lắng, bức xúc nhất hiện nay là tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãngphí, suy thoái về tư tưởng, chính trị và phẩm chất, đạo đức, lối sống của một bộphận cán bộ, đảng viên vẫn còn rất nghiêm trọng ”

Trong nhiều vụ án tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản, quan chứcđịa phương ăn hối lộ đút lót của nhà thầu, thông đồng rút ruột công trình, khaikhống làm giả chứng từ đã bị nhân dân phát hiện tố cáo Nhiều trường hợp cáccấp chính quyền bao che cho nhau đã gây nên phẫn nộ, biểu tình trong nhân dân;một vài vụ việc đã dẫn đến nhân dân tụ tập đập phá trụ sở chính quyền,…

“Tham nhũng lớn” bị phát hiện ngày càng tăng về số lượng, mức độ thiệthại, thất thoát Đi cùng với nó, nhiều vụ “tham nhũng nhỏ” diễn ra công khai.Điều đó làm giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lýcủa Nhà nước, gây ra sự bất bình, bức xúc, thậm chí phản ứng của nhân dân đốivới chính quyền

1.2.4.3 Tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản gây thiệt hại về mặt xã hội

Tham nhũng nói chung và trong đầu tư xây dựng cơ bản nói riêng, xâmphạm, thậm chí làm thay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức xã hội, tha hoáđội ngũ cán bộ, công chức nhà nước

Trước những lợi ích bất chính đã hoặc sẽ có được khi thực hiện hành vitham nhũng, nhiều cán bộ, công chức đã không giữ được phẩm chất đạo đức củangười cán bộ Cán bộ, công chức khi thực hiện hành vi tham nhũng đã khôngcòn làm việc vì mục đích phục vụ nhân dân mà hướng tới việc thu được các lợiích bất chính, bất chấp việc vi phạm pháp luật, làm trái công vụ, trái lương tâm,đạo đức nghề nghiệp

Nhờ có việc rút ruột các công trình, quyết toán nhiều hạng mục công trình

mà nhiều cán bộ lợi dụng chức quyền giàu lên một cách nhanh chóng Mức sống

và hưởng thụ của họ khác một trời một vực so với người dân bình thường, đặcbiệt là những người dân đổ mồ hôi, sôi nước mắt lao động để đóng thuế cho nhànước, đây chính là sự bất công trong xã hội Khoảng cách giàu nghèo tăng lênkéo theo đó là sự bất bình đẳng xã hội

Hơn hết, với những công trình, những hạng mục phúc lợi xã hội bị cắtxén, ăn bớt, rút ruột thì chất lượng của nó không thể nào đảm bảo được như thiết

kế ban đầu , "rút ruột" công trình không chỉ gây thiệt hại lớn tài sản cho Nhànước mà điều nguy hiểm ở chỗ đã gây ra thiệt hại về tính mạng người sử dụngcông trình Điển hình như vụ cháy chung cư tại quận Thanh Xuân, việc thay đổiống xả rác không đúng với thiết kế ban đầu đã dẫn tới hậu quả chết người khixảy ra sự cố cháy

Tháng 8/2010, xảy ra sập nhà cầu công trình xây dựng một bệnh viện cấphuyện trên địa bàn Hà Nội, làm 6 người bị thương Đầu tháng 9 vừa qua, cũng

đã xảy ra vụ sập mái công trình xây dựng một trụ sở UBND xã trên địa bàn HàNội, làm chết 1 người và bị thương 7 người Với nhiều công trình trường học bịrút ruột, nếu cơ quan Công an không phát hiện, ngăn chặn kịp thời, khi đưa vào

sử dụng với hàng nghìn các cháu học sinh học tập, sinh hoạt trong công trình đã

bị “rút ruột” như vậy thì không ai có thể nói trước thiệt hại về vật chất và tínhmạng con người khi các công trình này gặp sự cố

Điều đáng báo động là một số cán bộ, quan chức coi việc tham nhũng trởthành bình thường Họ cho rằng, đối tượng quản lý đương nhiên phải "bồidưỡng" khi muốn thực hiện các công việc thuộc trách nhiệm của người cán bộ,công chức Đó chính là biểu hiện của sự suy thoái, xuống cấp về đạo đức mộtcách nghiêm trọng, xâm phạm những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc

1.2.5 Sự cần thiết phòng, chống tham nhũng trong thực thi chính sách công trên lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản

Trước tình hình sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản kém hiệu quả nhưhiện nay và đặc biệt đối với một nước chậm phát triển và “ đói vốn” nghiêmtrọng như Việt Nam thì yêu cầu chống tham nhũng đang được đặt ra một cáchcấp thiết

Hiện nay, tình trạng tham nhũng đang diễn ra ở hầu khắp các lĩnh vực, từ đầu tư xây dựng đến sản xuất tiêu dùng, từ sử dụng tài nguyên thiên nhiên đến nhà xưởng, máy móc thiết bị, lao động Nhưng thất thoát trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản được coi là nghiêm trọng nhất Trong đầu tư xây dựng cơ bản

khi quy mô tổng nguồn vốn đã chiếm gần 30% tổng sản phẩm trong nước (GDP)thì sự lãng phí, thất thoát chỉ với 10% dẫn lên tới hàng chục nghìn tỉ đồng Mà ởđây con số thất thoát ước tính đã lên tới mức báo động 20%, 25%, thậm chí 30%hoặc hơn thế nữa, Và sự lãng phí còn nghiêm trọng hơn khi so sánh với quy mô,hiệu quả sản xuất còn thấp, mức sống còn nghèo và càng nghiêm trọng khi cònnhập siêu, vay nợ lớn Bởi lẽ, trong hàng trăm nghìn tỉ đồng đầu tư toàn xã hộithì nguồn vốn trong nước mới chỉ đạt khoảng 60%, còn 40% là nguồn vốn vaynước ngoài Chi đầu tư xây dựng cơ bản thuộc nguồn vốn ngân sách Nhà nướchiện chiếm trên 20% tổng chi ngân sách Nhà nước và chiếm gần 20% tổngnguồn vốn đầu tư toàn xã hội, trong đó có đến gần 50% là vay nợ, viện trợ

Vì vậy nếu tham nhũng kéo dài, tồn tại như một “quốc nạn” sẽ gây ra chuỗi thiệt hại: vừa không tạo ra công trình, vừa tăng nợ do lãi chồng nên vốn vay, vừa làm tha hóa bộ máy hoạt động của Nhà nước Bởi thế, chỉ cần mỗi

công trình, mỗi khu công nghiệp tiết kiệm, phấn đấu hạ giá thành 1 - 2% hoặcthi công không vượt quá dự toán được duyệt thì sẽ không những sẽ tiết kiệmđược nhiều tỉ đồng mà còn xây dựng nên những công trình đẹp, chất lượng cao,

giá thành thấp phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con người, đồng thời tăng khảnăng trả nợ Đó là tác động trực tiếp của việc thực hành tiết kiệm, ngoài ra nócòn có tác động gián tiếp đó là: ngành xây dựng phát triển, có uy tín, đảm bảochất lượng sẽ thúc đẩy các ngành khác cùng phát triểnvà nâng cao đới sống chongười dân một cách đồng đều, từ đó đất nước sẽ phát triển đi lên, theo kịp với xuhướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và xu hướng phát triển chung của thế giới.

Thời gian qua, vấn đề quản lý vốn, đầu tư và chất lượng công trình, thất thoát, tham nhũng trong xây dựng nhận được sự quan tâm của đông đảo cử tri không kém những điểm nóng trong ngân hàng, doanh nghiệp, đất đai, bất động sản…Điều này lý giải tại sao trong kì họp Quốc hội, những vấn đề được các đại

biểu đặt lên bàn chất vấn chủ yếu liên quan đến vấn đề quản lý đầu tư, chấtlượng công trình và tham nhũng trong xây dựng Những vấn đề được nêu ra làhoàn toàn có cơ sở bởi theo thống kê sơ bộ một năm qua đã có không ít saiphạm trong quản lý đầu tư xây dựng mà điển hình là sai phạm tại Tập đoàn Sông

Đà do Bộ Xây dựng trực tiếp quản lý và không ít công trình xây dựng “trọngđiểm” bộc lộ những “tỳ vết” như: sự cố thấm nứt ở hầm Thủ Thiêm, rò rỉ ở thủyđiện Sông Tranh 2, vỡ đập thủy điện Đakrong 3, đổ tháp truyền hình ở NamĐịnh, bờ đập “kiên cố” của thủy điện Đăk Mek 3 bị tông đổ,….đó là chưa kể sựxuống cấp một cách nhanh chóng của không ít công trình giao thông mới đượcđưa vào khai thác…

Theo Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, năm

2011 có trên 50.000 công trình xây dựng được triển khai trên cả nước, nhưngnhững bất cập trong phân cấp quản lý khiến các cơ quan chức năng chỉ có thểkiểm tra chất lượng được khoảng 10% số công trình xây dựng hàng năm Điềunày có nghĩa rằng còn tới 90% công trình xây dựng trong số tổng số hơn 50.000công trình triển khai trong năm qua chưa được “sờ” tới vấn đề chất lượng

Tội phạm tham nhũng nói chung, tình hình tiêu cực, tham nhũng trongđầu tư xây dựng nói riêng vẫn còn tiềm ẩn những diễn biến phức tạp với phươngthức, thủ đoạn mới; tính chất, quy mô sẽ tinh vi, phức tạp và nghiêm trọng hơn.Chính vì vậy, phải tìm ra các giải pháp hữu hiệu để bảo vệ chất lượng các côngtrình xây dựng, nhất là những công trình mang tính thế kỷ, công trình văn hóa,nghệ thuật , bảo vệ các nguồn vốn cho đầu tư xây dựng và bảo vệ đội ngũ cán

bộ (trong đó có việc bảo vệ uy tín và sự trong sạch của cán bộ ngành xây dựng)

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Thực hiện ĐTXDCB là một bước trong quy trình thực hiện các chính sáchcông về xây dựng cơ bản do Nhà nước nước ban hành Quá trình thực hiệnĐTXDCB chính là quá trình trực tiếp sử dụng vốn, tài sản, nguồn lực của nhànước để tạo nên cơ sở vật chất phục vụ cho việc phát triển đất nước

ĐTXDCB của nhà nước có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Trong những năm qua nhànước đã dành hàng chục ngàn tỷ đồng mỗi năm cho ĐTXDCB ĐTXDCB củanhà nước chiếm tỷ trọng lớn và giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ hoạt độngĐTXDCB của nền kinh tế ở Việt Nam ĐTXDCB của nhà nước đã tạo ra nhiềucông trình, nhà máy, đường giao thông, … quan trọng, đưa lại nhiều lợi ích kinh

tế xã hội thiết thực

Tuy nhiên, nhìn chung hiệu quả ĐTXDCB của nhà nước ở nước ta cònthấp thể hiện nhiều nhất trong khâu thực thi ĐTXDCB và nổi cộm lên là vấn đềtham nhũng trong lĩnh vực này Với nguồn vốn được đầu tư lớn và sự tham giacủa nhiều chủ thể trong quá trình thực thi các chính sách XDCB, hành vi thamnhũng diễn biến một cách phức tạp và ngày càng nghiêm trọng Nhất là trong sốnhững người vi phạm pháp luật, có nhiều người là cán bộ khoa học, là lãnh đạocấp cao, kỹ sư, công nhân có tay nghề cao,…

Hậu quả của tiêu cực, tham nhũng trong ĐTXDCB đã gây nên những hậuquả khôn lường trên mọi mặt: chính trị, kinh tế, đời sống xã hội,…; làm giảmsút lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước; làm ảnhhưởng đến vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THAM NHŨNG TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG TRÊN LĨNH VỰC ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Những bất cập trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam

Trong hơn 10 năm qua, vốn đầu tư của nhà nước chiếm tỷ trọng lớn trongtổng vốn đầu tư của toàn xã hội Vốn dành cho ĐTXDCB của nhà nước cũngchiếm tỷ trọng quan trọng trong tổng vốn ĐTXDCB nói chung Điều này thểhiện năng lực huy động vốn khu vực ngoài nhà nước và thu hút vốn đầu tư nướcngoài cho ĐTXDCB còn yếu Nhà nước vẫn còn bao cấp khá nặng trongĐTXDCB Tổng vốn dành cho ĐTXDCB có tăng nhưng khó tạo ra sự phát triểnđột phá nếu nguồn vốn đầu tư nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng quá lớn trong tổngđầu tư xã hội

Giai đoạn 2005 – 2007, tổng vốn đầu tư XDCB từ NSNN là 237.447 tỷđồng, chiếm trên 20% tổng số vốn đầu tư toàn xã hội, trong đó NSNN do địaphương quản lý là 151.774 tỷ đồng và các Bộ, ngành TW là 85.673 tỷ đồng

Từ năm 2005 – 2007, vốn đầu tư Ngân sách nhà nước giao cho Bộ Nôngnghiệp và phát triển nông thôn (bao gồm Bộ Thủy sản cũ) là 6.587 tỷ đồng.Khối lượng thực hiện vốn đầu tư xây dựng cơ bản giai đoạn 2005 – 2007 đạtkhoảng 8000 tỷ đồng, bằng 121% kế hoạch vốn, do nguồn vốn ngoài nước đãgiải ngân vượt kế hoạch được giao Số dự án đầu tư giai đoạn 2005 – 2007 là

307 dự án, hoàn thành khoảng 200 dự án, chiếm 65% dự án triển khai, trong đó:

95 dự án thủy lợi, 46 dự án nông nghiệp, 9 dự án lâm nghiệp, 20 dự án thủy sản,

13 dự án khoa học và công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp

Từ năm 2005 – 2007, vốn đầu tư NSNN giao cho Bộ Giao thông vận tảikhoảng 20 nghìn tỷ đồng (gồm cả vốn ODA) và vốn trái phiếu Chính phủkhoảng 33 nghìn tỷ đồng; đã triển khai thực hiện và hoàn thành nhiều công trìnhđưa vào sử dụng, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, vận tải hàng hóa,hành khách, cải thiện mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông Đã cơ bản hoànthành đưa vào sử dụng dự án Đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 từ Hòa Lạc (HàNội) đến Tân Cành (Kon Tum) dài 1432km đường, 53 cầu lớn và 261 cầu trung.Hoàn thành đưa vào sử dụng gần 100 công trình, dự án xây mới cải tạo, nângcấp, trong đó có: 56 công trình giao thông đường bộ, 42 cầu Đã triển khai một

số dự án quy mô lớn như Nam sông Hậu, Quản Lộ - Phụng Hiệp, QL6 (giaiđoạn 2), QL 279 (đoạn Tuần Giáo – Điện Biên).

2.1.1 ĐTXDCB của nhà nước vẫn còn hướng đến cả những lĩnh vực

mà nhà nước không nhất thiết phải đầu tư

Theo các báo cáo hàng năm của Chính phủ công bố trên WebsiteChinhphu.vn và niên giám thống kê 2005 của Tổng cục Thống kê và nhữngphân tích ở trên, ta thấy nhà nước vẫn còn ĐTXDCB vào cả những lĩnh vực mànhà nước không nhất thiết phải đầu tư như sản xuất đường ăn, xi măng, sắtthép, Nếu những khu vực này nhà nước để cho các khu vực kinh tế khác như

tư nhân, đầu tư nước ngoài thực hiện sẽ có hiệu quả hơn Nhà nước chỉ nên quyhoạch, định hướng, thu thuế và thực hiện quản lý nhà nước

Vì nhà nước vẫn còn đầu tư vào những lĩnh vực mà đáng ra nhà nướckhông nên đầu tư nên xảy ra tình trạng kém hiệu quả trong các lĩnh vực này,ĐTXDCB của nhà nước trở nên dàn trải, lấn sân khu vực đầu tư khác ngoài nhànước và lãng phí nguồn lực Trong lúc đó, đáng lẽ ra với nguồn vốn đầu tư cònkhiêm tốn, nhà nước phải xác định được chính xác quy mô, phạm vi củaĐTXCB của nhà nước là cung cấp hàng hoá công, an ninh quốc phòng, một sốhàng hoá đặc biệt, khắc phục thất bại thị trường, điều tiết vĩ mô, cân đối vùngmiền, Từ việc xác định đó, nhà nước tập trung sức để giải quyết tốt ĐTXDCBtrong phạm vi cần đầu tư Với các khu vực còn lại ĐTXDCB của nhà nước phảimang tính hỗ trợ, khuyến khích, dẫn dắt đầu tư đúng hướng tạo nên tính hệthống, cân đối và hiệu quả trong ĐTXDCB nói chung

2.1.2 Đầu tư sai, đầu tư dàn trải, đầu tư khép kín

Đầu tư sai là vấn đề nhức nhối làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quảđầu tư đuợc nêu ra rất nhiều trong những năm gần đây Nhiều công trình dự ánchưa thực sự phải cần thiết đầu tư, chưa đến thời điểm đầu tư hoặc không nhấtthiết phải bố trí vốn nhà nước đầu tư đã gây lãng phí không nhỏ Quy mô, địađiểm của nhiều dự án ĐTXDCB của nhà nước xác định không đúng dẫn đến tìnhtrạng phải liên tục bổ sung vốn, đầu tư xong thiếu nguyên liệu để sản xuất, đầu tưxong không có nơi tiêu thụ sản phẩm Đây là sản phẩm của tư duy quan liêu baocấp nặng nề, quyết định đầu tư duy ý chí, làm kinh tế theo kiểu phong trào

Nếu gõ cụm từ “đầu tư sai” vào các trang tìm kiếm trên internet sẽ có trên

500 trang tin đề cập đến Đọc các trang này ta thấy đầu tư sai mang lại hậu quảxấu rất lớn Nhiều tỉ đồng đã thất thoát, lãng phí, kém hiệu quả trong hơn 12.000

dự án đầu tư, từ đánh bắt xa bờ, mía đường, xi măng lò đứng, cho tới đại công

trường ở Hà Giang Từ năm 2002, với chương trình 1 triệu tấn đường, cả nước

rộ lên phong trào trồng mía, xây dựng nhà máy đường Đến nay cả nước đã xâydựng 44 nhà máy đường, tổng công suất thiết kế là 82.950 tấn mía/ngày Tổng

số vốn đầu tư, mở rộng, xây dựng mới các nhà máy lên tới 10.050 tỉ đồng, trong

đó có hơn 6.677 tỉ đồng thiết bị và hơn 3.372 tỉ đồng xây lắp Tổng sản lượngđường đạt trên một triệu tấn

Tuy nhiên đến thời điểm này, tình trạng tài chính của các nhà máy đườngtrên toàn quốc hết sức thê thảm với số nợ khoảng trên 5.000 tỉ đồng và đa số mấtkhả năng chi trả Trong số nợ này có tới khoảng 1.000 tỉ đồng vay nước ngoài

Đa số các doanh nghiệp đã không trả được nợ nước ngoài Hệ thống Ngân hàngthương mại cũng đã phải đứng ra trả thay khoản nợ bảo lãnh và cho vay nhận nợbắt buộc của 16 doanh nghiệp trên 17,4 triệu USD Từ khi bắt đầu chương trìnhmía đường, đại đa số các doanh nghiệp lâm vào tình trạng thua lỗ triền miên

Trong số 44 nhà máy đường trên cả nước, chỉ có 29 nhà máy hoạt độngtrên 80% công suất thiết kế; 8/44 nhà máy đạt từ 50-80% công suất; có tới 5 nhàmáy (Cam Ranh, Bình Thuận, Quảng Bình, Trị An, Quảng Nam) đạt dưới 50%công suất Kết quả kiểm tra của các cơ quan chức năng cho thấy hầu hết các địaphương đều tìm cách "thu nhỏ" nhà máy khi lập dự án, giảm mức đầu tư xuốngmức rất thấp để có được quyết định thành lập nhà máy Sau khi có quyết định,được cấp vốn, họ lại xin điều chỉnh mức đầu tư để “thổi phình” nhà máy lên Cónhững dự án nhà máy đường phải điều chỉnh nhiều lần, tăng đến 60%, thậm chí100% tổng vốn đầu tư: Nhà máy đường Phụng Hiệp tăng từ 134,2 tỉ đồng lênđến hơn 210 tỉ đồng; Nhà máy Linh Cảm tăng từ 98,4 tỉ lên đến 122,6 tỉ đồng;Nhà máy Vị Thanh tăng từ 81,3 tỉ lên đến 173,6 tỉ đồng

Nguyên nhân cơ bản là do việc chuẩn bị đầu tư không tốt, duy ý chí, khôngtuân theo các quy luật của nền kinh tế thị trường nên quyết định đầu tư sai

Lãng phí do việc đầu tư sai từ việc đầu tư 9 cảng cá trên cả nước gồm: CàMau (Cà Mau), Trần Đề (Sóc Trăng), Tắc Cậu (Kiên Giang), Côn Đảo, cảng Cát

Lở (Bà Rịa - Vũng Tàu), Phan Thiết (Bình Thuận), Thuận Phước (Đà Nẵng),Sông Gianh (Quảng Bình), Thuận An (Thừa Thiên-Huế) rất lớn Các cảng cánày được đầu tư xây dựng với mục đích tăng thêm nơi trú ngụ cho 3.500 tàuthuyền, tăng khả năng khai thác hải sản qua cảng là 35.000 tấn/năm, tăng nănglực đánh bắt để khai thác có hiệu quả nguồn lợi hải sản ở vùng biển xa bờ, gópphần bảo vệ nguồn lợi, vệ sinh môi trường, tạo công ăn việc làm cho người laođộng Với những khoản đầu tư khổng lồ nhưng kết quả thanh tra đã xác định

việc tư vấn thiết kế và quyết định đầu tư xây dựng một số cảng cá chưa hợp lý

về vị trí, qui mô công trình và đầu tư mua sắm thiết bị chưa phù hợp với nhu cầuthực tế đã gây lãng phí trên 52 tỉ đồng Cảng cá Cà Mau xây dựng do vị trí xâydựng không phù hợp nên cảng đã phải chuyển đổi hình thức từ cảng cá sang chợ

cá Sau hơn ba năm bàn giao, cảng cá Cà Mau không có tàu đánh bắt thủy hảisản cũng như các loại tàu khác có công suất 60-300CV cập cảng, chỉ có gần2.000 lượt tàu thuyền thương mại và du lịch nhỏ cập cảng để trung chuyển hànghóa, bằng 1,21% công suất thiết kế, trong đó hàng thủy sản đạt 4,43% công suất

Ngoài ra, 18,471 tỉ đồng đầu tư cho các cảng cá mua sắm xe gắn cầu, xenâng hàng, canô gắn máy cũng trở nên lãng phí do hầu hết tàu thuyền cập cảng

là tàu đánh bắt vừa và nhỏ của ngư dân, hàng hóa chủ yếu là hàng hải sản với sốlượng ít, không qua khâu trung chuyển khi cập cảng Ba trong số chín cảng cá bịthanh tra được xác định là có vấn đề về chất lượng do tài liệu đầu vào (thủy văn,khí tượng, địa hình ) phục vụ việc thiết kế không đủ độ tin cậy nên giải pháp kỹthuật và kết cấu công trình chưa hợp lý khiến công trình chưa đảm bảo tính ổnđịnh Cảng cá Trần Đề cũng chỉ đạt hiệu quả khai thác 3,1% so với năng lựcthiết kế và không thể sử dụng khai thác được do cao trình thiết kế sai, kết cấubất hợp lý của hầu hết hạng mục công trình

Ngoài 9 cảng cá ra, cảng Sài gòn được đầu tư nâng cấp trên 512,6 tỷ đồng( thời điểm năm 2000), vừa làm xong đã phải di dời gây lãng phí nghiêm trọng.Trong công nghiệp sản xuất chế biến phục vụ nông nghiệp có Nhà máy ươm tơYên Lạc là một ví dụ Sau gần hai năm xây dựng với kinh phí gần 10 tỉ đồng,Nhà máy ươm tơ tự động Yên Lạc (Vĩnh Phúc) được coi là nhà máy ươm tơhiện đại nhất miền Bắc, chính thức đi vào hoạt động ngày 1/7/2003 Nhà máynằm giữa vùng trồng dâu nổi tiếng nhất tỉnh Vĩnh Phúc với sản lượng kén hằngnăm tới gần 1.000 tấn Thế nhưng nếu tính thời gian sản xuất liên tục thì mộtnăm nhà máy chỉ hoạt động được mấy tháng, còn thì “trùm mền” Vì sao? Vì giáthu mua kén của nhà máy không cạnh tranh được với tư thương, gần một nămchỉ mới chỉ thu mua và sản xuất được 50 tấn kén

Trong thương mại dịch vụ nhiều quyết định đầu tư sai dẫn đến sử dụngkhông hiệu quả, lãng phí lớn như hệ thống chợ ở Hà Nội Chợ đầu mối Đền Lừ,chợ đầu mối Hải Bối (huyện Đông Anh) đầu tư hàng chục tỷ đồng làm xongkhông có người sử dụng Hà Nội có 72 chợ được xây dựng thì có 58 chợ đãhoàn thành với tổng kinh phí được cấp trên 100 tỷ 789 triệu đồng và 189.746m2đất Trong đó, có 4 chợ sử dụng chưa được hiệu quả với tổng kinh phí xây dựng

lên tới 17,689 tỷ đồng và 38.119m2 đất so với 12 chợ đã được đưa vào sử dụng.Tình hình trên cũng xảy ra ở nhiều dự án đầu tư xây dựng nhà máy chế biến rauquả, hải sản như ở Hải Phòng, Bắc Giang, Quảng Ngãi, Kiên Giang công suấtkhai thác của các nhà máy này rất thấp.Việc xây dựng nhiều khu công nghiệp ởmột số địa phương như thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương dokhông gắn với quy hoạch xây dựng nhà ở cho công nhân nên đã làm phát sinhnhiều vấn đề xã hội; việc quy hoạch nhiều nhà máy trong đô thị dẫn đến quá tảinay phải có kế hoạch di chuyển sang địa phương khác

Nhìn chung trong toàn quốc việc bố trí đầu tư rất dàn trải Theo số liệucủa Bộ Kế hoạch & đầu tư, khoảng 1.430 (khoảng 13%) dự án thuộc nhóm B và

C bố trí quá thời gian quy định, trong đó khoảng 250 (14,2% ) dự án nhóm B bốtrí vốn kéo dài quá 4 năm (các bộ, ngành khoảng 110 dự án, địa phương khoảng

140 dự án) ; có 1.180 (12,9%) dự án nhóm C bố trí vốn kéo dài quá 2 năm (bộ,ngành là 145 dự án, địa phương 1.035 dự án) Tình trạng dàn trải trong bố trí kếhoạch đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách của các Bộ, ngành và các tỉnh, thànhphố đã xảy ra liên tục từ năm 1996 đến nay

Tình trạng này được tích tụ từ nhiều năm, gây lãng phí lớn và dẫn đếnhiệu quả đầu tư thấp, chậm được khắc phục Bình quân vốn bố trí cho một dự ánqua các năm có xu hướng giảm dần Một số Bộ, ngành và địa phương vẫn chưachấp hành đúng quy định về quản lý đầu tư và xây dựng, bố trí vốn cho một sốcông trình, dự án chưa đủ thủ tục về đầu tư ĐTXDCB của nhà nước còn mangtính chất khép kín và thiếu cơ chế giám sát Khép kín trong nội bộ ngành vàkhép kín trong ĐTXDCB nhà nước

2.2 Các hình thức và biểu hiện tham nhũng trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam

2.2.1 Tham nhũng trong khâu chuẩn bị đầu tư xây dựng cơ bản

Ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, sai phạm chủ yếu xảy ra trong việc xác định

dự án đầu tư, lập và thẩm định dự án

2.2.1.1 Tham nhũng trong khảo sát thiết kế

Theo điều tra của Bộ xây dựng, nhiều các công trình xây dựng đã xảy ratình trạng tiêu cực, thất thoát và sử dụng vốn không hiệu quả Trong 31 dự ánđược thanh tra, kiểm tra thì có tới 40% dự án sai sót ở khâu thiết kế, riêng tạiHòa Bình 100% dự án được thanh kiểm tra đều có biểu hiện sai phạm về thực tế,

về thiết kế Điển hình có thể kể đến dự án khôi phục và cải tạo Quốc lộ 1 đoạnđường Hà Nội – Lạng Sơn do khâu khảo sát không kỹ dẫn đến tình trạng phải

thay đổi thiết kế, dẫn đến thất thoát, lãng phí Các dự án xây dựng Cầu NonNước (Ninh Bình), Cầu Tân Đệ (Thái Bình) các tài liệu địa chất không đúngthực tế đã khiến cho các nhà thầu phải khoan thăm dò lại, lập lại bản vẽ thi công,thời gian thi công phần ngầm phải kéo dài gấp đôi thời gian đã xác định ban đầu.

Như vậy, việc vốn đầu tư bị sử dụng không hiệu quả, bị đội giá lên gấpnhiều lần là do chất lượng của công tác khảo sát sơ sài, khảo sát sai, không đúngtiêu chuẩn… dẫn đến thiết kế sai, chất lượng thiết kế không đảm bảo an toàn,phương án thiết kế không hợp lý, sử dụng tiêu chuẩn thiết kế không phù hợp làmchất lượng công trình không đảm bảo, phải khắc phục, sửa chữa, trong nhiềutrường hợp phải thay đổi cả thiết kế làm phát sinh chi phí Vậy việc đầu tư chokhảo sát thiết kế để dẫn đến tình trạng khảo sát thiết kế gây nhiều sai phạm, tăngthêm vốn đầu tư là vô tình hay cố ý? Đơn vị thi công, giám sát thiết kế chịutrách nhiệm ra sao? Có hay không việc móc nối giữa đơn vị thi công và chủ đầu

tư nhằm tăng tổng dự toán công trình để trục lợi?

Tình trạng một số cấp có thẩm quyền ra quyết định đầu tư, quyết định phêduyệt thiết kế kĩ thuật, tổng dự toán chi tiết thiếu chính xác dẫn đến phải bổsung, điều chỉnh nhiều lần, thậm chí có không ít dự án vừa thiết kế, vừa thicông… đến giai đoạn cuối thi công xong thì mới trình duyệt hoặc xin chỉnh tổng

dự toán nhằm hợp thức hóa các chi phí đã phát sinh Dự án Quốc lộ 1 Hà Nội –Lạng Sơn có chiều dài 161km và dự án có tổng mức đầu tư gần 1800 tỷ đồng,đây được xem là một trong những dự án có quy trình ngược, vi phạm quy chếđầu tư và xây dựng cơ bản Bởi lẽ công trình được khởi công từ năm 1998nhưng đến tháng 9/2002 mới lập tổng dự toán

Dự án cải tạo, nâng cấp đường xuyên đảo Hải Phòng – Cát Hải – Cát Bà(gọi tắt là đường xuyên đảo) được giao cho Sở Giao thông – Công chính HảiPhòng làm chủ đầu tư; Ban quản lý đầu tư xây dựng công trình cảng và khu neođậu tàu đảo Bạch Long Vĩ trực tiếp quản lý, điều hành dự án, chia thành hai giaiđoạn Giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư 51 tỷ 433 triệu đồng bằng vốn ngân sách(khởi công ngày 1/1/2003), cải tạo 30,73 km nối từ bán đảo Đình Vũ ra đảo CátHải và Cát Bà Giai đoạn 2 mức đầu tư hơn 18,2 tỷ đồng cũng từ nguồn ngânsách, cải tạo tiếp hơn 4km nối từ đường xuyên đảo tới Vườn quốc gia Cát Bànhằm tạo thành mạng lưới giao thông liên hoàn, thuận tiện giao thông và phục

vụ khách du lịch (khởi công ngày 27/7/2004 đến 24/5/2005)

Tại Quyết định 574/QĐ-UB ngày 6/4/1999, chủ tịch UBND Thành phốHải Phòng đã phê duyệt tổng dự toán giai đoạn 1 gần 31,5 tỷ đồng Tuy nhiên

trong quá trình thực hiện, do thay đổi về các quyết định đầu tư, chủ đầu tư đã lậplại tổng dự toán lên hơn 51,4 tỷ đồng Giai đoạn 2 được phê duyệt tổng dự toánhơn 17,9 tỷ đồng, chủ đầu tư cũng lập lại tổng dự toán lên đến 18,2 tỷ đồng Đây

là dự án lớn, song việc thẩm định, trình duyệt thiếu sự đồng bộ, khiến cho dự án

bị kéo dài trong nhiều năm, nguồn vốn bố trí không phù hợp nên đến nay vẫnchưa có vốn để thanh toán dứt điểm Việc điều chỉnh nhiều lần đã ảnh hưởngkhông nhỏ đến tiến độ dự án, làm lãng phí vốn đầu tư, tăng giá trị công trình Do

đó chủ trương thay đổi về quy mô, chủ đầu tư đã yêu cầu đơn vị khảo sát thiết

kế là Trung tâm kỹ thuật các công trình đặc biệt (Bộ Quốc phòng) điều chỉnhthiết kế lại và được chủ đầu tư phê duyệt

Theo chế độ Nhà nước về quy định chi phí tư vấn (khảo sát, thiết kế…)được tính theo tỉ lệ thuận theo chi phí công trình, nhưng song trên thực tế cácnhà thiết kế lại tăng qui mô và hệ số an toàn của công trình cao hơn mức bìnhthường để tăng giá trị công trình nhằm tăng chi phí thiết kế để hưởng lợi hiệntượng này cũng dẫn đến tham nhũng, tiêu cực gây thất thoát lãng phí vốn đầu tư;đồng thời tạo sơ hở để giảm khối lượng trong quá trình thi công

Quá trình khảo sát lập dự án đầu tư cũng tạo ra khe hở gây thất thoát, lãngphí vốn và tài sản Nhà nước Rất nhiều hạng mục công trình chỉ tạm tính saocho tổng đầu tư ở mức thấp Do vậy trong quá trình thi công đã vượt tổng mứcđầu tư gấp 2 lần so với ban đầu nên phải điều chỉnh lại Điển hình như dự ánVành đai 3 – Hà Nội, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện một đơn vị thi côngđường Vành đai 3 đã hạch toán chi phí của một công trình khác vào công trìnhđường Vành đai 3 với số tiền hơn 2,3 tỷ đồng Hoặc như Xây dựng Nhà máy ô

tô VEAM vượt gấp đôi dự toán, tổng mức đầu tư phê duyệt lúc ban đầu là 268 tỷđồng nhưng khi quyết định đầu tư phê duyệt lại là gần 600 tỷ đồng Cộng vớicác khoản chi phí khác (đền bù Giải phóng mặt bằng gần 4 tỷ đồng, chi phí dựphòng hơn 47 tỷ, chi phí khác hơn 1 tỷ) thì tổng mức đầu tư cho nhà máy nàylên tới 652 tỷ đồng

Như vậy, qua đây cho thấy sơ hở trong công tác quản lý đã dẫn đến tạo cơhội cho tình trạng tham nhũng diễn ra ngay ở khâu đầu tiên trong quá trình đầu

tư xây dựng cơ bản

2.2.1.2 Tham nhũng trong khâu đèn bù giải phóng mặt bằng, cấp giấy phép, cấp và giao đất, ….