Đề cương lv ths tư duy hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài Hình ảnh giữ vị trí cực kì quan trọng trong toàn bộ các yếu tố cấu thành ngôn ngữ truyền hình Nó vừa là đặc trưng của loại hình báo chí này lại vừa là cơ sở để tạo t[.]

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hình ảnh giữ vị trí cực kì quan trọng trong toàn bộ các yếu tố cấu thành ngôn ngữ truyền hình Nó vừa là đặc trưng của loại hình báo chí này lại vừa là

cơ sở để tạo thành các đặc trưng khác nhằm phân định ranh giới với các loại hình báo chí khác Nó trở thành tiêu chí quan trọng để hình thành hệ thống các thể loại báo chí truyền hình Hình ảnh của truyền hình không giống như hình ảnh điện ảnh là phải được dàn dựng kĩ lưỡng Ở loại hình báo chí này, hình ảnh là cuộc sống thực Sự tái hiện qua ống kính phóng viên bằng phương pháp nào cũng phải là hình ảnh của cuộc sống đa chiều với cách nhìn đầy tính khách quan Vì vậy nó đòi hỏi ở phóng viên biên tập lẫn phóng viên quay phim một sự hiểu biết kĩ càng về đặc trưng nghề nghiệp của mình Nhưng trước hết họ phải có những hiểu biết cơ bản về tư duy hình ảnh và nắm vững phương pháp tư duy hình ảnh

Nghiệp vụ làm phóng sự là nghiệp vụ có tính đại chúng nhất, đa diện nhất, hữu cơ nhất để có thể phát triển năng lực báo chí của một phóng viên Công việc làm phóng sự là sự xâm nhập của truyền hình vào cuộc sống thực

tế Nếu không có hoạt động của phóng sự, truyền hình sẽ cứng nhắc, thiếu đi

sự uyển chuyển, mềm mại rất đời thường Phóng viên vì thế chính là nhịp cầu nối giữa khán giả và thực tế Thực chất của nghiệp vụ phóng viên tập trung vào 3 thành tố:

- Cùng với phương tiện kĩ thuật, quay phim diễn ra vào đúng thời điểm

để phản ảnh những sự kiện có ý nghĩa và được mọi người quan tâm

- Cùng với phóng viên quay phim tiến hành lựa chọn ghi nhận, xây dựng một loạt những hình ảnh để khán giả quan niệm rõ ràng những cái đang diễn ra

- Xử lý, kể lại môt câu chuyện bằng hình ảnh làm rõ thực chất của những sự kiện đang được nhìn thấy

Việc thực hiện phần thứ nhất của nhiệm vụ thì tùy thuộc vào chính bản thân phóng viên, cũng như tác phong làm việc của nhóm sản xuất Thông thường khâu này phụ thuộc vào việc lập kế hoạch kĩ lưỡng về những sự kiện biết trước về nó Ngoài khâu lên kế hoạch có tính chất tổng thể, các chương trình tin tức, các phóng viên đều có phần thông tin đi trước về những sự kiện sắp diễn ra, về những điều lí thú đang diễn ra trong các lĩnh vực của cuộc sống

Khi đi quay phim, trong đầu phóng viên đã nhìn thấy những nét chung của tư liệu hình ảnh tương lai vì việc quay phim dựng ghép luôn luôn phải tuân theo những quy luật nhất định Tuy nhiên những quy luật ấy cũng tạo nên nhiều cơ hội cho sự sáng tạo của cả phóng viên quay phim và phóng viên biên tập Từ một nơi hai phóng viên quay phim có thể tư duy và chọn những cảnh quay khác nhau Do vậy điều quan trọng với phóng viên là phải nắm bắt những khả năng của camera và hiểu biết đầy đủ với người quay phim thì mới nắm bắt được phương tiện diễn đạt bằng hình ảnh

Vấn đề kết hợp lời và hình ảnh có ý nghĩa hết sức quan trọng Không dùng lời bình để lặp lại bức tranh về hình ảnh, nhưng cũng không được đi quá

xa nội dung hình ảnh Lời bình chỉ để bổ sung cho hình ảnh, “nói hộ” những

gì hình ảnh chưa nói được và giải thích thêm cho người xem về ý đồ của phóng viên muốn chuyển tải

Trên thực tế, khi đã hình thành nhóm sản xuất, phóng viên biên tập phải bàn bạc với phóng viên quay phim và các thành viên khác trong ekip sản xuất về kịch bản và kế hoạch thực hiện, thống nhất ý đồ sáng tác cũng như thời gian, địa điểm Trước khi bấm máy, người phóng viên biên tập phải làm công tác tổ chức cảnh quay Lúc này, người biên tập đóng vai trò như một người đạo diễn và phải làm tất cả những gì cần thiết để phóng viên quay phim

có thể ghi lại những hình ảnh Sau khi hoàn tất việc quay phim ở hiện trường phóng viên sẽ tiếp tục phải trải qua một quá trình tư duy hình ảnh và sáng tạo mới để dựng phim Ở giai đoạn này, người phóng viên biên tập cần phải nắm

rõ những nguyên tắc dựng phim

Như vậy, qua một vài hoạt động của phóng viên biên tập, ta thấy rằng

họ phải là những người có tư duy tổng hợp và sáng tạo Nghiệp vụ báo chí truyền hình nói chung và phóng sự truyền hình nói riêng đòi hỏi phóng viên biên tập không chỉ giỏi về sử dụng ngôn từ như phóng viên báo viết hay phát thanh mà còn phải nắm vững về ngôn ngữ hình ảnh Trong đó phương pháp tư duy hình ảnh ở mức độ cao là điều không thể thiếu đối với phóng viên biên tập Đặc thù lao động nghề nghiệp này cho thấy một phương pháp tư duy hình ảnh khoa học, dễ áp dụng là công cụ không thể thiếu đối với mỗi phóng viên

Tư duy là giai đoạn cao của quá trình nhận thức Khả năng tư duy hình ảnh không chỉ phụ thuộc vào tố chất năng khiếu của phóng viên mà nó còn là kết quả của quá trình lao động và rèn luyện một cách khoa học Tư duy hình ảnh khoa học, sáng tạo giúp phóng viên truyền hình tổ chức sắp xếp một cách logic các hình ảnh trong tác phẩm báo chí truyền hình

Với ý nghĩa trên, phương pháp tư duy hình ảnh có vai trò to lớn trong hoạt động nghiệp vụ của phóng viên truyền hình Phương pháp là phương tiện

lý luận để tích cực hóa thực tiễn hoạt động tác nghiệp của phóng viên truyền hình Thay vì tổ chức một cách cảm tính và tự phát, phương pháp tư duy hình ảnh sẽ là bản đồ định hướng các bước thực hiện tư duy hình ảnh của phóng viên Khi tư duy một cách có phương pháp, phóng viên sẽ khắc phục được những hạn chế về ngôn ngữ hình ảnh của phóng sự hiện nay Vì vậy, tác giả

lựa chọn vấn đề “Tư duy hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình” làm đề tài để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

So với các loại hình báo chí khác thì tài liệu nghiên cứu về truyền hình nói chung và phóng sự truyền hình nói riêng còn khá hạn chế Tính đến nay

đã có một số công trình nghiên cứu về phóng sự truyền hình, về việc sản xuất chương trình truyền hình trong đó có đề cập đến vấn đề tư duy hình ảnh như:

A- Brigitt Besse và Didier Desomeaux :Phóng sự truyền hình (Nhà xuất bản Thông tấn)

Cuốn sách này được dịch của hai tác giả người Pháp Brigitte Besse và Didier Desormeaux – những người có nhiều kinh nghiệm trong nghề làm báo

đã được phát hành ở Pháp và được tái bản lần thứ 2 năm 2001 Nội dung cuốn sách được trình bày khá tỉ mỉ, khoa học các kỹ năng, phương pháp làm một phóng viên truyền hình: từ những quy tắc tiếp cận, xử lý các sự kiện đến sản xuất thông tin; cách xây dựng phóng sự; cách dàn dựng cảnh, bố trí kỹ thuật trường quay, âm thanh, hình ảnh, cách viết lời bình, biên tập, v.v…

- T.S Nguyễn Ngọc Oanh (chủ biên), Lê Thị Kim Thanh: Giáo trình Phóng sự truyền hình, Nxb Đạ học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2014

Cuốn sách cung cấp cho bạn đọc những vấn đề chung về phóng sự và phóng sự truyền hình, kỹ năng sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình Do cuốn sách tập trung cung cấp những kiến thức về phóng sự và kỹ năng sáng tạo tác phẩm truyền hình nên vấn đề tư duy hình ảnh chỉ được đề cập đến như

là một trong số quá trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

- PGS.TS Đức Dũng: Phóng sự báo chí hiện đại, Nxb thông tấn, Hà Nội, 2009

Cuốn sách cung cấp cho bạn đọc những vấn đề chung về phóng sự truyền hình như lịch sử hình thành, khái niệm, đặc điểm, các dạng phóng sự,

… lý thuyết và kỹ năng thực hiện tác phẩm phóng sự truyền hình Cũng do tập trung vào phần lý thuyết chung mà vấn đề tư duy hình ảnh chỉ được đề cập đến trong quá trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

- Phạm Bích Thủy: Phương pháp tư duy hình ảnh trong phóng sự truyền hình, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện báo chí và Tuyên truyền,

Hà Nội, 2007

Khóa luận đề cập tới vai trò, phương pháp tư duy hình ảnh trong phóng

sự truyền hình Bên cạnh đó, dựa vào những nghiên cứu, khảo sát, khóa luận cũng đặt ra những vấn đề và giải pháp nâng cao hiệu quả tư duy hình ảnh trong quá trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

Tuy nhiên, trong các công trình này, vấn đề tư duy hình ảnh và phương pháp tư duy hình ảnh mới chỉ được nhắc đến như một bộ phận, một vấn đề của phóng sự truyền hình chứ chưa có sự nghiên cứu một cách hệ thống về tư duy hình ảnh trong quá trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

Đề tài luận văn này hi vọng bước đầu sẽ đưa ra được một số những nhận định về cơ sở lý thuyết của vấn đề “tư duy hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình” và bước đầu xác định “phương pháp tư duy hình ảnh trong phóng sự truyền hình” với hy vọng thử sức trong một khái niệm không hoàn toàn mới nhưng cũng không phải là vấn đề đã cũ

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về tư duy hình ảnh

và quá trình tư duy hình ảnh của phóng viên trong sáng tạo phóng sự truyền hình, đề tài tiến hành khảo sát, đánh giá và đề xuất kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tư duy hình ảnh của phóng viên truyền hình trong quá trình tác nghiệp

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt mục đích nghiên cứu đặt ra, luận văn giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về tư duy hình ảnh của phóng viên khi thực hiện tác phẩm phóng sự truyền hình

- Phân tích làm rõ quá trình tư duy hình ảnh của phóng viên khi thực hiện phóng sự truyền hình

- Khảo sát, đánh hình ảnh các tác phẩm phóng sự truyền hình đạt giải trong Liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 35

- Đề xuất một số kiến nghị giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tư duy hình ảnh của phóng viên trong quá trình tác nghiệp

4 Đối tượng khảo sát, đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Đối tượng khảo sát

Đối tượng khảo sát của đề tài là các tác phẩm đạt giải trong Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 35

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình tư duy hình ảnh của phóng viên trong sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

4.3 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Phương pháp này được sử dụng nhằm khái quát, hệ thống hóa, bổ sung mặt lý thuyết về phóng sự truyền hình nói chung, và tư duy hình ảnh nói riêng Đây chính là những lý thuyết cơ sở đánh giá các kết quả khảo sát thực tế và đưa

ra những giải pháp khoa học cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp thống kê:

Phương pháp này được sử dụng nhằm xác định chất lượng, hiệu quả những tác phẩm phóng sự đạt giải trong Liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 35 Phương pháp này được dựa chủ yếu vào việc tác giả phải lưu giữ, xem lại các tác phẩm phóng sự đạt giải trong Liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 35

- Phương pháp phân tích, tổng hợp:

Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, khảo sát việc tư duy,

sử dụng hình ảnh của phóng viên trong tác phẩm phóng sự truyền hình

- Phương pháp phỏng vấn sâu:

Phương pháp này được thực hiện với 01 lãnh đạo phòng, 05 phóng viên,

03 chuyên gia, nhằm thu thập thêm những thông tin, phương pháp tư duy hình ảnh của phóng viên khi sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

5 Phạm vi đề tài

Để làm sáng rõ vấn đề “Tư duy hình ảnh của phóng viên trong sáng

tạo tác phẩm truyển hình”, tác giả đăt mục tiêu nghiên cứu về quá trình tư

duy hình ảnh của phóng viên trong quá trình sản xuất 23 tác phẩm phóng sự đạt giải trong liên hoan truyền hình toàn quốc trong đó có 08 tác phẩm đạt giải vàng và 15 tác phẩm đạt giải bạc

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn:

6.1 Ý nghĩa khoa học

Luận văn góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận cơ bản về tư duy hình ảnh trong phóng sự truyền hình, về vai trò của tư duy hình ảnh trong thực tiễn sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình của người phóng viên

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Là tài liệu để nâng cao trình độ nghiệp vụ cho bản thân Những kết luận của luận văn có thể được ứng dụng trong quá trình tác nghiệp của phóng viên trẻ Hy vọng luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên truyền hình khóa sau

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn được chia thành 3 phần chính: Phần mở đầu, Phần nội dung

và Phần kết luận Cụ thể:

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TƯ DUY HÌNH ẢNH CỦA PHÓNG VIÊN BIÊN TẬP KHI THỰC HIỆN TÁC PHẨM PHÓNG

SỰ TRUYỀN HÌNH

Chương 2: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TƯ DUY HÌNH ẢNH TRONG CÁC TÁC PHẨM ĐOẠT GIẢI VÀNG LIÊN HOAN THTQ LẦN THỨ 35

Chương 3: BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TƯ DUY HÌNH ẢNH TRONG TÁC PHẨM TRUYỀN HÌNH

Ngoài ra, luận văn còn có hệ thống danh mục tài liệu tham khảo

NỘI DUNG Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TƯ DUY HÌNH ẢNH

CỦA PHÓNG VIÊN BIÊN TẬP KHI THỰC HIỆN TÁC PHẨM

PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH 1.1 Khái niệm

1.1.1 Tư duy

1.1.2 Hình ảnh

1.1.3 Phóng sự truyền hình

1.1.4 Tư duy hình ảnh trong sáng tạo phóng sự truyền hình

1.2 Vai trò của hoạt động tư duy hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm truyền hình

1.2.1 Tư duy hình ảnh giúp phóng viên nâng cao hiệu quả sử dụng hình ảnh 1.2.2 Tư duy hình ảnh giúp phóng viên nâng cao khả năng sáng tạo khi thực hiện tác phẩm phóng sự truyền hình

1.3 Quy trình và đối tượng tư duy hình ảnh trong một tác phẩm báo chí truyền hình

1.3.1 Quy trình

1.3.2 Đối tượng

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng việc tư duy hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm truyền hình

1.4.1 Hiệu quả, chất lượng thông tin của hình ảnh

1.4.2 Logic hình ảnh

Tiểu kết chương 1

Chương 2 KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TƯ DUY HÌNH ẢNH TRONG CÁC TÁC PHẨM ĐOẠT GIẢI VÀNG

LIÊN HOAN THTQ LẦN THỨ 35

2.1 Sơ lược liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 35 và các tác phẩm đoạt giải vàng và bạc

2.2 Khảo sát chất lượng việc tư duy hình ảnh trong các tác phẩm đoạt giải vàng lần thứ 35

2.2.1 Về đối tượng tư duy

2.2.2 Về quy trình, thao tác tư duy

2.3 Quá trình tư duy hình ảnh của phóng viên khi thực hiện một tác phẩm phóng sự truyền hình

2.3.1 Tư duy hình ảnh trong quá trình tiền kì

2.3.1.1.Tư duy về đề tài

2.3.1.2 Tư duy về nội dung câu chuyện

2.3.1.3 Đi tìm những cảnh then chốt

2.3.1.4 Tư duy chi tiết về hình ảnh

2.3.2 Tư duy hình ảnh khi tác nghiệp tại hiện trường

2.3.2.1 Tư duy hình ảnh hóa hiện thực

2.3.2.2 Tư duy đạo diễn hình ảnh

2.3.3 Tư duy hình ảnh trong giai đoạn hậu kì

2.3.3.1 Các logic nội dung của phóng sự

2.3.3.2 Logic câu chuyện được kể bằng hình ảnh

Tiểu kết chương 2

Chương 3 BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG

TƯ DUY HÌNH ẢNH TRONG TÁC PHẨM TRUYỀN HÌNH

3.1 Một số vấn đề đặt ra trong việc tư duy, khai thác, lựa chọn hình ảnh của phóng viên trong quá trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình

3.1.1 Bài học kinh nghiệm

3.1.2 Một số vấn đề đặt ra

3.1.2.1 Về xây dựng đề cương cho phóng sự

3.1.2.2 Về phối hợp giữa phóng viên biên tập và phóng viên quay phim

3.1.2.3 Về vấn đề lựa chọn, khai thác hình ảnh

3.1.2.4 Về vấn đề sử dụng dạng hình ảnh

3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả của tư duy hình ảnh trong phóng sự truyền hình

3.2.1 Giải pháp về khai thác hình ảnh

3.2.2 Giải pháp về lựa chọn hình ảnh

3.2.3 Giải pháp về sắp xếp hình ảnh

3.2.4 Giải pháp về sử dụng hình ảnh

3.2.5 Nâng cao kĩ năng nghề nghiệp và đạo đức của phóng viên

3.2.6 Tích cực đầu tư thiết bị kỹ thuật và ứng dụng công nghệ truyền hình hiện đại

Tiết kết chương 3

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 TS Hoàng Anh, Một số kiểu kết thúc cơ bản trong phóng sự, Tạp chí Ngôn

ngữ, số 2/2009, trang 24-31

2 Nguyễn Thùy Vân Anh, Phóng sự trên Báo Lao động (khảo sát Báo Lao

động năm 2005), Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2006

3 Thái Kim Chung, Phóng sự trong chương trình thời sự Đài Truyền hình

Việt Nam (Khảo sát chương trình thời sự 19h của Đài Truyền hình Việt Nam từ 1/2004 đến 6/2005), Luận văn thạc sĩ truyền thông đại chúng Hà Nội, 2005

4 Bugitee Besse Didier Desormeaux, Phóng sự truyền hình, Nxb Thông tấn,

Hà Nội, 2010

5 Nguyễn Thị Ngọc Hà, Kỹ năng phóng viên đến hiện trường trong phóng sự

truyền hình (Khảo sát từ tháng 1/2008 đến hết tháng 4/2008) chương trình thời sự 19 giờ VV1 Đài Truyền hình Việt Nam, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2007

6 Phạm Bảo Lê, Một số giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự truyền hình

tuyên truyền về chống ma túy/HIV trên Đài Truyền hình Việt Nam, từ 11/2006 đến tháng 5/2007, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên Truyền, Hà Nội, 2007

7 Nguyễn Thế Lâm, Sử dụng chi tiết trong phóng sự của chương trình thời sự

19 giờ Đài Truyền hình Việt Nam (Khảo sát từ tháng 3 đến tháng 6/2012), Luận văn thạc sĩ Báo chí học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2012

8 Trần Quỳnh Anh, Phóng sự trên báo điện tử Vietnamnet, Khóa luận tốt

nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2008