Nuôi dưỡng và lai tạo loài mực nang tí hon Sepia bandensis Richard Ross Tôi là người cực đoan, vâng, rất cực đoan. Tôi cho rằng mực nang (cuttlefish) có lẽ là loài dễ thương nhất trên đời. Chúng di chuyển xung quanh hồ như những con chim ruồi theo chiều thẳng đứng, chiều ngang, vây của chúng vẫy vẫy như cánh chim. Khi chúng lướt đi thân mình ánh lên những màu sắc kỳ lạ với những hoa văn xao động, biến đổi và lấp lánh trên mặt da. Chúng là những kẻ săn mồi bậc thầy, rình rập con mồi một cách khôn ngoan và tấn công một cách chính xác, với tốc độ và sự khéo léo. Cùng với thời gian, chúng sẽ học cách nhận ra và phản ứng lại với bạn, và chào đón bạn mỗi khi bạn bước vào phòng (hay có lẽ chúng chỉ biết rằng đã đến giờ ăn). Chúng thông minh, xinh đẹp và khác thường, và không giống như những loài khác thuộc lớp chân đầu Cephalopoda, chúng không cố thoát khỏi hồ nuôi Nuôi dưỡng và lai tạo loài mực nang tí hon Sepia bandensis Richard Ross Kinh nghiệm của tôi Niềm đam mê của tôi đối với loài mực nang bắt đầu từ thuở bé. Với tôi, chúng trông giống như sinh vật ngoài hành tinh và chúng dường như rất thông minh, điều khiến tôi muốn tìm hiểu về chúng nhiều hơn. Tôi tìm đọc về chúng, viếng thăm tất cả các thủy cung để được ngắm chúng và xem tất cả các chương trình nói về các loài chân đầu với hy vọng nắm được chút thông tin về những sinh vật kỳ lạ này. Sau tất cả, tôi hy vọng mình được sở hữu một con mực nang, nhưng dường như chẳng có con nào được bán ngoài thị trường. Tôi vẫn theo dõi các chương trình nghiên cứu về mực nang, nhưng không cơ sở nghiên cứu lai tạo nào chịu bán mực nang cho các cá nhân (đừng hỏi họ làm gì cho mất công!). Hai mươi năm sau, sau khi tôi trở nên thành thạo trong thú chơi cảnh biển. Tôi bắt đầu thấy mực nang xuất hiện trong các tiệm cá khoảng một lần mỗi năm. Tuy nhiên, chúng dường như không được mạnh khỏe mà tôi bất đắc dĩ lắm mới nuôi những con như vậy. Sau cùng, vào năm 2003 (tôi đợi một thời gian dài!) có hai con mực nang mới về tiệm cá mà tôi quen biết. Khi thấy hai con ăn uống một cách ngấu nghiến, tôi quyết định thử nuôi chúng. Hai năm sau, tôi dành toàn bộ một phòng trong nhà mình cho việc lai tạo và ươm mực nang. Để có thêm thông tin về cách bố trí và video về mực nang (tôi rất tự hào về các bản video), xin hãy tham khảo http://www.DaisyHillCuttleFarm.com. Nuôi dưỡng các loài chân đầu, đặc biệt là mực nang, trong hồ cảnh tại gia hãy còn là điều mới mẻ, vì vậy tôi nghĩ mình nên viết một bài với đầy đủ thông tin mà tôi từng muốn khi bắt đầu nuôi dưỡng chúng. Điều này không có nghĩa rằng bạn không thể tìm kiếm thông tin ở những nơi khác – Octopus News Magazine Online (http://www.TONMO.com ) gần đây mới tổ chức một hội nghị về các loài chân đầu ở Monterey, Canada, và Cephalopod Page, mới kỷ niệm 10 năm ngày thành lập (http://is.dal.ca/~ceph/TCP/index.html), cả hai đều có nhiều thông tin hữu ích và tôi áp dụng chúng một cách thường xuyên; bài viết này chỉ là phần bổ sung cho nguồn dữ liệu ở những nơi đó. Tôi hy vọng có ngày việc nuôi dưỡng mực nang sẽ trở nên phổ biến trong thú chơi cảnh biển và tôi cũng hy vọng bài viết này sẽ không chỉ lôi kéo mọi người nuôi chúng như là vật cảnh mà còn khuyến khích họ lai tạo chúng nữa. Hầu hết thông tin về mực nang hiện nay đều đề cập về loài Sepia officinalis, chủ yếu bởi vì chúng được nuôi dưỡng và sử dụng một cách phổ biến trong nghiên cứu khoa học. Một nguyên nhân nữa khiến cho loài này có nhiều thông tin bởi vì chúng tương đối dễ kiếm đối với người chơi cảnh biển ở châu Âu. Có nhiều loài mực nang khác nhau được nhập khẩu một cách rải rác vào Mỹ, loài được nhập phổ biến nhất là Sepia bandensis. Không có nhiều thông tin về việc nuôi dưỡng Sepia bandensis bởi vì chúng không được nghiên cứu nhiều trong giới khoa học, và chúng hiếm khi sống sót lâu dài trong hồ cảnh tại gia. Tôi tin rằng Sepia bandensis, cá thể lai tạo sẵn có ngoài thị trường, sẽ thích nghi tốt với đời sống trong hồ cảnh tại gia. Nên nhớ rằng tôi không phải là “bậc thầy” về mực nang và do đó tôi hy vọng rằng những ý tưởng của tôi về việc nuôi dưỡng mực nang sẽ được bổ sung thêm một khi có nhiều người bắt đầu nuôi dưỡng loài này một cách thành công. Còn rất nhiều thứ mà tôi chưa biết và tôi hy vọng rằng những kinh nghiệm và ý tưởng của mình sẽ khích lệ nhiều người nuôi loài sinh vật kỳ thú này, rằng hiểu biết của chúng ta về vấn đề nuôi dưỡng cần được phát triển một cách nhanh chóng, và rằng loài mực nang thuần dưỡng Sepia bandensis sẽ trở nên phổ biến trong một tương lai không xa. Giải thích Ý nghĩa Nguồn gốc của từ “cuttlefish” không rõ ràng, nhưng theo nhà nghiên cứu về các loài chân đầu John W Forsythe “cái tên cuttlefish có lẽ bắt nguồn từ cách phát âm của người Hà Lan hay Na Uy về chúng”. Chẳng hạn nó bắt nguồn từ “codele-fische” hay “kodle- fische”. Ở Đức ngày nay, mực nang (cuttlefish) và mực ống (squid) đều được gọi là “tintenfische” nghĩa là “cá mực” (“ink-fish”). Tôi nghe nói rằng từ “fische” vốn được dùng để gọi tất cả các sinh vật sống dưới biển hay được bắt trong lưới đánh cá, chứ không chỉ là cá. Dẫu sao, đó là tất cả những gì mà tôi biết về nguồn gốc của từ này. “Cá mực” cuttlefish hoàn toàn không phải là cá – mà là loài chân đầu cephalopod. Nhà nghiên cứu về các loài chân đầu, tiến sĩ James Wood tổng kết ngắn gọn như thế này “bạch tuộc, mực ống, mực nang và ốc anh vũ thuộc về lớp Cephalopoda, nghĩa là “chân đầu”. Lớp này thuộc ngành thân mềm Mollusca, mà nó bao gồm cả các loài hai mảnh bivalves (sò, hến), chân bụng gastropod (ốc sên, sên biển), chân đào scaphopod (ốc ngà) và nhiều tấm vỏ polyplacophora (song kinh)”, tuy nhiên không giống như những loài họ hàng của mình, các loài chân đầu chuyển động nhanh hơn nhiều, chủ động săn tìm thức ăn và dường như rất thông minh. Cấu tạo Mực nang có 8 cánh tay, với hai hàng giác bám trên mỗi cánh tay, và hai vòi bắt mồi với ít nhất hai hàng giác bám trên mỗi vòi. Đầu mỗi vòi có mấu, bao phủ đầy giác bám trong khi “cánh tay” của vòi thì trơn tru. Vòi và mấu hoạt động tương tự như lưỡi tắc kè bông; chúng bắn ra để bắt mồi và kéo về cái miệng như mỏ chim và bàn chải tương tự như lưới gọi là radula. Các loài chân đầu có 3 trái tim, não hình vòng xuyến, máu màu xanh dương vì có chất đồng và vòng đời kéo dài từ 6 tháng đến 3 năm. Mực nang có thị trường rộng đáng kinh ngạc với con ngươi hình chữ “w”, theo chuyên gia về cephalopod Mark Norman “mà khi khép lại, sẽ tạo ra hai hốc mắt”. Chúng được biết có những tế bào sắc tố kỳ lạ, leucophore và iridophore, mà chúng làm thay đổi màu sắc của da (ảnh 3 và 4). Ở bất kỳ thời điểm nào, một nửa thân có thể có hoa văn này nhưng nửa thân kia có hoa văn hoàn toàn khác. Các hoa văn cũng không cố định, chúng dịch chuyển, giống như hình ảnh trên màm hình TV; một dạng hoa văn gọi là “phi vân” bởi vì nó giống như áng mây trôi ngang trời – dẫu vậy hoa văn được cho là để quyến rũ con mồi (xem bản video tại http://www.DaisyHillCuttleFarm). Những hình ảnh này được cho là để hỗ trợ thông tin, săn mồi và giả trang. Để trốn tránh kẻ thù và săn mồi, chúng không chỉ dựa trên khả năng đổi màu mà còn ở cấu trúc da lởm chởm (ảnh 5), sự tiết mực, và “phóng” thật nhanh khỏi nơi nguy hiểm. Để di chuyển, mực nang thường sử dụng hai phương tiện: vây xung quanh vành thân cũng như chuyển động phản lực của nước bơm qua mang và khoang bụng. “Phản lực” này thường được sử dụng mỗi khi mực bị đe dọa nghiêm trọng, và có thể giúp mực chuyển động cực nhanh. Một số loài mực, như S. bandensis và Metasepia pfefferi thực sực có thể bò trên nền cát bằng hai cánh tay và hai thùy phía sau của vành thân. Một trong những đặc điểm nổi tiếng của mực nang là xương nang, mà những người chơi chim thường sử dụng để cung cấp can-xi cho chim. Nó nhẹ hơn gỗ thông, tích đầy khí, vô số “ngăn” bên trong giúp mực nang giữ thăng bằng. Mực nang cũng có khả năng tiết ra mực nếu bị đe dọa. Mực dường như có tác dụng như một mà khói che mắt giúp mực nang trốn chạy khỏi kẻ thù. Mực của một số mực nang có “hình thù” hay đám mực tạo ra mục tiêu giả đánh lạc hướng những kẻ săn mồi. Mực có độc hay không vẫn là vấn đề đang còn bỏ ngỏ mặc dù mực của một số loài chân đầu chắc chắn có độc, nhưng một lần nữa, lý do chính mà mực bị coi là có độc vì nó bao phủ khe mang làm địch thủ bị ngạt. Mực này còn được con người sử dụng làm mực viết, tên chi Sepia cũng có nghĩa là “mực”. Mực của mực nang còn được sử dụng làm thành phần trong nhiều loại thuốc “dầu rắn” được cho là chữa đủ mọi chứng bệnh từ mất ngủ cho đến mất kinh. Thịt mực nang cũng rất ngon và có thể được chế biến theo nhiều cách, từ tươi sống cho đến các món xào nấu. Loài khó nuôi? Mực nang thường được coi là loài khó nuôi. Tôi nghĩ điều này không đúng – NẾU bạn biết chơi hồ cảnh biển (và nắm vững cách thức chăm sóc mực nang). Còn nếu bạn chưa bao giờ chơi hồ cảnh biển, thì tôi hết sức khuyên bạn hãy thử trước khi bắt đầu nuôi mực nang – kể cả khi không biết nguyên tắc nuôi dưỡng cũng được. Bởi vì nguyên tắc nuôi dưỡng cơ bản của cả san hô lẫn mực nang là như nhau, và vì san hô lai tạo luôn có sẵn nên “thực tập” trên san hô tốt hơn là trên mực nang. Theo ý tôi, những khó khăn trong việc nuôi dưỡng mực nang phát xuất từ việc xử lý không đúng trong quá trình đánh bắt và vận chuyển: chúng được nhốt chung, xung đột thường dẫn đến bị thương và nhiễm bệnh, đồng thời những cá thể bị căng thẳng thường tiết mực trong lúc vận chuyển khiến cho chúng bị ngạt thở. Nếu có thể mua được mực nang ở tình trạng tốt, thì tôi thấy chúng rất linh động và thích nghi tốt. Hai con mực nang mà tôi mới mua từ đại lý bán sỉ gần đây ở trong điều kiện rất tốt, chúng ăn krill đông lạnh vào ngày thứ hai sau khi mua về, và có biểu hiện “đòi” ăn vào ngày thứ ba! Tuy nhiên, hãy nhớ rằng mực nang là loài có vòng đời ngắn ngủi (đấy cũng là lý do khiến người ta nghĩ chúng là loài khó nuôi), vì vậy hãy chuẩn bị tinh thần khi người bạn lạ thường bé nhỏ, thường chào đón mỗi khi bạn bước vào phòng, chỉ ở với bạn trên dưới 13 tháng mà thôi. Theo James Wood “vòng đời của cephalopod dường như bị tác động bởi 2 yếu tố, nhiệt độ môi trường và kích thước trưởng thành. Những loài kích thước nhỏ và sống trong vùng nước ấm có vòng đời ngắn nhất”. Có nhiều lý do khiến mực nang bị chết. Vết thương từ một trận chiến có thể bị nhiễm trùng làm mực chết. Đôi khi, mực nang có thể ăn uống bình thường và rất linh động ngày hôm nay nhưng lại nổi lều bều bất động vào sáng hôm sau. Nếu bạn có thể nuôi mực nang sống cho đến hết vòng đời của chúng, bạn sẽ cảm nhận được sự già đi của chúng, tức quá trình lão hóa, nhưng ở cephalopod quá trình này diễn ra một cách đột ngột. Một dấu hiệu của sự lão hóa là mắt bị kéo màng. Bởi vì thị trường là công cụ chính để mực nang săn mồi nên việc này sẽ dẫn đến hậu quả thảm khốc. Khả năng theo dõi và bắt mồi sẽ bị suy giảm, các vòi dường như không còn hoạt động một cách thích hợp và mấu không thể bắt được con mồi. Ngay sau đó, mực trở nên đờ đẫn, có biểu hiện chán ăn và lười di chuyển. Điều khó khăn hơn cả là quá trình lão hóa có thể kéo dài nhiều ngày hay cả tháng trời. Cái chết của con mực nang của bạn là điều rất đáng buồn và mọi thứ sẽ vẫn lặp lại như vậy; do đó bạn hãy chuẩn bị tinh thần cho điều này. Những loài sẵn có trên thị trường Hai loài mực nang chính sẵn có trên thị trường cá cảnh - Sepia officinalis và Sepia bandensis. Có rất nhiều thông tin viết về loài S. officinalis bởi vì chúng được lai tạo ở khắp nơi trên thế giới cho những mục đích nghiên cứu khác nhau – từ nghiên cứu về thần kinh cho đến hành vi. Trong khi S. officinalis rất dễ mua nếu bạn là nhà nghiên cứu hay sống ở châu [...]... luận Mực nang là loài cực kỳ thú vị, và tôi hãy còn ngạc nhiên rằng tôi đang có chúng trong nhà mình Tôi hy vọng rằng ngày càng có nhiều người bắt đầu nuôi dưỡng và lai tạo chúng để chúng trở thành loài lai tạo phổ biến trên thị trường cá cảnh Tôi hy vọng rằng bạn sẽ thấy bài viết này hữu ích và khơi gợi niềm đam mê nuôi dưỡng và lai tạo mực nang ở các bạn Nếu bạn có thông tin gì mới về vấn đề nuôi dưỡng. .. trường cá cảnh ở Mỹ, và họ cũng bán hàng loạt loài sinh vật biển khác nữa Gần đây, tôi cộng tác với Octopets.com để giúp họ tạo nguồn S bandensis giống với số lượng lớn hơn là tôi đang làm Nói chung, tôi là người rất ủng hộ việc lai tạo trong môi trường nuôi dưỡng và cho rằng ích lợi của việc lai tạo và nuôi dưỡng mực nang là rất to lớn – chúng đã thích nghi tốt với điều kiện nuôi dưỡng, đã chấp nhận... bạn hữu nuôi mực ở khắp nơi trên thế giới, bạn không thể tự đi và bắt chúng về; bạn chỉ còn cách hy vọng tiệm cá địa phương nhập về vài con Dẫu vậy bạn nên luôn hy vọng Những người khác, cũng dấn thân vào thế giới mực nang như tôi, đang lai tạo Sepia bandensis ở Mỹ và Anh Năm ngoái, Octopets.com bán loàiSepia officinalis lai tạo – và có kế hoạch bán nữa vào năm nay Octopets.com là cơ sở lai tạo bạch... cơ sở của mình! Ươm nuôi mực nang non từ trứng cũng có nhiều vấn đề và lợi ích sẽ được nói đến sau trong bài Bố trí hồ nuôi S bandensis S bandensis không quá to, chỉ xấp xỉ 10 cm, và có thể nuôi một con dễ dàng trong hồ rất nhỏ Chúng bất đắc dĩ mới phun mực, chúng rất cá tính, nhanh nhẹn và khác với bạch tuộc, chúng không cố thoát khỏi hồ nuôi Mỗi khi tôi bước vào phòng nuôi mực nang, tất cả đều bơi... thị trường đó là mực nang vân hổ, Sepia pharaonis, chúng hiếm hơn S officinalis Tôi từng có vinh dự nuôi một con mực nang lửa Metasepia pfefferi – nhưng không biết gì nhiều để có thể tự tin giới thiệu chúng như là vật nuôi, và có dấu hiệu cho thấy số lượng loài này ngoài tự nhiên đang sút giảm Mua mực nang Việc mua mực nang, đặc biệt là ở Mỹ, hiện rất khó khăn Bắc Mỹ không có loài mực nang nội địa, vì... nhỏ hơn mực nang đều sẽ trở thành mồi của chúng, thậm chí mực nang còn xơi cả tôm tích Những loài lớn có thể đe dọa mực nang Tóm lại, tôi khuyên KHÔNG nên nuôi cá và mực nang với nhau Tuy nhiên, theo tôi nuôi ốc biển là tương đối anh toàn Bất kỳ loài san hô hiền lành nào đều có thể nuôi chung với mực nang Những loài có độc nên tránh San hô nấm (mushroom), san hô sợi (colt coral), san hô hình cây (tree... đối với hồ nuôi mực nang San hô cứng cỡ nhỏ (small polyp stony) có lẽ không tốt vì lý do chiếu sáng và chất lượng nước Nuôi dưỡng S bandensis Mực nang là loài săn mồi ăn hầu hết các loài giáp xác và cá Dường như sự chuyển động kích thích bản năng săn mồi đáng kinh ngạc của chúng, vì vậy rất nhiều người thích cho chúng ăn mồi sống Đây có thể là một vấn đề bởi vì mồi sống rất đắt tiền và cho dù mực ăn cả... sự là loài chân đầu lý tưởng trong các hồ cảnh tại gia Dưới đây là bảng phân tích những điều cần thiết trong việc nuôi dưỡng một cá thể S bandensis trong hồ không sử dụng thùng lọc Tôi sẽ đi thật sâu vào chi tiết bởi vì tôi hy vọng rằng bất cứ ai mong muốn nuôi dưỡng mực nang đều cần phải có đôi chút kinh nghiệm về hồ cảnh biển và chu trình chuyển hóa ni-tơ Bằng chưa có mà bạn vẫn muốn nuôi mực nang, ... việc mực nang đánh nhau là phóng đại Tôi cho rằng chừng nào mà hồ đủ rộng thì mọi thứ sẽ ổn nhưng tôi không chắc “đủ rộng” là phải rộng đến cỡ nào Một khi những con mực non của tôi đủ lớn, tôi sẽ nuôi chúng theo bầy trong hồ rộng 350 lít vì vậy tôi sẽ có nhiều thông tin hơn sau này Loài nuôi chung Đa số cá, tôm và cua nhỏ hơn mực nang đều sẽ trở thành mồi của chúng, thậm chí mực nang còn xơi cả tôm tích... hướng ra và mực non không bị mắc vào lưới) Nếu mực non được nuôi trong hồ chính, chúng có thể bị hao hụt hay bị hút vào bộ lọc Tôi cũng có kinh nghiệm nuôi mực nang non trong các hồ “tiểu cảnh” (cube) mà bạn hay thấy trưng ở các tiệm cá cảnh Tôi thường nuôi khoảng 5 con trong một lưới ấp trong nhiều tháng hay cho đến khi tôi bắt đầu thấy chúng đánh nhau (ảnh 11) Sau đó tôi dời chúng đến hồ có dung tích . chúng không cố thoát khỏi hồ nuôi Nuôi dưỡng và lai tạo loài mực nang tí hon Sepia bandensis Richard Ross Kinh nghiệm của tôi Niềm đam mê của tôi đối với loài mực nang bắt đầu từ thuở bé. Với. người rất ủng hộ việc lai tạo trong môi trường nuôi dưỡng và cho rằng ích lợi của việc lai tạo và nuôi dưỡng mực nang là rất to lớn – chúng đã thích nghi tốt với điều kiện nuôi dưỡng, đã chấp nhận. Nuôi dưỡng và lai tạo loài mực nang tí hon Sepia bandensis Richard Ross Tôi là người cực đoan, vâng, rất cực đoan. Tôi cho rằng mực nang (cuttlefish) có lẽ là loài dễ thương