Btn-Tình Hình Tội Phạm Cho Chúng Ta Thấy Một Bức Tranh Toàn Cảnh Về Tội Phạm Đã Xảy Ra. Bức Tranh Này Bản Thân Nó Là Sự Cảnh Báo Cho Xã Hội Về Khía Cạnh Của Tình Hình Xã Hội.docx

M c l cụ ụ M đ uở ầ 2 N i dungộ 3 I Lý lu n chungậ 3 1 Tình hình t i ph mộ ạ 3 a Th c tr ng c a tình hình t i ph mự ạ ủ ộ ạ 4 b Di n bi n t i ph mễ ế ộ ạ 5 II Tình hình t i ph m cho chúng ta th y b c[.]

M c l c ụ ụ

M đ u ở ầ 2

N i dung ộ 3

I Lý lu n chung ậ 3

1 Tình hình t i ph m ộ ạ 3

a Th c tr ng c a tình hình t i ph m ự ạ ủ ộ ạ 4

b Di n bi n t i ph m ễ ế ộ ạ 5

II Tình hình t i ph m cho chúng ta th y b c tranh toàn c nh v t i ộ ạ ấ ứ ả ề ộ ph m đã x y ra B c tranh này b n thân nó là c nh báo cho xã h i v ạ ả ứ ả ả ộ ề khía c nh c a tình hình xã h i ạ ủ ộ 7

1 Tình hình t i ph m cho th y b c tranh toàn c nh v t i ph m đã x y ra ộ ạ ấ ứ ả ề ộ ạ ả 7 2 “B c tranh này, b n thân nó là s c nh báo cho xã h i v khía c nh c a ứ ả ự ả ộ ề ạ ủ tình hình xã h i” ộ 10

a Đánh giá xu h ng v n đ ng ướ ậ ộ 10

b Giúp gi i thích đ c nguyên nhân t i ph m ả ượ ộ ạ 11

c Đ ra đ c các đ nh h ng phòng ng a ề ượ ị ướ ừ 13

III K t lu n ế ậ 15

Danh m c tài li u tham kh o ụ ệ ả 16

M đ u ở ầ

Nhi u năm qua, c dân t c ta đã đ ng tâm, góp s c cho cu c đ uề ả ộ ồ ứ ộ ấ tranh phòng, ch ng t i ph m và đã đ t đ c nh ng k t qu đáng khích l ố ộ ạ ạ ượ ữ ế ả ệ Song bên c nh nh ng thành t u to l n đã đ t đ c, chúng ta v n cònạ ữ ự ớ ạ ượ ẫ

nh ng y u kém và khuy t đi m, không ít v n đ b c xúc n y sinh ch aữ ế ế ể ấ ề ứ ả ư

đ c gi i quy t, đ c bi t trong nh ng năm qua tình hình t i ph m di nượ ả ế ặ ệ ữ ộ ạ ễ

bi n ph c t p, nhi u v án x y ra v i tính ch t, h u qu r t nghiêmế ứ ạ ề ụ ả ớ ấ ậ ả ấ

tr ng, đ c bi t nghiêm tr ng Trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i,ọ ặ ệ ọ ự ủ ộ Nhà n c ta có nhi m v b o v quy n l i ích h p pháp c a Nhà n cướ ệ ụ ả ệ ề ợ ợ ủ ướ cũng nh c a nhân dân Các t ch c, ban ngành t p th , cá nhân có nhi mư ủ ổ ứ ậ ể ệ

v c n ph i tìm ra đ c nh ng gi i pháp, chi n l c đ kh c ph c tìnhụ ầ ả ượ ữ ả ế ượ ể ắ ụ

tr ng t i ph m gia tăng trên Vì v y, m t trong nh ng cách c b n và t iạ ộ ạ ậ ộ ữ ơ ả ố

u nh t đ nghiên c u và tìm đ gi i pháp khác ph c th c tr ng đó là

ph i đi tìm hi u m t cách sâu s c v tình hình t i ph m Có th nói: ả ể ộ ắ ề ộ ạ ể “Tình hình t i ph m cho chúng ta th y m t b c tranh toàn c nh v t i ph m đã ộ ạ ấ ộ ứ ả ề ộ ạ

x y ra B c tranh này b n thân nó là s c nh báo cho xã h i v khía c nh ả ứ ả ự ả ộ ề ạ

c a tình hình xã h i” ủ ộ Sau đây, nhóm em xin đ c phân tích rõ h n v nh nượ ơ ề ậ

đ nh trên Em xin trân thành c m n! ị ả ơ

N i dung ộ

I Lý lu n chung ậ

1 Tình hình t i ph m ộ ạ

Hi u m t cách chung nh t, “tình hình t i ph m là tr ng thái, xu thể ộ ấ ộ ạ ạ ế

v n đ ng c a các t i ph m (ho c nhóm t i ph m ho c m t lo i t i ph m)ậ ộ ủ ộ ạ ặ ộ ạ ặ ộ ạ ộ ạ

đã x y ra trong m t đ n v không gian và đ n v th i gian nh t đ nh Tìnhả ộ ơ ị ơ ị ờ ấ ị hình t i ph m đ c th hi n thông qua th c tr ng, di n bi n, c c u, tínhộ ạ ượ ể ệ ự ạ ễ ế ơ ấ

ch t c a tình hình t i ph m, trên c s đó giúp cho các c quan có th mấ ủ ộ ạ ơ ở ơ ẩ quy n xây d ng đ c bi n pháp phòng ng a t i ph m sát v i th c ti n”ề ự ượ ệ ừ ộ ạ ớ ự ễ

Thông qua đó, ta có th th y đ c nghiên c u tính hìnể ấ ượ ứ h t i ph m cóộ ạ

nh ng đ c đi m riêng bi t:ữ ặ ể ệ

Th nh t, tình hình t i ph m là hi n t ng xã h i Đây là thu c tínhứ ấ ộ ạ ệ ượ ộ ộ quan tr ng và căn b n b i vì nó đ c hình thành t nh ng hành vi xã h iọ ả ở ượ ừ ữ ộ

đ c lu t hình s xem là t i ph m và do nh ng cá nhân s ng trong xã h iượ ậ ự ộ ạ ữ ố ộ

th c hi n; chính t i ph m tác đ ng tiêu c c đ n đ i s ng xã h i, xâm h iự ệ ộ ạ ộ ự ế ờ ố ộ ạ

và phá v các chu n m c xã h i.ỡ ẩ ự ộ

Th hai, tình hình t i ph m là hi n t ng pháp lý hình s Tínhứ ộ ạ ệ ượ ự pháp lý c a tình hình t i ph m, có ý nghĩa r t quan tr ng khi nghiên c uủ ộ ạ ấ ọ ứ

và đánh giá v tình hình t i ph m trong xã h i, cho phép chúng ta có thề ộ ạ ộ ể phân bi t đ c t i ph m v i các vi ph m pháp lu t, các hành vi tiêu c cệ ượ ộ ạ ớ ạ ậ ự trong xã h i.ộ

Th ba, tình hình t i ph m là hi n t ng thay đ i theo quá trìnhứ ộ ạ ệ ượ ổ

l ch s , là hi n t ng tiêu c c và nguy hi m cao B i t i ph m luôn có sị ử ệ ượ ự ể ở ộ ạ ự thay đ i và m t đi trong nh ng đi u ki n l ch s nh t đ nh, thay đ i phổ ấ ữ ề ệ ị ử ấ ị ổ ụ thu c vào đi u ki n kinh t xã h i nh t đ nh c a các th i kì T i ph mộ ề ệ ế ộ ấ ị ủ ờ ộ ạ cũng đem đ n s tiêu c c, gây thi t h i rõ r t v v t ch t, th ch t cũngế ự ự ệ ạ ệ ề ậ ấ ể ấ

nh tinh th n.ư ầ

Th t , tình hình t i ph m là hi n t ng đ c hình thành t 1 thứ ư ộ ạ ệ ượ ượ ừ ể

th ng nh t c a các t i ph m c th và cũng là hi n t ng t n t i trongố ấ ủ ộ ạ ụ ể ệ ượ ồ ạ

đ a bàn và trong 1 kho ng th i gian xác đ nh.ị ả ờ ị

a Thực trạng của tình hình tội phạm

Thực trạng của tội phạm là tình trạng thực tế của tội phạm đã xảy ra trong đơn vị thời gian và không gian nhất định xét về mức độ và về tính chất nghiên cứu thực trạng của tội phạm là nghiên cứu hai đặc điểm của thực trạng – đặc điểm về mức độ được phản ánh qua số lượng tội phạm cũng như số lượng người phạm tội và đặc điểm về tính chất được phản ánh qua các cơ cấu của tội phạm cũng như của người phạm tội

Có thể nới thực trạng của tình hình tội phạm là tổng hợp các số liệu về

vụ phạm tội đã xảy ra, số lượng người thực hiện các tội đó và số lượng người được coi là nạn nhân trên một địa bàn nhất định và trong khoảng thời gian nhất định Để có cái nhìn khách quan và tương đối toàn diện về thực trạng của tình hình tội phạm, người nghiên cứu trước hết cần phải đồng thời phải dựa vào số lượng về tội phạm rõ và số liệu về tội phạm ẩn Sở dĩ phải có sự kết hợp này vì không phải mọi tội phạm xảy ra trên thực tế đều bị phát hiện và xử lý hình sự,

có khá nhiều tội phạm xảy ra trên thực tế nhưng do có nhiều nguyên nhân khác nhau nên không bị phát hiện và do vậy, không bị xử lý hình sự

Thực trạng của tội phạm xét về mức độ: Thực trạng của tội phạm xét về mức độ được phản ánh qua các thông số: Tổng các tội phạm đã xảy ra và tổng những người đã phạm các tội đó trong đơn vị không gian và đơn vị thời gian xác định Ngoài ra, thuộc về các thống số phản ánh thực trạng của tội phạm xét

về mức độ còn có thể là tổng nạn nhân Thông số này chỉ đặt ra đối với một số nhóm tội và tội nhất định như nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe với tội danh cụ thể như tội giết người, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sưc khỏe của người khác hoặc như nhóm tội xâm phạm tình dục với tội danh cụ

thể như tội hiếp dâm, tội cưỡng dâm Với đơn vị tính của tổng phản ánh mức độ của tội phạm ở tất cả các trường hợp là : “tội phạm đã xảy ra” và “người phạm tội”

Thực trạng của tội phạm xét về tính chất: Đây là đặc điểm thứ hai của thực trạng của tội phạm Đặc điểm này được nghiên cứu trên cơ sở nghiên cứu các cơ cấu của tội phạm Qua cơ cấu của tội phạm theo tiêu thức nhất định có thể rút ra được nhận xét về tính chất của tội phạm

Tội phạm là thể thống nhất của các tội phạm cụ thể đã xảy ra trong đơn

vị không gian và thời gian nhất định, trong đó tồn tại đan xen các hệ thống thống nhất khác nhau Mỗi hệ thống thống nhất này là một loại cơ cấu của tội phạm theo một đặc điểm nhất định của tội phạm Hay nói cách khác, tội phạm

có hệ cơ cấu theo hệ các tiêu thức khác nhau Xem xét cơ cấu là xem xét tỉ trọng của từng bộ phận của mỗi cơ cấu để từ đó có thể rút ra được những nhận xét nhất định về tính chất của tội phạm Như vậy, những cơ cấu của tội phạm có thể được xem xét là những cơ cấu có thể phản ánh ở mức độ nhận định thực trạng của tội phạm xét về tính chất

b Diễn biến tội phạm

Khái niệm diễn biến của tội phạm có thể hiểu là sự thay đổi thực trạng của tội phạm xét về mức độ và về tính chất theo thời gian trong đơn vị thời gian xác định Là một nội dung của tình hình tội phạm mà việc phân tích nội dung này cho phép dự đoán xu hướng vận động của tội phạm trong thời gian tiếp theo

Để nghiên cứu diễn biến của tội phạm phải dựa trên các kết quả thu được về thực trạng của tội phạm theo từng năm Kết quả này sẽ phản ánh lên thực trạng của tội phạm ở năm thứ nhất được coi là kết quả gốc Kết quả thu được về thực trạng của tội phạm trong các năm tiếp theo được đối chiếu với kết quả gốc và với kết quả của năm trước đó Từ những so sánh về kết quả qua các

năm có thể khẳng định xu hướng vận động và mức độ vận động của tội phạm trong đơn vị thời gian nghiên cứu

Xét về mức độ, đó có thể là: tương đối ổn định, có xu hướng tăng, có xu hướng giảm hoặc trong tình trạng dao động khi tăng khi giảm

Xét về tính chất, có thể có các nhận xét về sự ổn định hay thay đổi của tính nghiêm trọng nói chung hay của tính nghiêm trọng ở một khía cạnh cụ thể như khía cạnh tái phạm, khía cạnh chủ thể là người chưa thành niên hay khía cạnh mức độ, tính chất của hậu quả của tội phạm

Ngoài ra, nghiên cứu diễn biến của tội phạm đòi hỏi trước hết là so sánh các số liệu phản ánh thực trạng của tội phạm xét về mức độ (đặc điểm định lượng) Đó là so sánh số tổng tội phạm và số tổng người phạm tội của từng năm

so với năm gốc (năm đầu của đơn vị thời gian nghiên cứu) và so với năm trước

đó Qua so sánh sẽ chỉ ra được xu hướng vận động chẳng hạn như ổn định, tăng hoặc giảm và mức độ vận động chẳng hạn như tốc độ tăng hoặc giảm của tội phạm Các con số phản ánh tội phạm về xu hướng vận động nói trên cần được thể hiện trên các bảng số liệu và đặc biệt là trên các đồ thị hình thức trình bày phù hợp nhất mà qua đó có thể thấy ngay được sự vận động của tội phạm trong đơn vị thời gian nghiên cứu

Bên cạnh việc đánh giá xu hướng vận động của tội phạm xét về đặc điểm định lượng còn đòi hòi phải so sánh các số liệu phản ánh thực trạng của tội phạm xét về tính chất (đặc điểm định tính) Người nghiên cứu phải tự dự kiến các loại số liệu phản ánh thực trạng của tội phạm xét về tính chất cần được so sánh - so sánh để thấy được xu hướng vận động Đó có thể là các số liệu hàng năm trong phạm vi nghiên cứu về loại tội như tỉ lệ tội cố ý; tỉ lệ tội đặc biệt nghiêm trọng; rất nghiêm ừọng hoặc nghiêm trọng; về hình thức phạm tội như tỉ

lệ vụ phạm tội với hình thức đồng phạm và đồng phạm có tổ chức; về công cụ,

phương tiện phạm tội như tỉ lệ các vụ phạm tội có sử dụng vũ khí, vũ khí nóng v.v; về thủ đoạn phạm tội như tỉ lệ vụ phạm tội có lợi dụng chức vụ, quyền hạn

II Tình hình tội phạm cho chúng ta thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra Bức tranh này bản thân nó là cảnh báo cho xã hội về khía cạnh của tình hình xã hội

1 Tình hình tội phạm cho thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra.

Việc nghiên cứu tình hình tội phạm là nghiên cứu cả hai phía về người phạm tội cũng như tội phạm, để thể hiện được các đặc điểm về mức độ thông qua số lượng người phạm tội và số lượng tội phạm cũng đồng thời thể hiện các đặc điểm về tính chất được phản ánh qua cơ cấu của tội phạm cũng như người phạm tội Nói rằng “tình hình tội phạm cho thấy bức tranh toàn cảnh về tội phạm đã xảy ra” là hoàn toàn đúng, bởi:

Thứ nhất, tình hình tội phạm cho thấy được các đặc điểm định lượng Điều này được thể hiện ở tổng số các tội phạm đã xảy ra và tổng những người

đã phạm tội đó trong một đơn vị không gian và thời gian xác định Từ những con số này cho phép người nghiên cứu tiến hành các bước tiếp theo như so sánh giữa các nhóm tội ,với tổng số tội phạm hay rộng hơn là so sánh giữa các địa phương Tuy nhiên nhằm phản ánh được rõ ràng được mức độ của tội phạm hơn nữa thì thông thường người nghiên cứu đặt các thông số này trong mối liên

hệ với số dân cư Ví dụ số người phạm tội của xã a là 100/ 250000 dân cư Việc nghiên cứu và phân tích các con số như vậy giúp phản ánh được mức độ nghiêm trọng của tội phạm

Thứ hai, tình hình tội phạm thể hiện được các đặc điểm định tính Đặc điểm này được nghiên cứu trên cơ sở nghiên cứu các cơ cấu của tội phạm Qua

cơ cấu nhất định có thể rút ra được nhận xét về tính chất của tội phạm Cơ cấu của tình hình tội phạm là thành phần, tỷ trọng và sự tương quan giữa các tội

phạm, loại tội phạm trong một chỉnh thể tình hình tội phạm Hiện nay, Bộ luật hình sự(BLHS) thường được sử dụng làm căn cứ, tiêu chí xác định cơ cấu của tình hình tội phạm, cụ thể: căn cứ vào tính nghiêm trọng của tội phạm (tiêu chí xác định là điều 8 BLHS); căn cứ vào các tội phạm cụ thể, các nhóm tội phạm quy định trong BLHS để xác định cơ cấu tình hình tội phạm theo từng tội phạm

cụ thể hay nhóm tội phạm trong tổng thể tình hình tội phạm nói chung; căn cứvào quy định về tái phạm (tiêu chí là điều 49 BLHS); căn cứ giới tính người phạm tội để xác định tình hình tội phạm theo tỷ trọng người phạm tội; căn vào

độ tuổi của người phạm tội để xác định tình hình tội phạm theo từng nhóm tuổi; căn cứ vào tính có tổ chức của tội phạm để xác định tình hình tội phạm có tổ chức trong tổng thể tình hình tội phạm nói chung; và ngoài ra, tùy tình hình thu thập số liệu vào mục đích nghiên cứu, báo cáo mà cơ cấu tình hình tội phạm có thể xác định căn cứ vào trình độ học vấn, nghề nghiệp, nhân thân… cơ cấu của tình hình tội phạm là cơ sởđể đánh giá mức độ, tính chất nguy hiểm của tình hình tội phạm, đánh giá hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm thông qua

sự thay đổi tăng, giảm về cơ cấu của các tội phạm phổ biến và có tính chất nguy hiểm cao Từ đây, các cơ quan nghiên cứu lập pháp, hành pháp phát hiện những quy luật tồn tại và phát triển của tội phạm làm nền tảng để các cơ quan có thẩm quyền hoạch định các kế hoạch phòng, chống tội phạm Thứ ba, nghiên cứu tình hình tội phạm thể hiện được diễn biến là sự thay đổi về thực trạng và cơ cấu của tình hình tội phạm tại một không gian và thời gian nhất định Sự thay đổi này được xác định bằng tỷ lệ tăng, giảm thực trạng, cơ cấu tình hình tội phạm so với khoảng thời gian được chọn làm mốc Nghiên cứu động thái có ý nghĩa trong việc theo dõi sự thay đổi của tình hình tội phạm trong từng thời kỳnhất định, xác định những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi về thực trạng, cơ cấu, từ đó mà có biện pháp đấu tranh với tội phạm trong hiện tại và dự báo, phòng ngừatrong tương lai

Bên cạnh đó, những đặc điểm về tình hình tội phạm cũng cho thấy toàn cảnh của vấn đề tội phạm

Thứ nhất là đặc điểm về phạm vi Tình hình tội phạm luôn gắn với các phạm vi – phạm vi đối tượng, phạm vi không gian và phạm vi thời gian Phạm

vi đối tượng thường có ba mức độ: Phạm vi tất cả các tội phạm, phạm vi nhóm tội phạm như nhóm tội phạm chức vụ, nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu… và phạm vi tội phạm cụ thểnhư tội có ý gây thương tích, tội hiếp dâm, tội trộm cắp tài sản… Ngoài ra, các phạm vi đó còn có thể được giới hạn tiếp bởi đặc điểm nhất định của tội phạm như giới hạn trong phạm vi những tội do người chưa thành niên thực hiện hoặc giới hạn trong phạm vi những tội cố ý… Phạm vi về không gian có thể là phạm vi toàn quốc, phạm vi vùng (như các tỉnh miền núi phía Bắc, các tỉnh Nam Trung Bộ), phạm vi địa phương như tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Thái Nguyên hoặc phạm vi ngành, lĩnh vực như lĩnh vực xây dựng, lĩnh vực ngân hàng hoặc ngành tư pháp… Phạm vi thời gian có thể là khoảng thời gian 5 năm, 10 năm hoặc trong giới hạn bởi mốc bắt đầu và mốc kết thúc nào đó Đặc điểm này của tình hình tội phạm đ̣i hỏi khi nghiên cứu tình hình tội phạm, người nghiên cứu phải xác định rõ ràng ngay từ đầu các phạm vi này Trong cả quá trình nghiên cứu, các phạm vi này luôn phải được tuân thủ một cách thống nhất

Thứ hai là đặc điểm về nội dung Tình hình tội phạm luôn gắn với các đặc điểm về nội dung – đặc điểm về mức độ, đặc điểm về cơ cấu và tính chất, đặc điểm về xu hướng vận động Đặc điểm về mức độ cùng với đặc điểm về cơ cấu và tính chất hợp thành đặc điểm về thực trạng của tội phạm Đặc điểm về xu hướng vận động thường được gọi là đặc điểm về động thái của tội phạm Như vậy, đặc điểm về nội dung đ̣i hỏi người nghiên cứu tình hình tội phạm phải làm

rõ đặc điểm về thực trạng và về động thái của tội phạm

Từ những đặc điểm và tính chất trên, chúng ta có thể nhận định chắc chắn rằng, tình hình tội phạm cho thấy một bức tranh toàn cảnh về tội phạm đang diễn ra

2 “Bức tranh này, bản thân nó là sự cảnh báo cho xã hội về khía cạnh của tình hình xã hội”

Theo từ điển tiếng Việt, cảnh báo được hiểu là báo cho biết có điều nguy hiểm Theo tội phạm học, tình hình tội phạm là thực trạng và diễn biến của tội phạm đã xảy ra trong đơn vị không gian và thời gian nhất định Như vậy, tình hình tội phạm, bản thân nó chứa đựng những thông số, dữ liệu mang tính đã xảy

ra Nhưng đồng thời những số liệu khách quan này lại có thể dự báo được xu hướng, tình trạng vận động sắp tới của tội phạm – là một khía cạnh của tình hình xã hội

Nội hàm của tình hình xã hội bao gồm những yếu tố, hiện tượng có quan

hệ qua lại với nhau, cùng tác động đến xã hội, quyết định tình trạng, xu hướng vận động của xã hội Bên cạnh các yếu tố kinh tế, văn hóa, … thì các vấn đề về

tệ nạn nói chung và tội phạm nói riêng chính là những yếu tố tiêu cực tác động trực tiếp đến mọi yếu tố khác Đặt trong bối cảnh nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường, cùng với những thành tựu đạt được về mặt kinh tế thì đồng thời cũng xuất hiện những vấn đề tiêu cực trong xã hội, đó là sự thay đổi lối sống với việc đề cao giá trị vật chất và sự hưởng thụ diễn ra ở bộ phận không nhỏ trong xã hội; đạo đức xã hội có nhiều sự biến đổi nhanh chóng; … Việc vi phạm pháp luật diễn ra ngày càng nhiều khiến cho tình hình tội phạm trở nên phức tạp, xâm phạm trật tự an ninh, khiến cho các quy tắc xã hội bị phá vỡ Tội phạm học, với nhiệm vụ nghiên cứu tình hình tội phạm, với việc đánh giá những diễn biến, thực trạng này, sẽ đồng thời đưa ra những cảnh báo đúng đắn cho xã hội về xu hướng cũng như mức độ và tính chất của tội phạm sắp diễn ra Sự cảnh báo này được thể hiện như sau:

a Đánh giá xu hướng vận động

Nội dung của việc cảnh báo cho xã hội trong nghiên cứu về tình hình tội phạm trước hết thể hiện ở việc nó giúp đánh giá xu hướng vận động của tội