Đề cương phương pháp nghiên cứu xã hội học

Đề cương Phương pháp nghiên cứu xã hội học 1 Tên học phần Phương pháp nghiên cứu xã hội học 2 Số đơn vị học trình 2 (30 tiết) 3 Phân bố thời gian Giảng bài 15 tiết Thảo luận, làm bài tập trên lớp 15 t[.]

Đề cương Phương pháp nghiên cứu xã hội học

1 Tên học phần: Phương pháp nghiên cứu xã hội học

2 Số đơn vị học trình: 2 (30 tiết)

3 Phân bố thời gian:

- Giảng bài: 15 tiết

- Thảo luận, làm bài tập trên lớp: 15 tiết

(Giảng và trao đổi, thảo luận được thực hiện xen kẽ trong buổi lên lớp, do giảng viên trực tiếp điều hành)

4 Điều kiện tiên quyết:

Sau khi đã học xong phần kiến thức cơ sở của ngành và học phần Xã hội học đại cương

5 Mục tiêu của học phần:

a Về tri thức

Trang bị một cách có hệ thống các kiến thức về phương pháp luận và phương pháp tiếp cận xã hội học Nâng cao trình độ hiểu biết về phương pháp thu thập, xử lý và phân tích thông tin xã hội học Nắm chắc các phương pháp, kỹ thuật chọn mẫu và các bước tiến hành điều tra nghiên cứu

xã hội học

b Về kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng vận dụng các phương pháp nghiên cứu xã hội, trên cơ sở đó người học có thể vận dụng vào nghiên cứu khoa học cũng như khảo sát, phân tích thực tiễn

xã hội

c Về tư tưởng

Bồi dưỡng ý thức trách nhiệm xã hội, thái độ nghiêm túc, khách quan trong nghiên cứu xã hội học

6 Tài liệu học tập:

- Tony Bilton và các đồng sự Nhập môn xã hội học NXB

khoa học xã hội – Hà Nội, 1993

- Phạm Văn Quyết – Nguyễn Quý Thanh Phương pháp

nghiên cứu xã hội học Đại học Quốc gia Hà Nội 2001.

- Nguyễn Hải Hồ Thống kê xã hội học NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội, 1997

- Nguyễn Đình Tấn Xã hội học NXB Chính trị Quốc gia.

Hà Nội 1997

- Phạm Tất Dong – Lê Ngọc Hùng (đồng chủ biên) Xã hội

học NXB Đại học Quốc gia Hà Nội 2006.

- Emile Durkheim Các quy tắc của phương pháp xã hội

học NXB Khoa học xã hội Hà Nội, 1993

7 Nhiệm vụ của Học viên:

Phải đọc, nghiên cứu trước giáo trình, đề cương bài giảng, tài liệu

tham khảo, ghi chép, tích cực chuẩn bị các ý kiến chủ động

đề xuất các

vấn đề trong quá trình nghe giảng, thảo luận Chuẩn bị xêmina và đọc, sưu tầm các tư liệu liên quan đến bài giảng theo yêu cầu và hướng dẫn của giảng viên

8 Hệ thống bài giảng:

Bài 1

Tổng quan hệ các phương pháp

và kỹ thuật nghiên cứu xã hội học

(Lên lớp 5 tiết: giảng 2,5 tiết; thảo luận 2.5 tiết)

Nội dung:

1 Khái niệm về phương pháp nghiên cứu xã hội học

1.1 Phương pháp luận xã hội học

1.2 Khái niệm các cấp độ phương pháp nghiên cứu

1.3 Hệ phương pháp nghiên cứu xã hội học

1.4 Kỹ thuật nghiên cứu

2 Phân biệt phương pháp nghiên cứu định lượng

và nghiên cứu định tính

2.1 Phương pháp nghiên cứu định lợng: ưu điểm

và nhược điểm

2.2 Phương pháp nghiên cứu định tính: ưu điểm

và nhược điểm

2.3 Sự cần thiết phải kết hợp hai loại phương pháp nghiên cứu

3 Tổng quan về quy trình nghiên cứu xã hội học

3.1 Quy trình logic của nghiên cứu khoa học: các giai đoạn và các bước

3.2 Các quy tắc nghiên cứu xã hội học: kinh nghiệm, khách quan, trung thực, phê phán, khuyết danh

Câu hỏi thảo luận:

1 Tại sao nói phương pháp xã hội học là phương pháp

ba cấp độ, hãy phân tích?

2 Thế nào là phương pháp nghiên cứu định lượng? định tính? Hãy so sánh sự khác nhau giữa hai loại phương pháp này? sự cần thiết phải vận dụng kết hợp cả hai phương pháp trong điều tra xã hội học?

Tài liệu bắt buộc đọc:

1 Nguyễn Đình Tấn: Xã hội học, Nxb LLCT, H, 2005, chương VIII (tr.288-297)

2 Giáo trình Xã hội học trong quản lý (hệ cử nhân chính trị), Nxb LLCT, H, 2004, chương I (tr.38-40)

3 Bản tin Xã hội học và tâm lý lãnh đạo, quản lý số 01/2007, đọc bài: học tập và áp dụng các quy tắc của phương pháp xã hội học (tr.22-26)

Bài 2

Đặc điểm, tính chất và kỹ năng sử dụng các Phương pháp và kỹ thuật điều tra xã hội học cơ bản

(Lên lớp 5 tiết: giảng 2,5 tiết; thảo luận 2,5 tiết)

Nội dung:

1 Phương pháp phân tích tài liệu

1.1 Khái niệm, đặc điểm và tính chất

1.2 Kỹ năng vận dụng

2 Phương pháp quan sát

2.1 Khái niệm, đặc điểm và tính chất

2.2 Kỹ năng vận dụng

3 Phương pháp phỏng vấn: Khái niệm, đặc điểm, tính chất và kỹ năng vận dụng

3.1 Phương pháp anket

3.2 Phương pháp phỏng vấn

3.3 Phương pháp trắc nghiệm xã hội

4 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

4.1.Khái niệm, đặc điểm và tính chất

4.2.Kỹ năng vận dụng

5 Phương pháp thực nghiệm

5.1 Khái niệm, đặc điểm và tính chất

5.2 Kỹ năng vận dụng

6 Phương pháp điều tra xã hội học- một phương pháp nghiên cứu tổng hợp

6.1 Khái niệm, đặc điểm và tính chất

6.2 Kỹ năng vận dụng

câu hỏi thảo luận:

1 Trình bầy nội dung, yêu cầu và những điểm cần chú ý trong phương pháp phân tích tài liệu?

2 Nêu nội dung, yêu cầu, ưu điểm, nhược điểm của các phương pháp: quan sát, phỏng vấn, điều tra an két?

3 Trình bầy phương pháp thực nghiệm, làm rõ mối quan hệ bổ sung lẫn nhau giữa phương pháp quan sát và phương pháp thực nghiệm?

Tài liệu bắt buộc đọc:

1 Xã hội học, Nxb LLCT, H, 2005, Chương VIII (306-311, 396-418)

2 Xã hội học trong quản lý (Hệ cử nhân chính trị), Nxb LLCT, H, 2004 (tr 160-165)

Bài 3

Phương pháp chọn mẫu

(Lên lớp 5 tiết: giảng 2,5 tiết; thảo luận,làm bài tập

2,5 tiết)

Nội dung:

1 Khái niệm mẫu

1.1 Khái niệm tập hợp gốc (quần thể) và tập hợp mẫu (bộ phận)

1.2 Các đặc trưng và yêu cầu của mẫu

1.3 Vai trò và ý nghĩa của việc chọn mẫu nghiên cứu

2 Quy mô mẫu

2.1 Khái niệm

2.2 Quy mô của mẫu và độ sai số: công thức chọn quy mô mẫu

2.2 Các yếu tố tác động tới việc xác định quy mô mẫu

3 Các phương pháp chọn mẫu

3.1 Khái niệm

3.2 Phân loại phương pháp chọn mẫu

3.3 Các loại phương pháp chọn mẫu xác suất

3.4 Các loại phương pháp chọn mẫu phi xác xuất 3.5 Phương pháp chọn mẫu theo tỉ lệ

3.6 Phương pháp chọn mẫu phân tầng

3.7 Phương pháp chọn mẫu phân cụm

3.8 Phương pháp chọn mẫu tổng hợp

3.9 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc lựa chọn phư-ơng pháp

4 Một số nguyên tắc và bài học kinh nghiệm

4.1 Một số nguyên tắc chọn mẫu

4.2 Một số bài học cần chú ý khi chọn mẫu

Câu hỏi và bài tập :

1 Thế nào là mẫu, phương pháp chọn mẫu, trình bầy một số khái niệm cơ bản trong chọn mẫu ?

2 Thế nào là cơ sở của mẫu và dung lượng của mẫu? Vì sao trong khảo sát xã hội học lại phải chọn mẫu ?

Tài liệu bắt buộc đọc :

1 Giáo trình Xã hội học trong quản lý (Hệ cử nhân chính trị), Nxb LLCT, H, 2004, Chương V (tr 172-177)

2 Xã hội học, Nxb LLCT, H, 2005, Chương X (tr.376-386)

Bài 4

Các phương pháp phân tích xử lý thông tin

(Lên lớp 5 tiết : giảng 2,5 tiết ; thảo luận và làm bài

tập 2,5 tiết)

Nội dung :

1 Các nguyên tắc xử lý, phân tích thông tin xã hội học

1.2 Các nguyên tắc xử lý sai sót, mâu thuẫn trong thông tin

1.2 Các phương pháp làm sạch số liệu

1.3 Các phương pháp tổ chức thông tin

2 Các phương pháp xử lý định tính

2.1.Khái niệm

2.2.Phương pháp phân loại thông tin, tài liệu

2.3.Phương pháp phân tích nội dung thông tin, tài liệu

3 Các phương pháp xử lý định lượng

3.1.Khái niệm

3.2.Xác định chiến lược xử lý thông tin (mã hoá, nhập số liệu vào máy)

3.3 Các phương pháp xử lý thống kê

3.4 Các phương pháp tính toán hệ số thống kê 3.5 Các phương pháp lập bảng, biểu thống kê

- Bảng đơn giản

- Bảng phân nhóm

- Bảng liên hợp

- Phân tích và trình bày kết quả xử lý

- Giải thích các thông tin, hệ số, biểu bảng

- Kiểm chứng các giả thuyết nghiên cứu

Câu hỏi và bài tập:

1 Trình bầy các nguyên tắc, xử lý, phân tích thông tin

xã hội học

2 Nêu phương pháp phân loại thông tin, tài liệu; phân tích nội dung thông tin tài liệu

3 Trình bầy phương pháp xử lý thống kê, lập bảng biểu thống kê

Tài liệu bắt buộc đọc:

1 Xã hội học, Nxb LLCT, H, 2005, Chương IX “cách thức

tổ chức điều tra xã hội học” (tr.353-363)

2 Xã hội học trong quản lý, Nxb LLCT, H, 2004, Chương

V “cách thức tiến hành một cuộc điều tra xã hội học” (tr.181-186)

Bài 5

Kỹ năng tiến hành điều tra xã hội học

(Lên lớp 10 tiết: giảng 5 tiết; thảo luận và làm bài tập

5 tiết)

Nội dung:

1 Chuẩn bị nghiên cứu

1.2 Xây dựng khung lý thuyết

- Xác định vấn đề và tên đề tài nghiên cứu

- Xác định mục đích và nhiệm vụ điều tra

- Xây dựng giả thuyết nghiên cứu

- Xây dựng mô hình lý luận, thao tác hoá khái niệm

1.2 Chọn phương pháp nghiên cứu

1.3 Xây dựng phiếu điều tra (bảng hỏi, phiếu metric xã hội )

1.4 Chọn mẫu điều tra

1.5 Lập phương án dự kiện xử lý thông tin, điều tra thử và hòan thành các bước chuẩn bị

2 Thu thập thông tin cá biệt

2.1 Lựa chọn thời điểm tiến hành điều tra

2.2 Chuẩn bị kinh phí để tiến hành điều tra

2.3 Liên hệ với cơ sở điều tra

2.4 Lập kế hoạch, biểu đồ tiến hành điều tra

2.5 Lựa chọn và tập huấn điều tra viên

2.6 Tiến hành thu thập thông tin

3 Xử lý thông tin, kiểm chứng giả thuyết và xã hội hoá kết quả điều tra

3.1 Tập hợp tài liệu, phân nhóm, xử lý (làm sạch,

mã hoá, nhập số liệu)

3.2 Xử lý định lượng (tính toán các hệ số thống kê)

3.3 Xử lý định tính (miêu tả, giải thích, so sánh, đánh giá, nhận định)

3.4 Kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu

3.5 Trình bày bản báo cáo và xã hội hoá kết quả

Câu hỏi và bài tập:

1 Trình bầy các yêu cầu đối với việc soạn thảo một phiếu điều tra xã hội học

2 Hãy trình bầy các “khâu” của một quá trình thu thập thông tin cá biệt

3 Trình bầy kỹ thuật xử lý thông tin, viết báo cáo, xã hội hóa kết quả, những lưu ý trong quá trình này

Tài liệu bắt buộc đọc:

1 Xã hội học, Nxb LLCT, H, 2005, Chương IX “cách thức

tổ chức điều tra xã hội học” (tr.324-363)

2 Xã hội học trong quản lý (Hệ cử nhân chính trị), Nxb LLCT, H, 2004, Chương V “cách thức tiến hành một cuộc điều tra xã hội học” (tr.151-186)