UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN HOÀN THIỆN DÁNG THẾ CHO CÂY CẢNH MÃ SỐ MĐ 03 NGHỀ T O DÁNG VÀ CH M S C CÂY CẢNH Trình độ Đào tạo dưới 03[.]
Trang 1UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN HOÀN THIỆN DÁNG THẾ CHO CÂY CẢNH
MÃ SỐ: MĐ 03 NGHỀ T O DÁNG VÀ CH M S C CÂY CẢNH
Trình độ: Đào tạo dưới 03 tháng
(Phê duyệt tại Quyết định số 443/QĐ-SNN-KNKN ngày 17 tháng 10 năm 2016
của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu)
N M 2016
Trang 21
LỜI GIỚI THIỆU
Để phục vụ chương trình đào tạo nghề cho nông dân Nhằm đạt được mục tiêu đảm bảo chất lượng trong đào tạo nghề, việc phát triển giáo trình phục vụ cho đào tạo nghề là rất quan trọng Giáo trình “Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh” cung cấp cho học viên những kiến thức cơ bản về Kỹ thuật đưa cây vào chậu, làm lộ rễ cây cảnh, lão hóa cho cây cảnh nghệ thuật Tài liệu có giá trị hướng dẫn học viên học tập và có thể tham khảo để vận dụng trong thực tế sản xuất
Đây là giáo trình mô đun trình độ đào tạo dưới 03 tháng được tổng hợp trên tài liệu chính là mô đun “Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh” trình độ sơ cấp nghề1
được tổ chức biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra
Giáo trình này là quyển 3 trong số 5 mô đun chuyên môn của chương trình đào tạo nghề “Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh” trình độ đào tạo dưới 03 tháng Trong mô đun này gồm có 3 bài dạy thuộc thể loại lý thuyết và tích hợp như sau:
Bài 1 Kỹ thuật lão hóa cây cảnh Bài 2 Kỹ thuật làm lộ rễ trong cây cảnh Bài 3 Đưa cây vào chậu
Chúng tôi xin trân trọng cám ơn nhóm biên soạn Giáo trình mô đun “Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh” trình độ sơ cấp nghề gồm:
1 ê Hoài Nam
2 Nguyễn Đức Ngọc
PTNT
Trang 32
MỤC ỤC
ỜI GIỚI THIỆU 1
MỤC ỤC 2
Mô đun: Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh 3
Bài 1 Kỹ thuật lão hóa cây cảnh 3
Bài 2 Kỹ thuật làm lộ rễ trong cây cảnh 13
Bài 3 Đưa cây vào chậu 21
Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 42
Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 42
Tài liệu tham khảo 42
Trang 43
Mã mô đun: MĐ 03-1 Thời gi n: 56 giờ Giới thiệu mô đun
Mô đun Hoàn thiện dáng thế cho cây cảnh là mô đun là một trong số các mô đun kỹ năng quan trọng của nghề Tạo dáng và chăm sóc cây cảnh Sau khi học xong mô đun này, sinh viên sẽ được trang bị những kiến thức và kỹ năng cơ bản của kỹ thuật hoàn thiện cây dáng thế
Mã ài: MĐ 03-1 Thời gi n: 15 giờ Mục tiêu
Sau bài học, người học có khả năng sau:
- Trình bày được các kỹ thuật lão hóa cho cây cảnh;
- Xác định được các loại dụng cụ, vật tư cần dùng trong quá trình lão hóa cho cây;
- Thực hiện được thao tác lão hóa cho cây đúng kỹ thuật và phù hợp với từng loài cây;
- Sử dụng thành thạo các dụng cụ, vật tư, thiết bị trong quá trình lão hóacho cây cảnh
A Nội dung
1 Dụng cụ lão hó cây
Hình 3.1 Một số loại đục
Cây cảnh mang dáng vẻ cằn cỗi, già nua nhằm toát lên vẻ đẹp nghệ thuật và cả giá trị
về thời gian so với tuổi thật nhờ vào một số kỹ thuật Ngoài những cách thức cao mang tính phức tạp, có thể gọi là bí quyết thì còn những kỹ thuật đơn giản, dễ làm mà bất cứ dân chơi
Trang 54
cây cảnh nào cũng thực hiện được như: ột vỏ, cắt ngọn, đục thân, tạo sẹo hay tạo rễ
Các dụng cụ đơn giản cần thiết cho công việc này gồm các loại đục (hình 3.1) được sử
dụng thông dụng trong việc tạo lão hóa cây
Các dụng cụ lão hóa chuên nghiệp hơn như các loại kìm hình 3.2 hoặc các loại dao hình 3.3 Cây kìm ngoài cùng bên trái gọi là root cutter Công dụng để cắt rễ lớn trong lúc thay đất cho cây Mặc dù nó được tạo ra để có công dụng như vậy, nhưng nhiều người dùng
nó như một dụng cụ để tách thân, cắt cành, làm lũa, lão hóa
Cây kìm chính giữa là wire pliers (kìm để giữ dây kim loại trong lúc quấn dây cho cây) Cũng không thể thiếu cho những ai muốn làm lũa dùng để quấn, kéo gỗ
Hình 3.2 Các loại kìm
Hình 3.3 Dao chuyên dụng
Trang 65
Hình 3.4 Máy Makita
Cây kìm ngoài cùng bên phải là concave cutter Cũng không thể thiếu cho làm lũa vì
nó có thể dùng để lột vỏ, cắt khoanh vòng qu anh cành hay thân, và cắt mặt gỗ thành các phần nhỏ, để có thể tiến hành kéo gỗ
Sử dụng các loại dao để tạo các chi tiết nhỏ Tùy theo hoàn cảnh cụ thể, chúng ta có thể sử dụng máy móc để lão hóa cây cảnh, các loại máy được sử dụng thường dùng như máy cắt –mài như hình 3.4
Các đầu dùng để tạo bộng, khe, rãnh hình 3.5
Hình 3.5 Các loại đầu dùng
2 Nguyên tắc lão hó cây
Kỹ thuật lão hoá là kỹ thuật bậc cao trong nghệ thuật cây cảnh, kỹ thuật này tạo cho
Trang 76
cho cây vẻ trưởng thành, dãi dầu mưa nắng thân cây mốc mác nứt nẻ, già cằn cọc bạc màu theo thời gian Khi thực hiện kỹ thuật lão hoá cần phải thực hiện đúng các nguyên tắc:
- Tác động một cách từ từ, mỗi lần lột một ít, mỗi năm làm một phần Không nóng vội làm nhanh làm nhiều sẽ làm chết cây
- Các vết thương phải được chăm sóc xử lý cẩn thận
- Thời gian tác động ở thời kỳ cây tạm dừng sinh trưởng như vào cuối thu, đầu xuân;
- Tuỳ từng loại cây mà chọn biện pháp tác động cho phù hợp, cụ thể như: ột vỏ thường áp dụng với họ cây Tùng bách, trác bạch diệp còn đục khoét thân cành tạo hang hốc thường áp dụng với loài cây thân gỗ mềm, vỏ mỏng như Xương cá, Bằng lăng, Du, Sếu
3 Phương pháp lột vỏ
Lột vỏ thường áp dụng cho cây lá kim (Thông, Tùng, Bách ), chúng ta có thể lột vỏ cho một phần thân cành tạo vẻ như gỗ chết và mòn theo thời giannâng cao giá trị nghệ thuật cây cảnh
Thông qua việc tiến hành xử lý kỹ thuật lột vỏ, mô phỏng cây trong tự nhiên bị bão táp mưa sa làm tróc vỏ, vặn thân làm nổi bật hình tượng của thân cây với nghị lực kiên cường
3.1 Lột kiểu xoắn trôn ốc
Tạo hình bằng cách lột vỏ xoay một góc nghiêng trên một phần thân cây từ dưới lên trên khiến thân chính có nét chôi chảy mang đang nghệ thuật kiểu thang xoắn như ẩn hiện (hình 3.6)
- Nguyên tắc + àm từng đoạn, vết thương này lành mới lột vết tiếp theo;
+ Chiều dài vết lột vỏ không quá 1/3 diện tích vỏ thân Đảm bảo đường dẫn nhựa
thông suốt từ gốc tới ngọn
Hình 3.6 Lột vỏ kiểu xoắn ốc
- Các bước lột vỏ + Xác định hình dáng cần lột vỏ;
+ Dùng bút hoặc phấn vẽ hình sẽ lột trên vỏ cây;
+ Dùng dao nhọn đã khử trùng, rạch theo hình vẽ và bóc vỏ ra;
Trang 87
+ Xử lý vết thương, chăm sóc cây sau lột vỏ
Hình 3.7 là tác phẩm hoàn chỉnh trong đó có sử dụng kỹ thuật lột vỏ kiểu xoắn chân
ốc
Hình 3.7 Cây tại triển lãm Noelanders Trophy lần thứ 7, 1/2006, tại Bỉ
3.2 Lột vỏ dính thân
Tách vỏ thân theo chiều dọc thân cây, nhưng không trực tiếp bứt bỏ vỏ cây mà để phần
vỏ bên trên cuộn lại, tách khỏi phần gỗ của thân, còn vỏ cây bên dưới dần dần gắn vào thân (hình 3.8)
- Nguyên tắc: lột điểm xuyết từng đám bất kỳ không theo quy luật nào để tạo sự tự nhiên
Hình 3.8 Lột vỏ bóc dính thân
Hình 3.9 là tác phẩm hoàn chỉnh trong đó có sử dụng kỹ thuật lột vỏ kiểu dính thân Chiều dài vệt lột không dài quá 5cm, chiều rộng không quá 3cm
Trang 98
- Các bước thực hiện: Các bước tương tự các kiểu trên, song các mảng vỏ bóc ra theo chiều dọc thân từ trên xuống, không cắt các mảnh vỏ lột mà để một thời gian cho vỏ khô tự bong ra
Hình 3.9 Cây ở triển lãm Noelanders Trophy lần thứ 7, 1/2006, tại Bỉ
3.3 Lột kiểu điểm xuyết theo mảng nhỏ
Kiểu lột này là tổ hợp từ những phần bóc tách cục bộ, hình dáng thân cây sau khi lột chỗ bong chỗ dính, loang lổ, thành đốm, lộ ra đặc trưng già nua (hình 3.3)
- Nguyên tắc + Các mảng vỏ lột có kích thước, hình dạng khác nhau + Diện tích lột vỏ không vượt quá 1/5 tổng diện tích vỏ thân
- Các bước thực hiện + Xác định những vị trí lột vỏ + Vẽ các hình muốn lột (mảng dọc, mảng ngang kích thước khác nhau) + Dùng dao rạch và bóc các phần vỏ theo hình vẽ
+ Tạo mầu cho thân gỗ: Sau lột vỏ dùng axit chanh hoặc nước axit cho vào bình ắc quy pha loãng quét vào vết lột, làm cho thân gỗ biến sang màu trắng tạo vẻ già cỗi Dùng giấy giáp đánh phần gỗ trong vết lột vỏ làm cho vết lột thêm bóng tạo sự trơ lỳ cho thân gỗ + Chăm sóc sau lột vỏ
Hình 3.11 là tác phẩm hoàn chỉnh trong đó có sử dụng kỹ thuật lột vỏ
Trang 109
Hình 3.10 Lột kiểu điểm xuyết theo mảng nhỏ
Hình 3 11 Cây ở triển lãm Noelanders Trophy lần thứ 7, 1/2006, tại Bỉ
4 Phương pháp đục lỗ
Thông qua việc tiến hành đục lỗ, điêu khắc cục bộ với cây cảnh, khiến nó hình thành những hốc, những vết sẹo, rãnh, máng tạo thành hình dáng bề ngoài cổ kính, già nua (hình 3.12)
Phương pháp này tiến hành vào thời kỳ cây tiến hành dư ng phôi tránh gây tổn thương quá nặng cho cây khi đục lỗ chế tác phải dựa vào đặc điểm mục nát của thân cây, thuận theo
tự nhiên rồi kết hợp với ý đồ của chúng ta mà chạm thêm lỗ để đạt tới yêu cầu thẩm mỹ và