ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN GIEO TRỒNG LÚA MÃ SỐ MĐ 02 NGHỀ TRỒNG LÚA NĂNG SUẤT CAO Trình độ Đào tạo dưới 03 tháng (Phê duyệt tại Qu[.]
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN GIEO TRỒNG LÚA
MÃ SỐ: MĐ 02 NGHỀ TRỒNG LÚA NĂNG SUẤT CAO
Trình độ: Đào tạo dưới 03 tháng
(Phê duyệt tại Quyết định số 443/QĐ-SNN-KNKN ngày 17 tháng 10 năm 2016
của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu)
Năm 2016
Trang 22
LỜI GIỚI THIỆU
Để phục vụ chương trình đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đạt được mục tiêu của Đề án 1956 của Thủ tướng Chính phủ và phù hợp với điều kiện sản xuất kinh doanh của địa phương, chúng tôi tiến hành biên soạn và điều chỉnh giáo trình đào tạo nghề Trồng lúa năng suất cao
Đây là giáo trình mô đun đào tạo nghề có trình độ đào tạo dưới 3 tháng được tổng hợp trên tài liệu chính là mô đun “Gieo trồng lúa” trình độ sơ cấp nghề1 được tổ chức biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra
Giáo trình này là mô đun thứ hai trong số 4 mô đun chuyên môn của chương trình đào tạo nghề “Trồng lúa năng suất cao” trình độ đào tạo dưới 3 tháng Trong mô đun này gồm có
6 bài dạy thuộc thể loại tích hợp như sau:
Bài 1 Tính lượng lúa giống để ngâm ủ Bài 2 Ngâm, ủ lúa giống
Bài 3 Gieo mạ và chăm sóc mạ Bài 4 Làm đất để sạ, cấy lúa Bài 5 Sạ lúa
Bài 6 Cấy lúa Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn nhóm biên soạn Giáo trình mô đun “Gieo trồng lúa” trình độ sơ cấp nghề
PTNT
Trang 33
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU 1
MỤC LỤC 2
MÔ ĐUN GIEO TRỒNG LÚA 3
Bài 1 Tính lượng lúa giống để ngâm ủ 3
Bài 2 Ngâm, ủ lúa giống 6
Bài 3 Gieo mạ và chăm sóc mạ 18
Bài 4 Làm đất để sạ, cấy lúa 24
Bài 5 Sạ lúa 34
Bài 6 Cấy lúa 40
Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 44
Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 44
Tài liệu tham khảo 46
Trang 44
Mã mô đun: MĐ 02 Thời gi n: 88 giờ Giới thiệu mô đun
Mô đun Gieo trồng lúa bao gồm các công việc quan trọng của nghề trồng lúa năng suất cao từ làm đất, ngâm ủ lúa giống cho đến sạ lúa hoặc cấy lúa Nếu gieo trồng không đúng kỹ thuật thì cây lúa sinh trưởng, phát triển kém, cho năng suất không cao, hiệu quả kinh tế kém Bởi vậy, khâu Gieo trồng lúa là rất cần thiết đối với người trồng lúa nói chung và đặc biệt là đối người học nghề trồng lúa năng suất cao nói riêng Để đáp ứng nhu cầu học tập của người trồng lúa, chúng tôi biên soạn giáo trình mô đun Gieo trồng lúa Nội dung giáo trình mô đun này hướng dẫn về Làm đất để gieo trồng lúa; Ngâm, ủ lúa giống, gieo mạ, sạ lúa và cấy lúa
Mã ài: MĐ 02-1 Thời gi n: 4 giờ Mục tiêu
Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:
- Xác định được phương thức gieo trồng lúa phù hợp với điều kiện sản xuất
- Xác định được tỉ lệ nảy mầm của lúa giống
- Tính toán được lượng lúa giống cần có để ngâm ủ
- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư nguyên liệu
A Nội dung
1 Xác định phương thức gieo trồng để tính lượng lú giống 1.1 Gieo trồng lú ằng phương thức cấy
Ngay trong cùng phương thức cấy, mà các cách cấy khác nhau thì lượng giống cần cũng khác nhau:
- Nếu cấy 1 dảnh (tép) mạ, cây /khóm như hình 2.1 thì hết 20 – 25 kg lúa giống/1 ha
Hình 2.1 Cấy 1 dảnh (tép) mạ, cây (khóm) Hình 2.2 Cấy 2-3 dảnh (tép) mạ, cây/khóm
- Nếu cấy 2-3 dảnh (tép) mạ, cây (khóm) như hình 2.2 thì hết 40 – 60 kg lúa giống/1 ha
Trang 55
1.2 Gieo trồng lú ằng phương thức sạ
a Gieo trồng bằng phương thức sạ lan:
- Thông thường lượng giống để sạ lan là 180-200 kg lúa giống/1ha (hình 2.3)
- Trong điều kiện ruộng bằng phẳng, chăm sóc tốt, không để ốc bươu vàng phá thì có thể sạ 150-180kg/ha
Hình 2.3 Ruộng lúa sạ lan
b Gieo trồng bằng phương thức sạ hàng:
- Sạ hàng (hình 2.4) thường dùng từ 80-120 kg lúa giống/ha
- Trong điều kiện ruộng bằng phẳng, chăm sóc tốt, không để ốc bươu vàng phá thì có thể sạ 70-100kg/ha
Hình 2.4 Ruộng lúa sạ hàng
2 Xác định đặc điểm giống lú để tính lượng lú giống 2.1 Xác định thời gi n sinh trưởng
Giống lúa có thời gian sinh trưởng dài phải gieo trồng thưa hơn thì lượng giống sẽ ít hơn Ví dụ
- Các giống lúa mùa địa phương, thời gian sinh trưởng từ 135-180 ngày, thì lượng lúa giống để cấy là 20 kg/ha, để sạ là 40-60 kg/ha
- Các giống lúa cải tiến, thời gian sinh trưởng từ 85-100 ngày, thì lượng lúa giống để cấy là 40 kg/ha, để sạ lan là 100-120 kg/ha
2.2 Xác định chiều c o cây
Trang 66
Giống lúa có chiều cao cây cao phải gieo trồng thưa hơn thì lượng giống sẽ ít hơn Ví
dụ
- Các giống lúa mùa địa phương, chiều cao cây từ 135-160 cm, thì lượng lúa giống để cấy là 20 kg/ha, để sạ là 40-60 kg/ha
- Các giống lúa cải tiến, chiều cao cây thường từ 85-120 cm, thì lượng lúa giống để cấy
là 40 kg/ha, để sạ lan là 100-120 kg/ha
Lưu ý: Ngoài ra còn tùy thuộc nhiều điều điều kiện khác như giống lúa đẻ nhánh nhiều, điều kiện canh tác, đất tốt, xấu… để tính lượng lúa giống
3 Xác định diện tích đất để tính lượng lú giống 3.1 Căn cứ diện tích đất đã có củ cở sở trồng lú
Diện tích đất trồng lúa đã có của cơ sở (hay nông hộ), không thay đổi thì có thể xác định diện tích đất trồng lúa trên sổ sách hay diện tích đất trồng lúa đã có
3.2 Đo để tính diện tích đất trồng lú thực tế
Trường hợp diện tích đất trồng lúa đã có của cơ sở (hay nông hộ) có những thay đổi như chừa diện tích để trồng loại cây khác, làm mương máng, đường đi… thì phải đo để tính diện tích thực trồng lúa
4 Kiểm tr tỉ lệ nảy mầm củ hạt giống
Trước khi tính lượng hạt giống để ngâm ủ, cần kiểm tra lại tỉ lệ nảy mầm
4.1 Chuẩn ị dụng cụ và vật liệu
- Hạt lúa giống từ 3-5 kg
- Giấy gói mẫu 1.000 hạt lúa (hay bọc vải đựng 1.000 hạt lúa)
- Lúa giống ngâm đã nảy mầm
- Dụng cụ phục vụ đếm hạt
- Giấy, bút; Máy tính
4.2 Đếm và ủ hạt
- Đếm 1.000 hạt/gói và đếm 3 gói
- Ngâm, ủ để hạt nảy mầm: Ngâm cả gói hạt giống từ 24-36 giờ, vớt để ráo nước, sau
đó cho vào tủ ấm, trường hợp không có tủ ấm thì gói bằng nilon, bên ngoài bọc bằng vải, sau đó phơi dưới ánh nắng mặt trời hay cạnh bếp đun, đảm bảo đủ nhiệt độ 30-370C cho hạt nảy mầm Sau ủ 4-5 ngày là mang ra đếm được
4.3 Tính tỉ lệ nảy mầm
- Đếm và ghi số hạt nảy mầm, không nảy mầm
- Lấy số hạt nảy mầm chia cho 10 là chúng ta xác định được tỉ lệ nảy mầm
Ví dụ, chúng ta đếm 1.000 hạt có 850 hạt nảy mầm Ta lấy 850 chia cho 10 được 85,0, tức là hạt lúa giống này có tỉ lệ nảy mầm là 85,0%
5 Tính lượng lú giống 5.1 Căn cứ lượng lú giống củ 1 h
- 1 ha cấy 1 dảnh/cây thì lượng lúa giống ngâm ủ để cấy là: 20-25 kg + 1 ha cấy 2-3 dảnh/cây thì lượng lúa giống ngâm ủ để cấy là: 40-60 kg
Trang 77
- 1 ha sạ lan thì lượng lúa giống ngâm ủ là: 180-200 kg
- 1 ha sạ hàng thì lượng lúa giống ngâm ủ là: 70-120 kg
5.2 Tính lượng lú giống cần cho diện tích trồng lú để ngâm, ủ
Cụ thể chúng ta có bao nhiêu diện tích thì tính lượng lúa giống để ngâm ủ
Ví dụ có 1 sào bắc bộ là 360 m2 thì lượng lúa giống ngâm ủ như sau:
- Cấy 1 dảnh/cây thì lượng lúa giống ngâm ủ để cấy là: 0,7 - 0,8 kg
- Cấy 2-3 dảnh/cây thì lượng lúa giống ngâm ủ để cấy là: 1,3 - 2,0 kg
- Sạ lan thì lượng lúa giống ngâm ủ là: 6 - 7 kg
- Sạ hàng thì lượng lúa giống ngâm ủ là: 3 - 4 kg
B Câu hỏi và ài tập thực hành
Bài tập 1 Phương thức gieo trồng lúa nào thường được áp dụng:
a Phương thức cấy b Phương thức sạ c Cả a và b Bài tập 2 Phương thức gieo trồng lúa nào cần nhiều lúa giống nhất?
Bài tập 3 Đếm hạt lúa đã nảy mầm và tính tỉ lệ nảy mầm?
Bài tập 4 Tính lượng lúa giống để cấy cho 1.000m2 (cấy 1 dảnh/cây)
C Ghi nhớ: Xác định tỉ lệ nảy mầm Điều chỉnh độ dài mầm khi ủ
Mã ài: MĐ 02-2 Thời gi n: 8 giờ Mục tiêu
Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:
- Chuẩn bị được lúa giống cần ngâm, ủ
- Chuẩn bị được nơi ngâm
- Xác định thời gian ngâm
- Vớt và rửa sạch nước chua của lúa giống khi ngâm
- Chuẩn bị được nơi ủ
- Ủ lúa giống mầm lên đều và điều chỉnh độ dài của mầm lúa phù hợp với điều kiện gieo trồng lúa
- Đảm bảo an toàn lao động, vệ sinh môi trường
A Nội dung
1 Các điều kiện để hạt lú giống nảy mầm 1.1 Điều kiện ên trong hạt
a Sức sống của hạt lúa giống:
Là hạt lúa giống còn khả năng nảy mầm được khi có đủ diều kiện như nước, nhiệt độ
và ôxy thích hợp cho sự nảy mầm
Trang 88
c Sự ngủ nghỉ của hạt:
Do đặc điểm sinh lý của hạt lúa giống, sau khi thu hoạch phải trải qua giai đoạn ngủ nghỉ, sau đó mới tới giai đoạn nẩy mầm Trong sản xuất nông nghiệp hiện nay thường lấy giống lúa vừa thu hoạch xong làm lúa giống gieo cấy luôn ở vụ kế tiếp gọi là giống lúa liền
vụ Trường hợp gặp các giống lúa có tính ngủ nghỉ thì tỉ lệ nảy mầm rất thấp Để chủ động
sử dụng giống lúa liền vụ, cần phải xử lý phá ngủ, kích thích tăng sức nẩy mầm Các bước thực hiện như sau:
Bước 1 Thu hoạch lúa liền vụ
- Thu lúa để làm giống, thu xong phải tuốt hạt ngay
- Có thể ngâm lúa tươi ngay
- Nếu chưa cần gấp thì phơi cho ráo vỏ; Gặp trời mưa phải trải mỏng nơi thoáng gió (tránh dồn đống hạt lúa giống sẽ bị mất sức nẩy mầm)
Bước 2: Loại bỏ hạt lép, lửng, cỏ dại, tạp chất
Đổ hạt giống vào chậu nước, những hạt lép, lửng sẻ nổi lên bề mặt thì vớt bỏ đi lấy những hạt chìm ở phía dưới
Bước 3 Xử lý phá ngủ, kích thích nẩy mầm:
Sau khi loại bỏ hạt lép, hạt lửng, vớt hạt chắc ra đãi sạch tiếp tục xử lý phá ngủ, kích thích nẩy mầm theo một trong các cách sau:
Cách 1 Xử lý nước ấm 540C Pha 3 phần nước sôi với 2 phần nước lạnh (3 sôi, 2 lạnh), lượng nước xử lý cần gấp
3-5 lần lượng lúa cần xử lý để có nhiệt độ 3-540C Trước và sau khi cho lúa giống vào xử lý cần dùng nhiệt kế kiểm tra để luôn đảm bảo nhiệt độ 540C mới đủ nhiệt để diệt nấm Nếu chưa
đủ 540C cho thêm nước sôi vào, vừa đổ vừa khuấy đều và vừa đo nhiệt kế, thời gian xử lý
3-5 phút
Cách 2 Dùng supe lân (Lân Lâm Thao) Cách làm: Lấy 1 kg supe lân pha với 10 lít nước, khuấy đều để lắng cặn, sau gạn lấy nước trong ngâm với 10 kg lúa giống trong 24 giờ, sau đó vớt ra rửa sạch nước chua rồi ngâm tiếp bằng nước sạch
Cách 3 Dùng acid Nitơric (HNO3) Công dụng: Phá vỡ tính ngủ nghỉ của lúa giống; Kích thích hạt lúa giống
nảy mầm, phát triển rễ, cung cấp dinh
dưỡng thời kỳ đầu, mầm lúa khỏe, tăng
sức đề kháng, chống sâu bệnh
Hướng dẫn sử dụng: Lắc đều chai trước khi dùng, pha 20 – 40 ml trong 20
lit nước khuấy đều ngâm 20 kg lúa
giống trong 24 – 36 giờ vớt ra rửa sạch,
ủ bình thường
Lưu ý:
Hình 2.5 Acid HNO 3 để xử lý hạt giống
Trang 99
- Nếu hạt lúa giống phơi được vài nắng (không được ấp đống qua đêm) thì xử lý theo cách 1 hoặc cách 2
- Nếu hạt giống không kịp phơi mà ngâm ủ ngay thì xử lý theo cách 3
- Tổng thời gian ngâm từ lúc bắt đầu xử lý phá ngủ đến khi hạt thóc no nước phải đạt
từ 36 – 48 giờ, tuỳ theo độ ẩm ban đầu của hạt giống
- Chú ý khi xử lý lúa bằng acid:
+ Không dùng dụng cụ bằng kim loại, acid sẽ ăn mòn và làm hư đồ dùng
+ Đổ từ từ acid vào nước chứ không đổ nước vào acid
+ Thật cẩn thận khi thao tác, đeo găng tay không thấm nước và mặc áo quần, kính bảo
hộ lao động
+ Tránh không để acid dính vào da thịt, áo quần
+ Rửa sạch dụng cụ sau khi xử lý bằng nước sạch
1.2 Điều kiện ên ngoài
a Ẩm độ của hạt giống:
Hạt lúa giống hút nước đạt độ ẩm cần thiết, hạt sẽ nảy mầm Muốn hạt giống nảy mầm được cần phải ngâm hạt Thời gian ngâm hạt tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường, nhiệt độ nước, tình trạng hạt giống Thời gian ngâm hạt thường từ 24-36 giờ Có trường hợp phải ngâm đến 48 giờ, cá biệt có khi đến 50-60 giờ
b Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp nhất để hạt lúa nảy mầm từ 30-350C, trên 400C hoặc thấp dưới 100C đều không có lợi cho quá trình nảy mầm
c Ôxy: Trong quá trình nảy mầm của hạt, nếu thiếu ôxy, mầm sẽ vươn dài, rễ phát triển kém Hoặc chỉ có mầm, không có rễ Để hạt lúa giống nảy mầm tốt, cần cung cấp đủ ôxy cho khối hạt giống Chính vậy, ngoài việc giữ nhiệt độ nơi ủ từ 30-350C, thì cứ khoảng
12 tiếng cần đảo đều đống ủ và giữ đủ ẩm để rễ và mầm phát triển cân đối
2 Chuẩn ị ngâm lú giống 2.1 Chuẩn ị nơi ngâm lú giống
a Chuẩn bị nơi ngâm lúa giống là hồ, ao, mương, sông: Nên chọn nơi nước lưu thông, sạch và chú ý không có cá lớn, mật độ cá nhiều sẽ ăn hết hạt giống khi chúng ta ngâm hạt
b Chuẩn bị nơi để ngâm lúa giống là thau, chậu, vại, thùng…
Trang 1010
Hình 2.8 Vại (khạp) để ngâm hạt giống Hình 2.9 Thùng để ngâm hạt giống
2.2 Chuẩn ị lú giống trước khi ngâm
a Phơi lại lúa giống: Trong điều kiện cho phép nên phơi lại hạt giống từ 3-6 giờ (hình 2.10) trước khi ngâm để xúc tiến hoạt động của các hệ men, tăng khả năng nảy mầm
Hình 2.10 Phơi lại lúa giống trước khi ngâm H.2.11 Cân lúa giống trước khi ngâm
b Cân lúa giống: Dùng cân (hình 2.11) để cân lúa giống
c Cho lúa giống vào bao: Sau khi cân xong cho lúa giống vào bao (hình 2.12)
d Buộc chặt miệng bao lúa:
Sau khi cho lúa giống vào bao Buộc miệng bao cách xa chỗ có lúa Lưu ý: Khi đóng bao để ngâm không nên đóng lúa đầy bao vì hạt lúa thấm nước khó hơn và khó mang vác