Giáo trình chăm sóc cây mãng cầu ta (nghề trồng mãng cầu ta) sở nông nghiệp và ptnt tỉnh bà rịa – vũng tàu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN CHĂM SÓC CÂY MÃNG CẦU TA MÃ SỐ MĐ 03 NGHỀ TRỒNG MÃNG CẦU TA Trình độ Đào tạo dưới 03 tháng (Phê duyệt tạ[.]

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN CHĂM SÓC CÂY MÃNG CẦU TA

MÃ SỐ: MĐ 03

NGHỀ TRỒNG MÃNG CẦU TA

Trình độ: Đào tạo dưới 03 tháng

(Phê duyệt tại Quyết định số 443/QĐ-SNN-KNKN ngày 17 tháng 10 năm 2016

của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu)

Năm 2016

1

LỜI GIỚI THIỆU

Để phục vụ chương trình đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đạt được mục tiêu của Đề án 1956 của Thủ tướng Chính phủ và phù hợp với điều kiện sản xuất kinh doanh của địa phương, chúng tôi tiến hành biên soạn và điều chỉnh giáo trình đào tạo nghề Trồng Mãng cầu ta

Đây là giáo trình mô đun đào tạo nghề có trình độ đào tạo dưới 3 tháng được tổng hợp trên tài liệu chính là mô đun “Trồng và chăm sóc na” trình độ sơ cấp nghề1 được tổ chức biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra

Giáo trình này là mô đun thứ ba trong số 5 mô đun chuyên môn của chương trình đào tạo nghề “Trồng Mãng cầu ta” trình độ đào tạo dưới 3 tháng Trong mô đun này gồm có 3 bài dạy thuộc thể loại tích hợp như sau:

Bài 1 Chăm sóc mãng cầu Bài 2 Cắt tỉa và điều khiển quá trình ra hoa đậu quả Bài 3 Những quy định trong sản xuất theo VietGAP

PTNT

2

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 1

MỤC LỤC 2

MÔ ĐUN CHĂM SÓC CÂY MÃNG CẦU TA 3

Bài 1 Chăm sóc mãng cầu 3

Bài 2 Cắt tỉa và điều khiển quá trình ra hoa đậu quả 27

Bài 3 Những quy định trong sản xuất theo VietGAP 45

Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 50

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 50

Tài liệu tham khảo 52

3

MÔ ĐUN CHĂM SÓC CÂY MÃNG CẦU TA

Mã mô đun: MĐ 03 Thời gi n: 54 giờ Giới thiệu mô đun

Mô đun Chăm sóc cây mãng cầu ta là mô đun chuyên môn nghề, mang tính tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành cho người trồng Mãng cầu ta Nội dung mô đun trình bày: Chăm sóc cây mãng cầu; cắt tỉa và điều khiển quá trình ra hoa đậu quả; và những quy định trong sản xuất theo VietGAP Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc mô đun Học xong mô đun này, học viên có được những kiến thức cơ bản trong việc Chăm sóc cây mãng cầu ta và những quy định trong sản xuất theo VietGAP, chủ động trong việc trồng mãng cầu ta để mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất

Bài 1 CHĂM SÓC MÃNG CẦU

Mã ài: MĐ 03-1 Thời gi n: 24 giờ Mục tiêu

Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:

- Trình bày được các biện pháp kỹ thuật chăm sóc cây na ở các giai đoạn sinh trưởng, phát triển khác nhau và trồng xen;

- Thực hiện được các biện pháp kỹ thuật làm cỏ, tưới nước, bón phân và trồng xentrong vườn mãng cầu ta đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật;

- Bảo quản vật tư, dụng cụ cẩn thận, không lãng phí

- Có tinh thần trách nhiệm khi thực hành bón phân tại các vườn mãng cầu của người dân tại địa phương

A Nội dung

1 Tưới tiêu nước 1.1 Mục đích

Mãng cầu ta là cây ưa ẩm Vì vậy, nếu thiếu nước, đặc biệt là thiếu nước ở thời kỳ cây

ra hoa, đậu quả sẽ làm giảm năng suất, thậm chí thất thu Vì vậy, tưới nước có vai trò vô cùng quan trọng

- Giúp cho cây có bộ khung cành, tán, lá tốt, tạo tiền đề cho năng suất cao

- Giúp cho quá trình thụ phấn, thụ tinh của hoa được diễn ra thuận lợi, tăng tỷ lệ đậu quả;

- Giúp quả lớn nhanh hơn

1.2 Xác định thời điểm tưới nước

Khi đất không đủ ẩm, khô hạn thì cần có biện pháp tưới nước Để xác định thời điểm tưới nước người làm vườn cần phải căn cứ vào các yếu tố sau đây:

4

- Thời tiết: Nắng nóng, không có mưa làm cho đất bị khô hạn

- Nguồn nước:

Cần phải chủ động nguồn nước bằng cách:

+ Ở những vùng thấp: Đào ao để chứa nước mưa, khi khô hạn có thể bơm lên để cung cấp cho vườn mãng cầu ta

+ Ở những vùng cao: Xây các bể chứa bằng bê tông để chứa nước mưa

- Một số thời điểm cần chú ý tưới nước:

+ Sau khi bón phân;

+ Thời kỳ ra hoa và đậu quả;

+ Thời kỳ quả lớn;

1.3 Xác định lượng nước tưới

Lượng nước tưới cho cây cần sử dụng được căn cứ vào các yếu tố sau:

- Kích thước cây: Cây càng to thì phải tưới càng nhiều nước hơn

- Mức độ thường xuyên của việc tưới:

Nếu có điều kiện thường xuyên tưới được thì lượng nước tưới cho mỗi lần sẽ giảm xuống Nếu không có điều kiện thì lượng nước tưới cho mỗi lần tăng lên

1.4 Phương pháp tưới

Tưới nước là biện pháp kỹ thuật quan trọng ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng kinh doanh cây mãng cầu ta Sau đây là một số phương pháp tưới nước cho cây mãng cầu ta:

1.4.1 Tưới phun

Đây là phương pháp tưới bằng cách phun nước từ dưới mặt nước lên tán cây qua hệ thống máy bơm, ống dẫn nước với các vòi phun cố định, tự động xoay được với góc 3600, được đặt cao khỏi mặt đất 0,5-1,0m (dưới dạng phun sương hay phun mù) thường áp dụng tưới cho cây con trong vườn ươm hoặc vòi phun hạt to di động cầm tay dùng để tưới cây ăn quả vào những ngày nắng nóng (phun vào 16-18 giờ chều) để tăng ẩm độ không khí, giảm

độ nóng cho quả, cho cây, chống hiện tượng rụng quả do thời tiết khắc nghiệt

Phương pháp này có ưu điểm là khắc phục được hiện tượng thời tiết không thuận lợi (nắng nóng, độ ẩm không khí thấp) đảm bảo năng suất, chất lượng quả và đảm bảo yêu cầu

kỹ thuật cao trong việc nhân giống cây con (ươm, giâm cây giống)

Nhược điểm của phương pháp này là vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn, nơi có điều kiện kinh tế mới áp dụng được Nếu tưới nhiều bằng vòi phun cầm tay di động, hạt nước to khiến mặt đất cũng bị nén chặt, phá vỡ kết cấu mặt đất, chất dinh dưỡng bị rửa trôi theo dòng nước chảy trên mặt đất

1.4.2 Tưới nhỏ giọt

Đây là phương pháp tưới hiện đại, thường được áp dụng đối với những vườn cây ăn trái đặc sản có hiệu quả kinh tế cao ở những vùng thiếu nước tưới

Cách tưới này tiết kiệm lượng nước tối đa Đất không bị nén chặt, giữ nguyên hiện trạng kết cấu đất, đất không bị bào mòn, phân bón không bị rửa trôi

Nhưng đây là phương pháp yêu cầu đầu tư lớn nhất, khó áp dụng trong sản xuất đại trà

5

1.4.3 Tưới ngầm

Tưới ngầm là phương pháp tưới nước cho cây qua hệ thống thiết bị máy bơm kèm theo

hệ thống các ống dẫn nước đặc biệt nằm dưới lòng đất hoặc có sự chênh lệch mực nước của nguồn cung cấp nước

Tưới ngầm có ưu điểm là tiết kiệm nước, đất không bị nén chặt, giữ nguyên hiện trạng kết cấu đất, đất không bị bào mòn, phân bón không bị rửa trôi

Nhưng có nhược điểm là chi phí đầu tư ban đầu cho phương pháp này khá lớn, chỉ áp dụng được đối với các loại đất có độ xốp cần thiết cho nước thấm qua dễ dàng

1.4.4 Tưới rãnh

Là phương pháp tưới nước để nước chảy theo các rãnh được thiết kế giữa các hàng cây Nước được thấm dần vào đất và cung cấp cho cây trồng

Cách tưới nước này tiết kiệm và chủ động được nước tưới cho vườn cây, lớp đất mặt vẫn tơi xốp, không bị nén chặt, kết cấu đất vẫn giữ vững, đất không bị bào mòn, chất dinh dưỡng không bị rửa trôi Đây là phương pháp tưới thông dụng thường được bà con tưới cho nhiều vườn cây ăn quả Nhưng chỉ áp dụng được với nơi có địa hình tương đối bằng phẳng (độ dốc <500

)

Biện pháp tưới này cũng có một số hạn chế như: lãng phí một phần nước ở cuối rãnh tưới; gặp khó khăn trong việc vận chuyển công cụ sản xuất qua rãnh; phải chi phí khá lớn nhân công và thời gian cho việc cải tạo các rãnh nước

1.4.5 Tưới ngập

Tưới ngập là phương pháp cho nước vào vườn cây một lớp nước nhất định, trong một thời gian xác định để cung cấp nước cho cây

Phương pháp này kết hợp được việc tưới nước với tiêu diệt một số loài sâu hại cư trú trong lòng đất (dế cắn rễ cây, nhộng, các loài ruồi, sâu đục hạt, )

Phương pháp tưới này tốn nhiều nước, chỉ áp dụng được với nơi có địa hình tương đối bằng phẳng, thoát nước tốt

1.5 Trình tự các ước 1.5.1 Tưới phun

a Chuẩn bị:

a1 Nguồn nước: Sử dụng nguồn nước mặt (ao hồ, sông, suối), hoặc nước ngầm (giếng khoan, đào); Chất lượng nước tưới phải đảm bảo và trữ lượng dồi dào

a2 Máy bơm để tạo áp hoặc dùng cột nước địa hình ở một số vùng núi cao (thông qua

hồ đập trên các khe suối)

a3 Hệ thống đường ống: Nước từ nguồn được dẫn đến khu tưới bằng đường ống chính

và ống nhánh Trên các ống nhánh người ta lắp các vòi phun mưa nhân tạo để cung cấp nước cho cây trồng

Có 02 loại đường ống thường dùng: Đường ống cố định và bán cố định:

* Hệ thống tưới phun mưa với đường ống cố định:

Hệ thống ống dẫn được bố trí cố định dưới đất, vòi phun có thể bố trí cố định hoặc di động Cách bố trí này hiệu quả cao, quản lý vận hành tiện lợi, chi phí vận hành thấp, chiếm

6

đất ít; thuận tiện cho việc tự động hoá nhưng hiệu suất sử dụng không cao vì cần nhiều đường ống Vốn đầu tư trên một đơn vị diện tích lớn

* Hệ thống tưới phun mưa bán cố định:

Ở hệ thống này, trạm bơm hoặc công trình tạo nguồn có đầu nước địa hình cố định và đường ống chính cố định, còn đường ống nhánh và vòi phun di động Trên mỗi ống nhánh

có từ 2 - 10 vòi phun Loại này sử dụng khi tưới luân phiên Do ống nhánh và vòi phun di động, nên việc dùng tưới luân phiên giảm được số lượng vòi và ống nhánh, cho nên vốn đầu

tư giảm

Nói chung, kinh phí đầu tư cho loại hệ thống bán cố định ít hơn so với kinh phí đầu tư

hệ thống cố định

Hình 3.1 Tưới gốc cho cây mãng cầu

Việc di dộng đường ống nhánh có thể bằng thủ công hoặc cơ giới Hiện nay, phương thức cơ giới được sử dụng nhiều vì giảm được nhân lực lại có năng suất cao

a4 Vòi phun:

* Vòi phun li tâm Nước từ lỗ phun ra vòi với một áp lực nhất định vào đỉnh chóp và bật trở lại thành những giọt mưa phân bố trên một diện tích hình tròn Do tốc độ li tâm và tốc độ quay sau khi tia nước tách khỏi miệng vòi sẽ phân tán đều theo các phía, dưới tác dụng của lực cản không khí, tia nước phân nhỏ thành những hạt mưa theo bốn phía của đầu phun Đặc điểm loại này là khi áp lực không lớn; mức độ phân bố nước vẫn tốt Do vậy, loại vòi phun này có thể dùng cho áp lực thấp và tầm phun gần

* Vòi phun tia

Nguyên lý làm việc của loại vòi phun này là dòng nước áp lực từ miệng vòi phun bắn

ra gặp sức cản của không khí phân tán thành những hạt mưa phân bố đều trên một diện tích hình tròn

Để dòng nước phun được xa, trong ống phun lớn thường bố trí thiết bị chỉnh dòng Ở máy phun áp lực lớn người ta thường bố trí hai loại vòi phun Vòi lớn có tác dụng phun xa, vòi nhỏ phun gần Như vậy đảm bảo được mật độ phun đồng đều Loại vòi phun này thường

có áp lực lớn và tầm phun xa

7

Hình 3.2 Đầu hệ thống tưới phun mưa

Hình 3.3 Hệ thống tưới phun mưa

b Các bước thực hiện

- Kiểm tra hệ thống bơm và vòi trước khi vận hành;

- Kiểm tra đường dẫn điện;

- Nối điện cho hệ thống máy

- Trong điều kiện kinh tế còn khó khăn, đầu tư cả hệ thống tưới phun như trên là điều khó thực hiện, chính vì vậy có thể chọn giải pháp đầu tư rẻ hơn mà cũng hiệu quả, đó là mua ống dẫn (bằng ống nhựa cứng hoặc vòi mềm) và đầu phun, sau đó dẫn đến từng cây để tưới phun Tuy nhiên, biện pháp này có nhược điểm là tốn công, đặc biệt là công thu vòi dẫn

1.5.2 Tưới nhỏ giọt

a Chuẩn bị

8

Hình 3.4 Đầu hệ thống tưới nhỏ giọt

Hình 3.5 Hệ thống tưới nhỏ giọt

- Ống nhỏ giọt: Ống nhỏ giọt là những ống dẫn nước bằng nhựa PE với đường kính

ống và độ dày ống khác nhau, tuỳ theo yêu cầu của cây trồng và suất đầu tư mà chúng ta có thể lựa chọn loại dây có những đầu nhỏ giọt với khoảng cách và lưu lượng khác nhau

- Hệ thống lọc: Là phần quan trọng nhất của hệ thống tưới nhỏ giọt Có nhiều loại lọc

khác nhau: lọc màng, lọc đĩa, lọc giá thể, lọc tách cát Các hệ thống lọc sẽ được vệ sinh lõi lọc bằng tay, bán tự động và tự động theo áp lực hoặc thời gian Nước và phân bón hoà tan sau khi đi qua hệ thống lọc sẽ được đưa vào hệ thống nhỏ giọt cung cấp cho cây trồng

- Hệ thống định lượng và hòa phân bón:

Công dụng chính của hệ thống tưới nhỏ giọt là sử dụng phân bón qua hệ thống Phân bón hòa tan trong nước được đưa chính xác vào bộ rễ tích cực của cây trồng hàng ngày hoặc nhiều lần trong một ngày với liều lượng xác định

Bộ định lượng và châm phân bón có thể điều khiển tự động để hút phân từ các kênh châm phân khác nhau với tỷ lệ đấu trộn theo khối lượng và được kiểm soát bằng độ dẫn điện

và độ pH của dung dịch tưới Các trang trại nhỏ hoặc suất đầu tư thấp có thể sử dụng những

bộ châm phân bón đơn giản bằng cơ cho từng loại phân bón với việc kiểm soát khối lượng phân cung cấp ở mức độ tương đối

9

- Hệ thống điều khiển tưới tự động

Hệ thống tưới sẽ được điều khiển bằng lưu lượng, thời gian hay bằng những sensor cảm biến ẩm độ hay nhiệt độ Hệ thống điều khiển sẽ đóng mở máy bơm và van điện để tưới theo rất nhiều những chương trình tưới được lập trình sẵn

b Vận hành

- Kiểm tra hệ thống bơm và vòi trước khi vận hành;

- Kiểm tra đường dẫn điện;

- Nối điện cho hệ thống máy

1.5.3 Tưới ngầm

Cũng tương tự như hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc tưới phun mưa nhưng có đặc điểm khác là hệ thống ống dẫn được chôn ngầm ở dưới mặt đất

Tưới ngầm gồm có tưới phun ngầm và tưới nhỏ giọt ngầm

1.5.4 Tưới rãnh

Đây là phương pháp áp dụng ở những nơi trồng mãng cầu ta có địa hình bằng phẳng

a Chuẩn bị

- Hệ thống ống dẫn nước tới vườn hoặc bể bê tông (nếu có điều kiện)

- Máy bơm

b Vận hành

- Kiểm tra hệ thống ống dẫn, đường dẫn, máy bơm

- Để tiết kiệm nước và nước thấm đều thì lưu lượng nước đưa vào rãnh phải giảm dần, chiều sâu nước trong rãnh khống chế vừa phải Thông thường, khi chiều sâu nước bằng 1/2-3/4 chiều sâu rãnh và khi nước chảy đến 9/10 độ dài rãnh thì ngừng tưới

2 Bón phân 2.1 Một số kiến thức liên qu n 2.1.1 Cơ sở kho học vủ việc ón phân

- Thực vật hút chất dinh dưỡng, lấy khí các-bô-nic trong không khí, cùng năng lượng ánh sáng mặt trời thực hiện quá trình quang hợp, chuyển hóa thành các chất hữu cơ giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt, tạo thành các sản phẩm vật chất

- Chất dinh dưỡng là thành phần cơ bản tạo nên chất hữu cơ, thiếu dinh dưỡng cây không thể sinh trưởng và phát triển được

- Việc canh tác cây trồng liên tục hoặc do xói mòn đất làm cho chất dinh dưỡng nghèo

đi Do vậy việc bón phân là hết sức cần thiết, vừa có tác dụng nâng cao năng suất cây trồng, vừa có tác dụng cải tạo đất và bảo vệ đất tốt

Qua phân tích hóa học người ta thấy trong cây có rất nhiều nguyên tố hóa học Kết quả nghiên cứu cho thấy có 15 nguyên tố rất cần tiết cho cây, cây không thể thiếu các nguyên tố này được, người ta gọi là các nguyên tố tất yếu

Tuy nhiên không phải cây cần 15 nguyên tố đó với một lượng như nhau, mỗi loại cây yêu cầu một lượng khác nhau nhưng đều yêu cầu lượng lớn, người ta gọi là các nguyên tố đa lượng, cây cần 5 nguyên tố với một lượng rất nhỏ, người ta gọi là các nguyên tố vi lượng

10

Trong các nguyên tố đa lượng, cây lấy các nguyên tố lưu huỳnh, canxi, magie và sắt trong đất thường không thiếu (nếu thiếu thì thường không thiếu nhiều lắm) Chỉ có 3 nguyên

tố đạm, lân và kali cây cần với lượng rất lớn, mà trong đất lại thường không đủ (nhất là sau khi thu hoạch) Vì vậy muốn tăng năng suất cây trồng thì phải thường xuyên bón chất dinh dưỡng (nghĩa là bón phân) vào đất, mà quan trọng nhất là các loại phân có chứa 3 nguyên tố

đạm, lân và kali Vì vậy 3 nguyên tố đạm, lân và kali được gọi là 3 nguyên tố phân bón chủ

yếu

Khi bón phân vào đất, chúng ta cung cấp chất dinh dưỡng cho cây để cây sinh trưởng

và phát triển tốt, đạt sản lượng và chất lượng cao Tuy nhiên bón phân còn nhằm một mục đích khác là để cải tạo đất Sở dĩ bón phân cải tạo được đất, vì phân bón vào đất sẽ đẩy mạnh hoạt động của vi sinh vật đất, cải thiện được lý tính của đất (nhất là phân hữu cơ), làm biến đổi hóa tính của đất theo hướng có lợi cho đất và cây

2.1.2 Sự phân ố củ ộ rễ cây mãng cầu t và các yếu tố ảnh hưởng tới sự hoạt động củ ộ rễ mãng cầu t

a Sự phân bố của bộ rễ cây mãng cầu ta

- Cây mãng cầu ta có bộ rễ ăn nông

- Mức độ phát triển theo bề rộng và bề sâu của bộ rễ phụ thuộc các yếu tố:

+ Hình thức nhân giống: Cây được nhân giống bằng hạt có bộ rễ ăn sâu hơn cây được nhân giống bằng hình thức ghép

+ Mực nước ngầm tầng canh tác càng sâu, bộ rễ cây càng ăn sâu hơn

+ Chế độ chăm bón: Chế độ chăm bón tốt (tưới nước, bón phân, xới xáo ), bộ rễ cây

sẽ tập trung chủ yếu ở những nơi có chế độ chăm bón tốt

+ Loại đất: Đất có thành phần cơ giới tốt (tơi xốp, giàu mùn và dinh dưỡng, tầng canh tác dầy ) thì bộ rễ sẽ ăn sâu và rộng hơn

+ Tuổi của cây: Cây có tuổi càng cao thì bộ rễ ăn càng sâu và rộng

b Sự hoạt động của bộ rễ Cũng như các cây ăn quả thân gỗ khác, bộ rễ cây mãng cầu ta hoạt động theo chu kỳ nhất định Có hai thời kỳ bộ rễ cây mãng cầu ta hoạt động mạnh trong năm, đó là các thời điểm:

- Trước khi ra cành vào mùa xuân (khoảng tháng 2 đầu tháng 3)

- Sau khi rụng quả sinh lý đợt đầu tiên cho đến lúc cành mùa hè xuất hiện Căn cứ vào thời gian hoạt động mạnh của bộ rễ để người làm vườn quyết định thời điểm bón phân cho hiệu quả

c Các yếu tố ảnh hưởng tới sự hoạt động của bộ rễ cây mãng cầu ta

- Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp nhất cho bộ rễ cây mãng cầu ta hoạt động là khoảng

260C Nhiệt độ dưới 120C và trên 370C thì rễ

Biện pháp tủ gốc có thể giúp điều hòa nhiệt cho đất xung quanh bộ rễ, đồng thời giữ

ẩm cho đất

- Độ thoáng của đất: Để bộ rễ mãng cầu ta hoạt động tốt, đất cần có đủ ôxy và đủ ẩm Nồng độ ôxy trong đất khoảng 7% và ẩm độ đất khoảng 60% là thích hợp nhất cho bộ rễ cây mãng cầu ta hoạt động