Tài chính công - Chương 1: Tổng quát về tài chính công potx

Một số hàng hoá không thể do thị trường cung cấp hoặc nếu để thị trường cung cấp sẽ không đầy đủ: VD quốc phòng… Tại sao hàng hoá công lại là thất bại thị trường - Hàng hoá công có MB

01

© KQ-2023-Public Finance

          

         

KQ-2023 Tài chính công

TỔNG QUÁT VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

- Tại sao phải có mặt?

- Quan niệm thời đại về sự có mặt?

Mô hình nào để can thiệp

Kinh tế tư nhân
thất bại thị trường

Kinh tế Nhà nước
thất bại chính

G Tổng quát về tài chính công

1.1 Cơ sở kinh tế của sự can thiệp công

1.2 Quy mô can thiệp công

1.3 Nội dung cơ bản của tài chính công

Nội dung Chương 01

- Nhìn từ vai trò của chính phủ: vai trò

ngày càng nhiều (đối nội – đối ngoại)

- Nhìn từ quy mô bộ máy chính phủ:

ngày càng chuyên nghiệp

1.1.1 Tại sao cần chính phủ?

i/ Lý giải từ cái đang tồn tại

Ai cũng tìm cho mình được câu trả lời!!!

ii/ Lý giải khác:

Thị trường thất bại
Chính phủ hạn chế thất

bại của thị trường !!!

Ngay cả khi thị trường không thất bại cũng có

lý do có mặt của chính phủ

Có làm được điều đó không?

Các lý do này đã thoả mãn chưa?

. Cân bằng thị trường
thị trường hiệu quả

. Mất cân bằng thị trường
thất bại thị trường

- Trường hợp 1: cầu vượt cung

- Trường hợp 2: cung vượt cầu 1.1.2 Thị trường hiệu quả và thất bại thị trường

Trường hợp thị trường cân bằng

Thị trường hiệu quả (ôn tập)

Trường hợp 1: cầu vượt cung

Thị trường không hiệu quả (ôn tập)

Khi nào xuất hiện?

Trường hợp 2: cung vượt cầu

Thị trường không hiệu quả (ôn tập)

Khi nào xuất hiện?

Biểu hiện: Tình trạng thị trường không thể

cung cấp tối ưu một số hàng hoá – dịch vụ

hay không thể giải quyết tối ưu các vấn đề xã

hội

Thất bại thị trường

iv/ Thất bại thông tin

Các trường hợp chính của thất bại thị trường

Độc quyền là thất bại của thị trường cạnh tranh

- Hiện tượng một số ngành có ít người cung: ôtô,

máy photocoppy, mobile

- Hiện tượng độc quyền tự nhiên: hiệu quả tăng do

quy mô: Microsoft, AT&T…

i/ Thất bại thị trường - Độc quyền (ôn tập)

Nhà độc quyền sản xuất

ở QĐQ< QCTTại QĐQ PĐQ>MC
mất mát phúc lợi do hạn chế sản lượng độc quyền tạo ra.

Độc quyền – Ôn tập

Thu nhập biên (MR)

D

D Sản lượng (Q) Giá (P)

Giả định chi phí biên giảm khi

Q tăng (lợi nhuận tăng theo quy mô)
MC < ATC
giá được định = MC tại Q CT , công

ty có thể bị lỗ

QTB là sản lượng
công ty hoà vốn (ATC = thu nhập trung bình trên 1 sản phẩm)

Sản lượng hiệu quả tại QCTQTBNhưng nhà độc quyền hạn chế sản lượng tới QĐQ
mất mát phúc lợi do hạn chế sản lượng độc quyền tạo ra.

Độc quyền – Ôn tập

D

Một số hàng hoá không thể do thị trường cung cấp hoặc

nếu để thị trường cung cấp sẽ không đầy đủ: VD quốc

phòng…

Tại sao hàng hoá công lại là thất bại thị trường

- Hàng hoá công có MB > MC do vậy về mặt xã hội là

loại hàng hoá cần thiết được cung cấp.

- Nhưng do thuộc tính của nó nên dẫn đến tình trạng

người ăn theo (free rider)

Kết cục là tư nhân không đầu tư, nên hàng hoá công

không tồn tại: giải pháp thị trường thất bại vì thị

trường đã làm cho không có loại hàng hoá này.

ii/ Thất bại thị trường - Hàng hoá công

Trong thị trường tư nhân

thông tin không hoàn

hảo VD thị trường thuốc

chữa bệnh

Trong thị trường hàng công

cộng VD: dự báo thời tiết

iii/ Thất bại thị trường - Thất bại thông tin

(ôn tập)

Chính phủ tham gia bảo vệ người tiêu dùng

Ngoại tác tích cực: hoạt động của một hãng

ảnh hưởng tốt đến người khác nhưng không

được đền bù (không được thưởng)

Ngoại tác tiêu cực: hoạt động của một hãng

ảnh hưởng xấu đến người khác nhưng

không phải bồi thường (không bị phạt)

iv/ Thất bại thị trường - Ngoại tác (ôn tập)

Tăng phí ô tô vào thành phố Tiêu chuẩn hoá ô nhiễm xe hơi Tăng phí nước sạch

Thảo luận về chính phủ giải quyết ngoại tác

Khi thị trường tư nhân không bảo đảm cung

cấp hàng hoá – dịch vụ đầy đủ
thất bại

thị trường hay thị trường không hoàn hảo.

Đây là loại thị trường quá ít người cung

hoặc quá ít người cầu.

v/ Thất bại thị trường – Thị trường không hoàn hảo

Thị trường bảo hiểm: Khi các ngành kinh doanh

có rủi ro cao
tư nhân không cung ứng bảo

hiểm: BH nông nghiệp, y tế…

Thị trường vốn: nhiều người vay nhưng ngân

hàng không muốn cho vay
Ngân hàng CSXH

Thị trường phụ trợ: Các chương trình nông thôn:

nhiều lĩnh vực không ai muốn làm
Chính phủ

phải làm

Thảo luận về thị trường không hoàn hảo

Mất cân bằng
hiện tượng chu kỳ kinh tê.́

vi/ Thất bại thị trường – Chu kỳ kinh tế

Chỉ đáng tiếc là chính phủ cũng xuất hiện các

khiếm khuyết
thất bại của chính phủ

Thêm lý do có mặt của chính phủ

Khi nền kinh tế không đạt hiệu quả Pareto thì thất

bại thị trường
Sự có mặt của chính phủ như

một sự thật hiển nhiên của nền kinh tế hỗn hợp

Nhưng ngay cả khi thị trường đạt hiệu quả Pareto

thì chính phủ cũng cần có mặt

phối lại do bất bình đẳng
Chính phủ phân phối

- Thông tin của chính phủ bị hạn chế

- Hiệu lực kiểm soát đối với tư nhân kém

- Hiệu lực bộ máy yếu

- Các quá trình chính trị áp đặt

Vụ cúp điện ở Mỹ 2003???

Vậy lý do thất bại của chính phủ là gì?

Thất bại của chính phủ – Giám sát

- Các quy định không thích hợp/lỗi thời

- Không tuân thủ quy định/Thiếu cưỡng chế

- Kiểm soát cước phí: tính giá điện thấp

Vụ cúp điện ở Mỹ 2003 - Tại sao?

Thất bại thị trường – Bản chất công nghệ

- Không cạnh tranh: độc quyền

- Thị trường không hoàn hảo: thiếu giám sát/đầu

tư không đầy đủ

Kinh tế học phúc lợi nghiên cứu ước muốn xã hội

về những trạng thái kinh tế thay thế nhau

Công cụ xác thực (so sánh) (positive tools)

Công cụ thực chứng (normative tools)

Hộp Edgedworth (Edgedworth Box)Đường bàng quan (Indifference Curve)Đường kết giao (Contract Curve)

Hiệu quả Pareto (Pareto Efficient)

1.1.3 Điểm lại công cụ nghiên cứu

D

QA

và được phổ biến trong một giải trình sau đó bởi Bowley Các phiên bản hiện đại của sơ

đồ này là thường được gọi là hộp Bowley

Edgeworth-Tham khảo về Francis Ysidro Edgedworth

Xét hai phương án xã hội cung cấp Trường học và Công viên trong

điều kiện nguồn lực hạn chế Hộp Edgedworth mô tả những cách cung

cấp Trường học và công viên ở mỗi phương án.

Tham khảo về Lý thuyết về các đường cong bàng quan

(được phát triển bởi Francis Ysidro Edgeworth, Vilfredo Pareto đầu thế kỷ 20)

Hình 1: Một ví dụ về sự

bàng quan được thể hiện

với ba đại diện các đường

cong

Hình 2: Ba đường bàng quan dạng thẳng mô tả hàng hóa X và Y là sản phẩm thay thế hoàn hảo.

Hình 3: Những đường bàng quan hình khuỷu tay trước

sự bổ sung hoàn hảo giữa X và Y

Tham khảo về Bản đồ đường bàng quan

• Một đường cong bàng quan mô tả một tập hợp các sở thích cá nhân

và do đó có thể khác nhau từ người sang người Mỗi điểm trên bản đồ đại diện cho cùng một độ cao Nếu bạn di chuyển một đường cong bàng quan theo hướng đông bắc, bạn sẽ là người leo một gò của tiện ích Gò càng cao thì tiện ích càng lớn

• Sự không đạt thoả mãn không có nghĩa là bạn sẽ không bao giờ đạt đến đỉnh “G", hay một “điểm hạnh phúc"là tốt nhất có thể

Đường bàng quan là tập hợp những điểm kết hợp Trường học và

Công viên tạo ra một độ hữu dụng xã hội bằng nhau.

CÁC ĐƯỜNG BÀNG QUAN THEO PHƯƠNG ÁN 1

Hiệu quả Pareto phân phối

• Một cách phân phối khiến cho không ai được

nhiều hơn mà không làm cho người khác bị

tổn thất ⇒Tối đa hoá mức độ phúc lợi của

mại người

Nếu phân phối không đạt hiệu quả Pareto thì đó là

lãng phí: vẫn có thể gia tăng phúc lợi cho người

này mà không làm tổn hại ai

PA2

1 2

3

Hoàn thiện Pareto: Cách

thức tái phân phối nguồn

lực làm cho ít nhất một

người được nhiều hơn

nhưng không làm bất cứ

• Khi nhà sản xuất và người tiêu dùng chấp nhận hành động

như những cá nhân cạnh tranh trong môi trường cạnh tranh

hoàn hảo, tức là chấp nhận một mức giá cho trước với những

điều kiện xác định, thì phân phối nguồn lực đạt hiệu quả

Pareto sẽ nảy sinh

• Điều kiện cần thiết để đạt hiệu quả Pareto:

c

t tc PAII

tc PAI

tc

P

P MRT MRS

MC

MC MRT =

Định nghĩa MRT

• MRTtc: Tỷ lệ nền kinh tế đổi Trường học lấy Công viên: nền

kinh tế phải chuyển một phần đầu tư vào xây dựng Trường

học sang xây dựng Công viên

• MCt: Chi phí tăng thêm để xây thêm trường học.

• MCc: Chi phí tăng thêm để xây thêm công viên.

•      : " $ % & ' & ( ) * + - ) / 0 & 1 * 2 $ & % 3

" 3 / 0 & 1 * 2 $ ( * 5 6 7 8 & 9 + ; & 9 < = > & 9 ) > 6 * ) 1 * @

7 ) & 6 B > * > ) / 0 & 1 * 2 $ C

     : Tỷ lệ mà tại đó Trường học được chuyển đổi

thành Công viên phải bằng tỷ lệ mà mỗi người dân sẵn

sàng thay Trường học bằng Công viên.

VD: Giả sử MRStc= 1/3 và MRTtc= 2/3
MRStc = 1/3: người dân

hài lòng với việc thay 3 CV để có thêm 1 TH và MRTtc = 2/3: nền

kinh tế có thề ngừng làm 3 CV để xây thêm 2 TH

Luôn có thể xảy ra những trường hợp: vẫn có thể làm dân chúng

hài lòng hơn mà không ai buồn cả → khi đó chỉ là quá trình hoàn

thiện Pareto thôi chứ chưa đạt hiệu quả Pareto.

Chỉ đến khi MRT cân bằng với MRS thì quá trình trao đổi mới

ngừng diễn ra, tức là không còn các bước hoàn thiện Pareto nữa.

Điều kiện cần thiết để đạt hiệu quả Pareto

tc

MRS =

Mọi điểm trên đường PPF (The production possibilities frontier) đều là

tỷ lệ thay thế biên (The marginal rate of transformation - MRT)

TH

CV

5

8 5

6

1.2.1 Can thiệp như thế nào?

1.2.2 Quy mô can thiệp?

1.2.3 Can thiệp đến đâu là đủ?

1.2 Quy mô can thiệp công

- Can thiệp qua cơ chế giá gắn với thuế và trợ cấp

- Trao quyền cho cá nhân hay công ty cung ứng

- Tự cung ứng hàng hoá – dịch vụ công

- Tài trợ cho khu vực tư

- Tự sản xuất hàng hóa tư

1.2.1 Can thiệp như thế nào?

Trực tiếp: chính phủ
đối tượng cần can thiệp

Gián tiếp: chính phủ
trung gian
đối tượng cần can thiệp

Cách

can

thiệp

Mô hình can thiệp

- Tác động trực tiếp: Chính phủ cung cấp BHYT

cho những người không được BHYT

- Tác động gián tiếp: khi chính phủ tài trợ BHYT

người ta sẽ bỏ BHYT tư nhân để hưởng BHYT

chính phủ

Tranh luận
lựa chọn mô hình khác nhau:

Mỹ: BHYT do tư nhân cung cấpCanada: Tổng Công ty BHYT thuộc CPAnh: Chăm sóc y tế không mất tiềnViệt Nam: BHYT do ngân sách tài trợ

Tác động của can thiệp – Ví dụ

Thước đo phổ biến:

- Chi tiêu của chính phủ/GDP;

- Đầu tư công/GDP

- NSNN/GDP

- DNNN

- Các quỹ NN…

Thước đo trong phân cấp giữa TW và ĐP

- Các chính sách được và không được chấp thuận

- Các khoản chuyển giao

Chung quy lại là:

- CP lấy từ nền kinh tế

1.2.2 Quy mô can thiệp

Hậu quả đo lường
xảo thuật đo lường

- Thoái thuế và trợ cấp doanh nghiệp

- Chi thuế và trợ cấp

- Khấu trừ thuế/chi tiêu thuế so với chuyển

giao trực tiếp cho các cấp chính quyền địa

Tỷ lệ động viên NSNN của Việt Nam (báo cáo của nhóm nghiên cứu độc

lập Uỷ ban Kinh tế Quốc hội (UBKT): 26,3% (nếu không tính các khoản

thu từ dầu thô, tỷ lệ thuế/GDP là 21%)

“Theo nguồn của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) năm 2010, tỷ lệ động viên

trung bình từ thuế của các nước là 28,7%

Nếu chỉ tính thu nội địa, tức là không bao gồm thu từ hoạt động ngoại

thương (trừ thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế

http://tapchithue.com.vn/tin-tuc-su-

kien/147-tin-host/941-ty-le-huy-dong-o-viet-nam.html

Điều đó phụ thuộc vào vai trò của khu vực công

i/ Nếu vai trò chủ đạo:

- Can thiệp sao cho tạo ra mức đủ sức chủ đạo

- Là tác nhân phát triển chính

- Đi đầu trong hoạch định và kế hoạch

ii/ Nếu với vai trò tạo điều kiện

- Là mức xúc tác hợp lý để phát triển nền kinh tế

- Tạo thuận lợi và hỗ trợ phát triển các khu vực

tư nhân và khu vực phi lợi nhuận

1.2.3 Can thiệp đến đâu là vừa?

As a percentage of gross domestic product

Last updated: 25 October 2012; disclaimer: http://oe.cd/disclaimer

1.3.2 Chức năng của tài chính công

1.3.3 Vai trò – Nguyên tắc – Đặc điểm thu chi

của tài chính công

1.3.4 Các quan điểm tư tưởng về tài chính công

1.3 Nội dung cơ bản của tài chính công

1.3.1 Hiểu về Tài chính công?

• Tài chính công là tổng thể các hoạt động (thu –

chi) của khu vực công

ảnh hưởng của chúng

đến phân bổ nguồn lực và phân phối thu nhập

Phân bổ nguồn lực (allocation of resources)

Phân phối thu nhập (distribution of income)

Ổn định hoá (stabilization)

1.3.2 Chức năng của tài chính công

Đánh giá vai trò tài chính công qua

thực hiện 2 chức năng cơ bản:

- Giải quyết thất bại thị trường

- Hoàn thiện công bằng xã hội

- Giải quyết thất bại thị trường: Cung cấp

hàng hoá công thuần tuý: quốc phòng, lập

pháp, quản lý vĩ mô, trật tự xã hội,…

- Hoàn thiện công bằng xã hội: Bảo vệ

người nghèo, cứu hộ…

Chức năng tài chính công – Cấp độ tối thiểu

- Giải quyết thất bại thị trường

• Xử lý ngoại tác: giáo dục phổ thông, BVMT

• Điều chỉnh độc quyền: bảo hộ cạnh tranh, chống độc

quyền…

• Giải quyết tình trạng thông tin không hoàn hảo: bảo

vệ người tiêu dùng…

- Hoàn thiện công bằng xã hội

• Cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội: lương hưu, trợ cấp

thôi việc, trợ giúp xã hội, trợ giá: lương thực, năng

lượng…

Chức năng tài chính công – Cấp độ trung bình

- Giải quyết thất bại thị trường

• Phát triển thị trường tư nhân, thúc đẩy thành lập

doanh nghiệp và thương mại

• Phối hợp hoạt động khu vực công và tư nhằm cung

cấp hiệu quả hàng hoá cho nền kinh tế

- Hoàn thiện công bằng xã hội

• Tái phân phối thu nhập xã hội: kiểm soát tài sản cá

nhân; điều tiết tài sản…

Chức năng tài chính công – Cấp độ cao

G Một chính phủ có hiệu lực
phát triển kinh tế

bền vững và bảo đảm công bằng xã hội

Mọi ý định lợi dụng chính phủ để trục lợi đều

dẫn đến thất bại chính phủ

Chính phủ cần tự nhận biết chức năng của mình

để tăng cường năng lực, hiệu quả điều hành nền

kinh tế

Nhận xét chức năng tài chính công

1.3.3 Vai trò – Nguyên tắc – Đặc điểm thu

chi của tài chính công

- Công bằng theo khả năng

- Thực thi trong khuôn khổ luật pháp cho phép

• Xác định phương thức chi tiêu cho khu vực công có hiệu

• Không hoàn lại

- Thu không hoàn người nộp

- Chi không đòi bồi hoàn

• Thu không mang tính bồi hoàn trực tiếp

• Thu nhập công gắn với nhiệm vụ của nhà nước,

phát triển theo nhiệm vụ nhà nước

• Khó kiểm soát và đánh giá hiệu quả

- Gắn với thực thi nhiệm vụ của nhà nước.

- Không đòi bồi hoàn

- Thủ tục phức tạp/Khó kiểm soát và đánh giá hiệu

1.3.4 Các quan điểm tư tưởng về tài chính công

Các quan điểm mỗi thời đại về tài chính công khác nhau

theo bối cảnh lịch sử

Tư tưởng trung đại: Cuối thế kỷ thứ IV – XV

- Thomassd Aquin (1225-1274): vua thu địa tô là hợp lý vì

đất là của vua

Tư tưởng trung - cận đại (thế kỷ XV): kinh tế hàng hoá ra

đời, thị trường phát triển

- Phái trong thương (điển hình là Jean Bapstiste Colbert,

Bộ trưởng tài chính của vua Louis XIV Pháp): đề cao vai

trò nhà nước trong bảo hộ hàng nội địa bằng thuế nhập

khẩu và trợ cấp sản xuất trong nước; Ủng hộ can thiệp

nhà nước vào nền kinh tế
mở rộng khu vực công

Các quan điểm tư tưởng trung – cận đại

Tư tưởng cận đại – thế kỷ XVIII - XX: Ba tác giả quan trọng

- Adam Smith (1723-1790): Nhà nước không nên can thiệp vào

nền kinh tế (bàn tay vô hình)
không nên mở rộng quy mô

công Nhà nước chỉ nên: quốc phòng, bảo vệ công dân, tránh

bất công và cung cấp công trình công cộng.

- David Ricardo (1772-1823): Thuế nên là một phần sản phẩm

của đất đai và công nghiệp thuộc nhà nước Thuế tăng thu cho

nhà nước nhưng giảm khả năng đầu tư và tiêu dùng
giảm

phát triển

- Pareto (1848-1923) Phân bổ nguồn lực
tối ưu Pareto

Các quan điểm tư tưởng cận đại

http://tapchithue.com.vn/tin-tuc-su-

kien/147-tin-host/941-ty-le-huy-dong-o-viet-nam.html

Điều...        

KQ-2023 Tài cơng

TỔNG QT VỀ TÀI CHÍNH CƠNG

- Tại phải có mặt?

- Quan niệm thời đại có mặt?