Báo cáo chuyên đề khoa học môi trường ô nhiễm môi trường đất

Trên cơ sở đó, bài báo cáo sẽ cung cấp những thông tin như thực trạng ô nhiễm đất ởthế giới và cả Việt Nam, giải quyết được những vấn đề về nguyên nhân về tự nhiên vànhân tạo gây ra ô nh

KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

——————————

Báo cáo chuyên đề Khoa học Môi Trường

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT

Sinh viên thực hiện: Nhóm 13

Hoàng Như Ý( Nhóm trưởng)Đặng Thị Kim Tuyến

Đoàn Lê UyênNguyễn Ngọc Phương UyênNguyễn Phan Trang Uyên

Lê Đức Mỹ Vy

LỜI NÓI ĐẦU

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gìthay thế được của nông nghiệp, lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môitrường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá,

xã hội, an ninh và quốc phòng Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta tốn bao công sức vàxương máu mới khai thác, bồi bổ, cải tạo và bảo vệ được vốn đất như ngày nay Nhưnghiện nay đất đang dứng trước nguy cơ bị ô nhiễm trầm trọng từ thế giới đến Việt Nam.Việc bảo vệ cũng như tìm hiểu nguyên nhân là điều cần thiết

Trên cơ sở đó, bài báo cáo sẽ cung cấp những thông tin như thực trạng ô nhiễm đất ởthế giới và cả Việt Nam, giải quyết được những vấn đề về nguyên nhân về tự nhiên vànhân tạo gây ra ô nhiễm môi trường đất, các chất hoá học, hữu cơ chất thải sinh hoặtcông nghiệp… gây nên Từ đó nêu lên sự ảnh hướng của ô nhiễm môi trường đất tácđộng như thế nào và đưa ra những giải pháp khác phục

Bài báo cáo với chủ đề ô nhiễm môi trường đất với hy vọng là một phần nào đó giúpbạn hiểu hơn về tầm quan trọng của môi trường đất và các thực trạng của môi trườngđất hiện nay qua đó là lời cảnh tỉnh cho tất cả chúng ta, là những con người cùng sinhsống trên trái đất Hãy cùng chung tay bảo vệ không chỉ môi trường đất mà là bảo vệmôi trường sống của chúng ta, vì bảo vệ môi trường là tự cứu sống chính mình

MỤC LỤC

I LỜI MỞ ĐẦU ···2

II NỘI DUNG KHÁI NIỆM ĐẤT, MÔI TRƯỜNG ĐẤT 1 Khái niệm đất ···5

1.1 Đất là gì ?···5

1.2 Cấu tạo của đất ···5

2 Môi trường đất ···6

2.1 Khái niệm môi trường đất ···6

2.2 Khái niệm ô nhiễm môi trường đất ···6

THỰC TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT 1 Trên thế giới ···7

2 Tại Việt Nam ···8

2.1 Ô nhiễm đất ở Thái Nguyên ···8

2.2 Ô nhiễm đất ở Lâm Đồng ···9

NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIỂM ĐẤT 1 Nguồn góc tự nhiên ···10

2 Nguồn góc nhân tạo···11

2.1 Ô nhiễm rác thải công nghiệp···12

2.1.1 Chất thải xây dựng···14

2.1.2 Chất thải kim loại ···13

2.1.3 Chất thải khí ···12

2.1.4 Chất thải hóa học và hữu cơ ···14

2.2 Ô nhiễm do hoạt động nông nghiệp···16

2.2.1 Phân bón hóa học···16

2.2.2 Phân hữu cơ···17

2.2.3 Thuốc trừ sâu···17

2.3 Do việc đẩy mạnh đô thị hóa, công nghiệp hóa và mạng lưới giao thông ···18

2.4 Ô nhiễm rác thải sinh hoạt··· 18

2.5 Ô nhiễm do dầu···15

2.6 Ô nhiễm ngoại lai khác···20

2.6.1 Chất thải của súc vật ···20

2.6.2 Tàn tích của rừng ···21

2.6.3 Tàn tích thực vật ···22

2.6.4 Vi sinh vật···22

2.7 Ô nhiễm đất do tác nhân hóa học ···23

2.7.1 Ô nhiễm đất do kim loại nặng···24

2.7.2 Ô nhiễm đất do các chất phóng xạ···25

2.7.3 Ô nhiễm đất do chiến tranh ···26

ẢNH HƯỞNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT ···26

BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT MÔI TRƯỜNG ĐẤT···

29 III KẾT LUẬN···30

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO···31

KHÁI NIỆM ĐẤT, MÔI TRƯỜNG ĐẤT

1 Khái niêm đất

1.1 Đất là gì?

Đất là một lớp mỏng khoáng vật trên bề mặt trái đất đã bị phong hóa kết hợp vớithành phần hữu cơ Thực vật phát triển trên đất, vì vậy đất là một trong những yếu tốcăn bản đối với nông nghiệp Với con người và hầu hết các sinh vật trên cạn, đất làthành phần tối quan trọng của địa quyển Mặc dù chỉ là một lớp rất mỏng so với kíchthước của trái đất, song đất lại là môi trường mà trên đó tạo ra lương thực thực phẩmcho hầu hết các sinh vật

1.2 Cấu tạo của đất

Đất được tạo thành do sự phong hóa đá mẹ, đây là quá trình tự nhiên bao gồmcác quá trình địa chất, thủy văn và sinh học kết hợp lại Đất được phân thành cáctầng theo độ sâu Sự phân tầng này là sản phẩm của quá trình chuyển hóa hóa họctrong đất, quá trình sinh học - bao gồm sự tạo thành và phân hủy sinh khối sinh vật Đất được tạo thành từ sự kết hợp của sáu yếu tố là đá mẹ, sinh vật (gồm động vật

và thực vật), khí hậu địa hình, nước và thời gian Các loại đá cấu tạo nên vỏ trái đất,dưới tác dụng của khí hậu, địa hình, nước, sinh vật, trải qua một thời gian dài, dầndần bị phá vỡ, vụn ra thành đất Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng khi có loài người,thì con người là yếu tố đặc biệt quan trọng tác động đến sự hình thành và thoái hóacủa đất

Hình 1 Mặt Cắt Của Đất

Nguồn: Topcachlam.

2 Môi trường đất

2.1 Khái niệm môi trường đất

Môi trường đất là tài nguyên quý giá, là nơi sinh sống của con người và vạn vậttrên trái đất này Việc gìn giữ, bảo tồn môi trường đất là trách nhiệm của mỗi người,giúp trái đất xanh sạch đẹp còn là hành động bảo vệ cuộc sống của chính chúng ta Tuynhiên, cùng sự phát triển như vũ bão của thời đại hiện nay, môi trường đất cũng bị ônhiễm trầm trọng khi chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp xả thẳng ra môi trườngkhông qua xử lý

2.2 Khái niệm ô nhiễm môi trường đất

Chúng ta thường nghe nhắc đến tình trạng ô nhiễm môi trường đất và tuyên truyền

vượt ngưỡng cho phép gây hại cho đời sống của con người, động vật và cả hệ sinh tháitrên trái đất.

Cụ thể, các hiện tượng làm ô nhiễm môi trường đất bởi chính hành động của con ngườinhư người dân xả rác thải sinh hoạt, các khu công nghiệp, nhà xưởng xả rác thải côngnghiệp chưa qua xử lý, các chất thải rắn của ngành khai thác dầu mỏ Đó còn là nguồn

ô nhiễm từ hóa chất, thuốc trừ sâu mà người nông dân hàng ngày sử dụng cho cây cối,hoa màu; các chất thải khác của khu đô thị, chợ, khu sản xuất… gây ra tình trạngnhiễm độc và ô nhiễm môi trường đất

thế, quá trình công nghiệp hóa đang ngày càng phát triển gây ra hậu quả là tàinguyên đất bị nhiễm kim loại nặng rất độc hại.

Tại Brazil, bang Minas Gerais bị vỡ đập gây ra hậu quả hơn 60 triệu m3 bùn đấtchứa các chất thải độc hại từ sau quá trình khai thác quặng sắt bị tràn ra ngoài, nhấnchìm cả ngôi làng

Tại Nhật Bản, hàng trăm cây km vuông đất nông nghiệp, lâm nghiệp và làng mạc

bị bỏ hoang do ảnh hưởng từ phóng xạ từ 3 lò phản ứng nguyên tử của nhà máyFukushima Đây là hậu quả ảnh hưởng từ thiên nhiên-thảm họa động đất-sóng thầnhồi tháng 3/2021

Tại Trung Quốc, sau nhiều năm công nghiệp hóa tràn lan khiến diện tích đất⅕nông nghiệp bị ô nhiễm

2 Tại Việt Nam

Ở Việt Nam hiện nay có 33 triệu ha diện tích đất tự nhiên, trong đó diện tích đất đang

sử dụng là 22.226.830 ha, chiếm 68,83% tổng quỹ đất Còn 10.667.577 ha đất chưa

sử dụng, chiếm 33,04% diện tích đất tự nhiên.(Theo Tổng cục Địa chính, 1999) Vớiđặc điểm đất đồi núi chiếm ¾ lãnh thổ lại nằm trong vùng nhiệt đới mưa nhiều vàtập trung, nhiệt độ không khí cao, các quá trình khoáng hóa diễn ra rất mạnh trongđất nên dễ bị rửa trôi, xói mòn, nghèo chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng dẫn đếnthoái hóa đất Đất đã bị thoái hóa rất khó có thể khôi phục lại trạng thái màu mỡ banđầu

2.1 Ô nhiễm đất ở Thái Nguyên

Thái Nguyên hiện có 66 đơn vị hoạt động khai thác khoáng sản với tổng số mỏ đượccấp phép khai thác lên tới 85, trong đó có 10 điểm khai thác than, 14 điểm khai thácquặng sắt, 9 điểm khai thác quặng chì kẽm, 24 điểm khai thác đá vôi, 3 điểm khaithác quặng titan…

Trong quá trình khai thác, các đơn vị đã thải ra một khối lượng lớn đất đá thải, làmthu hẹp và suy giảm diện tích đất canh tác, điển hình là các bãi thải tại mỏ sắt TrạiCau (gần 2 triệu m3 đất đá thải/năm), mỏ than Khánh Hòa (gần 3 triệu m3 đất đáthải/năm), mỏ than Phấn Mễ (hơn 1 triệu m3 đất đá thải/năm)

Toàn tỉnh hiện có trên 300.000 ha đất canh tác nông nghiệp Trong đó, diện tích đấtsản xuất cây hàng năm 122,3 nghìn ha (lúa 26,8 nghìn ha, ngô 8,3 nghìn ha, rau

70,05 nghìn ha, hoa 9,32 nghìn ha ); cây lâu năm 264,0 nghìn ha (174,1 nghìn ha càphê; 12,1 nghìn ha chè; 26,2 nghìn ha điều; 24,5 nghìn ha cây ăn trái ) Trongnhững năm gần đây, nông nghiệp Lâm Đồng đã có những bước phát triển vượt bậc,trở thành ngành kinh tế chủ lực, chiếm 40,1% trong cơ cấu kinh tế của tỉnh Diệntích nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao toàn tỉnh hiện có 60.228ha (chiếm 20%diện tích canh tác), trong đó cây rau 24.016ha, cây hoa 2.927ha, cây đặc sản 172ha,chè 6.883ha, cà phê 21.946ha; 157ha cây dược liệu và 3.827ha lúa chất lượng cao.Sản xuất nông nghiệp theo hướng đầu tư thâm canh dẫn đến việc sử dụng phân bón,thuốc bảo vệ thực vật của nông dân Lâm Đồng cao hơn so với các địa phương kháctrong cả nước Toàn tỉnh hiện có 2.465 cơ sở sản xuất, kinh doanh phân bón, thuốcthuốc bảo vệ thực vật phân bố ở hầu khắp các huyện, thành phố cung ứng cho nôngdân đầy đủ các loại vật tư nông nghiệp có chất lượng, hiệu quả góp phần thúc đẩysản xuất phát triển.

Với tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên 300.000ha, lượng thuốc bảo vệthực vật sử dụng hàng năm tại Lâm Đồng từ 3.500 - 4.000 tấn Theo tính toán củangành bảo vệ thực vật với lượng thuốc trên, lượng bao gói thuốc bảo vệ thực vật thải

ra môi trường hàng năm tại Lâm Đồng khoảng 250 - 300 tấn/năm Từ 2018 đến

2020, toàn tỉnh đã tổ chức thu gom, tiêu hủy đúng quy định, trung bình hàng năm từ20,6 - 25,2 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng Trong đó, năm 2018 là20,6 tấn; năm 2019 là 21,7 tấn; năm 2020 là 25,2 tấn (chiếm 10,1% lượng bao góithuốc bảo vệ thực vật phát sinh/năm) Tỷ lệ thu gom, tiêu hủy vỏ bao bì thuốc bảo

vệ thực vật tại các vùng sản xuất trên địa bàn tỉnh còn rất thấp (khoảng 10%) so vớilượng vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật phát thải ra môi trường

Chương 3: Nguồn gốc gây ô nhiễm đất

1 Nguồn gốc tự nhiên:

Đất bị nhiễm phèn do nguồn nước từ một khu vực khác di chuyển đến, đất nhiễmmặn từ lượng muối trong nước biển hoặc từ các mỏ muối và Gley hóa trong đất sinh

ra các độc tố

Hình 4 Các Độc Tố Từ Nước Làm Đất Bị Nhiễm Phèn

Nguồn: viteko.com

2 Nguồn gốc nhân tạo :

a Ô nhiễm do rác thải công nghiệp:

-Chất thải khí: CO là chất thải khí gây ô nhiễm điển hình nhất, đây là chất thải khí

đốt không hoàn toàn carbon CO được thải ra từ các động cơ xe máy, ô tô, khói từ lògạch, lò bếp, các loại máy nổ hoặc núi lửa phun trào

Hình 5 Khải thải ô nhiễm từ các nhà máy sản xuất

Nguồn: xulymoitruong360.com

-Chất thải kim loại: kim loại nặng cũng chính là nguyên nhân làm ô nhiễm môi

trường đất, điển hình như các loại bình điện, các chất thải mịn, sắt và phế liệu chúng có thể tồn tại trong môi trường đất ở nhiều dạng khác nhau

Hình 6 Vụn Kim Loại

Nguồn : phelieuvietduc.com

-Chất thải hóa học và hữu cơ: phân bón, thuốc trừ sâu, chất tẩy rửa, màu vẽ, thuốc

nhuộm, công nghiệp sản xuất da, pin, hóa chất

Hình 7 Các Chất Hoá Học Thải Trực Tiếp Ra Môi Trường Đất

Nguồn : blogspot.com

-Chất thải xây dựng: là loại chất thải rắn có phát sinh trong quá trình thi công,khảo sát xây dựng công trình (gồm có công trình xây dựng mới, cải tạo, di dời, sửachữa, tu bổ, phục hồi, phá dỡ)

Hình 8 Tàn Dư Sau Khi Xây Dựng

Nguồn: hanoimoi.com

b) Ô nhiễm do dầu:

Nếu đổ dầu và các chế phẩm từ dầu lên trên bề mặt đất cũng là nguyên nhân gây ônhiễm bởi vì dầu làm đất thiếu không khí,ngăn cản trao đổi năng lượng của mặt trời

Hình 9 Vật Phẩm Dầu Thải Trực Tiếp Xuống Đất

Nguồn : sciencephoto.com

c) Ô nhiễm do hoạt động nông nghiệp:

-Phân hữu cơ: Thông thường phân hữu cơ gồm: phân chuồng, phân xanh, phân ủ.

Thành phần của phân tuỳ thuộc vào nguồn chế biến Nguồn phân hữu cơ gây ônhiễm đất có thể do cách sử dụng, nguồn sử dụng để chế biến

Các loại phân hữu cơ hiện nay, như phân chuồng (heo, gà,…) được nuôi từ thức ăntổng hợp không còn an toàn cho nông sản như trước, vì trong thành phần của nó cónhiều khoáng vi lượng (Cu, Zn, Fe, Mn, Co,…) Hàm lượng kim loại nặng chứatrong phân có thể là nguồn xâm nhập vào đất trồng và tồn lưu trong các loại nông

Sử dụng nhiều phân hữu cơ trong điều kiện yếm khí, quá trình khử chiếm ưu thế, sẽtạo ra nhiều axit hữu cơ làm đất chua, đồng thời tạo ra nhiều chất độc H2S, CH4,CO2.ệt là các loại rau ăn lá.

-Phân bón hóa học:Để tăng năng suất cây trồng, người ta thường sử dụng các loại

phân hóa học như: đạm (N), lân (P2O5), kali (K2O) Nhưng trong các loại phân vô

cơ, đáng chú ý nhất là phân N, một loại phân mang lại hiệu quả quan trọng nhất chonăng suất cây trồng, tuy nhiên nó cũng rất dễ gây ô nhiễm cho môi trường đất do tồn

dư của nó do sử dụng với liều lượng cao Khi bón N, cây sử dụng tối đa 30% lượngphân bón vào đất Còn lại, phần thì bị rửa trôi làm mất đi phần còn lại trong đất sẽgây ô nhiễm đất

Quá trình nitrat hóa làm tăng tính chua của môi trường đất do trong đất tồn tạiHNO3

Một số phân bón hóa học khác gây ô nhiễm môi trường đất như phân lân Phânsuper lân thường có 5% axit tự do (H2SO4), làm cho môi trường đất chua Trongcác loại phân lân cũng còn chứa một lượng các kim loại nặng khác như As, Cd, Pbcũng là nguyên nhân làm tích lũy các kim loại này trong đất

Các phân hóa học khác hầu hết là các dạng muối (NH4SO4, KCL, K2SO4,KNO3…) của các axit, do đó khi bón vào đất làm cho đất chua

-Thuốc trừ sâu: Đặc tính của thuốc trừ sâu bệnh là tính bền trong môi trường sinh

thái Sau khi xâm nhập vào môi trường và tồn tại một thời gian dài trong các dạngcấu trúc sinh hóa khác nhau hoặc tạo các dạng hợp chất liên kết trong môi trườngđất Các hợp chất mới này thường có độc tính cao hơn bản thân nó Ví dụ như DDTsau một thời gian sử dụng có tạo ra DDE, độc hơn DDT gấp 2-3 lần Thuốc trừ sâuAldrin tồn tại lâu dài trong đất bị phân thành Dieldrin, mà tính chất của nó độc nhiềulần so với Aldrin

Các thuốc bảo vệ thực vật thường chứa nhiều kim loại nặng như: As, Pb, Hg Một sốloại thuốc bệnh như: CuSO4, Zineb, Mancozeb… chứa các kim loại nặng như Zn,

Cu, Mn sử dụng nhiều và lâu dài sẽ tồn lưu các kim loại trong đất

Tác hại khác của thuốc trừ sâu bệnh là sự xâm nhập của nó vào môi trường đất làmcho cơ lý hóa tính đất giảm sút, mức độ gây hại tương tự như phân bón hóa học.Nhưng khả năng diệt khuẩn cao nên thuốc trừ sâu bệnh cũng đồng thời tiêu diệtnhiều vi sinh vật có ích làm các hoạt tính sinh học của đất bị giảm

d) Do việc đẩy mạnh đô thị hóa, công nghiệp hóa và mạng lưới giao thông

Việc sử dụng một phần đất để xây dựng đường xá và các khu đô thị các khu côngnghiệp… làm thay đổi kết cấu của đất

Hình 10 Khí Thải Ô Nhiễm Của Các Nhà Máy

Nguồn : capwhale.com

e) Ô nhiễm do chất thải sinh hoạt:

Chất thải rắn đô thị rất phức tạp, nó bao gồm các thức ăn thừa, rác thải nhà bếp, làmvườn , đồ dùng hỏng , gỗ, thủy tinh, nhựa, các loại giấy thải,các loại rác đường phố bụi, bùn, lá cây…

Ở các thành phố lớn , chất thải rắn sinh hoạt được thu gom , tập trung ,phân loại và

xử lý Sau khi phân loại có thể tái sử dụng hoặc xử lý rác thải đô thị để chế biếnphân hữu cơ, hoặc đốt chôn Cuối cùng vẫn là chôn lấp và ảnh hưởng tới môi trườngđất

Ô nhiễm môi trường đất tại các bãi chôn lấp có thể do mùi hôi thối sinh ra do phânhủy rác làm ảnh hưởng tới sinh vật trong đất , giảm lượng oxy trong đất

Các chất độc hại sản phẩm của quá trình lên men khuếch tán , thấm và ở lại trongđất

Nước rỉ từ các hầm ủ và bãi chôn lấp có tải lượng ô nhiễm chất hữu cơ rất cao( thông qua chỉ số BOD và COD) cũng như các kim loại nặng như Cu , Zn, Pb,

Al ,Fe, Cd , Hg và cả các chất như P ,N, … cũng cao Nước rỉ này sẽ ngấm xuốngđất gây ô nhiễm đất và nước ngầm

Ô nhiễm môi trường đất còn có thể do bùn cống rãnh của hệ thống thoát nước củathành phố là mà thành phần các chất hữu cơ , vô cơ, kim loại tạo nên các hỗn hợpcác phức chất và đơn chất khó phân hủy