Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Cạn

Tài liệu tham khảo kinh tế đầu tư: Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Cạn

Lời cam đoan

Tên em là: Cao Thị Như Trang, sinh viên lớp Tài Chính Doanh Nghiệp46B, Khoa Ngân Hàng – Tài Chính, Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân

Khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân Hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn” là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô giáo TS Trần Thị Thanh Tú – Giảng viên khoa

Ngân hàng – Tài chính, Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân cùng với sự giúp

đỡ của phòng Giao dịch khách hàng – Ngân hàng Đầu tư và Phát triển BắcKạn

Trong quá trình thực hiện khóa luận, em đã tiến hành tìm hiểu và nghiêncứu thông qua một số nguồn tư liệu từ các giáo trình, tài liệu đã xuất bản hoặccác báo cáo do cơ quan thực tập cung cấp Đây là nguồn tư liệu đảm bảo sựchính xác và hết sức đáng tin cậy Tôi cam đoan khóa luận này hoàn toàn làkết quả nghiên cứu nghiêm túc của em, không sao chép ở bất kỳ nguồn tàiliệu nào Nếu có gì sai phạm em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 5 tháng 6 năm 2008

Sinh viên

Cao Thị Như Trang

Mục lục

Lời mở đầu 1

Chương 1: Tổng quan về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt qua Ngân hàng Thương mại 3

1.1 Khái quát về thanh toán không dùng tiền mặt qua NHTM 3

1.1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt 3

1.1.2 Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt 4

1.1.3 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt 6

1.1.4 Điều kiện để khách hàng tham gia vào thanh toán không dùng tiền mặt 8

1.1.4.1 Mở và sử dụng tài khoản thanh toán 8

1.1.4.2 Quyền và nghĩa vụ của Ngân hàng và khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán 11

1.2 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt 13

1.2.1 Thanh toán bằng Séc 13

1.2.1.1 Khái niệm 13

1.2.1.2 Các chủ thể tham gia 14

1.2.1.3 Một số loại Séc thường dùng 15

1.2.2 Thanh toán bằng lệnh chi - uỷ nhiệm chi 21

1.2.2.1 Khái niệm 21

1.2.2.2 Các trường hợp sử dụng uỷ nhiệm chi 22

1.2.2.3 Quy trình thanh toán uỷ nhiệm chi 22

1.2.3 Thanh toán bằng nhờ thu - uỷ nhiệm thu 24

1.2.3.1 Khái niệm 24

1.2.3.2 Quy trình thanh toán uỷ nhiệm thu 24

1.2.4 Thanh toán bằng thẻ Ngân hàng 26

1.2.4.1 Khái niệm 26

1.2.4.2 Phân loại 26 1.2.4.3 Quy trình thanh toán thẻ 28 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới thanh toán không dùng tiền mặt 29 1.3.1 Tình hình kinh tế xã hội 29 1.3.2 Cơ sở pháp lý quy định 29 1.3.3 Cơ sở vật chất hạ tầng để đảm bảo thực hiện các hình thức thanh toán này 30 1.3.4 Năng lực chuyên môn của những người tiến hành thực hiện các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt 31

Chương 2: Thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 32

2.1 Khái quát về Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 32 2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 32 2.1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Đầu tư

và Phát triển Việt Nam 32 2.1.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Đầu tư

và Phát triển Bắc Kạn 33 2.1.2 Cơ cấu tổ chức 33 2.1.2.1 Chức năng nhiệm vụ của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 35 2.1.3 Tình hình hoạt động kinh doanh tại BIDV Bắc Kạn 35 2.1.3.1 Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn có ảnh hưởng tới tình hình kinh doanh của Ngân hàng 35 2.1.3.2 Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn trong thời gian qua 36 2.2 Thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư

và Phát triển Bắc Kạn 41

2.2.1 Những quy định về thanh toán không dùng tiền mặt ở nước

ta 41

2.2.1.1 Những quy định chung 41

2.2.1.2 Quy định đối với người chi trả (người mua) 42

2.2.1.3 Quy định đối với người bán (người thụ hưởng) 42

2.2.1.4 Quy định đối với Ngân hàng 43

2.2.3 Các loại hình thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Bắc Kạn 43

2.2.3.1 Tình hình chung về thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng ĐT & PT Bắc Kạn 43

2.2.3.2 Thực trạng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ở Ngân hàng ĐT & PT Bắc Kạn 46

2.2.3.1 Thanh toán bằng lệnh chi hoặc uỷ nhiệm chi 47

2.2.3.2 Thanh toán bằng UNT hoặc nhờ thu 48

2.2.3.3 Thanh toán bằng Séc 49

2.2.3.4 Hình thức thanh toán khác 50

2.2.4 Đánh giá về thực trạng TTKDTM tại chi nhánh Ngân hàng ĐT & PT Bắc Kạn 51

2.2.4.1 Kết quả đạt được 51

2.2.4.2 Hạn chế 52

2.2.4.3 Nguyên nhân của hạn chế: 53

Chương 3: Kiến nghị và giải pháp để phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 56

3.1 Định hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 56

3.1.1 Định hướng và mục tiêu cụ thể để phát triển TTKDTM tại Việt Nam 56

3.1.1.1 Mục tiêu cụ thể 56

3.1.1.2 Định hướng phát triển TTKDTM đến năm 2010 56

3.1.2 Định hướng hoạt động và mục tiêu để phát triển TTKDTM tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn 57

3.2 Các giải pháp để phát triển TTKDTM tại Ngân hàng ĐT & PT Bắc Kạn 59

3.2.1 Thực hiện việc xây dựng và phát triển thẻ thanh toán 59

3.2.2 Phát triển thanh toán trong các doanh nghiệp 60

3.2.2 Mở rộng mạng lưới Ngân hàng, khuyến khích mở tài khoản tiền gửi dân cư và mở rộng TTKDTM trong dân cư 60

3.2.3 Mở rộng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng cáo, Marketting các sản phẩm, dịch vụ của Ngân hàng 61

3.2.4 Hiện đại hoá công nghệ thanh toán, nâng cao trình độ cán bộ 63

3.2.5 Hợp lý hoá quá trình thanh toán không dùng tiền mặt theo hướng có lợi nhất cho khách hàng 64

3.2.6 Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm toán nội bộ 65

3.3 Một số kiến nghị nhằm phát triển hoạt động TTKDTM 66

Kết luận 69

Mục lục tài liệu tham khảo 70

Danh mục sơ đồ, bảng biểu

Sơ đồ 1.2.1.3.1.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc 16

chuyển khoản giữa 2 khách hàng cùng chi nhánh 16

Sơ đồ 1.2.1.3.1.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc chuyển khoản giữa 2 khách hàng khác chi nhánh 17

Sơ đồ 1.2.1.3.2.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc bảo chi giữa 2 khách hàng cùng chi nhánh 19

Sơ đồ 1.2.1.3.2.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc bảo chi giữa 2 khách hàng khác chi nhánh 20

Sơ đồ 1.2.2.3.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNC giữa 2 khách hàng cùng chi nhánh 22

Sơ đồ 1.2.2.1.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNC giữa 2 khách hàng khác chi nhánh 23

Sơ đồ 1.2.3.2.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNT giữa 2 khách hàng cùng chi nhánh 25

Sơ đồ 1.2.3.2.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNT giữa 2 khách hàng khác chi nhánh 25

Sơ đồ 1.2.4.3.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán thẻ 28

Sơ đồ 2.1.1: Mô hình tổ chức tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn34 Bảng 1: Hoạt động huy động vốn 37

Bảng 2: Hoạt động sử dụng vốn 38

Bảng 3: Kết quả hoạt động kinh doanh 40

Bảng 4: Tình hình hoạt động thanh toán tại chi nhánh 44

Bảng 5: Tình hình áp dụng các thể thức TTKDTM 46

Thanh toán không dùng tiền mặt

Uỷ nhiệm chi

Uỷ nhiệm thuBảng kê nộp sécNgân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Lời mở đầu

Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nềnkinh tế, Ngân hàng thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sáchtiền tệ, vì vậy, là một kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chínhphủ Trong nền kinh tế thị trường hiện nay làm tốt công tác thanh toán khôngdùng tiền mặt có vai trò rất lớn, góp phần cải thiện công tác thanh toán, ổnđịnh lưu thông tiền tệ, khống chế được lạm phát, thúc đẩy tăng nhanh vòngquay của vốn và một điều quan trọng là nó thể hiện được vai trò quản lý củaNhà nước trong kinh tế

Nước ta từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhànước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc sử dụng các công cụ thanh toánkhông dùng tiền mặt được chú ý Thế nhưng, cho đến nay thì thanh toánkhông dùng tiền mặt vẫn được phát triển và phổ cập rộng rãi trong dân cư Tỷtrọng thanh toán bằng tiền mặt vẫn chiếm tỷ trọng cao trong tổng thanh toáncủa nền kinh tế

Bắc Kạn là một tỉnh miền núi nghèo, kinh tế kém phát triển, trong thanhtoán thì thanh toán bằng tiền mặt vẫn là chủ yếu Vì vậy, việc đẩy nhanh côngtác thanh toán không dùng tiền mặt là điều cần thiết Do đó, em đã chọn đề

tài: “ Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn”, do kinh tế Bắc Kạn còn kém phát triển nên việc thanh

toán không dùng tiền mặt cũng chỉ thực hiện trong phạm vi quốc gia, nên đềtài của em chỉ nghiên cứu về thanh toán không dùng tiền mặt trong nước.Mục đích của việc nghiên cứu công tác thanh toán không dùng tiền mặt

là phân tích các vấn đề có liên quan tới thanh toán không dùng tiền mặt, từ đórút ra dược những mặt làm được và những mặt chưa thực hiện được của côngtác này và đề xuất những giải pháp nhằm giúp phát triển và hoàn thiện côngtác thanh toán này tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn

Bài viết này em sử dụng phương pháp phân tích, so sánh số liệu công tácthanh toán của chi nhánh trong năm 2005, 2006 và 2007

Khóa luận ngoài phần mở đầu và kết luận thì gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt quaNgân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàngĐầu tư và Phát triển Bắc Kạn

Chương 3: Định hướng và giải pháp để phát triển thanh toán khôngdùng tiền mặt tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Kạn

Chương 1: Tổng quan về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt qua Ngân hàng Thương mại

1.1 Khái quát về thanh toán không dùng tiền mặt qua NHTM

1.1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt

Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ thanh toán chi trả lẫn nhauphải dùng hình thức tiền tệ, vì vậy, thanh toán tiền tệ là một yêu cầu kháchquan, là điều cần thiết phục cho quá trình tái sản xuất xã hội Thanh toán tiền

tệ được thực hiện dưới hai hình thức là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toánkhông dùng tiền mặt Thanh toán bằng tiền mặt là việc chi trả trực tiếp bằngtiền mặt trong các quan hệ thanh toán thu chi giữa nhân dân với nhau, giữacác xí nghiệp, tổ chức kinh tế, cơ quan Nhà nước với nhân dân… Thanh toánbằng tiền hợp với vai trò của tiền tệ làm vật môi giới trong quá trình lưuthông Sau khi xuất chuyển hàng hoá hay cung ứng dịch vụ cho người mua,người bán nhận được tiền ngay và quá trình thanh toán cũng chấm dứt ở đó.Nhưng khi sản xuất và trao đổi hàng hoá phát triển đến một trình độ cao hơn,thì việc thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt không còn tỏ ra là một phương thứcduy nhất nữa, lúc đó nó đòi hỏi một phương thức hiện đại hơn, bên cạnh đóvới sự phát triển vượt bậc của hệ thống Ngân hàng, các dịch vụ, các công cụthanh toán đã được Ngân hàng nghiên cứu đưa ra để khách hàng lựa chọn chomình một hình thức thanh toán thích hợp thay cho thanh toán bằng tiền mặt,thanh toán không dùng tiền mặt phát sinh từ đó Thanh toán không dùng tiềnmặt là phương thức thanh toán "phi tiền mặt" thực chất là dùng các công cụkhác để thay thế tiền mặt trong thanh toán

Thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức thanh toán tiền hàng hoádịch vụ không có sự xuất hiện của tiền mặt mà vẫn được tiến hành bằng cáchtrích tiền từ tài khoản của người chi trả chuyển vào tài khoản của người thụhưởng hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của các tổchức cung ứng dịch vụ thanh toán, về mặt bản chất thì TTKDTM phản ánh sựvận động của vật tư hàng hoá, dịch vụ lưu thông Sự phát triển rộng khắp củaTTKDTM trong nền kinh tế thị trường hiện đại là yêu cầu tất yếu của sự phát

triển vượt bậc của nền kinh tế hàng hoá, do kinh tế hàng hoá phát triển mạnh,khối lượng hàng hoá, dịch vụ trao đổi lớn, tất yếu phải có cách thức trả tiềnthuận tiện và an toàn hơn.

Các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, đoàn thể, công dân Việt Nam vànước ngoài sống và hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam gọi chung là đơn vị và

cá nhân có quyền lựa chọn cho riêng mình Ngân hàng để mở tài khoản vàthực hiện giao dịch phục vụ cho nhu cầu của mình, các đơn vị và cá nhân cótài khoản tiền gửi tại Ngân hàng được gọi chung là chủ tài khoản Nếu nhưtrong thanh toán sử dụng tiền mặt thì chỉ có sự tham gia của người mua vàngười bán thì trong phương thức thanh toán không dùng tiền mặt thì chủ thểtham gia còn bao gồm cả Ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác cung ứngdịch vụ thanh toán

1.1.2 Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt

NHTM là Ngân hàng kinh doanh tiền tệ nhằm mục tiêu cơ bản là lợinhuận, vì vậy, nên mạng lưới Ngân hàng rộng khắp để đáp ứng nhu cầu tiền tệ

- tín dụng và thanh toán của nền kinh tế hàng hoá phát triển rộng khắp quốcgia và vươn ra thế giới Nhìn lại lịch sử hình thành ban đầu của Ngân hàng,chúng ta thấy dịch vụ ban đầu của Ngân hàng mà cung cấp là dịch vụ quản lývốn cho khách hàng, bên cạnh đó Ngân hàng còn đảm bảo thanh toán nhanhchóng, chính xác, an toàn thuận tiện cho khách hàng, do đó tạo được sự tínnhiệm cho khách hàng, và Ngân hàng đã thu hút được nguồn vốn quan trọngnhất cho hoạt động của mình Ngân hàng là trung gian thanh toán cho kháchhàng làm cho quá trình lưu thông hàng hóa được tiến hành một cách có hiệuquả Nền kinh tế ngày càng phát triển thì tần số giao dịch ngày càng tăng vàdiễn ra nhanh; khối lượng tiền tệ ngày càng nhiều, phạm vi đã mở rộng ra tậnthế giới Trong điều kiện đó các doanh nghiệp không thể thanh toán trực tiếpvới nhau mà cần có sự tham giam của Ngân hàng, chính vì vậy Ngân hàng trởthành trung gian thanh toán trong nền kinh tế

Tiền mặt là phương tiện thanh toán không thể thiếu, song ngày naythanh toán dùng tiền mặt không còn là hình thức thanh toán tối ưu trong cácgiao dịch thương mại dịch vụ nữa, đặc biệt là các giao dịch có giá trị và khối

lượng lớn, trước đây trong nền sản xuất hàng hoá còn nhỏ lẻ, khối lượng hànghoá ít thì việc thanh toán sử dụng tiền mặt là rất thuận tiện, nhưng trong nềnkinh tế thị trường hiện nay sản xuất hàng hoá phát triển ở trình độ cao, khốilượng hàng hoá vô cùng lớn, việc trao đổi hàng hoá đa dạng và trên diện rộng,các hoạt động giao dịch thương mại, dịch vụ hàng hóa ngày nay diễn ra mọilúc, mọi nơi, vượt cả giới hạn về khoảng cách thì hình thức thanh toán bằngtiền mặt không còn phù hợp nữa

Xét trên nhiều góc độ, khi hoạt động thanh toán trong xã hội còn phổbiến bàng hình thức tiền mặt nhất là trong thanh toán các khoản có giá trị lớn

có thể dẫn đến một số bất lợi như:

 Chi phí của xã hội để tổ chức hoạt động thanh toán (như chiphí của chính phủ cho việc in ấn, chi phí vận chuyển, bảo quản,kiểm, đếm tiền của hệ thống ngân hàng, các chủ thể tham gia giaodịch) là rất tốn kém

 Việc thực hiện giao dịch thanh toán bằng tiền mặt với khốilượng lớn dễ bị các đối tượng phạm pháp lợi dụng để gian lận, trốnthuế, trì hoãn hoặc không thực hiện nghĩa vụ trả nợ đối với ngânhàng hoặc chủ nợ

 Vấn đề an ninh trong thanh toán, bảo quản, vận chuyển tiềnluôn luôn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm

 Sử dụng nhiều tiền mặt trong giao dịch thanh toán của xãhội sẽ là môi trường thuận lợi cho tội phạm lưu hành tiền giả, đedoạ trực tiếp tới lợi ích của các tổ chức, cá nhân và tình hình anninh quốc gia

Các bất lợi và rủi ro trên đây là vấn đề xảy ra với bất kỳ quốc gia nào,song với các nước mà thanh toán bằng tiền mặt còn phổ biến thì trong xã hộitình hình sẽ càng phức tạp hơn và khó kiểm soát hơn Mặt khác, khi nền kinh

tế càng ngày càng phát triển cả về chất lượng và số lượng thì việc thanh toánbằng tiền mặt không còn đủ khả năng đáp ứng được nhu cầu thanh toán củatoàn bộ nền kinh tế nữa Từ thực tế đó thì đòi hỏi phải có sự ra đời của mộtphương thức tiên tiến và hiện đại hơn để có thể đáp ứng được nhu cầu thanh

toán ngày càng cao của xã hội, do vậy, sự ra đời của phương thức thanh toánkhông dùng tiền mặt là tất yếu.

1.1.3 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt

TTKDTM được tổ chức thành một hệ thống thống nhất, trong hệ thốngnày thì Ngân hàng là một trung tâm thanh toán Mọi hoạt động trao đổi vềhàng hóa và dịch vụ đều được kết thúc bằng thanh toán, quan hệ thanh toánliên quan đến mọi hoạt động trong xã hội, vì vậy, việc tổ chức tốt công tácthanh toán đặc biệt là TTKDTM có ý nghĩa kinh tế rất lớn, ý nghĩa này đượcthể hiện qua các mặt sau:

TTKDTM góp phần thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hóa phát triển

Ta biết rằng thanh toán vừa là khâu mở đầu và cũng là khâu kết thúc của mộtchu kỳ sản xuất kinh doanh, do vậy nếu tổ chức tốt công tác thanh toán sẽ gópphần tăng nhanh sự vận động của vật tư, tiền vốn giúp cho các doanh nghiệpthu hồi được vốn nhanh để phục vụ cho chu kỳ sản xuất sau, cũng tức là phục

vụ cho quá trình tái sản xuất không ngừng phát triển Nhờ công tác thanh toánkhông dùng tiền mặt mà các khách hàng ở xa vẫn có thể thanh toán tiền hànghoá dịch vụ nhanh chóng thay vì phải mất nhiều thời gian để vận chuyển tiềnmặt, có thể nói thanh toán không dùng tiền mặt đã rút nhanh vòng quay vốncủa khách hàng

Thúc đẩy hoạt động thanh toán trong nền kinh tế với những ưu điểm như:

an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí Phương thức thanh toánkhông dùng tiền mặt ra đời đã làm giảm được chi phí in ấn, bảo quản, vậnchuyển

Thông qua công tác thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng có thểbiết được phần nào hoạt động thanh toán của khách hàng từ đó tổng hợp sốliệu để biết được hoạt động thanh toán vốn chung cho cả nền kinh tế Thôngqua tình hình biến động số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của kháchhàng, Ngân hàng sẽ thu thập được những thông tin cần thiết về tình hình kinh

tế - tài chính của khách hàng như thông tin về dòng lưu chuyển tiền tệ, doanhthu… Từ đó, Ngân hàng gián tiếp đánh giá được tình hình kinh doanh, tìnhhình tài chính, khả năng thanh toán… của khách hàng, để thực hiện kiểm soát

đồng tiền thông qua việc có các chính sách kịp thời, hợp lý đối với các quyếtđịnh về huy động vốn, cho vay và thực hiện các dịch vụ khác của Ngân hàng.Góp phần tạo thêm nguồn vốn đầu tư: đối với Ngân hàng thì thanh toánqua Ngân hàng làm tăng thêm nguồn vốn vì nó sử dụng được số tiền tạm thờinhàn rỗi của khách hàng gửi vào để đáp ứng nhu cầu thanh toán Mỗi mộtdoanh nghiệp, cá nhân đều giữ một lượng tiền mặt nhất định để chờ sử dụng.Nếu khách hàng gửi tiền vào ngân hàng để thanh toán bằng chuyển khoản thì

số tiền này sẽ giảm, Ngân hàng sẽ huy động thêm nhiều nguồn vốn để đầu tưcho nền kinh tế Như vậy, việc thanh toán qua Ngân hàng sẽ giúp cho khảnăng tạo tiền của NHTM, đảm bảo được nhu cầu thanh toán ngày càng tăngtrong nền kinh tế Mặt khác ngân hàng thu phí dịch vụ do thực hiện nghiệp vụthanh toán giữa các khách hàng

TTKDTM có vai trò làm giảm khối lượng tiền mặt, hỗ trợ cung ứng tiềnmặt, điều hoà lưu thông tiền tệ của NHNN: khối lượng tiền mặt và khối lượngtiền ghi sổ được quyết định bởi tổng giá cả hàng hoá - dịch vụ và tốc độ lưuthông tiền tệ bình quân Vì vậy, sự vận động của tiền tệ trong nền kinh tế sẽbao gồm sự vận động của tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt quaNgân hàng, tức là thanh toán không dùng tiền mặt tăng thì lưu thông tiền mặtgiảm và ngược lại, do NHNN là cơ quan duy nhất phát hành, kiểm soát vàcung ứng tiền mặt cho nền kinh tế thông qua các kênh như nghiệp vụ thanhtoán thị trường mở, tái chiết khấu, dự trữ bắt buộc, từ đó điều tiết khối lượngtiền ghi sổ tại các NHTM

TTKDTM gắn với sự phát triển của hệ thống tài chính – tín dụng, đặcbiệt là sự phát triển của hệ thống Ngân hàng Sự tồn tại và phát triển của hệthống này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cơ quan Nhà nước, các tổ chức

xã hội và cá nhân mở tài khoản tiền gửi và thanh toán tiền hàng dịch vụ thôngqua việc trích chuyển tài khoản trong hệ thống này

Như vậy, TTKDTM giữ một vai trò hết sức quan trọng Đứng trên giác

độ của ngành Ngân hàng, nó phản ánh khá trung thực trình độ quản lý, trình

độ kỹ thuật nghiệp vụ của Ngân hàng, cũng như sự tín nhiệm của khách hàng.Trong nội bộ một Ngân hàng, TTKDTM không chỉ tác động đến nghiệp vụ

thanh toán mà còn tác động đến các nghiệp vụ khác của Ngân hàng nhưnghiệp vụ tín dụng, nếu làm tốt công tác TTKDTM thì sẽ thúc đẩy nghiệp vụtín dụng phát triển và ngược lại Đi đôi với sự phát triển kỹ thuật tin học, ngàynay Ngân hàng hiện đại cũng chyển hướng kinh doanh bằng cách mở rộng cácdịch vụ tín dụng, chứ không chỉ là kinh doanh chênh lệch lãi suất tiền gửi vàcho vay là chủ yếu trước đây, trong đó dịch vụ thanh toán đóng vai trò trungtâm và đặc biệt quan trọng.

1.1.4 Điều kiện để khách hàng tham gia vào thanh toán không dùng tiền mặt

Khi tham gia vào thanh toán không dùng tiền mặt thì mọi khách hàngđều phải thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh các quy định của Ngân hàng về cácthủ tục giao dịch, các giấy tờ thanh toán Ngân hàng sẽ cung cấp các mẫugiấy tờ cần thiết theo nhu cầu của khách hàng để họ có thể tham gia vàophương thức thanh toán này Đối với các chứng từ này thì cần được viết theocác mẫu có sẵn của Ngân hàng và phải được ghi rõ ràng, chính xác, khôngđược tẩy xoá, viết bằng mực không phai…

Đối với các khách hàng thường xuyên tham gia thanh toán qua Ngânhàng thì phải có tài khoản tại Ngân hàng và phải có số dư đủ để đảm bảothanh toán và đảm bảo duy trì tài khoản

1.1.4.1 Mở và sử dụng tài khoản thanh toán

Các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân sử dụng dịch vụ thanh toán (sauđây gọi chung là khách hàng) có quyền lựa chọn Ngân hàng làm dịch vụthanh toán để mở tài khoản Khi quyết định mở tài khoản tiền gửi thanh toántại các Ngân hàng, khách hàng thường quan tâm đến các yếu tố sau:

 Thuận tiện trong giao dịch, tốc độ nhanh

 Đảm bảo an toàn tài sản

 Chi phí giao dịch hợp lý

a, Mở tài khoản

Theo thông tư số 08/TT-NH2, ngày 21/02/1994 của NHNN Việt Nam,hướng dẫn về thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt thì việc mở và sử dụngtài khoản tiền gửi phải chấp hành đúng những quy định sau:

- Đối với khách hàng là doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức đoàn thể, đơn vị

vũ trang:

+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản (Tổng Giám đốc, Giámđốc, thủ trưởng đơn vị, chủ doanh nghiệp) ký tên đóng dấu trong đó phải ghirõ:

 Tên đơn vị

 Họ tên chủ tài khoản

 Địa chỉ giao dịch của đơn vị

 Mã số thuế, giấy phép đăng ký kinh doanh của đơn vị

 Số chứng minh thư, ngày tháng năm cấp, nơi cấp của chủ tàikhoản

 Tên NH nơi mở tài khoản

+ Bảng đăng ký mẫu dấu chữ ký để giao dịch với NH

 Chữ ký mẫu của chủ tài khoản và người được uỷ quyền

 Chữ ký mẫu của kế toán trưởng và người được uỷ quyền

 Mẫu dấu của đơn vị

- Đối với khách hàng là cá nhân

+ Giấy đăng ký mở tài khoản của chủ tài khoản, trong đó ghi rõ: Họ têncủa chủ tài khoản; Địa chỉ giao dịch của chủ tài khoản; Số, ngày tháng năm,nơi cấp chứng minh thư của chủ tài khoản; Tên NH nơi mở tài khoản

+ Bảng đăng ký mẫu chữ ký của chủ tài khoản để giao dịch với NH Đốivới tài khoản là cá nhân thì không được uỷ quyền, tất cả các giấy tờ thanhtoán, giao dịch với NH buộc phải là chữ ký của chủ tài khoản

Sau khi chấp nhận mở tài khoản cho khách hàng thì NH thông báo chokhách hàng biết số hiệu tài khoản, ngày bắt đầu hoạt động của tài khoản

b, Sử dụng tài khoản thanh toán

- Chủ tài khoản phải đảm bảo có đủ tiền trên tài khoản thanh toán tạithời điểm giao dịch thanh toán phải được thực hiện, Chịu trách nhiệm về việcchi trả vượt quá số dư Có trên tài khoản Trừ trường hợp NH cho phép thấuchi Ngân hàng là tổ chức tín dụng có nhận thanh toán phải duy trì trên tàikhoản tiền gửi tại NHNN số dư bình quân không thấp hơn mức dự trữ bắtbuộc do NHNN quy định

- Chủ tài khoản được toàn quyền sử dụng số dư tài khoản tiền gửi tại

NH thông qua các lệnh thanh toán phù hợp với quy định của Ngân hàngTrung Ương Chịu trách nhiệm về những sai sót hay hành vi lợi dụng, lừa đảokhi sử dụng dịch vụ thanh toán qua tài khoản do lỗi của mình

- Được hưởng lãi suất cho số tiền gửi trên tài khoản theo mức lãi suất do

NH quy định tùy theo đặc điểm của chủ tài khoản, số dư tài khoản và phù hợpvới quy chế quản lý lãi suất của NHNN ban hành trong từng thời kỳ

- Được yêu cầu NH cung cấp các thông tin về những giao dịch và số dưtrên tài khoản của mình

- Tuân thủ các hướng dẫn của NH nơi mở tài khoản về việc lập các lệnhthanh toán và sử dụng các phương tiện thanh toán, thực hiện giao dịch thanhtoán qua tài khoản: sử dụng, luân chuyển, lưu trữ chứng từ giao dịch, đảm bảocác biện pháp an toàn trong thanh toán do NH quy định

- Chủ tài khoản được uỷ quyền cho người khác bằng văn bản sử dụng tàikhoản theo quy định của pháp luật Người được uỷ quyền có quyền hạn vànghĩa vụ như chủ tài khoản trong phạm vi được uỷ quyền và không được uỷquyền lại cho người thứ ba

- Không được cho thuê, cho mượn hoặc sử dụng tài khoản của mình chocác giao dịch thanh toán đối với những khoản tiền đã có bằng chứng về nguồngốc bất hợp pháp

- Thông báo kịp thời cho NH nơi mở tài khoản khi phát hiện khi thấy saisót, nhẫm lẫn trên tài khoản của mình hoặc tài khoản của mình bị lợi dụng.Cung cấp thông tin chính xác khi yêu cầu sử dụng dịch vụ thanh toán hoặctrong quá trình sử dụng dịch vụ thanh toán qua tài khoản

Trong trường hợp có đóng chủ tài khoản thì mọi giao dịch thanh toántrên tài khoản chỉ được thực hiện khi có sự chấp thuận của những người đồngchủ tài khoản.

1.1.4.2 Quyền và nghĩa vụ của Ngân hàng và khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán

Quyền và nghĩa vụ của Ngân hàng

Ngân hàng cung ứng dịch vụ thanh toán có quyền quy định khách hàngphải nộp phí khi nhận dịch vụ thanh toán, quy định hạn mức thấu chi đối vớitừng khách hàng Yêu cầu khách hàng cung cấp các thông tin có liên quantrong quá trình sử dụng dịch vụ thanh toán, từ chối thanh toán khi khách hàngkhông đáp ứng đủ để sử dụng dịch vụ thanh toán, hoặc vi phạm nguyên tắcthanh toán

Ngân hàng cung ứng dịch vụ thanh toán có nghĩa vụ thanh toán chínhxác, kịp thời và an toàn tài sản theo yêu cầu của khách hàng Niêm yết côngkhai phí dịch vụ thanh toán, giữ bí mật về số dư tài khoản tiền gửi của kháchhàng theo đúng quy định của pháp luật Từ chối thực hiện các giao dịch thanhtoán đã có bằng chứng về nguồn gốc bất hợp pháp Cung cấp thông tin định

kỳ hoặc đột xuất (nếu cần) cho chủ tài khoản về số dư tài khoản và các giaodịch thanh toán trên tài khoản của chủ tài khoản

Ngân hàng chủ động trích tài khoản của khách hàng trong các trườnghợp sau:

 Các khoản nợ đến hạn, quá hạn, các khoản lãi, chi phí hợp lệ khácphát sinh trong quá trình quản lý tài khoản và cung ứng dịch vụthanh toán theo quy định

 Các nghĩa vụ thanh toán theo quyết định của cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền buộc chủ tài khoản phải thanh toán

 Các trường hợp khác theo thỏa thuận giữa NH và khách hàng

NH có trách nhiệm phát hiện và điều chỉnh kịp thời các tài khoản mở saihoặc sử dụng chưa chính xác NH phải thực hiện đầy đủ, kịp thời các lệnhthanh toán, các yêu cầu sử dụng tài khoản của khách hàng phù hợp với hoặcthỏa thuận giữa NH và khách hàng Kiểm soát các lệnh thanh toán của khách

hàng, đảm bảo lập đúng thủ tục quy định, hợp pháp, hợp lệ, và khớp với đúngcác yếu tố đã đăng ký; cung cấp đầy đủ, kịp thời các loại dịch vụ, phương tiệnthanh toán cần thiết phục vụ nhu cầu giao dịch của khách hàng qua Ngânhàng.

Thực hiện hạch toán theo các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trên cơ sở cácchứng từ kế toán hợp lệ, hợp pháp nhận được Điều chỉnh các khoản mục bịhạch toán sai, hạch toán không đúng bản chất hoặc không phù hợp với nộidung sử dụng của tài khoản theo quy định

Quyền và nghĩa vụ của khách hàng

Khách hàng có quyền yêu cầu ngân hàng phục vụ cung cấp thông tin về

số dư tài khoản và các giao dịch thanh toán của chủ tài khoản Khiếu nại vàđòi bồi thường thiệt hại do ngân hàng vi phạm các thoả thuận khi thực hiệndịch vụ thanh toán (thanh toán chậm, hoặc thanh toán không đúng số tiền,hoặc thu phí thanh toán không đúng theo quy định) Ngân hàng có tráchnhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng theo mức phạt chậm trả tối đabằng mức lãi suất quá hạn của loại cho vay cao nhất mà Ngân hàng đang ápdụng Số tiền phạt được tính như sau:

Số tiền phạt = Số tiền tính phạt x Số ngày phạt x Lãi suất nợ quá hạnNếu thanh toán chậm, số ngày phạt tính từ thời điểm kết thúc thời hạnquy định cho hình thức thanh toán đến ngày tài khoản của khách hàng sửdụng dịch vụ thanh toán được ghi có đủ số tiền

Nếu ghi nợ sai tài khoản hoặc ghi nợ thừa số tiền thanh toán, thì số ngàyphạt tính từ thời điểm tài khoản bị ghi sai cho đến khi ngân hàng trả đủ tiềnvào tài khoản của khách hàng tính trên số tiền sai thừa

Nếu ghi sai tài khoản hoặc ghi có thiếu số tiền thanh toán, thì số ngàyphạt tính từ thời điểm kết thúc quy định cho hình thức thanh toán đó đến khitài khoản đúng hoặc số tiền sai thiếu được ghi có đủ sau khi điều chỉnh sai sót,tính trên số tiền sai thiếu

Khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán có nghĩa vụ phải trả phí đầy đủ,đúng hạn và thực hiện đầy đủ các quy định khác của Ngân hàng Hoàn trả

Ngân hàng trong trường hợp thụ hưởng số tiền không có căn cứ pháp luậtthông qua dịch vụ thanh toán do Ngân hàng thực hiện.

1.2 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

1.2.1 Thanh toán bằng Séc

1.2.1.1 Khái niệm

Séc là phương tiện thanh toán do người ký phát lập dưới hình thứcchứng từ theo mẫu in sẵn, nó là một tờ lệnh vô điều kiện do khách hàng củaNgân hàng ký phát, ra lệnh cho Ngân hàng trích một số tiền nhất định từ tàikhoản của mình để trả cho người thụ hưởng

Séc do Ngân hàng cung ứng và được thiết kế theo đúng yêu cầu củapháp luật, các ngân hàng sẽ chọn mẫu séc riêng cho hệ thông ngân hàng củamình và đăng ký in ấn với nhà in của NHNN, các chi nhánh sử dụng Séc đểcung ứng cho khách hàng do Hội sở chính thống nhất in ấn và phân phối.Khách hàng mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng nào thì sẽ được Ngân hàng

đó nhượng Séc lại để sử dụng

Điều kiện khách hàng được cung ứng Séc đó là: đang được sử dụng tàikhoản tiền gửi thanh toán (Current Account - AC) tại Ngân hàng; không thuộcđối tượng bị cấm sử dụng hoặc không đang trong thời gian bị đình chỉ quyền

ký phát Séc; khách hàng có nhu cầu sử dụng Séc lần đầu hoặc khách hàng đãđược cung ứng Séc của Ngân hàng nhưng có số lượng tờ Séc chưa thanh toán

ít hơn 10 tờ/ 01 tài khoản tiền gửi thanh toán

Séc được sử dụng để thanh toán tiền hàng, dịch vụ nộp thuế, trả nợ….hoặc rút tiền tại các chi nhánh Ngân hàng Trong hình thức thanh toán bằngséc, việc trả tiền do người trả tiền khởi sướng và kết thúc bằng việc ghi số tiềntrên tờ séc vào tài khoản của người nhận tiền

Thời hạn xuất trình của tờ séc là trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký phát

và thời gian thanh toán séc là 6 tháng kể từ ngày ký phát séc Nếu ngày kếtthúc của thời hạn là ngày chủ nhật hoặc ngày lễ tết thì thời hạn được lùi vàongày làm việc tiếp theo sau ngày chủ nhật hoặc lễ tết đó

Quy định cho sử dụng séc: tờ séc cần phải điền đầy đủ các yếu tố, viếtbằng mực không phai, không tẩy xoá, sửa chữa, chữ ký của chủ tài khoản phải

giống chữ ký đã đăng ký với Ngân hàng; Chủ tài khoản không được ký khốngtrên tờ séc; Chủ tài khoản không được phép ký phát séc quá số dư, nếu viphạm : lần 1 thì Ngân hàng sẽ nhắc nhở, lần 2 Ngân hàng sẽ thu hồi số sécchưa ký phát, bị phạt tiền, đình chỉ ký phát séc trong 6 tháng, lần 3 sẽ bị thuhồi séc, phạt tiền và bị đình chỉ ký phát séc vĩnh viễn.

Séc gồm 2 phần: mặt trước và mặt sau Ở mặt trước của tờ Séc bao gồmcác yếu tố:

 Chữ "Séc" được in phía trên tờ Séc

 Số Séc

 Người thụ hưởng

 Số tiền xác định, được ghi bằng cả chữ và số

 Tên của người thanh toán

 Địa điểm thanh toán

 Ngày ký phát

 Chữ ký (có ghi rõ họ tên) của người ký phát Nếu như thiếu một trong các yếu tố trên thì sẽ không có hiệu lực củamột tờ Séc, trừ trường hợp: nếu không ghi địa điểm thanh toán thì địa điểmthanh toán là tại địa chỉ của người thực hiện thanh toán, nếu tờ séc không ghiđịa điểm thanh toán và không ghi rõ địa chỉ của người thực hiện thanh toán thì

tờ séc đó được thanh toán tại trụ sở chính của người thực hiện thanh toán hoặcnếu tờ séc được thanh toán qua Trung tâm thanh toán bù trừ séc theo quy địnhthì tờ séc sẽ được thanh toán tại trung tâm thanh toán bù trừ séc; nếu khôngghi tên người được trả tiền thì số tiền sẽ được trả cho người cầm tờ séc đó Mặt sau của tờ Séc được dùng để ghi nội dung chuyển nhượng

1.2.1.2 Các chủ thể tham gia

Các chủ thể tham gia thanh toán Séc bao gồm:

Người ký đó là người chủ tài khoản thanh toán tại ngân hàng, là ngườilập và ký tên trên tờ Séc để ra lệnh cho người thực hiện thanh toán thay mặtmình trả số tiền ghi trên Séc Nghĩa vụ của người ký phát đó là đảm bảo sốtiền được sử dụng từ tài khoản tiền gửi thanh toán (số dư khả dụng) tại Ngânhàng đủ để chi trả toàn bộ số tiền ghi trên Séc cho người thụ hưởng tại thời

điểm xuất trình Séc; chịu trách nhiệm về mọi thiệt hại do lỗi của mình gây rahoặc để Séc bị lợi dụng; chấp hành đúng các quy định về cung ứng séc củapháp luật và của Ngân hàng.

Người thụ hưởng là người được hưởng số tiền ghi trên Séc, người thụhưởng có thể là người cầm tờ séc đó có ghi tên người được trả tiền là chínhmình hoặc không ghi tên người được trả tiền hoặc ghi cụm từ "Trả cho ngườicầm séc", hoặc đã được chuyển nhượng bằng ký hậu cho mình thông qua dãychữ chuyển nhượng liên tục

Người thụ lệnh đó là Ngân hàng thực hiện việc trích tài khoản người kýphát séc trả cho người thụ hưởng

Khi phát hành séc chuyển khoản, chủ tài khoản phải gạch 2 đường songsong chéo góc hoặc viết hay đóng dấu từ “chuyển khoản” ở góc phía trên bêntrái mặt trước tờ séc trước khi giao cho người thụ hưởng

Séc chuyển khoản chỉ được sử dụng trong thanh toán chuyển khoản giữacác khách hàng mở tài khoản tại một Ngân hàng hoặc hai Ngân hàng nhưngphải cùng tham gia thanh toán bù trừ Về nguyên tắc thì thanh toán sécchuyển khoản phải được thanh toán dựa trên cơ sở số dư tài khoản tiền gửihiện có tại ngân hàng, trong trường hợp nếu có nhiều tờ séc cùng nộp vàoNgân hàng tại một thời điểm nhưng số dư tài khoản không đủ để thanh toántất cả những tờ séc thì Ngân hàng phải ưu tiên thanh toán theo thứ tự các tờséc phát hành trước sẽ được thanh toán trước Nếu tài khoản tiền gửi không

đủ tiền để thanh toán (séc phát hành quá số dư tài khoản tiền gửi) séc sẽ bịNgân hàng từ chối thanh toán, chủ tài khoản phải chịu trách nhiệm thanh toán

tờ séc đó và những khoản tiền phạt chi phí phát sinh liên quan đến việc khiếunại và khởi kiện (nếu có).

b, Quy trình thanh toán séc chuyển khoản

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản cùng Ngân hàng

Sơ đồ 1.2.1.3.1.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc

chuyển khoản giữa 2 khách hàng cùng chi nhánh

(2)(1)

(4) Ngân hàng ghi giảm tài khoản của người mua (Báo nợ)

(5) Ngân hàng ghi tăng tài khoản của người bán (Báo có)

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản ở 2 ngân hàng

Người phát

Ngân hàng

Sơ đồ 1.2.1.3.1.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc chuyển

khoản giữa 2 khách hàng khác chi nhánh

(2) Đơn vị mua ký phát hành séc thanh toán cho bên hàng hoá, dịch vụ

(3) Đơn vị bán chuyển Séc tới NH phục vụ mình để được thanh toán(4) NH phục vụ người bán chuyển séc và BKNS cho NH phục vụ người mua(5) NH phục vụ người mua thanh toán chuyển tiền cho NH phục vụ người bán(6) NH phục vụ người mua ghi giảm tài khoản của người mua

(7) NH phục vụ người bán ghi tăng tài khoản cho người bán và báo Có chongười bán

Nhận xét: với những đặc điểm trên thì séc chuyển khoản có những ưu,

khuyết điểm sau:

Ưu điểm của séc chuyển khoản là: dễ phát hành, thủ tục thanh toán đơngiản, người phát hành séc không phải đến NH làm thủ tục

Nhược điển: Phương thức này người thụ hưởng sẽ nhận được sécchuyển khoản ngay sau khi giao hàng, nhưng séc chuyển khoản ở đây mới chỉđược coi như là giấy hứa trả còn việc người bán có nhận được đủ số tiền hay

hưởng

NH phục vụ người bán

NH phục vụ

người mua

không còn phụ thuộc vào số dư trên tài khoản tiền gửi của người mua Kinhnghiệm thực tế cho thấy nếu tài khoản tài gửi của người mua không đủ số dưthì thường gây ắc tắc trong việc thanh toán

NH Sau khi kiểm tra các yếu tố hợp lệ NH tiến hành trích chuyển tài khoảnđóng dấu bảo đảm chi trả lên tờ séc chuyển khoản và trả lại cho khách hàng.Séc bảo chi có phạm vi thanh toán rộng hơn séc chuyển khoản, ngoàiviệc sử dụng để thanh toán cho các chủ thể mở tài khoản cùng một chi nhánhngân hàng, tại hai ngân hàng cùng tham gia thanh toán bù trừ trên phạm vitỉnh, thành phố thì séc bảo chi còn được sử dụng để thanh toán giữa kháchhàng mở tài khoản tại chi nhánh khách hàng cùng hệ thống trong phạm vi cảnước

Do séc bảo chi đã được ngân hàng đảm bảo khả năng chi trả nên saukhách hàng khi nộp séc vào ngân hàng phục vụ bên thụ hưởng thì Ngân hàngnày sau khi kiểm tra tính hợp lệ của séc thì có thể ghi có ngay vào tài khoảnngười thụ hưởng Nếu do sơ suất khi kiểm tra, sau này phát hiện séc khônghợp lệ thì ngân hàng phục vụ bên thụ hưởng phải chịu trách nhiệm

b, Quy trình thanh toán

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản cùng một NH

Sơ đồ 1.2.1.3.2.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc bảo chi giữa

2 khách hàng cùng chi nhánh

(2)

(1)

(1) Người trả tiền làm thủ tục bảo chi séc

1a, Người trả tiền lập 2 liên giấy “yêu cầu bảo chi séc” kèm tờ séc đã ghiđầy đủ các yếu tố nộp vào NH để xin bảo chi séc

1b, NH đối chiếu giấy “yêu cầu bảo chi séc” và tờ séc, số dư tài khoảncủa người phát hành, nếu đủ điều kiện thì tiến hành trích tiền từ tài khoảnchuyển vào tài khoản đảm bảo thanh toán séc Sau đó đóng dấu “bảo chi” lên

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản tại 2 NH

hưởng

Ngân hàng

Sơ đồ 1.2.1.3.2.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán séc bảo chi giữa

2 khách hàng khác chi nhánh

(2)

(4a) (3)(1)

(1) Người trả tiền làm thủ thục bảo chi séc

(2) Người trả tiền giao séc cho người thụ hưởng để nhận hàng hoa, dịch vụ (3) Khi nhận tờ séc bảo chi, người thụ hưởng phải kiểm tra các yếu tố,đặc biệt yếu tố bảo chi séc, tiến hành lập bảng kê kèm tờ séc nộp vào NHphục vụ mình nhờ thu hộ tiền

(4) NH kiểm tra các yếu tố cần thiết, tiến hành ghi Có vào tài khoản gửithanh toán số tiền ghi trên séc và báo Có cho người thụ hưởng, đồng thờichuyển các chứng từ sang cho NH phục vụ người mua (người trả tiền)

(5) NH phục vụ người trả tiền thực hiện thanh toán tất toán tài khoản

“đảm bảo thanh toán séc”

Nhận xét: Với những đặc điểm trên thì séc bảo chi có những ưu và

nhược điểm sau:

Ưu điểm: sử dụng hình thức thanh toán này thì có lợi cho người thụhưởng vì họ chức chắn nhận được tiền, quá trình thanh toán được nhanhchóng vì Ngân hàng đã bảo chi séc

Nhược điểm: với phương thức này thì người phát hành séc phải đếnngân hàng làm thủ tục bảo chi và lưu ký tiền trên tài khoản không đượchưởng lãi; phạm vi thanh toán chỉ trong nội tỉnh và nếu khác NH phải thamgia thanh toán bù trừ và thanh toán trong hệ thông NH

hưởng

NH phục vụ người bán

NH phục vụ người mua

4b

1.2.1.3.3 Séc lĩnh tiền mặt

Séc lĩnh tiền mặt là loại séc chỉ dùng để rút tiền mặt tại NH nơi kháchhàng mở tài khoản Séc dùng để lĩnh tiền mặt không có hai đường song songchéo góc ở phía trên bên trái hoặc không có chữ “chuyển khoản” ở mặt trước

tờ séc

Thủ tục phát hành séc lĩnh tiền mặt: Người phát hành séc phải ghi rõ têncủa pháp nhân (hoặc cá nhân), địa chỉ, số hiệu tài khoản, tên NH giữ tài khoảncủa người thụ hưởng vào vị trí quy định trên tờ séc

Cách thanh toán: Khi lĩnh tiền, người lĩnh tiền phải nộp tờ séc lĩnh tiềnmặt vào Ngân hàng nơi người phát hành séc mở tài khoản Khi nhận được tờséc lĩnh tiền mặt và giấy uỷ quyền lĩnh tiền mặt (nếu có), cán bộ Ngân hànglàm thủ tục chi tiền theo chế độ hiện hành

1.2.2 Thanh toán bằng lệnh chi - uỷ nhiệm chi

1.2.2.1 Khái niệm

Lệnh chi hay uỷ nhiệm chi là lệnh chi tiền do chủ tài khoản lập theo mẫucủa ngân hàng để yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình trích một số tiền nhấtđịnh từ tài khoản tiền gửi của mình để trả cho người thụ hưởng có tên trênlệnh chi hoặc uỷ nhiệm chi

Uỷ nhiệm chi hay lệnh chi được áp dụng trong thanh toán tiền hàng hoá,dịch vụ, nộp thuế, trả nợ hoặc chuyển tiền của người sử dụng dịch vụ thanhtoán tại một chi nhánh Ngân hàng hoặc giữa các chi nhánh, cùng hoặc khác hệthống trong phạm vi cả nước Trong vòng một ngày làm việc khi nhận được

uỷ nhiệm chi Ngân hàng phải thực hiện ngay yêu cầu đó của chủ tài khoản,nếu uỷ nhiệm chi hợp lệ và số dư trên tài khoản đủ để thực hiện Đây là hìnhthức thanh toán đơn giản, nhanh chóng nên nó thường chiếm tỷ trọng lớn Trường hợp hai chủ thể thanh toán mở tài khoản tại hai Ngân hàng thìđơn vị bán sau khi giao hàng cho đơn vị mua, đơn vị mua sẽ lập UNC gửi đếnNgân hàng phục vụ mình Tại Ngân hàng phục vụ đơn vị mua sau khi kiểmtra tính hợp lệ của chứng từ sẽ tiến hành ghi nợ và chuyển theo liên hàng (nếuhai Ngân hàng cùng hệ thống) hoặc chuyển sang tài khoản thanh toán bù trừ

(nếu hai Ngân hàng khác hệ thống nhưng tham gia thanh toán bù trừ trên địabàn) trong ngày làm việc.

1.2.2.2 Các trường hợp sử dụng uỷ nhiệm chi

- Dùng lệnh chi hay uỷ nhiệm chi để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ:khi thực hiện số tiền của lệnh chi được chuyển thẳng vào tài khoản thanh toáncủa người thụ hưởng

- Dùng trực tiếp lệnh chi (uỷ nhiệm chi) để chuyển tiền đứng tên ngườithụ hưởng: chuyển trả vào tài khoản của người thụ hưởng hoặc trả cho ngườithụ hưởng qua tài khoản “chuyển tiền phải trả”

- Chủ tài khoản dùng lệnh chi (uỷ nhiệm chi) để chuyển tiền đề nghị tổchức cung ứng dịch vụ thanh toán phục vụ mình phát hành séc chuyển tiềncầm tay

1.2.2.3 Quy trình thanh toán uỷ nhiệm chi

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản tại cùng 1NH

Sơ đồ 1.2.2.3.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNC giữa 2

khách hàng cùng chi nhánh

(1)

(4)(3)

(3) NH kiểm tra UNC, số dư tài khoản tiền gửi của người trả tiền, nếu hợp

lệ thì tiến hành trích tài khoản tiền gửi và báo Nợ cho người trả tiền

(4) NH ghi Có vào tài khoản tiền gửi của người thụ hưởng và báo Có chohọ

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản tại 2 NH

Sơ đồ 1.2.2.1.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNC giữa 2

(1) Người bán cung cấp hàng hoá, dịch vụ cho người mua

(2) Người mua lập UNC nộp vào NH phục vụ mình yêu cầu trích tàikhoản của mình để thanh toán cho người thụ hưởng

(3) NH phục vụ người mua kiểm tra UNC, số dư tài khoản, sau đó tiếnhành ghi Nợ vào tài khoản người mua, rồi báo Nợ cho người mua Đồng thời,chuyển tiền sang cho NH phục vụ người bán

(4) NH phục vụ người bán ghi Có vào tài khoản người bán và báo Có chohọ

Trường hợp người thụ hưởng chưa mở tài khoản tiền gửi tại bất cứ NHnào đó thì NH phục vụ người thụ hưởng ghi Có vào tài khoản phải trả kháchhàng và báo cho người thụ hưởng đến nhận tiền

Nhận xét: UNC hay lệnh chi có ưu điểm là rất đơn giản, tiết kiệm chi

phí, thuận tiện cho khách hàng sử dụng và thuận tiện trong việc ứng dụng

hưởng

NH phục vụ người bán

NH phục vụ người mua

công nghệ thanh toán hiện đại, nên tốc độ thanh toán nhanh, phạm vi rộng rãi.Đây là hình thức thanh toán chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng doanh sốthanh toán qua NH Hình thức thanh toán này không đảm bảo quyền lợi chongười bán vì bên bán có thể gặp rủi ro do bên mua không đủ khả năng thanhtoán, do vậy người ta chỉ áp dụng hình thức thanh toán UNC trong trường hợpbên bán và bên mua tín nhiệm nhau, thanh toán các món nhỏ hoặc thanh toánphi mậu dịch.

1.2.3 Thanh toán bằng nhờ thu - uỷ nhiệm thu

1.2.3.1 Khái niệm

Uỷ nhiệm thu là giấy uỷ nhiệm do khách hàng lập theo mẫu của Ngânhàng để uỷ nhiệm cho NH thu hộ tiến từ bên chi trả sau khi đã cung cấp hànghoá, dịch vụ

Đặc điểm của UNT là: UNT được áp dụng trong trường hợp thanh toántiền hàng hoá, dịch vụ giữa các chủ thể mở tài khoản tại cùng một NH hoặccác chi nhánh NH cùng hệ thống hoặc khác hệ thống; UNT là do bên bán lập

và gửi vào NH phục vụ mình để nhờ thu hộ số tiền trên cơ sở khối lượng hànghoá đã giao, dịch vụ đã cung cấp; Khách hàng mua và bán phải thống nhấtthoả thuận dùng hình thức thanh toán UNT với những điều kiện thanh toán cụthể đã ghi trong hợp đồng kinh tế, đồng thời phải thông báo bằng văn bản cho

NH phục vụ mình biết để làm căn cứ thực hiện UNT

Khi nhận được giấy UNT trong vòng 1 ngày làm việc NH phục vụ bêntrả tiền phải trích tài khoản của bên trả tiền cho bên thụ hưởng để hoàn tấtthanh toán

1.2.3.2 Quy trình thanh toán uỷ nhiệm thu

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản tại cùng một NH

Sơ đồ 1.2.3.2.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNT giữa 2

khách hàng cùng chi nhánh

(1)

(1) Người bán giao hàng hoá, dịch vụ cho người mua

(2) Người bán nộp UNT vào NH nhờ thu hộ tiền

(3) NH kiểm tra các chứng từ thanh toán, căn cứ vào hợp đồng kinh tế(đơn đặt hàng) và bộ chứng từ để ghi Nợ cho người mua và báo Nợ cho ngườimua

(4) NH ghi Có cho người bán và báo Có cho người bán

- Trường hợp khách hàng mở tài khoản tại hai chi nhánh NH cùng hệthống hoặc khác hệ thống

Sơ đồ 1.2.3.2.2: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán UNT giữa 2

khách hàng khác chi nhánh (1)

(3)

(5)

NH phục vụ

người mua

(1) Người bán cung cấp hàng hoá, dịch vụ cho người mua.

(2) Người bán lập UNT kèm theo hoá đơn bán hàng nộp vào NH phục vụmình nhờ thu hộ số tiền hàng

(3) NH phục vụ người bán sau khi kiểm tra chứng từ, NH ghi ngày thángnhận chứng từ, ký tên đóng dấu lên UNT vào sổ theo dõi UNT rồi gửi bộchứng từ sang cho NH phục vụ người mua

(4) NH phục vụ người mua kiểm tra các yếu tố cần thiết trên UNT, kiểmtra khả năng thanh toán của người mua, nếu đủ điều kiện thi ghi Nợ vào tàikhoản tiền gửi thanh toán và báo Nợ cho người mua

(5) NH phục vụ người mua chuyển trả tiền đã thu được sang cho NH phục

vụ người bán

(6) NH phục vụ người bán ghi Có tài khoản tiền gửi và báo Có chongười bán

Nhận xét: UNT có ưu điểm là tương đối đơn giản, rất thuận tiện đối với

các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ như: điện, nước, thuê nhà, điện thoại….các chủ thể tham gia trong thanh toán tin tưởng lẫn nhau Tuy nhiên, hìnhthức thanh toán này còn có hạn chế là đến hạn thanh toán nếu trên tài khoảnngười trả tiền không đủ số dư để thanh toán sẽ dẫn tới hiện tượng chậm trảtiền cho người thụ hưởng và lúc này người trả tiền sẽ bị phạt

1.2.4 Thanh toán bằng thẻ Ngân hàng

1.2.4.1 Khái niệm

Để được sử dụng thẻ Ngân hàng, khách hàng phải thực hiện các thủ tụcđăng ký sử dụng thẻ và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của Ngânhàng phát hành thẻ Sau khi được Ngân hàng phát hành thẻ chấp thuận, kháchhàng phải đăng ký hợp đồng sử dụng thẻ với Ngân hàng

dịch được khấu trừ ngay vào tài khoản của khách hàng, đồng thời ghi có ngayvào tài khoản của người thụ hưởng.

- Thẻ tín dụng: là loại thẻ được sử dụng phổ biến, Ngân hàng cho phépchủ thẻ sử dụng một hạn mức nhất định Đối với những khách hàng có quan

hệ thường xuyên với Ngân hàng, có tình hình tài chính tốt, luôn đảm bảo khảnăng thanh toán thì Ngân hàng cho phép sử dụng thẻ tín dụng

- Thẻ rút tiền mặt: với chức năng chuyên biệt chỉ để rút tiền mặt nên chủthẻ phải ký quỹ một số tiền bằng số tiền trên thẻ Hiện nay, thẻ ATM dùng đểrút tiền tại các máy ATM, chủ thẻ có thể thực hiện giao dịch thanh toán cácchi phí như điện, nước, điện thoại…

Thẻ thanh toán phải có đầy đủ các yếu tố sau:

Các chủ thể tham gia vào thanh toán thẻ gồm có:

Ngân hàng phát hành thẻ là NH bán thẻ cho khách hàng, chịu tráchnhiệm thanh toán số tiền do người sử dụng thẻ cho người thụ hưởng Ngânhàng phát hành thẻ có thể ủy nhiệm cho một số chi nhánh NH phát hành vàquản lý thẻ

Người sử dụng thẻ: là người trực tiếp mua thẻ tại NH hoặc người đượcchuyển nhượng thẻ và dùng thẻ để mua hàng hóa, dịch vụ

Người tiếp nhận thanh toán bằng thẻ là các doanh nghiệp cung ứng hànghóa, dịch vụ cho người sử dụng thẻ

Ngân hàng đại lý thanh toán: là các chi nhánh NH do NH phát hành thẻquy định, NH đại lý có trách nhiệm thanh toán cho người tiếp nhận thanh toánbằng thẻ khi nhận được biên lai thanh toán

1.2.4.3 Quy trình thanh toán thẻ

Sơ đồ 1.2.4.3.1: Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán thẻ

sử dụng thẻ khi thanh toán NH phát hành thẻ sẽ quản lý và giữ bí mật tuyệtđối về mật mã sử dụng thẻ của khách hàng

(2) Chủ sở hữu thẻ giao thẻ cho cơ sở chấp nhận thẻ để kiểm tra, đưa thẻvào máy thanh toán thẻ, máy tự động ghi số tiền thanh toand và in biên laithanh toán

(3) Cơ sở chấp nhận thẻ giao thẻ và 1 liên biên lai thanh toán cho chủ sởhữu thẻ

(4) Cơ sơ chấp nhận thẻ lập bảng kê biên lai thanh toán và gửi cho NHđại lý thanh toán để thanh toán

(5) Nhận được biên lai thanh toán kèm theo bảng kê biên lai thanh toán

do cơ sở chấp nhận thẻ gửi đến sau khi kiểm tra điều kiện thanh toán, NH đại

lý thanh toán ngay cho cơ sơ chấp nhận thẻ bằng thẻ

nhận thẻ

NH đại lý thanh toán thẻ

NH phát hành thẻ

(6) NH đại lý thanh toán thẻ thanh toán với NH phát hành thẻ (qua thủtục thnah toán giữa các NH).

Nhận xét: Thẻ thanh toán là hình thức thanh toán tiên tiến, có độ an

toàn cao, thanh toán nhanh, văn minh, thuận tiện, là loại phương tiện thanhtoán dễ bảo quản, cất giữ khi mang theo Thủ tục cấp thẻ dễ dàng, nếu phải kýquỹ thì được hưởng lãi suất tiền gửi không kỳ hạn Có nhiều loại thẻ để kháchhàng lựa chọn

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới thanh toán không dùng tiền mặt

1.3.1 Tình hình kinh tế xã hội

Tình hình kinh tế xã hội là yếu tố quyết định cho sự tồn tại và phát triểncủa hình thức thanh toán không dùng tiền mặt Trong một nền kinh tế chưaphát triển, mức độ tin tưởng vào nhau chưa cao, các giao dịch thanh toánthường đòi hỏi thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt - là phương thức thanh toántin cậy nhất; còn khi tốc độ lạm phát cao thì người ta có xu hướng quay vềhình thức trao đổi hàng đổi hàng hoặc sử dụng các phương tiện thanh toánkhông chính thức nhưng có giá trị tin cậy và ổn định hơn như vàng, ngoại tệ Trong điều kiện như vậy thì TTKDTM không có cơ hội phát triển

Thanh toán không dùng tiền mặt là một hình thức thanh toán tiên tiến sửdụng công nghệ cao vì vậy đòi hỏi cơ sở vật chất hiện đại, tình hình kinh tế xãhội phát triển cao mới có thể đáp ứng được nhu cầu Một nền kinh tế pháttriển cao như các nước có nền kinh tế phát triển thì các giao dịch thanh toánchủ yếu dưới hình thức phi tiền mặt với các giao dịch thanh toán có giá trịlớn, theo đó cơ chế TTKDTM có lý do và điều kiện để phát triển và hoànthiện Ngược lại, một nước có nền kinh tế kém phát triển và dựa trên sản xuấtnông nghiệp là chủ yếu thì giao dịch thanh toán chủ yếu sẽ là tiền mặt và lúc

đó vai trò thanh toán qua Ngân hàng là không phát triển được

1.3.2 Cơ sở pháp lý quy định

Cơ sở pháp lý quy định trong thanh toán không dùng tiền mặt là mộttrong những nhân tố rất quan trọng Cũng như các nghiệp vụ kinh doanh khác

của NH, phương thức TTKDTM cần phải có những quy định về quyền vànghĩa vụ của các bên tham gia, nhằm đảm bảo công bằng và hợp lý, tránhtranh chấp xảy ra, điều đó cần đến vai trò của pháp luật.

TTKDTM có ưu điểm là an toàn và tiện lợi hơn tiền mặt rất nhiều, do đó

nó chỉ có thể phát triển khi đảm bảo được các lợi thế đó, tức là nhanh chóng,chính xác, thuận tiện và an toàn Các quy định của pháp luật về TTKDTM vàcác văn bản có liên quan cũng phải thể hiện được các yếu tố đó, an toànnhưng phải linh hoạt, thuận tiện và công bằng cho các bên tham gia thanhtoán.Cơ sở pháp lý phải đủ để điều chỉnh các thể thức thanh toán không dùngtiền mặt Và Nhà Nước đã tạo nên những khuôn khổ pháp lý cho hoạt độngthanh toán không dùng tiền mặt Nhà Nước đã cho ra đời các Quy định, Nghịquyết, các văn bản trực tiếp hoặc gián tiếp tác động tới hoạt động TTKDTM

Sự điều chỉnh của pháp luật đối với quan hệ thanh toán qua trung gian thanhtoán tạo môi trường và chuẩn mực pháp lý đảm bảo cho các quan hệ thanhtoán được thực hiện trong vòng trật tự phù hợp với lợi ích của Nhà nước vàlợi ích của xã hội

Cơ sở pháp lý cho hoạt động thanh toán là một yếu tố không thể tách rời

cơ chế thanh toán qua NH Sự hoàn thiện của cơ sở pháp lý là điều thúc đẩy

cơ chế TTKDTM pháp triển Một cơ sở pháp lý đủ, chặt chẽ và đồng bộ sẽ làđiều kiện thuận lợi cho TTKDTM, chẳng hạn như các văn bản quy địnhhướng dẫn cụ thể về séc và sử dụng séc sẽ giúp cho việc thực hiện và quản lý

về chúng dễ hơn Trong thanh toán điện tử nếu như tính chất pháp lý của cácchứng từ điện tử chưa được xác nhận bằng các văn bản pháp quy có liên quanthì thì thanh toán điện tử trong hệ thống NH chưa đủ cơ sở để phát triển rộngrãi

1.3.3 Cơ sở vật chất hạ tầng để đảm bảo thực hiện các hình thức thanh toán này

TTKDTM là một hình thức thanh toán hiện đại, đòi hỏi cơ sở vật chất hạtầng nhiều, hiện đại để phục vụ cho quá trình thanh toán, vì vậy một cơ sở vậtchất đầy đủ sẽ là điều kiện thuận lợi cho phát triển hình thức thanh toán này

Công nghệ thanh toán là yếu tố có vai trò đặc biệt quan trọng đối vớihoạt động TTKDTM của Ngân hàng, do khối lượng thanh toán qua Ngânhàng ngày càng lớn, đòi hỏi các NHTM phải đáp ứng một cách nhanh chóng,kịp thời cho khách hàng Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo ra mộtbước nhảy vọt trong TTKDTM Sự phát triển của khoa học công nghệ chophép các NH có thể phát triển mạng lưới các dịch vụ thanh toán khác nhau đểkhách hành lựa chọn Chẳng hạn như nếu thiếu một hệ thống thanh toán điện

tử hoàn chỉnh với các yêu cầu kỹ thuật đủ tiêu chuẩn thì không thể phát triểnthanh toán thẻ được, Do đó, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật có ảnh hưởngrất lớn tới sự phát triển của TTKDTM

1.3.4 Năng lực chuyên môn của những người tiến hành thực hiện các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

Hoạt động Ngân hàng trong điều kiện thị trường đòi hỏi cán bộ Ngânhàng phải là những người thật sự có năng lực chuyên môn, và không ngừngnang cao năng lực chuyên môn của mình để đáp ứng yêu cầu ngày càng caocủa khách hàng

Ngoài các nhân tố kể trên thì thói quen sử dụng tiền mặt cũng là mộttrong những nhân tố ảnh hưởng rõ tới việc sử dụng và phát triển TTKDTM.Việc sử dụng tiền mặt trong thanh toán đã là một thói quen từ lâu của mọingười dân vì vậy để thay đổi không phải là một việc đơn giản Trình độ dântrí còn thấp, hiểu biết về Ngân hàng còn ít, đây cũng là một hạn chế lớn choviệc phát triển TTKDTM Trình độ dân trí phát triển thì người dân có khảnăng và điều kiện giao dịch tại NH thường xuyên hơn, do vậy TTKDTM có

cơ hội phát triển hơn; ngược lại, khi trình độ dân trí thấp thì việc sử dụng tiềnmặt trong thanh toán là hinh thức đơn giản và tối ưu nhất