Con đường phát triển của quyền con người trong thế kỷ xxi

Con đường phát triển của quyền con người trong thế kỷ XXI Bảo vệ và phát triển quyền con người trong thế kỷ XXI cần dựa trên những kinh nghiệm của thế kỷ XX I Kinh nghiệm của thế kỷ XX Theo chúng tôi,[.]

Con đường phát triển của quyền con người trong thế kỷ XXI

Bảo vệ và phát triển quyền con người trong thế kỷ XXI cần dựa trên những kinh nghiệm của thế kỷ XX

I Kinh nghiệm của thế kỷ XX

Theo chúng tôi, những kinh nghiệm đó là:

Thứ nhất, quyền con người là lý tưởng - mục tiêu cao cả của nhân

loại Mỗi bước tiến của lịch sử đều ghi nhận một bước tiến về quyền con người Khác với thế kỷ XIX, quan niệm về nhân quyền thế kỷ XX đa dạng hơn, trước hết, nhân quyền gắn với độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia Nói cách khác, không một ai có quyền độc chiếm quan niệm quyền con người Bởi vậy cộng đồng quốc tế (Liên Hợp Quốc), mỗi quốc gia và mỗi

người có thể và cần lựa chọn những phương pháp thích hợp để thực hiện mục tiêu đó Tuy nhiên tất cả mọi phương pháp phải dựa trên Hiến chương Liên

Hợp Quốc và nguyên tắc triệt để tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ mỗi quốc gia

Thứ hai, lịch sử quyền con người đi từ xác định các quyền cá nhân đến quyền tập thể và quyền cộng đồng (quyền dân tộc, quyền phát triển).

Quyền con người đi từ những lời tuyên bố đến việc tổ chức thực hiện, đi từ quan niệm là công việc của chính phủ đến quan niệm là công việc của toàn

xã hội Quyền cá nhân chỉ có thể phát triển trong một xã hội có kỷ cương, dân chủ, cởi mở Cũng như một chế độ xã hội chỉ có thể tồn tại và tiến bộ trên cơ sở bảo đảm các quyền tự do, dân chủ, bình đẳng của mỗi cán nhân.

ở đây, chính phủ giữ vai trò quan trọng nhất

Thứ ba, quyền con người là một mục tiêu chứ không phải là một công cụ Việc sử dụng vũ lực để áp đặt quan điểm nhân quyền thường dẫn

đến vi phạm quyền con người nhiều hơn

II Việt Nam với quyền con người

Hiện nay Chính phủ chúng tôi đang nỗ lực giải quyết những vấn đề nhân quyền của mình

Việt Nam đang ở trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường định hướng XHCN Những ai đã tới Việt Nam, nếu có dịp trở lại hôm nay đều có thể thấy rõ những chuyển biến tích cực ở đây, mặc dù Việt Nam vẫn là một nước nghèo Ngày nay, bè bạn quốc tế biết đến Việt Nam, không chỉ bởi cuộc kháng chiến anh hùng vì Độc Lập

Tự Do, mà còn bởi những hàng hóa như: gạo, dầu thô, chè, cà phê, hạt điều, cao su, hải sản mang nhãn hiệu Việt Nam

Đối với chúng tôi, để bảo vệ quyền con người, phải tiến hành đồng thời nhiều biện pháp, trong đó những biện pháp chính là:

- Hoàn thiện Hiến pháp, pháp luật hướng vào mở rộng các quyền

tự do, dân chủ, bình đẳng của nhân dân, ngăn chặn tệ nạn quan liêu tham

nhũng, vi phạm quyền con người, đồng thời ra sức phát triển kinh tế, xã hội

và văn hóa

Bản Hiến pháp năm 1992, kế thừa các bản hiến pháp trước đây, trân trọng ghi nhận quyền con người Cùng với Hiến pháp, 90 đạo luật và hàng trăm pháp lệnh đã được ban hành nhằm thể chế hóa đầy đủ hơn, bảo vệ hữu hiệu hơn quyền con người Bộ luật hình sự mới, sẽ có hiệu lực vào tháng 7-2000, luật Hôn nhân và gia đình sẽ được Quốc hội thông qua trong

kỳ họp tháng 5-2000 Các quan hệ dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa hôn nhân, gia đình trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

có các yếu tố nước ngoài, sẽ được bảo vệ theo tinh thần thật sự tôn trọng tập quán quốc tế và các công ước mà Việt Nam đã tham gia

Hiện nay Việt Nam đang đẩy mạnh việc thực hiện quy chế dân chủ

ở cơ sở với nội dung: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", đồng thời đang thực hiện cuộc tự phê bình và phê bình chống quan liêu, tham nhũng làm trong sạch Đảng và nhà nước nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ văn minh

- Việt Nam kiên trì chính sách kinh tế nhiều thành phần và cơ chế thị trường định hướng XHCN Trước mắt Chính phủ sẽ tập trung phát triển

sức sản xuất, tạo thêm công ăn việc làm, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho các nhà đầu tư, tích cực chuẩn bị tham gia AFTA và WTO

Xóa đói, giảm nghèo, nâng cao trình độ dân trí cho các vùng khó khăn, để người dân có điều kiện hưởng thụ các quyền tự do, dân chủ, bình đẳng là một chính sách ưu tiên của Việt Nam

Kinh nghiệm của chúng tôi là, chỉ trên cơ sở một nền kinh tế phát triển ổn định, có hiệu quả cao và một chính sách xã hội bình đẳng, công bằng nhân đạo thì quyền con người mới được bảo đảm và phát triển thật sự

Việt Nam đã tham gia 8 công ước về quyền con người Có thể nói các quyền cơ bản của con người đã được ghi nhận đầy đủ trong Hiến pháp

và pháp luật quốc gia

Chính phủ Việt Nam cho rằng, tôn trọng quyền con người là bản chất của nhà nước Việt Nam Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người

thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (là cơ quan thuộc Chính phủ và Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam) là cơ quan nghiên cứu và giáo dục về quyền con người

Chúng tôi đã đưa lý luận về quyền con người vào chương trình đào tạo quan chức của Đảng và Nhà nước Sự hợp tác của chúng tôi với các cơ quan khoa học và giáo dục nhân quyền của các nước là một nhân tố thúc đẩy nhân quyền ở Việt Nam đồng thời góp phần tăng thêm sự hiểu biết lẫn nhau về nhân quyền giữa các nước

III Quyền con người trong thế kỷ XXI

Chúng tôi cho rằng, quyền con người trong thế kỷ tới sẽ là trung tâm chính sách của các quốc gia và quốc tế

Quyền con người trong thế kỷ XXI tất yếu nằm trong quá trình toàn cầu hóa, với những cơ hội và thách thức lớn gắn với xu hướng hòa bình và

Chủ quyền quốc gia, phát triển kinh tế, văn hóa vẫn là cơ sở để bảo

vệ quyền con người

Hợp tác quốc tế là điều cần thiết, tuy nhiên, Chính phủ của các quốc gia vẫn là người chịu trách nhiệm chủ yếu trong việc bảo vệ và phát

triển quyền con người

Phương pháp khắc phục những bất đồng về nhân quyền trong cộng đồng quốc tế và giữa các quốc gia không phải là loại bỏ những quan niệm nhân quyền mang đặc thù dân tộc, không phải là con đường đối đầu, không phải là sự áp đặt, mà bằng những phương pháp nhân đạo, khoan dung, văn

minh, văn hóa - nghĩa là bằng nêu gương, đối thoại trên tinh thần xây dựng tôn trọng và giúp đỡ lẫn nhau.

Chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con người

Với tư cách là một giá trị, quyền con người là thành quả lớn nhất của các cuộc đấu tranh kiên cường, bền bỉ của nhân dân chống áp bức, bóc lột; chống thực dân xâm lược; chống thảm họa tự nhiên; chống sự suy thoái

về đạo đức, lối sống, tự hoàn thiện nhân cách của nhân loại

Với tư cách là một quy phạm xã hội, quyền con người là một quy phạm đặc thù - vừa mang tính chất, mục tiêu, lý tưởng, vừa mang tính chất thực định, quyền con người điều chỉnh các mối quan hệ xã hội trên phạm vi thế giới và khu vực, thông qua các thỏa thuận quốc tế giữa các chính phủ với nhau và với tổ chức Liên hợp quốc

Mỗi bước tiến của lịch sử, mỗi một hình thái kinh tế - xã hội, mỗi một hệ tư tưởng, mỗi một dân tộc đều để lại những dấu ấn sâu sắc trong quan niệm về quyền con người

Ra đời vào giữa thế kỷ XIX, chủ nghĩa Mác đã kế thừa những tư tưởng lớn nhất của nhân loại trong các ngành khoa học xã hội và nhân văn cho đến lúc đó để xây dựng nên học thuyết cách mạng Xét về bản chất, chủ nghĩa Mác là lý luận về con đường giải phóng con người - giải phóng loài người thoát khỏi mọi sự tha hóa bởi của cải vật chất và quyền lực chính trị dưới tất cả mọi hình thức Chủ nghĩa Mác chống lại mọi sự áp bức bóc lột, bất công và bất bình đẳng, nhằm phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và đạo đức của con người Các nhà kinh điển mác xít cũng chỉ ra ra rằng, loài người phải biết sống hòa hợp với thiên nhiên

Sự bền vững tư tưởng của Mác về con người và quyền con người không phải chỉ bắt nguồn từ lý tưởng nhân văn cao cả, mà còn ở chỗ, ông

đã xây dựng một hệ thống các luận điểm khoa học và khái niệm hoàn chỉnh, toàn diện về quyền con người

Trước hết, chủ nghĩa Mác đã xác định đúng đắn vai trò của con

Con người sáng tạo ra lịch sử của mình, sự sáng tạo đó dựa trên những tiền

đề và những điều kiện nhất định - nhân tố quyết định, xét đến cùng là sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực ở đây không có bất cứ một quyết định luận nào quy định số phận của con người Các quyền tự do, dân chủ, công bằng, bình đẳng thật sự của con người chỉ có thể giành được bằng con đường đấu tranh cách mạng và cải tạo xã hội, bằng sự nhận thức đúng đắn quy luật lịch sử C Mác cũng đã chỉ ra rằng, các tiêu chuẩn đánh giá tư tưởng của con người cuối cùng phải lấy con người làm thước đo Ông viết: “Lý luận có thể thâm nhập vào quần chúng, khi nó chứng minh ứng dụng vào một người, lấy người để chứng minh Sự triệt để của lý luận, ông viết: “Có nghĩa là xét sự vật đến tận gốc rễ của nó Nhưng gốc rễ, đối với con người, chính là bản thân con người”(1)(1)

Thứ hai, chủ nghĩa Mác đã làm sáng tỏ và sâu sắc nội dung, hay nói

đúng hơn là bản chất của các quyền cơ bản của “con người”

Các nhà kinh điển mác xít không phủ nhận các quyền mà con người

đã giành được dưới các chế độ người bóc lột người, đặc biệt là dưới chế độ

tư bản chủ nghĩa V.I Lênin nói: Chế độ dân chủ tư sản "là bước tiến khổng lồ từ chế độ thống trị dựa trên đẳng cấp thời trung cổ sang xã hội tư bản chủ nghĩa(2)(2) Song các ông đã chỉ ra rằng các quyền đó còn mang nặng tính hình thức, bởi vì trong xã hội đó, người ta mặc nhiên thừa nhận

sự bất bình đẳng về năng lực của mỗi con người, còn nhà nước thì thừa nhận sự bất bình đẳng về sở hữu Chính sự bất bình đẳng này tạo ra sự biến dạng của các quyền Thử hỏi, quyền bất khả xâm phạm đối với một người

có thể thuê vệ sĩ với cùng quyền đó ở một người vô gia cư, hay một trẻ em sống lang thang trên đường phố khác nhau như thế nào? Thử hỏi, quyền

tự do tư tưởng, ngôn luận báo chí của một người sở hữu cả một đài phát thanh hoặc nhiều kênh truyền hình với một người không đủ tiền để mua một chiếc rađiô khác nhau ra sao?

C Mác đã phân tích, nguyên nhân sâu xa của mọi sự bất bình đẳng

và tha hóa của con người nằm sâu trong sự hạn chế phát triển của lực lượng

(1)(1) C Mác - Ph Ăngghen, Tuyển tập, tập I, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1980, tr.25

sản xuất và ở chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa C Mác viết: “Quyền không bao giờ có thể ở mức cao hơn chế độ kinh tế và sự phát triển văn hóa

do chế độ kinh tế đó quyết định”(1)(1) Trong chế độ tư bản: “Quyền con người sản xuất là tỷ lệ với lao động mà người ấy đã cung cấp; sự ngang nhau là ở chỗ người ta đo bằng thước đo như nhau, tức là bằng lao động” nhưng năng lực của mỗi người luôn luôn không bằng nhau nên “quyền ngang nhau ấy là một quyền không ngang nhau đối với một lao động không ngang nhau”(2) C Mác đã chỉ ra rằng, quyền con người, được gọi là “quyền

tự nhiên”, hoặc là “đặc quyền” thực ra chỉ là một ảo tưởng, nếu như con người vẫn sống trong chế độ người bóc lột người Ông viết: “Nhà nước hiện đại thừa nhận nhân quyền và nhà nước cổ đại thừa nhận chế độ nô lệ

là cùng một ý nghĩa” Sự khác nhau ở đây chỉ là ở chỗ, con người trong xã hội thị dân là những người nô lệ gián tiếp, “là kẻ nô lệ cho doanh nghiệp của mình, nô lệ cho nhu cầu hám lợi riêng của mình và của người khác”(3)(3)

Ph.Ăngghen cũng viết: Bình đẳng là một sản phẩm lịch sử; không

có quyền bình đẳng trừu tượng, muốn có bình đẳng thật sự, thì việc “xóa bỏ đặc quyền giai cấp” là chưa đủ mà phải “xóa bỏ bản thân giai cấp”(4)(4) -nguồn gốc sinh ra mọi sự bất bình đẳng

C.Mác, trong “Hệ tư tưởng Đức" và Lê-nin, trong một loạt bài viết thời kỳ chính sách kinh tế mới đã chỉ ra rằng, xã hội cộng sản chủ nghĩa với các quyền kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của con người chỉ có thể ra đời trên cơ sở sự phát triển cao của lực lượng sản xuất Điều này theo C Mác, tất yếu gắn liền với sự hình thành và phát triển của thị trường thế giới "Với một sự nghèo nàn và thiếu thốn phổ biến - Ông nói, thì người ta không thể không “bắt đầu trở lại một cuộc đấu tranh để giành giật những cái cần thiết, thế là người ta lại không tránh khỏi rơi vào cùng những sự ti tiện như trước đây”(5)(5) C Mác từng chỉ ra rằng: Chỉ với những lực lượng sản xuất tiên tiến dựa trên khoa học và công nghệ cao, người ta mới có thể thực hiện

(1)(1) (2) C Mác - Ph Ăngghen, Tuyển tập, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1983, t 4, tr 478-480.

(3)(3) C Mác - Ph Ăngghen, Toàn tập, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1995, t 2, tr 172.

được "Một trạng thái xã hội, trong đó không có sự phân biệt giai cấp, không phải lo âu về phương tiện sinh sống cá nhân, và lần đầu tiên mới có thể đạt tới tự do thật sự của con người, tới một đời sống hài hòa với những quy luật tự nhiên đã được nhận thức”(1)(1) Kinh nghiệm cho thấy, một chính sách phân phối cho dù bắt nguồn từ tư tưởng nhân đạo, nhưng không dựa trên khả năng của nền kinh tế, không phù hợp với năng suất lao động sẽ trở thành lực kìm hãm sự phát triển của xã hội

Mối quan hệ giữa quyền tự do của cá nhân với quyền tự do của cộng đồng là chủ đề tranh luận kéo dài hàng thế kỷ C.Mác đã đưa ra câu trả lời hoàn hảo nhất: “Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho

sự phát triển tự do của tất cả mọi người” Điều đó có nghĩa, người ta không hạn chế quyền tự do của cá nhân, song quyền tự do đó phải được phát triển sao cho không cản trở mà trở thành điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tự

do của cả cộng đồng

Quyền phân lập dân tộc và quyền độc lập dân tộc được đề cập tới trong Tuyên ngôn độc lập của Mỹ, nhưng dường như đã lắng đi trên một thế kỷ Cho đến Cách mạng tháng Mười Nga (1917), những quyền này mới lại được đặt ra với những nội dung phong phú và sâu sắc, được ghi nhận trong nhiều văn kiện quốc gia Từ đó đến nay, đặc biệt từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, quyền độc lập dân tộc với tính cách là một quyền cơ bản trong khái niệm nhân quyền đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận và ủng hộ mạnh mẽ Tuy nhiên vấn đề căn bản trong quan hệ giữa các quốc gia không chỉ là quan hệ chính trị, mà còn là quan hệ kinh tế, nói cách khác là giữa quốc gia đi bóc lột và quốc gia bị bóc lột Trong “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, C Mác và Ph Ăngghen đã viết: “Hãy xóa bỏ nạn người bóc lột người thì nạn dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ mất đi

“Khi mà sự đối kháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì sự thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời mất theo”(2)(2)

(1)(1) C Mác - Ph Ăngghen, Toàn tập, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1994, t 20, tr 164-165.

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, đặc biệt là hai thập kỷ gần đây nhân loại đã chứng kiến những sự kiện và quá trình lịch sử làm biến đổi sâu sắc bộ mặt nhân loại: - Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại; - Toàn cầu hóa nhiều mặt của đời sống xã hội; - Ngôi nhà cao tầng nhất của chủ nghĩa xã hội sụp đổ, Liên Xô tan rã và gần đây cuộc khủng hoảng tài chính, mở đầu từ Thái Lan lan rộng ra khắp các châu lục đặt nhân loại trước những thử thách mới Chiến tranh lạnh đã kết thúc, nhưng giống như những phút nghỉ ngơi giữa hai trận đấu của các võ sĩ, đồng thời lại bùng lên ngọn lửa chiến tranh dân tộc, sắc tộc ở khắp nơi, cướp đi quyền sống của hàng triệu người Trong khi cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đem lại cho nhân loại những bước tiến nhảy vọt về năng suất lao động thì 100 quốc gia ở châu Phi, châu Mỹ la tinh, Trung - Đông

Âu, thu nhập bình quân đầu người lại thấp hơn 15 năm trước đây Tình trạng bất bình đẳng về sở hữu đã đến mức kỳ quái, thu nhập của 358 tỷ phú (USD), bằng thu nhập của 45% dân số thế giới (tức là bằng thu nhập của 2,5 tỉ người)(1)(1) Sản xuất lương thực ngày nay đủ ăn cho 5,7 tỉ người, song vẫn còn tới 800 triệu người bị bỏ đói Theo số liệu thống kê cho thấy, cứ 1 USD lưu thông trong lĩnh vực sản xuất thì có từ 20 đến 50 USD lưu thông trong lĩnh vực thuần túy tài chính(2) Chu chuyển vốn hiện nay trên toàn cầu là 240.000 tỷ USD, gấp 30 lần doanh thu mậu dịch thế giới (bằng 8.000 tỷ USD)(3)(3) - nghĩa là, một khối lượng tư bản giả khổng lồ, đang tác oai tác quái trên thị trường thế giới

Bàn tay "vô hình" của kinh tế thị trường như người ta từng ca ngợi không phải đã hạn chế được sự phân cực giàu - nghèo trên thế giới Trong bối cảnh toàn cầu hóa, với những cơ hội mới đồng thời đang tồn tại những thách thức mới đối với các dân tộc Chính với bàn tay "vô hình" đó, người

ta đang vận hành những luồng tài chính khác nào như "sóng thần", "lũ quét", cướp bóc tàn bạo nhân dân lao động các nước còn lạc hậu và đang phát triển Chính với bàn tay đó, người ta đã vận hành những con tàu chở các phế thải độc hại từ nơi này đến nơi kia và cũng chính với bàn tay đó

(1)(1) (2) Văn kiện Đại hội XXIX, Đảng cộng sản Pháp.

người ta có thể mua bán, chỉ tiêu sử dụng các chất thải phá hoại tầng ôdôn của hành tinh này Lôgic của chủ nghĩa tự do, đặt tăng trưởng và giá trị thặng dư lên trên các quyền con người, không chỉ đẩy hàng triệu triệu người vào cảnh đói rét, bệnh tật mà con đe dọa chính sự sống còn của hành tinh mỏng manh chúng ta Một nhà khoa học đã cảnh báo rằng: “Nếu cứ tiếp tục mô hình sản xuất và tiêu dùng như hiện nay thì số phận của nhân loại sẽ được quyết định trong nửa đầu thế kỷ thứ XXI chứ không muộn hơn”(1)(1)

Cũng cần phải nói thêm rằng, nhân loại đang đứng trước một sự tha hóa mới nảy sinh từ mặt trái sự phát triển của khoa học hiện đại, được cổ

vũ bởi sự sùng bái mù quáng các quyền tự do cá nhân, bởi tình trạng vô trách nhiệm và sự suy đồi nhân cách của con người Đó là nguy cơ không kiểm soát được những ứng dụng từ các phát minh trong lĩnh vực y - sinh học và tin học (như cấy ghép các bộ phận của cơ thể, nhân bản vô tính), dẫn đến sự phá hủy những cơ sở tự nhiên của đạo đức và tính người Đó là

sự xuất hiện ngày càng nhiều và ở trình độ cao của các chương trình virút trên hệ thống computer Đó là sự xuất hiện các tà đạo - một sự liên minh giữa khoa học với những ý tưởng điên cuồng của một số người - dẫn đến

vụ tự sát tập thể ở Hoa Kỳ và vụ xả chất độc sarin trong tầu điện ngầm ở Nhật Bản

Đương nhiên thời đại chúng ta khác xa thời đại C Mác Tuy vậy ngày nay chúng ta vẫn có thể tìm thấy trong di sản của Người những tư tưởng lớn trong sự nghiệp bảo vệ và phát triển quyền con người Thực tế cho thấy, thúc đẩy cuộc đấu tranh cho các quyền con người bằng những hình thức và phương pháp mà nhân loại đã và đang làm là chưa đủ Nhân loại chỉ có thể xóa bỏ tận gốc rễ tất cả những gì đang làm tổn thương, đang hủy hoại quyền con người trên hành tinh nếu chúng ta xóa bỏ được chế độ người bóc lột người

(1)(1) Arcaddi Phêdotov, Tiến tới học thuyết thống nhất về sự phát triển của nhân loại